خلاصه نکات کلیدی
- حدود ۹۰٪ سرطانهای تیروئید از نوع تمایزیافته (عمدتاً پاپیلاری) هستند و پیشآگهی بسیار خوبی دارند؛ بقای بیماران مبتلا به نوع پاپیلاری در ۱۰ سال حدود ۹۳٪ است [۱].
- بخش بزرگی از افزایش موارد سرطان تیروئید در دهههای اخیر ناشی از بیشتشخیصی تومورهای کوچک و بیخطر با سونوگرافی است؛ به همین دلیل غربالگری افراد بدون علامت توصیه نمیشود [۲، ۳].
- برای بسیاری از تومورهای کوچک و کمخطر، جراحی محدودتر (برداشتن یک لوب) کافی است و در میکروکارسینومهای پاپیلاری کمتر از ۱ سانتیمتر، مراقبت فعال بدون جراحی فوری یک گزینه پذیرفتهشده است [۱، ۴].
- کارآزماییهای ESTIMABL2 و IoN نشان دادند بسیاری از بیماران کمخطر پس از تیروئیدکتومی به ید رادیواکتیو نیاز ندارند [۵، ۶].
- در بیماری پیشرفته، داروهای هدفمند نتایج درمان را بهبود دادهاند: لنواتینیب در نوع تمایزیافته مقاوم به ید رادیواکتیو [۷]، وندتانیب و داروی جدیدتر سلپرکاتینیب (برای جهش RET) در نوع مدولاری [۱۸، ۸]، و ترکیب دابرافنیب–ترامتینیب برای جهش BRAF V600E در نوع آناپلاستیک [۹].
سرطان تیروئید چیست؟
غده تیروئید عضوی پروانهایشکل در جلوی گردن است که هورمونهای تنظیمکننده سوختوساز بدن را میسازد. سرطان تیروئید زمانی ایجاد میشود که سلولهای این غده بهطور کنترلنشده رشد کنند. بیشتر سرطانهای تیروئید از سلولهای فولیکولی (سلولهای سازنده هورمون تیروئید) منشأ میگیرند و گروه کوچکی، به نام کارسینوم مدولاری، از سلولهای C (سازنده هورمون کلسیتونین) به وجود میآیند [۱۰].
خبر خوب این است که حدود ۹۰٪ موارد از نوع «تمایزیافته» هستند [۱]. کارسینوم پاپیلاری، شایعترین نوع، معمولاً رشد کندی دارد و با بقای طولانیمدت عالی همراه است: حدود ۹۶٪ در ۵ سال، ۹۳٪ در ۱۰ سال و بیش از ۹۰٪ در ۲۰ سال [۱]. در آمریکا میزان بقای پنجساله کلی سرطان تیروئید ۹۸٫۱٪ گزارش شده است [۳].
انواع سرطان تیروئید
| نوع | منشأ و ویژگیها | رفتار و پیشآگهی | محورهای درمان |
|---|---|---|---|
| پاپیلاری (PTC) | از سلولهای فولیکولی؛ شایعترین نوع؛ در حدود ۹۰٪ موارد با فعال شدن مسیر MAPK (بهویژه جهش BRAF V600E یا RAS) و گاهی با ادغام ژنی RET ایجاد میشود [۱، ۱۰] | معمولاً کندرشد؛ بقای ۱۰ ساله حدود ۹۳٪؛ احتمال عود ۱۵ تا ۳۵٪، معمولاً در بستر تیروئید یا غدد لنفاوی گردن [۱] | جراحی؛ در موارد انتخابشده ید رادیواکتیو؛ مراقبت فعال در میکروکارسینوم کمخطر [۱] |
| فولیکولار (FTC) | از سلولهای فولیکولی، بدون ویژگیهای هستهای پاپیلاری؛ بیشتر با جهشهای RAS یا ادغام PAX8::PPARγ [۱] | ویژگی تشخیصی آن تهاجم به کپسول یا عروق است [۱] | جراحی و در صورت نیاز ید رادیواکتیو [۱] |
| اونکوسیتیک (OTC؛ پیشتر «هرتل سل») | اکنون نوع مستقلی از سرطان تمایزیافته به شمار میرود؛ حدود ۳٪ سرطانهای تمایزیافته [۱، ۱۰] | رفتار بالینی متفاوت از فولیکولار کلاسیک [۱] | جراحی؛ پیگیری بر اساس خطر [۱] |
| مدولاری (MTC) | از سلولهای C؛ به دو شکل تکگیر (اسپورادیک) و ارثی [۱۰، ۱۱] | رهنمود جداگانه انجمن تیروئید آمریکا برای آن وجود دارد [۱۱] | رهنمود ATA تشخیص و درمان هر دو شکل تکگیر و ارثی را پوشش میدهد [۱۱]؛ در بیماری پیشرفته پیشرونده، مهارکنندههای کینازی وندتانیب یا کابوزانتینیب [۱۱، ۱۸، ۱۹]؛ در جهش RET، داروی انتخابی جدیدتر سلپرکاتینیب [۸، ۱۹] |
| آناپلاستیک (ATC) | تمایزنیافتهترین شکل سرطان فولیکولی [۱۰] | نادر اما بسیار کشنده [۱۲] | درمان چندوجهی (جراحی، پرتودرمانی، درمان سیستمیک/هدفمند) [۱۲]؛ در جهش BRAF V600E، دابرافنیب + ترامتینیب [۹]؛ در نبود تغییر قابل هدفگیری، شیمیدرمانی مانند پاکلیتاکسل با یا بدون کربوپلاتین [۱۹] |
جراحی، پرتودرمانی و درمان دارویی برای هر بیمار بر اساس نوع، مرحله و خطر عود توسط تیم چندتخصصی تعیین میشود.
کی باید با پزشک تماس بگیرم؟
سرطان تیروئید ممکن است در ابتدا هیچ علامتی نداشته باشد. اگر یکی از این علائم را دارید، به پزشک مراجعه کنید [۳۴]:
- توده یا تورم در گردن
- گرفتگی صدا
- اشکال در بلع یا درد هنگام بلع
- اشکال در تنفس
این علائم ممکن است علتهای دیگری هم داشته باشند [۳۴] و بیشتر ندولهای تیروئید خوشخیماند [۱۳]. اما توده گردنی که بهسرعت بزرگ میشود باید بدون تأخیر بررسی شود؛ نوع نادر آناپلاستیک بسیار سریع رشد میکند و ارزیابیهای پیش از درمان آن باید هرچه سریعتر انجام شود [۱۲].
بیشتشخیصی: چرا هر سرطان کوچک تیروئید خطرناک نیست؟
در چند دهه گذشته، با گسترش سونوگرافی گردن، تعداد سرطانهای تیروئید تشخیصدادهشده در بسیاری از کشورها بهشدت افزایش یافته، اما مرگ ناشی از آن ثابت مانده یا کاهش یافته است؛ این افزایش عمدتاً به سرطانهای پاپیلاری کوچک در افراد جوان و میانسال محدود بوده است [۲]. یک مطالعه جمعیتی برآورد کرد که در فاصله ۲۰۰۳ تا ۲۰۰۷ دستکم ۶۰٪ موارد سرطان تیروئید در زنان زیر ۸۰ سال در فرانسه، ایتالیا، آمریکا، استرالیا و کره جنوبی ناشی از تغییر در شیوه تشخیص (یعنی جستوجوی بیشتر) بوده است [۲].
«بیشتشخیصی» یعنی تشخیص سرطانهایی که اگر کشف نمیشدند، هرگز علامت یا مرگی ایجاد نمیکردند [۱]. چنین تشخیصی میتواند به جراحی، مصرف مادامالعمر هورمون و عوارض غیرضروری منجر شود. به همین دلیل، کارگروه خدمات پیشگیری آمریکا (USPSTF) غربالگری سرطان تیروئید در بزرگسالان بدون علامت را توصیه نمیکند (توصیه درجه D) و نتیجه گرفته است که زیان خالص غربالگری بیش از سود آن است [۳]. در آمریکا، میزان بروز سرطان تیروئید پس از رسیدن به اوج ۱۴٫۹ در ۱۰۰ هزار نفر در سال ۲۰۱۵، برای نخستین بار در ۳۰ سال کاهش یافت؛ این کاهش همزمان با توصیههای رهنمودها برای آستانه اندازه بزرگتر و معیارهای سونوگرافی سختگیرانهتر برای نمونهبرداری از ندولها بود [۱].
ندول تیروئید و مسیر تشخیص
ندول (گره) تیروئید بسیار شایع است و بیشتر آنها خوشخیم هستند [۱۳]. هدف ارزیابی، یافتن تعداد کمی از ندولهایی است که بدخیماند یا به جراحی نیاز دارند، بدون آنکه افراد زیادی تحت نمونهبرداری غیرضروری قرار گیرند. سامانههای طبقهبندی خطر بر اساس سونوگرافی (مانند ACR TI-RADS) برای همین منظور طراحی شدهاند و بر اساس ظاهر ندول در سونوگرافی تعیین میکنند که آیا نمونهبرداری لازم است یا پیگیری با سونوگرافی کافی است [۱۳، ۱۴]. بر اساس رهنمود ATA، نمونهبرداری با سوزن ظریف (FNA) بهطور معمول برای ندولهای ۱ سانتیمتر یا کوچکتر با ویژگیهای کمخطر توصیه نمیشود [۱].
مسیر تشخیص ندول تیروئید
- ۱
معاینه و آزمایش TSH
پزشک گردن را معاینه میکند و سابقه شما (پرتوگیری، سابقه خانوادگی) را میپرسد. ارزیابی و مدیریت ندولهای تیروئید در رهنمود ۲۰۲۳ انجمن تیروئید اروپا (ETA) بهطور مفصل شرح داده شده است [۱۵].
- ۲
سونوگرافی تیروئید و گردن
اندازه، ساختار و ویژگیهای ندول (مانند حاشیه، کلسیفیکاسیون و اکوژنیسیته) بررسی و در یک سامانه خطر مانند TI-RADS طبقهبندی میشود [۱۳].
- ۳
نمونهبرداری با سوزن ظریف (FNA)
در صورت لزوم، با هدایت سونوگرافی چند سلول از ندول برداشته میشود. این کار سرپایی و معمولاً کمدرد است. نتیجه بر اساس سامانه بتسدا (Bethesda) در یکی از شش گروه گزارش میشود [۱۶].
- ۴
- ۵
تعیین مرحله پیش از جراحی
برای همه بیمارانی که به دلیل یافتههای بدخیم جراحی میشوند، سونوگرافی غدد لنفاوی گردن پیش از عمل توصیه میشود [۱].
| گروه | نام | توضیح ساده |
|---|---|---|
| I | غیرتشخیصی | سلول کافی برای قضاوت به دست نیامده است [۱۶] |
| II | خوشخیم | یافتهها به نفع یک ندول خوشخیم است [۱۶] |
| III | آتیپی با اهمیت نامشخص (AUS) | تغییرات نامشخص؛ گاهی تکرار FNA یا آزمون مولکولی لازم است [۱۶] |
| IV | نئوپلاسم فولیکولار | تومور فولیکولار؛ افتراق خوشخیم از بدخیم با سیتولوژی ممکن نیست [۱۶] |
| V | مشکوک به بدخیمی | احتمال بدخیمی بالاست [۱۶] |
| VI | بدخیم | یافتهها برای سرطان تشخیصی است [۱۶] |
هر گروه خطر بدخیمی تخمینی خاص خود را دارد که در ویرایش ۲۰۲۳ بهروز شده است؛ تصمیم درمانی همیشه با در نظر گرفتن سونوگرافی و شرایط بیمار گرفته میشود.
درمان سرطان تمایزیافته تیروئید
ارکان درمان
جراحی
درمان اصلی؛ بسته به اندازه و گسترش تومور، برداشتن یک لوب (لوبکتومی) یا کل غده (تیروئیدکتومی کامل) همراه با تخلیه غدد لنفاوی درگیر [۱].
ید رادیواکتیو (RAI)
فقط برای بیمارانی که از آن سود میبرند؛ در بیماران کمخطر بهطور معمول توصیه نمیشود و در بیماران پرخطر یا متاستاتیک بهطور معمول توصیه میشود [۱].
هورمون تیروئید (لووتیروکسین)
جایگزینی هورمون پس از جراحی و تنظیم سطح TSH بر اساس خطر عود؛ سرکوب طولانیمدت TSH برای بیشتر بیماران کمخطر و با خطر متوسط لازم نیست [۱].
مراقبت فعال
برای برخی میکروکارسینومهای پاپیلاری کمتر از ۱ سانتیمتر بدون انتشار، پیگیری منظم با سونوگرافی بهجای جراحی فوری [۱].
درمان هدفمند
برای بیماری پیشرفته و مقاوم به ید رادیواکتیو، معمولاً مهارکنندههای چندکینازی مانند لنواتینیب یا سورافنیب؛ و در صورت وجود تغییرات ژنتیکی خاص تومور (مانند RET، BRAF و NTRK)، داروی هدفمند مربوط [۱].
جراحی: لوبکتومی یا تیروئیدکتومی کامل؟
رهنمود ۲۰۲۵ انجمن تیروئید آمریکا (ATA) گسترش جراحی را بر اساس اندازه و گسترش تومور تعیین میکند [۱]:
- تومور ۲ سانتیمتر یا کوچکتر بدون گسترش آشکار به خارج از تیروئید و بدون متاستاز: جراحی اولیه باید لوبکتومی باشد، مگر اینکه سرطان دوطرفه یا دلیل دیگری برای برداشتن لوب مقابل وجود داشته باشد (توصیه قوی) [۱].
- تومور یکطرفه کمخطر بین ۲ تا ۴ سانتیمتر: لوبکتومی ممکن است به دلیل خطر و عوارض کمتر، درمان ارجح باشد؛ اما بیمار و تیم درمان ممکن است برای امکان تجویز ید رادیواکتیو یا تسهیل پیگیری، تیروئیدکتومی کامل را انتخاب کنند (توصیه مشروط) [۱].
- تومور بزرگتر از ۴ سانتیمتر، گسترش آشکار به خارج از تیروئید یا متاستاز آشکار به غدد لنفاوی یا نقاط دوردست: تیروئیدکتومی کامل همراه با برداشتن غدد لنفاوی درگیر (توصیه قوی) [۱].
مزیت لوبکتومی، کمتر بودن عوارض و احتمال بالای حفظ عملکرد طبیعی تیروئید است: پس از لوبکتومی، کمکاری بیوشیمیایی تیروئید بهطور متوسط در حدود ۲۲٪ و کمکاری آشکار بالینی در حدود ۴٪ بیماران رخ میدهد [۱]. حفظ عصب راجعه حنجره (که مسئول صداست) و غدد پاراتیروئید (تنظیمکننده کلسیم) از اصول هر جراحی تیروئید است [۱]. اگر پس از لوبکتومی ویژگیهای پرخطر در گزارش پاتولوژی دیده شود، ممکن است جراحی تکمیلی (برداشتن لوب دیگر) پیشنهاد شود [۱].
ید رادیواکتیو: چه کسی واقعاً به آن نیاز دارد؟
| مطالعه | بیماران | مقایسه | نتیجه اصلی |
|---|---|---|---|
| HiLo (بریتانیا، ۲۰۱۲) [۱۷] | ۴۳۸ بیمار با تومور T1 تا T3 بدون متاستاز دوردست | دوز کم (۱٫۱ گیگابکرل) در برابر دوز زیاد (۳٫۷ گیگابکرل) ید؛ و تیروتروپین آلفا در برابر قطع هورمون | موفقیت ابلیشن ۸۵٫۰٪ در برابر ۸۸٫۹٪ (غیرفروتر)؛ عوارض ۲۱٪ در برابر ۳۳٪ [۱۷] |
| ESTIMABL2 (فرانسه، ۲۰۲۲) [۵] | ۷۳۰ بیمار کمخطر قابل ارزیابی در ۳ سال | ید رادیواکتیو ۱٫۱ گیگابکرل پس از تیروتروپین نوترکیب در برابر بدون ید | نبود رویداد در ۳ سال: ۹۵٫۶٪ بدون ید در برابر ۹۵٫۹٪ با ید (غیرفروتر) [۵] |
| IoN (بریتانیا، ۲۰۲۵) [۶] | ۵۰۴ بیمار کمخطر پس از تیروئیدکتومی کامل | ابلیشن با ۱٫۱ گیگابکرل در برابر بدون ابلیشن | بقای پنجساله بدون عود ۹۷٫۹٪ بدون ابلیشن در برابر ۹۶٫۳٪ با ابلیشن (غیرفروتر) [۶] |
ید رادیواکتیو سالها بهطور معمول پس از تیروئیدکتومی تجویز میشد؛ این کارآزماییها نشان دادند که در بسیاری از بیماران کمخطر میتوان آن را کاهش داد یا حذف کرد. «غیرفروتر» یعنی روش سادهتر از نظر آماری بدتر از روش استاندارد نبود.
هورمون تیروئید، سرکوب TSH و پیگیری
پس از تیروئیدکتومی کامل، همه بیماران باید هورمون تیروئید (لووتیروکسین، levothyroxine) مصرف کنند. در گذشته برای کاهش خطر عود، دوز هورمون را آنقدر بالا میبردند که TSH (هورمون محرک تیروئید) سرکوب شود. امروزه شواهد نشان میدهد این کار برای بیشتر بیماران لازم نیست: رهنمود ATA ۲۰۲۵ سرکوب طولانیمدت TSH را برای بیماران کمخطر یا با خطر متوسط که شواهدی از عود بیوشیمیایی یا ساختاری ندارند پیشنهاد نمیکند و تصمیم به پایین آوردن TSH به کمتر از محدوده طبیعی را بر اساس سود و زیان هر فرد، و با این آگاهی که بیماران پرخطر احتمالاً سود بیشتری میبرند، فردی میداند [۱].
در بیمارانی که «پاسخ عالی» به درمان دارند، هدف، TSH در محدوده طبیعی است. در تصمیمگیری درباره پایینتر نگه داشتن TSH، بیماریهای همراه مانند فیبریلاسیون دهلیزی و پوکی استخوان باید در نظر گرفته شوند [۱]. خطرها و فواید سرکوب TSH و هدف آن باید در طول زمان بازبینی شوند [۱].
پیگیری پس از درمان با سونوگرافی گردن انجام میشود و پس از تیروئیدکتومی کامل، آزمایش خون تیروگلوبولین نیز بخش مهمی از آن است. نوع و فاصله این بررسیها بر اساس میزان خطر عود و پاسخ هر بیمار به درمان تعیین میشود و در بیماران کمخطری که پاسخ عالی پایدار دارند، با گذشت زمان کمتر میشود [۱].
مراقبت فعال در میکروکارسینوم پاپیلاری
برای برخی بیماران با کارسینوم پاپیلاری کوچک (کمتر یا مساوی ۱ سانتیمتر) بدون درگیری غدد لنفاوی و بدون متاستاز (cT1aN0M0)، مراقبت فعال یک گزینه مناسب است؛ یعنی بهجای جراحی فوری، تومور با سونوگرافیهای منظم پیگیری میشود. این تصمیم باید بهصورت مشترک بین بیمار و تیم درمان و با آگاهی از خطرها و فواید گرفته شود [۱]. یک مرور نظاممند که پایه این توصیه است، با شواهد با قطعیت پایین نشان داد که مراقبت فعال و جراحی فوری خطر مشابه و پایینی از مرگ، متاستاز دوردست و عود دارند [۱].
شناختهشدهترین دادهها از بیمارستان کوما در ژاپن است: از ۱۲۳۵ بیمار با میکروکارسینوم کمخطر که از ۱۹۹۳ تا ۲۰۱۱ مراقبت فعال را انتخاب کردند (پیگیری ۱۸ تا ۲۲۷ ماه، بهطور متوسط ۷۵ ماه)، هیچ بیماری دچار متاستاز دوردست نشد یا به علت سرطان تیروئید فوت نکرد. پیشرفت تومور در بیماران جوانتر (زیر ۴۰ سال) شایعتر و در بیماران ۶۰ سال و بالاتر کمتر بود؛ از ۱۹۱ بیماری که بعداً به دلایل مختلف جراحی شدند، هیچیک به علت سرطان تیروئید فوت نکردند [۴].
طبق رهنمود ATA، در صورت بروز متاستاز جدید غدد لنفاوی (تأییدشده با نمونهبرداری)، رشد تومور اولیه به میزان ۳ میلیمتر یا بیشتر، گسترش به خارج از تیروئید، رشد به سمت عقب، اضطراب بیمار، عدم امکان پیگیری یا ترجیح بیمار، جراحی اندیکاسیون دارد [۱]. در بیماران منتخب، ابلیشن از راه پوست با هدایت سونوگرافی نیز میتواند جایگزینی برای مراقبت فعال یا جراحی باشد [۱].
در مراقبت فعال، تومور شما بهدقت و بهطور منظم با سونوگرافی بررسی میشود و در صورت هرگونه نشانه پیشرفت، جراحی انجام میشود. به نظر پژوهشگران، حتی اگر تومور بعداً پیشرفت کند، جراحی در آن زمان احتمالاً هنوز دیر نیست [۴]. انتخاب بین جراحی و مراقبت فعال یک تصمیم شخصی است که باید با پزشک خود درباره آن گفتوگو کنید.
پس از تشخیص چه کنم؟
پرسشهای متداول
پرسشهای متداول
آیا باید برای سرطان تیروئید سونوگرافی غربالگری انجام دهم؟
اگر هیچ علامتی ندارید، انجام سونوگرافی صرفاً برای «چکاپ» تیروئید توصیه نمیشود؛ کارگروه خدمات پیشگیری آمریکا غربالگری بزرگسالان بدون علامت را توصیه نمیکند (توصیه درجه D) [۳]. اما اگر تودهای در گردن لمس میکنید، صدایتان بهطور پایدار گرفته یا در بلع مشکل دارید، یا سابقه پرتوگیری گردن یا سابقه خانوادگی سرطان تیروئید دارید، با پزشک مشورت کنید.
آیا هر ندول تیروئید سرطان است؟
آیا بعد از جراحی تیروئید باید تا آخر عمر قرص بخورم؟
پس از برداشتن کامل تیروئید، بله؛ لووتیروکسین جایگزین هورمون طبیعی بدن میشود. پس از لوبکتومی، لوب باقیمانده در بسیاری از بیماران هورمون کافی میسازد؛ کمکاری بیوشیمیایی تیروئید بهطور متوسط در حدود ۲۲٪ و کمکاری آشکار بالینی در حدود ۴٪ بیماران رخ میدهد [۱].
آیا ید رادیواکتیو برای همه بیماران لازم است؟
آیا میتوانم سرطان کوچک تیروئید را جراحی نکنم؟
آیا سرطان تیروئید ارثی است؟
بیشتر سرطانهای تیروئید ارثی نیستند. کارسینوم مدولاری به دو شکل تکگیر و ارثی دیده میشود [۱۱]؛ اگر شما یا یکی از بستگانتان به این نوع مبتلا هستید، درباره مشاوره ژنتیک با پزشک صحبت کنید.
ید رادیواکتیو چه عوارضی دارد و چه نکاتی را باید رعایت کنم؟
آیا بعد از درمان میتوانم باردار شوم؟
بله. فقط پس از دریافت ید رادیواکتیو باید دستکم ۶ ماه از بارداری پرهیز کرد [۱]. برنامه بارداری را با پزشک خود هماهنگ کنید تا دوز هورمون در دوران بارداری بهدرستی تنظیم شود.
شواهد و پیشرفتهای اخیر (ویژه پزشکان)
ویژه پزشکان
ید رادیواکتیو پس از تیروئیدکتومی در بیماری کمخطر
در ESTIMABL2، پیامد ترکیبی شامل ناهنجاریهای عملکردی، ساختاری و بیولوژیک در ۳ سال بود؛ اختلاف بین دو گروه −۰٫۳ واحد درصد (فاصله اطمینان ۹۰٪ دوطرفه: −۲٫۷ تا ۲٫۲) بود و معیار غیرفروتری (کمتر از ۵ واحد درصد) را برآورده کرد. رویدادها در بیمارانی که تیروگلوبولین سرمی پس از جراحی آنها هنگام مصرف هورمون بیش از ۱ نانوگرم در میلیلیتر بود، شایعتر بودند [۵].
در IoN (۳۳ مرکز در بریتانیا؛ میانه پیگیری حدود ۶٫۸ و ۶٫۶ سال)، تفاوت مطلق خطر پنجساله ۰٫۵ واحد درصد (فاصله اطمینان ۹۵٪: −۲٫۲ تا ۳٫۲) بود. میزان عود در تومورهای pT3/pT3a (۹٪) و N1a (۱۳٪) بیشتر بود؛ نویسندگان نتیجه گرفتند که ابلیشن را میتوان در تومورهای pT1 و pT2 با N0 یا Nx بدون ویژگیهای نامطلوب کنار گذاشت [۶].
در HiLo، دوز کم ید همراه تیروتروپین آلفا به اندازه دوز زیاد مؤثر بود، موفقیت ابلیشن با آمادهسازی از راه قطع هورمون تیروئید و با تیروتروپین آلفا مشابه بود (۸۶٫۷٪ در برابر ۸۷٫۱٪) و بستری ۳ روزه یا بیشتر در گروه دوز زیاد شایعتر بود (۳۶٫۳٪ در برابر ۱۳٫۰٪) [۱۷].
بر این اساس، رهنمود ATA ۲۰۲۵ توصیه میکند ابلیشن باقیمانده تیروئید بهطور معمول در بیماران کمخطر انجام نشود (توصیه قوی، شواهد با قطعیت بالا)؛ در خطر کم-متوسط و متوسط-بالا ید ادجوانت «ممکن است در نظر گرفته شود»؛ و در بیماران پرخطر یا دارای متاستاز دوردست بهطور معمول توصیه میشود. هنگامی که ید برنامهریزی شده است، آمادهسازی با TSH نوترکیب بر قطع هورمون ترجیح دارد [۱].
پیگیری و ارزیابی پویای خطر
نظام طبقهبندی خطر ATA ۲۰۲۵ (بر پایه ویژگیهای بافتشناسی، تعداد غدد لنفاوی درگیر، مرحله AJCC، تصویربرداری پس از عمل و تیروگلوبولین) برای تعیین خطر بیماری پایدار یا عودکننده توصیه میشود [۱]. اندازهگیری تیروگلوبولین سرم ۶ تا ۱۲ هفته پس از تیروئیدکتومی کامل و سونوگرافی بستر تیروئید و غدد لنفاوی گردن، روشهای اصلی پیگیریاند [۱]. در بیماران کمخطر با تیروئیدکتومی کامل و ید رادیواکتیو و پاسخ عالی پایدار ۵ تا ۸ سال پس از درمان، میتوان سونوگرافی روتین را قطع و پیگیری را با نشانگرهای بیوشیمیایی هر ۱ تا ۲ سال ادامه داد [۱].
سرطان تمایزیافته مقاوم به ید رادیواکتیو (RAIR-DTC)
ویژه پزشکان
بیماری متاستاتیک بدون علامت، پایدار یا با پیشرفت اندک را میتوان با هورموندرمانی سرکوبکننده TSH و تصویربرداری دورهای هر ۳ تا ۱۲ ماه پیگیری کرد [۱]. در نبود بیومارکر دارای درمان خط اول تأییدشده، مهارکننده چندکینازی لنواتینیب (lenvatinib) یا سورافنیب (sorafenib) توصیه میشود و در بیشتر موارد لنواتینیب ارجح است؛ دوز شروع توصیهشده لنواتینیب ۲۴ میلیگرم یکبار در روز است [۱]. کابوزانتینیب (cabozantinib) درمان خط دوم پس از مهارکننده چندکینازی است و در وجود ادغام NTRK یا ALK، درمان هدفمند مربوط در خط اول توصیه میشود [۱].
در کارآزمایی فاز ۳ SELECT (۳۹۲ بیمار)، لنواتینیب میانه PFS را از ۳٫۶ به ۱۸٫۳ ماه رساند (HR ۰٫۲۱) و میزان پاسخ ۶۴٫۸٪ در برابر ۱٫۵٪ بود؛ اما عوارضی مانند فشار خون بالا (۶۷٫۸٪)، اسهال (۵۹٫۴٪) و خستگی (۵۹٫۰٪) شایع بود و ۱۴٫۲٪ بیماران به علت عوارض دارو را قطع کردند [۷].
در کارآزمایی فاز ۳ DECISION (۴۱۷ بیمار)، سورافنیب در مقایسه با دارونما میانه بقای بدون پیشرفت را از ۵٫۸ به ۱۰٫۸ ماه رساند (HR ۰٫۵۹)؛ شایعترین عوارض واکنش پوستی دست و پا (۷۶٫۳٪)، اسهال (۶۸٫۶٪)، ریزش مو (۶۷٫۱٪) و بثورات (۵۰٫۲٪) بود [۲۲].
سرطان مدولاری پیشرفته
ویژه پزشکان
رهنمودهای ATA و NCCN برای سرطان مدولاری متاستاتیک پیشرونده یا علامتدار، مهارکنندههای کینازی وندتانیب (vandetanib) و کابوزانتینیب را توصیه میکنند (هر دو با شواهد طبقه ۱ در NCCN) [۱۱، ۱۹]. در کارآزمایی فاز ۳ ZETA (۳۳۱ بیمار با MTC پیشرفته، ۹۰٪ تکگیر)، وندتانیب ۳۰۰ میلیگرم در روز در مقایسه با دارونما بقای بدون پیشرفت را طولانیتر کرد (HR ۰٫۴۶؛ ۹۵٪ CI: ۰٫۳۱–۰٫۶۹) و میزان پاسخ عینی نیز بهطور معنیداری بیشتر بود؛ دادههای بقای کلی در آن زمان نابالغ بود. اسهال (۵۶٪)، بثورات پوستی (۴۵٪) و فشار خون بالا (۳۲٪) از عوارض شایع بودند [۱۸].
در تومورهای دارای جهش RET، داروی جدیدتر و بسیار انتخابی سلپرکاتینیب (selpercatinib) در کارآزمایی فاز ۳ LIBRETTO-531 (۲۹۱ بیمار) در خط اول با کابوزانتینیب یا وندتانیب مقایسه شد. میانه PFS در گروه سلپرکاتینیب به دست نیامد و در گروه کنترل ۱۶٫۸ ماه بود (HR ۰٫۲۸؛ PFS دوازدهماهه ۸۶٫۸٪ در برابر ۶۵٫۷٪)؛ میزان پاسخ ۶۹٫۴٪ در برابر ۳۸٫۸٪ بود و کاهش دوز به علت عوارض (۳۸٫۹٪ در برابر ۷۷٫۳٪) و قطع درمان (۴٫۷٪ در برابر ۲۶٫۸٪) با سلپرکاتینیب کمتر بود [۸]. رهنمود NCCN سلپرکاتینیب را گزینه ترجیحی سرطان مدولاری دارای جهش RET میداند [۱۹].
سرطان آناپلاستیک
ویژه پزشکان
سرطان آناپلاستیک نادر اما بسیار کشنده است و رهنمود جداگانهای برای آن منتشر شده است [۱۲]. در کوهورت آناپلاستیک مطالعه فاز ۲ ROAR، ترکیب دابرافنیب (dabrafenib) و ترامتینیب (trametinib) در تحلیل بهروزشده با ۳۶ بیمار میزان پاسخ ۵۶٪ (شامل سه پاسخ کامل)، میانه PFS ۶٫۷ ماه و میانه بقای کلی ۱۴٫۵ ماه بود و بقای ۲۴ ماهه ۳۱٫۵٪ گزارش شد؛ این ترکیب بر پایه دادههای ROAR در چند کشور برای این بیماری تأیید شده است [۹] و در رهنمود NCCN درمان ترجیحی سرطان آناپلاستیک متاستاتیک دارای جهش BRAF V600E است [۱۹]. در تومورهای بدون تغییر ژنتیکی قابل هدفگیری، NCCN شیمیدرمانی با پاکلیتاکسل، کربوپلاتین–پاکلیتاکسل یا دوکسوروبیسین را برای بیماری متاستاتیک، و کربوپلاتین–پاکلیتاکسل، پاکلیتاکسل یا دوستاکسل را همراه پرتودرمانی (بدون رژیم ترجیحی) توصیه میکند [۱۹].
رژیمهای درمانی و دوز (ویژه پزشکان)
فهرست رژیمهای درمانی و دوز۱۳ رژیم
ویژه پزشکان
ید رادیواکتیو: فعالیت و آمادهسازی
ید-۱۳۱ با فعالیت کم پس از تیروتروپین آلفا (HiLo، ESTIMABL2، IoN)
پس از تیروئیدکتومی کامل (یا نزدیک به کامل) در سرطان تمایزیافته، فقط وقتی ید اندیکاسیون دارد؛ در خطر کم بهطور معمول توصیه نمیشود و در خطر کم-متوسط و متوسط-بالا «ممکن است در نظر گرفته شود»؛ بدون متاستاز دوردستطول هر دوره: یک نوبت
پس از تیروئیدکتومی کامل (یا نزدیک به کامل) در سرطان تمایزیافته، فقط وقتی ید اندیکاسیون دارد؛ در خطر کم بهطور معمول توصیه نمیشود و در خطر کم-متوسط و متوسط-بالا «ممکن است در نظر گرفته شود» [۱]؛ بدون متاستاز دوردست
پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک| دارو | دوز | روش | زمان تجویز |
|---|---|---|---|
| آمادهسازی (ترجیحی رهنمود ATA) | |||
| تیروتروپین آلفا (TSH نوترکیب) | ۰٫۹ میلیگرم | عضلانی (سرین)؛ هرگز وریدی | روز ۱ و روز ۲ (به فاصله ۲۴ ساعت) |
| آمادهسازی جایگزین: قطع هورمون (پروتکل HiLo) | |||
| قطع لیوتیرونین (T3) یا لووتیروکسین (T4) | T3 به مدت ۲ هفته، یا T4 به مدت ۴ هفته قطع شود | — | پیش از ید |
| ابلیشن | |||
| ید-۱۳۱ | ۱٫۱ گیگابکرل (حدود ۳۰ میلیکوری) | خوراکی | ۲۴ ساعت پس از تزریق دوم تیروتروپین آلفا (یا پس از دوره قطع هورمون) |
منابع: برچسب FDA تیروتروپین آلفا (دوز و زمانبندی؛ فعالیت ید به انتخاب پزشک پزشکی هستهای) [۳۱]؛ HiLo [۱۷]؛ ESTIMABL2 [۵]. در HiLo (ابلیشن ۱ تا ۶ ماه پس از جراحی [۳۲])، ۱٫۱ گیگابکرل در برابر ۳٫۷ گیگابکرل (حدود ۱۰۰ میلیکوری) غیرفروتر بود و دو روش آمادهسازی (تیروتروپین آلفا یا قطع هورمون تیروئید) نتیجه مشابه داشتند [۱۷]. در گروه قطع هورمون HiLo، بیشتر بیماران لیوتیرونین (میانگین ۶۰ میکروگرم در روز) را ۲ هفته و تعداد کمی لووتیروکسین (میانگین ۲۰۰ میکروگرم در روز) را ۴ هفته پیش از ابلیشن قطع کردند [۳۲]. در بیمارانی که رشد تومور پس از تحریک TSH ممکن است ساختارهای حیاتی را تحت فشار قرار دهد، پیشدرمانی با گلوکوکورتیکوئید در نظر گرفته شود [۳۱].
شواهد: ESTIMABL2 (۲۰۲۲)، HiLo (۲۰۱۲)
دوزها مطابق پروتکل کارآزمایی، رهنمود یا برچسب رسمی دارو (منبع در یادداشت هر رژیم) است. پیش از تجویز، شمارش سلولهای خون، عملکرد کلیه و کبد، تداخلات دارویی و شرایط بیمار را بررسی کنید و دوز را بر اساس برچسب دارو تعدیل کنید.
- آزمون مولکولی پیش از درمان سیستمیک: در سرطان تمایزیافته مقاوم به ید، پیش از شروع درمان سیستمیک آزمون بیومارکر بافتی برای یافتن تغییرات ژنتیکی قابل هدفگیری توصیه میشود (توصیه قوی) [۱]. در سرطان آناپلاستیک، دستکم بررسی جهش BRAF V600E باید زود و فوری انجام شود؛ ایمونوهیستوشیمی BRAF نتیجه سریع میدهد و اگر منفی بود، NGS که حساستر است انجام شود [۱۲].
- مهارکنندههای کیناز: ممکن است برای بیماری کمتهاجمی که پایدار است یا بهکندی پیشرفت میکند مناسب نباشند و در متاستاز درماننشده دستگاه عصبی مرکزی به دلیل خطر خونریزی باید با احتیاط تجویز شوند [۱۹]. در سرطان آناپلاستیکی که به نای، مری یا عروق بزرگ تهاجم دارد، داروهای ضد رگزایی خطر خونریزی دارند و کوچک شدن سریع تومور ممکن است به خونریزی یا فیستول منجر شود [۱۲].
- پیشداروی پاکلیتاکسل: برای پیشگیری از واکنش حساسیتی شدید، همه بیماران باید پیشدارو بگیرند؛ برای نمونه دگزامتازون ۲۰ میلیگرم خوراکی حدود ۱۲ و ۶ ساعت پیش از تزریق، دیفنهیدرامین ۵۰ میلیگرم وریدی و سایمتیدین ۳۰۰ میلیگرم یا رانیتیدین ۵۰ میلیگرم وریدی ۳۰ تا ۶۰ دقیقه پیش از تزریق. در تومورهای جامد با نوتروفیل پایه کمتر از ۱۵۰۰ در میکرولیتر تجویز نشود [۳۸].
- کربوپلاتین: دوز بر اساس AUC هدف با فرمول کالورت محاسبه میشود: دوز کل (میلیگرم) = AUC هدف × (GFR + ۲۵)؛ حاصل به میلیگرم است، نه میلیگرم/مترمربع [۳۹].
- دوکسوروبیسین: خطر کاردیومیوپاتی با دوز تجمعی بالا میرود (۱ تا ۲۰٪ در دوز تجمعی ۳۰۰ تا ۵۰۰ میلیگرم/مترمربع با تجویز هر ۳ هفته) و دوز تجمعی بیش از ۵۵۰ میلیگرم/مترمربع با خطر بیشتر همراه است؛ LVEF پیش از شروع، در طول و پس از درمان ارزیابی شود. در نارسایی شدید کبدی (Child-Pugh C یا بیلیروبین بیش از ۵ میلیگرم/دسیلیتر) منع مصرف دارد و با بیلیروبین بالا دوز طبق جدول برچسب کاهش مییابد [۳۷].
ویژه پزشکان
سرطان تمایزیافته مقاوم به ید رادیواکتیو: درمان سیستمیک
لنواتینیب (SELECT)
سرطان تمایزیافته موضعی عودکننده یا متاستاتیک، پیشرونده و مقاوم به ید رادیواکتیو؛ در نبود بیومارکر دارای درمان خط اول تأییدشده (ارجح بر سورافنیب)
سرطان تمایزیافته موضعی عودکننده یا متاستاتیک، پیشرونده و مقاوم به ید رادیواکتیو؛ در نبود بیومارکر دارای درمان خط اول تأییدشده (ارجح بر سورافنیب) [۱]
پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک| دارو | دوز | روش | زمان تجویز |
|---|---|---|---|
| لنواتینیب | ۲۴ میلیگرم | خوراکی، با یا بدون غذا | یک بار در روز، پیوسته |
منبع: برچسب FDA [۲۰]؛ SELECT [۷]. مراحل کاهش دوز: ۲۰، سپس ۱۴ و سپس ۱۰ میلیگرم روزانه. CrCl کمتر از ۳۰ میلیلیتر/دقیقه یا نارسایی شدید کبدی (Child-Pugh C): ۱۴ میلیگرم روزانه. فشار خون پیش از شروع کنترل و در طول درمان پایش شود (درجه ۳ با وجود درمان بهینه ← قطع موقت؛ درجه ۴ ← قطع دائم). پروتئینوری پیش از شروع و دورهای بررسی شود (≥۲ گرم در ۲۴ ساعت ← قطع موقت؛ سندرم نفروتیک ← قطع دائم) [۲۰].
شواهد: SELECT (۲۰۱۵)
سورافنیب (DECISION)
سرطان تمایزیافته موضعی پیشرفته یا متاستاتیک، پیشرونده و مقاوم به ید رادیواکتیوطول هر دوره: پیوسته
سرطان تمایزیافته موضعی پیشرفته یا متاستاتیک، پیشرونده و مقاوم به ید رادیواکتیو
پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک| دارو | دوز | روش | زمان تجویز |
|---|---|---|---|
| سورافنیب | ۴۰۰ میلیگرم | خوراکی، ناشتا (۱ ساعت پیش یا ۲ ساعت پس از غذا) | دو بار در روز، پیوسته |
منبع: برچسب FDA [۲۱]. مراحل کاهش دوز در سرطان تیروئید: ۶۰۰ میلیگرم در روز (۴۰۰ و ۲۰۰ به فاصله ۱۲ ساعت)، سپس ۲۰۰ میلیگرم دو بار در روز، سپس ۲۰۰ میلیگرم یک بار در روز [۲۱]. کارآزمایی پایه: DECISION [۲۲].
شواهد: DECISION (۲۰۱۴)
کابوزانتینیب قرص (خط دوم سرطان تمایزیافته)
سرطان تمایزیافته موضعی پیشرفته یا متاستاتیک، مقاوم به ید یا نامناسب برای آن، با پیشرفت پس از درمان ضد VEGFR (مثلاً لنواتینیب یا سورافنیب)طول هر دوره: پیوسته
سرطان تمایزیافته موضعی پیشرفته یا متاستاتیک، مقاوم به ید یا نامناسب برای آن، با پیشرفت پس از درمان ضد VEGFR (مثلاً لنواتینیب یا سورافنیب) [۱]
پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک| دارو | دوز | روش | زمان تجویز |
|---|---|---|---|
| کابوزانتینیب (قرص) | ۶۰ میلیگرم | خوراکی، ناشتا (۱ ساعت پیش یا ۲ ساعت پس از غذا) | یک بار در روز، پیوسته |
مهارکنندههای TRK (یک داروی تک)
سرطان تیروئید پیشرفته با ادغام ژنی NTRK (درمان هدفمند خط اول توصیهشده)طول هر دوره: پیوسته
سرطان تیروئید پیشرفته با ادغام ژنی NTRK (درمان هدفمند خط اول توصیهشده [۱])
پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک| دارو | دوز | روش | زمان تجویز |
|---|---|---|---|
| یکی از داروهای زیر، پیوسته | |||
| لاروترکتینیب | ۱۰۰ میلیگرم | خوراکی، با یا بدون غذا | دو بار در روز |
| انترکتینیب | ۶۰۰ میلیگرم | خوراکی، با یا بدون غذا | یک بار در روز |
دوزها مطابق پروتکل کارآزمایی، رهنمود یا برچسب رسمی دارو (منبع در یادداشت هر رژیم) است. پیش از تجویز، شمارش سلولهای خون، عملکرد کلیه و کبد، تداخلات دارویی و شرایط بیمار را بررسی کنید و دوز را بر اساس برچسب دارو تعدیل کنید.
سرطان مدولاری پیشرفته یا متاستاتیک
وندتانیب (ZETA)
سرطان مدولاری موضعی پیشرفته غیرقابل جراحی یا متاستاتیک، علامتدار یا پیشروندهطول هر دوره: پیوسته
سرطان مدولاری موضعی پیشرفته غیرقابل جراحی یا متاستاتیک، علامتدار یا پیشرونده
پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک| دارو | دوز | روش | زمان تجویز |
|---|---|---|---|
| وندتانیب | ۳۰۰ میلیگرم | خوراکی، با یا بدون غذا | یک بار در روز، پیوسته |
منبع: برچسب FDA [۲۵]؛ ZETA [۱۸]. هشدار جعبهای: طولانی شدن QT، تورساد دو پوینت و مرگ ناگهانی؛ در هیپوکلسمی، هیپوکالمی، هیپومنیزیمی یا سندرم QT طولانی تجویز نشود و این اختلالات پیش از شروع اصلاح شوند. ECG و پتاسیم، کلسیم، منیزیم و TSH در شروع، هفته ۲ تا ۴، هفته ۸ تا ۱۲ و سپس هر ۳ ماه؛ پتاسیم ≥۴ میلیاکیوالان/لیتر حفظ شود. QTcF بیش از ۵۰۰ میلیثانیه ← قطع موقت و ادامه با دوز کمتر پس از کاهش به زیر ۴۵۰. مراحل کاهش دوز: ۲۰۰ سپس ۱۰۰ میلیگرم. CrCl ۳۰ تا کمتر از ۵۰: دوز شروع ۲۰۰ میلیگرم. از داروهای طولانیکننده QT پرهیز شود [۲۵].
شواهد: ZETA (۲۰۱۲)
کابوزانتینیب کپسول (سرطان مدولاری)
سرطان مدولاری متاستاتیک پیشروندهطول هر دوره: پیوسته
سرطان مدولاری متاستاتیک پیشرونده
پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک| دارو | دوز | روش | زمان تجویز |
|---|---|---|---|
| کابوزانتینیب (کپسول) | ۱۴۰ میلیگرم | خوراکی، ناشتا (۲ ساعت پیش و ۱ ساعت پس از مصرف چیزی نخورد) | یک بار در روز، پیوسته |
سلپرکاتینیب (LIBRETTO-531)
سرطان مدولاری پیشرفته یا متاستاتیک با جهش RET که درمان سیستمیک لازم دارد؛ یا سرطان تیروئید پیشرفته با ادغام ژنی RET (در سرطان تمایزیافته: مقاوم به ید یا نامناسب برای آن)طول هر دوره: پیوسته
سرطان مدولاری پیشرفته یا متاستاتیک با جهش RET که درمان سیستمیک لازم دارد؛ یا سرطان تیروئید پیشرفته با ادغام ژنی RET (در سرطان تمایزیافته: مقاوم به ید یا نامناسب برای آن)
پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک| دارو | دوز | روش | زمان تجویز |
|---|---|---|---|
| سلپرکاتینیب | ۱۲۰ میلیگرم (وزن کمتر از ۵۰ کیلوگرم) یا ۱۶۰ میلیگرم (≥۵۰ کیلوگرم) | خوراکی | دو بار در روز، پیوسته |
منبع: برچسب FDA [۲۶]؛ LIBRETTO-531 [۸]. ALT/AST پیش از شروع، هر ۲ هفته در ۳ ماه اول و سپس ماهانه؛ پایش فشار خون و QTc. از PPI، آنتیهیستامین H2 و آنتیاسید پرهیز شود؛ اگر ناگزیر: همراه غذا با PPI، ۲ ساعت پیش یا ۱۰ ساعت پس از H2 بلاکر، و ۲ ساعت پیش یا پس از آنتیاسید [۲۶].
شواهد: LIBRETTO-531 (۲۰۲۳)
پیش از تجویز، دوز را با برچسب دارو، آزمایشها و شرایط بیمار تطبیق دهید.
سرطان آناپلاستیک: درمان هدفمند و شیمیدرمانی
دابرافنیب + ترامتینیب (ROAR)
سرطان آناپلاستیک موضعی پیشرفته یا متاستاتیک با جهش BRAF V600E، بدون گزینه درمان موضعی رضایتبخشطول هر دوره: پیوسته
سرطان آناپلاستیک موضعی پیشرفته یا متاستاتیک با جهش BRAF V600E، بدون گزینه درمان موضعی رضایتبخش
پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک| دارو | دوز | روش | زمان تجویز |
|---|---|---|---|
| دابرافنیب | ۱۵۰ میلیگرم | خوراکی، ۱ ساعت پیش یا ۲ ساعت پس از غذا | دو بار در روز |
| ترامتینیب | ۲ میلیگرم | خوراکی | یک بار در روز |
منابع: برچسبهای FDA [۲۹، ۳۰]؛ ROAR [۹]. تب شایع است: با تب ۳۸ تا ۴۰ درجه دابرافنیب تا رفع تب قطع و سپس با همان دوز یا دوز کمتر ادامه یابد [۲۹]؛ LVEF پیش از شروع و دورهای [۳۰].
شواهد: ROAR (۲۰۲۲)
پاکلیتاکسل هفتگی (سرطان آناپلاستیک بدون هدف درمانی)
سرطان آناپلاستیک بدون تغییر ژنتیکی قابل هدفگیری
سرطان آناپلاستیک بدون تغییر ژنتیکی قابل هدفگیری
پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک| دارو | دوز | روش | زمان تجویز |
|---|---|---|---|
| پاکلیتاکسل | ۸۰ میلیگرم/مترمربع | وریدی | یک بار در هفته |
منبع دوز: پروتکل مطالعه آیندهنگر ملی ژاپن: پاکلیتاکسل ۸۰ میلیگرم/مترمربع وریدی یک بار در هفته؛ هر دوره شامل ۳ تزریق بود و دستکم یک دوره لازم بود؛ ادامه درمان به تشخیص پزشک معالج بود و در صورت پرتودرمانی همزمان، دوز به ۳۰ میلیگرم/مترمربع کاهش مییافت [۳۶]. نتایج (۵۶ بیمار): پاسخ عینی ۲۱٪ (در ۴۲ بیمار با ضایعه قابل ارزیابی)، میانه بقای کلی ۶٫۷ ماه؛ هیچ بیماری به علت عارضه درمان را قطع نکرد [۳۳]. رهنمود ATA دوز پاکلیتاکسل هفتگی را ۶۰ تا ۹۰ میلیگرم/مترمربع وریدی ذکر میکند [۱۲].
کربوپلاتین–پاکلیتاکسل هر ۳ هفته (سرطان آناپلاستیک متاستاتیک)
سرطان آناپلاستیک متاستاتیک بدون تغییر ژنتیکی قابل هدفگیری؛ در NCCN گزینه طبقه ۲Bطول هر دوره: هر ۲۱ روز
سرطان آناپلاستیک متاستاتیک بدون تغییر ژنتیکی قابل هدفگیری؛ در NCCN گزینه طبقه ۲B [۱۹]
پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک| دارو | دوز | روش | زمان تجویز |
|---|---|---|---|
| پاکلیتاکسل | ۲۰۰ میلیگرم/مترمربع | وریدی | روز ۱، پیش از کربوپلاتین |
| کربوپلاتین | AUC ۶ (فرمول کالورت) | وریدی | روز ۱، پس از پاکلیتاکسل |
منبع دوز: بازوی کربوپلاتین–پاکلیتاکسل یک کارآزمایی تصادفی در سرطان آناپلاستیک که افزودن فوسبرتابولین را میسنجید (۶ دوره پاکلیتاکسل ۲۰۰ میلیگرم/مترمربع و سپس کربوپلاتین AUC ۶ در روز ۱ هر ۳ هفته)؛ میانه بقای کلی در این بازو ۴٫۰ ماه بود (۲۵ بیمار) [۳۵]. رهنمود ATA برای بیماران متاستاتیکی که گزینه دیگری (از جمله کارآزمایی بالینی) ندارند، شیمیدرمانی شامل تاکسان و/یا آنتراسایکلین، یا تاکسان با یا بدون سیسپلاتین یا کربوپلاتین را پیشنهاد میکند (توصیه مشروط، شواهد با کیفیت پایین) [۱۲].
دوکسوروبیسین (سرطان آناپلاستیک متاستاتیک)
سرطان آناپلاستیک متاستاتیک بدون تغییر ژنتیکی قابل هدفگیری؛ تنها داروی شیمیدرمانی که FDA بهطور خاص برای سرطان آناپلاستیک تأیید کرده است
سرطان آناپلاستیک متاستاتیک بدون تغییر ژنتیکی قابل هدفگیری؛ تنها داروی شیمیدرمانی که FDA بهطور خاص برای سرطان آناپلاستیک تأیید کرده است [۱۲]
پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک| دارو | دوز | روش | زمان تجویز |
|---|---|---|---|
| برنامه هر ۳ هفته | |||
| دوکسوروبیسین | ۶۰ تا ۷۵ میلیگرم/مترمربع | وریدی | روز ۱ |
| یا برنامه هفتگی | |||
| دوکسوروبیسین | ۲۰ میلیگرم/مترمربع | وریدی | هفتگی |
شیمیدرمانی هفتگی همراه پرتودرمانی (سرطان آناپلاستیک موضعی)
سرطان آناپلاستیک محدود به ناحیه گردن (مرحله IVA یا IVB)، همراه پرتودرمانی با هدف قطعی یا پس از جراحی؛ در بیماران بدون جهش BRAF که بار متاستاز کمی دارند، برای حفظ راه هوایی نیز در نظر گرفته میشود
سرطان آناپلاستیک محدود به ناحیه گردن (مرحله IVA یا IVB)، همراه پرتودرمانی با هدف قطعی یا پس از جراحی؛ در بیماران بدون جهش BRAF که بار متاستاز کمی دارند، برای حفظ راه هوایی نیز در نظر گرفته میشود [۱۲]
پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک| دارو | دوز | روش | زمان تجویز |
|---|---|---|---|
| گزینه ۱ | |||
| پاکلیتاکسل | ۵۰ میلیگرم/مترمربع | وریدی | هفتگی |
| کربوپلاتین | AUC ۲ | وریدی | هفتگی |
| گزینه ۲ | |||
| دوستاکسل | ۲۰ میلیگرم/مترمربع | وریدی | هفتگی |
| دوکسوروبیسین | ۲۰ میلیگرم/مترمربع | وریدی | هفتگی |
| گزینه ۳ | |||
| پاکلیتاکسل | ۳۰ تا ۶۰ میلیگرم/مترمربع | وریدی | هفتگی |
| گزینه ۴ | |||
| دوستاکسل | ۲۰ میلیگرم/مترمربع | وریدی | هفتگی |
پیش از تجویز، دوز را با برچسب دارو، آزمایشها و شرایط بیمار تطبیق دهید.
شواهد علمی
مطالعات کلیدی
۸ موردلنواتینیب در برابر دارونما در سرطان تیروئید مقاوم به ید رادیواکتیو
سورافنیب در سرطان تمایزیافتهی تیروئید پیشرفتهی موضعی یا متاستاتیک مقاوم به ید رادیواکتیو: یک کارآزمایی فاز ۳ تصادفی و دوسوکور
وندتانیب در بیماران مبتلا به سرطان مدولاری تیروئید موضعی پیشرفته یا متاستاتیک: یک کارآزمایی تصادفی دوسوکور فاز ۳
دابرافنیب (Dabrafenib) بهعلاوه ترامتینیب (Trametinib) در بیماران مبتلا به سرطان آناپلاستیک تیروئید دارای جهش BRAF V600E: تحلیل بهروزشده از مطالعه سبدی فاز ۲
برداشتن تیروئید بدون ید رادیواکتیو در بیماران مبتلا به سرطان تیروئید کمخطر
برداشتن تیروئید با یا بدون ید رادیواکتیو پس از جراحی در بیماران مبتلا به سرطان تیروئید تمایزیافته کمخطر در بریتانیا (IoN): کارآزمایی تصادفی، چندمرکزی و عدمبرتری
درمان تخریبی با ید رادیواکتیو کمدوز و تیروتروپین آلفا در سرطان تیروئید
کارآزمایی فاز ۳ سلپرکاتینیب در سرطان مدولاری پیشرفته تیروئید با جهش RET
رهنمودهای بالینی
۳ موردراهنمای ۲۰۲۵ انجمن تیروئید آمریکا برای مدیریت بیماران بزرگسال مبتلا به سرطان تیروئید تمایزیافته
راهنمای بازنگریشده انجمن تیروئید آمریکا برای مدیریت کارسینوم مدولاری تیروئید
راهنمای ۲۰۲۱ انجمن تیروئید آمریکا برای مدیریت بیماران مبتلا به سرطان آناپلاستیک تیروئید
منابع علمی
۳۹ منبعنمایش همه منابع، ۱۸ مورد با خلاصه و ترجمه فارسیبستن فهرست منابع
شمارههای داخل متن، مانند [۱]، به این منابع اشاره دارند. منابعی که دکمه «خلاصه و ترجمه فارسی» دارند، در کتابخانه شواهد علمی خلاصه و ترجمه شدهاند.
- ۱2025 American Thyroid Association Management Guidelines for Adult Patients with Differentiated Thyroid Cancer
- ۲
- ۳
- ۴
- ۵
- ۶
- ۷
- ۸
- ۹
- ۱۰
- ۱۱
- ۱۲
- ۱۳
- ۱۴Thyroid cancer
- ۱۵2023 European Thyroid Association Clinical Practice Guidelines for thyroid nodule management
- ۱۶
- ۱۷
- ۱۸
- ۱۹
- ۲۰
- ۲۱
- ۲۲Sorafenib in radioactive iodine-refractory, locally advanced or metastatic differentiated thyroid cancer: a randomised, double-blind, phase 3 trial
- ۲۳
- ۲۴
- ۲۵
- ۲۶
- ۲۷
- ۲۸
- ۲۹
- ۳۰
- ۳۱
- ۳۲
- ۳۳The Safety and Efficacy of Weekly Paclitaxel Administration for Anaplastic Thyroid Cancer Patients: A Nationwide Prospective Study
- ۳۴
- ۳۵Randomized safety and efficacy study of fosbretabulin with paclitaxel/carboplatin against anaplastic thyroid carcinoma
- ۳۶Concept and design of a nationwide prospective feasibility/efficacy/safety study of weekly paclitaxel for patients with pathologically confirmed anaplastic thyroid cancer (ATCCJ-PTX-P2)
- ۳۷
- ۳۸Paclitaxel injection: Prescribing Information
- ۳۹Carboplatin injection: Prescribing Information
این مطلب بر پایه منابع علمی معتبر تهیه شده و آخرین بار در ۲۸ مهر ۱۴۰۵ بهروزرسانی شده است. محتوای این وبسایت صرفاً جنبه آموزشی و اطلاعرسانی دارد و جایگزین مشاوره، تشخیص یا درمان توسط پزشک متخصص نیست. برای هر تصمیم درمانی با پزشک معالج خود مشورت کنید.
