بر اساس شواهد فعلی، نه. آژانس بین‌المللی پژوهش سرطان (وابسته به سازمان جهانی بهداشت) در سال ۲۰۱۱ امواج رادیویی موبایل را در گروه «احتمالاً سرطان‌زا» (گروه 2B) گذاشت، چون شواهد آن زمان محدود و نامطمئن بود [۱، ۲]. پس از آن مطالعه‌های بزرگ‌تری انجام شد و مروری که سازمان جهانی بهداشت سفارش داده بود، در سال ۲۰۲۴ نتیجه گرفت که موبایل احتمالاً خطر تومورهای مغز را، در بزرگسالان و کودکان، بالا نمی‌برد [۳]. همچنین با اینکه تقریباً همه موبایل دارند، شمار سرطان‌های مغز بیشتر نشده است [۸، ۱۰].
نکات کلیدی
- «احتمالاً سرطان‌زا» یعنی شواهد محدود بود، نه اینکه سرطان‌زا بودن موبایل ثابت شده باشد [۱، ۲].
- مطالعه‌های بزرگ روی صدها هزار نفر در چند کشور ارتباطی پیدا نکردند، حتی با بیش از ۱۰ تا ۱۵ سال استفاده [۵، ۶، ۷].
- سرطان مغز با همه‌گیر شدن موبایل بیشتر نشده است [۸، ۱۰].
- امواج موبایل «غیریونیزان» است و انرژی کافی برای آسیب زدن به DNA ندارد [۱۰].
موبایل چه نوع پرتویی دارد؟
«احتمالاً سرطان‌زا» یعنی چه؟
در سال ۲۰۱۱، گروهی از ۳۱ دانشمند از ۱۴ کشور در آژانس بین‌المللی پژوهش سرطان، امواج رادیویی را در گروه 2B («احتمالاً سرطان‌زا برای انسان») قرار دادند [۱، ۲]. معنی این گروه این است که شواهد در انسان «محدود» بود: در چند مطالعه ارتباطی با گلیوم (نوعی تومور مغز) و تومور عصب شنوایی دیده شده بود، ولی ممکن بود ناشی از شانس، سوگیری یا عوامل دیگر باشد [۲، ۱۰]. همان زمان، رئیس آژانس پیشنهاد کرد تا روشن شدن موضوع، از هندزفری یا پیامک استفاده شود [۲].
از آن زمان، مطالعه‌های بزرگ‌تر و دقیق‌تری منتشر شده است که در بخش بعد آمده‌اند.
مطالعه‌های بزرگ چه نشان دادند؟
- بیش از ۳۵۸ هزار مشترک موبایل در دانمارک: تومورهای مغز و نخاع در مشترکان بیشتر نبود، حتی در کسانی که ۱۳ سال یا بیشتر موبایل داشتند [۵].
- حدود ۷۷۶ هزار زن در انگلستان، ۱۴ سال پیگیری: استفاده روزانه یا بیش از ۱۰ سال، خطر تومور مغز را بالا نبرد [۶].
- بیش از ۲۶۴ هزار نفر در ۵ کشور اروپایی: مدت مکالمه بیشتر، و حتی بیش از ۱۵ سال استفاده، با تومور مغز همراه نبود [۷].
- یک مطالعه بین‌المللی در ۱۳ کشور (مقایسه بیماران با افراد سالم): در کل خطر بیشتر نبود. فقط در گروه کوچکی که بیشترین مکالمه را گزارش کرده بودند نشانه‌ای از خطر بیشتر دیده شد؛ پژوهشگران گفتند خطا در یادآوری و سوگیری اجازه نمی‌دهد آن را علت‌ومعلولی بدانیم [۴].
- مرور جامع مطالعه‌ها (۲۰۲۴): این مرور که سازمان جهانی بهداشت سفارش داده بود، ۶۳ مقاله از ۲۲ کشور را بررسی کرد. موبایل با تومورهای مغز، عصب شنوایی، هیپوفیز، غدد بزاقی یا تومورهای مغزی کودکان همراه نبود و با مکالمه بیشتر یا سال‌های بیشتر هم خطر بالا نرفت [۳].
آیا سرطان مغز بیشتر شده است؟
اگر موبایل باعث سرطان مغز می‌شد، با همه‌گیر شدن آن باید شمار این سرطان‌ها بالا می‌رفت. اما در استرالیا، در سال‌های ۲۰۰۳ تا ۲۰۱۳ که استفاده از موبایل بسیار زیاد شد، هیچ نوع تومور مغزی بیشتر نشد؛ افزایش کوچکی که در دهه ۱۹۹۰ دیده شد، به احتمال زیاد به دلیل استفاده بیشتر از MRI بود [۸]. در آمریکا، کشورهای شمال اروپا و استرالیا، میزان گلیوم (نوعی تومور مغز) در بزرگسالان ثابت مانده و تومورهای مغزی کودکان هم بیشتر نشده است [۱۰]. شبیه‌سازی‌ها نشان می‌دهد افزایش خطری که بعضی مطالعه‌های قدیمی گزارش کرده بودند، با این آمار واقعی جور درنمی‌آید [۳].
۵G، وای‌فای و آنتن‌ها چطور؟
۵G از فرکانس‌های بالاتری استفاده می‌کند (حدود ۳٫۵ گیگاهرتز تا چند ده گیگاهرتز). هرچه فرکانس بالاتر باشد، انرژی بیشتر در سطح بدن (پوست و چشم) جذب می‌شود و به عمق نمی‌رود؛ مواجهه با آنتن‌های ۵G در حدود ۳٫۵ گیگاهرتز شبیه آنتن‌های قبلی است [۱۱]. به گفته سازمان جهانی بهداشت، تاکنون هیچ اثر زیان‌باری برای سلامت به‌عنوان نتیجه فناوری‌های بی‌سیم ثابت نشده و تا وقتی مواجهه زیر حدود بین‌المللی باشد، پیامدی برای سلامت انتظار نمی‌رود [۱۱].
وای‌فای امواجی بسیار ضعیف‌تر از حدود مجاز بین‌المللی دارد [۱۲]. آنتن‌ها و دکل‌ها: در مرور ۲۰۲۴، زندگی نزدیک آنتن‌های مخابراتی و فرستنده‌های رادیو و تلویزیون با سرطان خون کودکان همراه نبود؛ برای تومور مغزی کودکان هم شواهد (هرچند کمتر) ارتباطی نشان نداد [۳].
چه کنم؟
لازم نیست از موبایل بترسید یا آن را کنار بگذارید. اگر می‌خواهید مواجهه را کمتر کنید، برای مکالمه‌های طولانی از بلندگوی گوشی یا هندزفری استفاده کنید تا گوشی از سرتان فاصله بگیرد [۱۰]. برای کم کردن واقعی خطر سرطان، کارهای ثابت‌شده مثل ترک سیگار و قلیان، تحرک و غربالگری مهم‌ترند: آیا می‌توان از سرطان پیشگیری کرد؟ اگر نگران علائمی مثل سردرد هستید، علائم تومور مغزی را ببینید.
پرسش‌های متداول
موبایل برای کودکان خطرناک‌تر است؟
در یک مطالعه در ۱۴ کشور روی نوجوانان و جوانان ۱۰ تا ۲۴ ساله، استفاده از موبایل با تومور مغز همراه نبود؛ هرچند پژوهشگران نوشتند یک افزایش خیلی کوچک را نمی‌توان کاملاً رد کرد [۹]. مرور ۲۰۲۴ هم برای تومورهای مغزی کودکان و نوجوانان ارتباطی پیدا نکرد [۳].
پس چرا هنوز «احتمالاً سرطان‌زا» است؟
آزمایش روی موش‌ها نشان نداده که موبایل سرطان می‌دهد؟
در یک مطالعه بزرگ روی جوندگان، تعداد کمی تومور نادر قلب فقط در موش‌های صحرایی نر دیده شد، نه در ماده‌ها و نه در موش‌های معمولی؛ ارتباط آن با انسان روشن نیست، چون این تومور در انسان بسیار نادر است [۱۰].
هندزفری بی‌سیم (بلوتوث) بی‌خطر است؟
هندزفری‌های بی‌سیم با توانی ۱۰ تا ۴۰۰ برابر کمتر از خود گوشی موج می‌فرستند؛ بنابراین مواجهه سر با امواج را کم می‌کنند [۱۰].
گذاشتن موبایل کنار بالش هنگام خواب خطر دارد؟
نکات برای پزشکان (ویژه پزشکان)
ویژه پزشکان
IARC (مونوگراف ۱۰۲، ۲۰۱۱). میدان‌های الکترومغناطیسی رادیوفرکانسی گروه 2B؛ شواهد محدود در کاربران تلفن بی‌سیم برای گلیوم و نوروم آکوستیک و ناکافی برای سایر سرطان‌ها و برای مواجهه شغلی و محیطی. خطر کمّی برآورد نشد؛ یک مطالعه (استفاده تا ۲۰۰۴) در سنگین‌ترین مصرف‌کنندگان (میانگین گزارش‌شده ۳۰ دقیقه در روز به مدت ۱۰ سال) ۴۰٪ افزایش خطر گلیوم گزارش کرده بود [۱، ۲].
مورد-شاهدی. INTERPHONE (۱۳ کشور؛ ۲۷۰۸ گلیوم و ۲۴۰۹ مننژیوم): OR مصرف منظم برای گلیوم ۰٫۸۱ (۰٫۷۰ تا ۰٫۹۴) و مننژیوم ۰٫۷۹ (۰٫۶۸ تا ۰٫۹۱)؛ ≥۱۰ سال پس از شروع، گلیوم ۰٫۹۸ (۰٫۷۶ تا ۱٫۲۶). در دهک دهم زمان تجمعی مکالمه (≥۱۶۴۰ ساعت) OR گلیوم ۱٫۴۰ (۱٫۰۳ تا ۱٫۸۹) با مقادیر گزارش‌شده غیرمحتمل؛ سوگیری و خطا تفسیر علّی را ناممکن می‌کند [۴]. MOBI-Kids (۱۴ کشور، ۸۹۹ بیمار ۱۰ تا ۲۴ ساله، ۱۹۱۰ شاهد): ORها با افزایش مصرف کاهش یافتند (سوگیری یادآوری و علائم پیش‌درآمد)؛ شاهدی بر ارتباط علّی نبود، هرچند افزایش کوچک رد نمی‌شود [۹].
کوهورت‌ها. دانمارک (۳۵۸٬۴۰۳ مشترک، ۳٫۸ میلیون نفر-سال، ۱۰٬۷۲۹ تومور CNS): IRR با ≥۱۳ سال اشتراک ۱٫۰۳ (۰٫۸۳ تا ۱٫۲۷) در مردان و ۰٫۹۱ (۰٫۴۱ تا ۲٫۰۴) در زنان [۵]. Million Women (۷۷۶٬۱۵۶ زن، ۱۴ سال، ۳۲۶۸ تومور مغز): RR مصرف در برابر عدم مصرف ۰٫۹۷ (۰٫۹۰ تا ۱٫۰۴) و برای گلیوم ۰٫۸۹ (۰٫۸۰ تا ۰٫۹۹) [۶]. COSMOS (۲۶۴٬۵۷۴ نفر در ۵ کشور، میانه ۷٫۱ سال، کالیبراسیون رگرسیونی با داده اپراتور): HR گلیوم به ازای هر ۱۰۰ ساعت تجمعی مکالمه ۱٫۰۰ (۰٫۹۸ تا ۱٫۰۲)؛ بیش از ۱۵ سال استفاده ۰٫۹۷ (۰٫۶۲ تا ۱٫۵۲) [۷].
مرور نظام‌مند سفارش WHO (Karipidis، Environ Int ۲۰۲۴). ۶۳ مقاله (۱۹۹۴ تا ۲۰۲۲) از ۲۲ کشور: mRR گلیوم ۱٫۰۱ (۰٫۸۹ تا ۱٫۱۳)، مننژیوم ۰٫۹۲ (۰٫۸۲ تا ۱٫۰۲)، نوروم آکوستیک ۱٫۰۳ (۰٫۸۵ تا ۱٫۲۴)، هیپوفیز ۰٫۸۱، غدد بزاقی ۰٫۹۱ و تومورهای مغزی کودکان ۱٫۰۶ (۰٫۷۴ تا ۱٫۵۱)؛ بدون افزایش با مدت استفاده یا زمان و تعداد تجمعی مکالمه. شبیه‌سازی‌های روند بروز، RR بیش از ۱٫۵ با دوره القای ۱۰ ساله را غیرمحتمل نشان دادند. قطعیت متوسط (GRADE) برای نبود افزایش خطر گلیوم، مننژیوم، نوروم آکوستیک، تومور هیپوفیز و غدد بزاقی در بزرگسالان و تومورهای مغزی کودکان [۳].
روند بروز. استرالیا (۱۶٬۸۲۵ مورد ۲۰ تا ۵۹ ساله): در ۲۰۰۳ تا ۲۰۱۳ تغییر سالانه گلیوم منفی ۰٫۶٪ (منفی ۱٫۴ تا ۰٫۲) و گلیوم لوب گیجگاهی ۰٫۵٪ (منفی ۱٫۳ تا ۲٫۳)؛ افزایش گلیوبلاستوم در ۱۹۹۳ تا ۲۰۰۲ با گسترش MRI هم‌زمان بود [۸].
انواع سرطان مرتبط
منابع علمی
۱۲ منبعنمایش همه منابعبستن فهرست منابع
شماره‌های داخل متن، مانند [۱]، به این منابع اشاره دارند. منابعی که دکمه «خلاصه و ترجمه فارسی» دارند، در کتابخانه شواهد علمی خلاصه و ترجمه شده‌اند.
- ۱
- ۲
- ۳
- ۴
- ۵
- ۶
- ۷
- ۸
- ۹
- ۱۰
- ۱۱
- ۱۲Wi-Fi and health: review of current status of research
این مطلب بر پایه منابع علمی معتبر تهیه شده و آخرین بار در ۶ آبان ۱۴۰۵ به‌روزرسانی شده است. محتوای این وب‌سایت صرفاً جنبه آموزشی و اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین مشاوره، تشخیص یا درمان توسط پزشک متخصص نیست. برای هر تصمیم درمانی با پزشک معالج خود مشورت کنید.
این برگه از سایت چاپ شده است؛ نسخه کامل و به‌روز: https://drdabiri.com/questions/do-mobile-phones-cause-cancer/