بله، تا حد زیادی. در بررسی بزرگی که آژانس بین‌المللی پژوهش سرطان (وابسته به سازمان جهانی بهداشت) در ۱۸۵ کشور انجام داد، تقریباً ۴ مورد از هر ۱۰ سرطان تازه به عللی مربوط بود که می‌شود آن‌ها را تغییر داد؛ بزرگ‌ترین آن‌ها دخانیات، عفونت‌ها و الکل بودند [۱]. مهم‌ترین کارها این‌هاست: سیگار، قلیان و تریاک نکشید، وزن مناسب و تحرک داشته باشید، الکل ننوشید، واکسن HPV و هپاتیت B بزنید، اگر پزشک لازم دانست میکروب هلیکوباکتر را درمان کنید، از پوست در برابر آفتاب محافظت کنید و غربالگری‌های مناسب سنتان را انجام دهید [۶، ۷، ۸، ۹، ۱۰، ۱۱].
نکات کلیدی
- تقریباً ۴ سرطان از هر ۱۰ سرطان به عللی مربوط است که می‌توان آن‌ها را تغییر داد؛ در مردان تقریباً نیمی از سرطان‌ها [۱].
- دخانیات بزرگ‌ترین علت قابل پیشگیری است؛ پس از آن عفونت‌ها (مثل HPV، هپاتیت B و هلیکوباکتر) و الکل قرار دارند [۱].
- چند کار ساده اثرشان ثابت شده است: واکسن HPV، واکسن هپاتیت B، درمان هلیکوباکتر و کرم ضدآفتاب در مطالعه‌ها سرطان را کمتر کردند [۷، ۸، ۹، ۱۰].
- غربالگری بعضی سرطان‌ها را زود پیدا می‌کند و بعضی را حتی پیش از شروع، در مرحله پیش‌سرطانی [۱۱].
چه مقدار از سرطان‌ها قابل پیشگیری است؟
سرطان یک علت ندارد. بعضی عوامل خطر را نمی‌شود تغییر داد، مثل بالا رفتن سن یا ژن‌هایی که از پدر و مادر به ارث می‌رسد؛ ژن‌های ارثی حداکثر در حدود ۱ مورد از هر ۱۰ سرطان علت اصلی‌اند [۱۲] (آیا سرطان ارثی است؟). اما بخش بزرگی از سرطان‌ها به عللی مربوط است که در دست خود ماست:
- در جهان: در بررسی ۱۸۵ کشور، تقریباً ۴ مورد از هر ۱۰ سرطان تازه در سال ۲۰۲۲ به ۳۰ علت قابل تغییر مربوط بود؛ در مردان تقریباً نیمی از سرطان‌ها و در زنان حدود ۳ مورد از هر ۱۰ [۱].
- بزرگ‌ترین علت‌ها: اول دخانیات، بعد عفونت‌ها و بعد الکل. سرطان‌های ریه، معده و دهانه رحم تقریباً نیمی از همه سرطان‌های قابل پیشگیری بودند [۱].
- مرگ از سرطان: کمی کمتر از نیمی از مرگ‌های سرطانی در جهان به عوامل خطر قابل تغییر مربوط بود؛ مهم‌ترین آن‌ها سیگار، الکل و اضافه‌وزن بودند [۲].
۹ کار مهم برای کم کردن خطر سرطان
- ۱
سیگار، قلیان و تریاک را کنار بگذارید
دخانیات بزرگ‌ترین علت قابل پیشگیری سرطان در جهان است [۱]. قلیان هم بی‌خطر نیست و با سرطان دهان و ریه همراه بوده است [۳] (آیا قلیان باعث سرطان می‌شود؟). تریاک هم سرطان‌زای قطعی است [۴] (آیا تریاک سرطان‌زاست؟). برای ترک از پزشک خانواده کمک بگیرید (ترک سیگار چقدر خطر سرطان را کم می‌کند؟).
- ۲
وزن مناسب داشته باشید
اضافه‌وزن، پس از سیگار و الکل، از عوامل اصلی مرگ سرطانی در جهان است [۲]. توصیه این است که وزن را در محدوده سالم نگه دارید [۶] (آیا چاقی باعث سرطان می‌شود؟).
- ۳
- ۴
الکل ننوشید
الکل از سه علت اصلی سرطان‌های قابل پیشگیری در جهان است [۱] و برای پیشگیری از سرطان بهتر است اصلاً نوشیده نشود [۶] (آیا الکل باعث سرطان می‌شود؟).
- ۵
غذای گیاهی بیشتر، سوسیس و کالباس کمتر
در بیشتر وعده‌ها غلات کامل، سبزی، میوه و حبوبات بخورید؛ گوشت قرمز را محدود کنید و گوشت فرآوری‌شده (سوسیس، کالباس) را خیلی کم بخورید یا نخورید؛ به‌جای نوشیدنی شیرین بیشتر آب بنوشید [۶]. ببینید گوشت قرمز و سوسیس و کالباس و قند و سرطان.
- ۶
واکسن بزنید: HPV و هپاتیت B
در سوئد، دخترانی که پیش از ۱۷ سالگی واکسن HPV زده بودند، خیلی کمتر به سرطان دهانه رحم مبتلا شدند [۷]. در تایوان، پس از واکسن همگانی هپاتیت B نوزادان، سرطان کبد در کودکان تقریباً نصف شد [۸]. درباره واکسن مناسب خودتان و فرزندانتان از پزشک بپرسید (واکسن HPV).
- ۷
اگر لازم است، میکروب هلیکوباکتر را درمان کنید
در بستگان درجه یک بیماران سرطان معده، درمان این میکروب خطر سرطان معده را بیش از نصف کم کرد [۹]. ببینید آیا باید آزمایش هلیکوباکتر بدهم؟
- ۸
- ۹
غربالگری‌های مناسب سنتان را انجام دهید
آزمایش HPV و پاپ‌اسمیر تغییرات پیش‌سرطانی دهانه رحم را پیدا می‌کنند تا پیش از سرطان شدن درمان شوند؛ کولونوسکوپی هم می‌تواند پولیپ‌های روده را پیش از سرطان شدن پیدا کند و بردارد. ماموگرافی و آزمایش‌های غربالگری روده بزرگ مرگ از این سرطان‌ها را کم می‌کنند [۱۱]. فهرست را در غربالگری سرطان ببینید.
چه کنم؟ یک قدم برای امروز
اگر سیگار، قلیان یا تریاک مصرف می‌کنید، ترک آن بیشترین اثر را دارد، چون دخانیات بزرگ‌ترین علت قابل پیشگیری سرطان است [۱]. اگر مصرف نمی‌کنید، امروز ببینید کدام غربالگری برای سن شما لازم است (غربالگری سرطان) و در ملاقات بعدی، درباره واکسن‌ها از پزشک بپرسید. برای شناختن علائم هشدار هم ۵ کار برای پیدا کردن زودهنگام سرطان را بخوانید.
پرسش‌های متداول
اگر کسی در خانواده‌ام سرطان داشته، پیشگیری فایده‌ای دارد؟
بله. ژن‌های ارثی فقط در حدود ۱ مورد از هر ۱۰ سرطان، یا کمتر، علت اصلی‌اند [۱۲]. حتی با سابقه خانوادگی، دوری از عوامل خطر و غربالگری به‌موقع خطر را کم می‌کند. درباره زمان شروع غربالگری با پزشک صحبت کنید (آیا سرطان ارثی است؟).
قلیان از سیگار کم‌خطرتر است؟
نه. در مرور مطالعه‌ها، کشیدن قلیان با چند برابر شدن خطر سرطان دهان و حدود دو برابر شدن خطر سرطان ریه همراه بود [۳]. ببینید آیا قلیان باعث سرطان می‌شود؟
ویتامین‌ها و مکمل‌ها از سرطان پیشگیری می‌کنند؟
صندوق جهانی پژوهش سرطان توصیه می‌کند برای پیشگیری از سرطان مکمل با دوز بالا مصرف نکنید و نیازهای بدن را از غذا تأمین کنید [۶].
اگر همه این کارها را بکنم، دیگر سرطان نمی‌گیرم؟
از چه سنی باید غربالگری کنم؟
بسته به نوع سرطان، جنس و سابقه خانوادگی فرق دارد. ابزار غربالگری سرطان و صفحه‌های سن ماموگرافی و سن کولونوسکوپی را ببینید.
موبایل، رنگ مو یا شکر هم باعث سرطان می‌شوند؟
این پرسش‌ها را با شواهد در صفحه‌های جداگانه پاسخ داده‌ایم: آیا موبایل باعث سرطان می‌شود؟، آیا رنگ مو باعث سرطان می‌شود؟ و آیا قند باعث رشد سرطان می‌شود؟
نکات برای پزشکان (ویژه پزشکان)
ویژه پزشکان
برآورد جهانی ۲۰۲۲ (IARC، Nature Medicine ۲۰۲۶). داده‌های GLOBOCAN برای ۳۶ سرطان در ۱۸۵ کشور و ۳۰ عامل قابل تغییر (دخانیات، الکل، BMI بالا، فعالیت بدنی ناکافی، تنباکوی بدون دود و فوفل، تغذیه ناکافی با شیر مادر، آلودگی هوا، اشعه فرابنفش، ۹ عامل عفونی و ۱۳ مواجهه شغلی)، با داده‌های شیوع حدود سال ۲۰۱۲ برای در نظر گرفتن فاصله مواجهه تا سرطان. ۷٫۱ میلیون از ۱۸٫۷ میلیون سرطان تازه (۳۷٫۸٪) قابل انتساب بود: ۲۹٫۷٪ در زنان و ۴۵٫۴٪ در مردان (بین مناطق ۲۴٫۶ تا ۳۸٫۲٪ در زنان و ۲۸٫۱ تا ۵۷٫۲٪ در مردان). سهم سیگار ۱۵٫۱٪، عفونت‌ها ۱۰٫۲٪ و الکل ۳٫۲٪ بود؛ ریه، معده و دهانه رحم نزدیک به نیمی از سرطان‌های قابل پیشگیری را تشکیل دادند [۱].
GBD 2019 (Lancet ۲۰۲۲). عوامل خطر بررسی‌شده ۴٫۴۵ میلیون مرگ سرطانی (۴۴٫۴٪) و ۴۲٫۰٪ DALYها را توضیح می‌دادند؛ ۵۰٫۶٪ مرگ‌های سرطانی مردان و ۳۶٫۳٪ زنان. عوامل اول: سیگار، الکل و BMI بالا؛ بیشترین افزایش در ۲۰۱۰ تا ۲۰۱۹ در عوامل متابولیک بود (۳۴٫۷٪ افزایش مرگ‌های قابل انتساب) [۲].
شواهد مداخله. واکسن چهارظرفیتی HPV (ثبت ملی سوئد، ۱٫۷ میلیون دختر و زن): IRR سرطان مهاجم دهانه رحم پس از تعدیل کامل ۰٫۳۷ (۰٫۲۱ تا ۰٫۵۷)؛ با واکسیناسیون پیش از ۱۷ سالگی ۰٫۱۲ (۰٫۰۰ تا ۰٫۳۴) [۷]. واکسیناسیون همگانی هپاتیت B در تایوان: بروز سالانه HCC در کودکان ۶ تا ۱۴ ساله از ۰٫۷۰ (۱۹۸۱ تا ۱۹۸۶) به ۰٫۳۶ در ۱۰۰ هزار (۱۹۹۰ تا ۱۹۹۴) [۸]. ریشه‌کنی هلیکوباکتر در بستگان درجه یک (RCT): سرطان معده ۱٫۲٪ در برابر ۲٫۷٪، HR ۰٫۴۵ (۰٫۲۱ تا ۰٫۹۴) [۹]. ضدآفتاب روزانه (RCT نامبور، ۱۶۲۱ نفر): HR ملانوما ۰٫۵۰ (۰٫۲۴ تا ۱٫۰۲)، ملانوم مهاجم ۰٫۲۷ (۰٫۰۸ تا ۰٫۹۷) [۱۰]. قلیان (متاآنالیز ۵۰ مطالعه مشاهده‌ای): OR سرطان دهان ۴٫۱۷ (۲٫۵۳ تا ۶٫۸۹) و ریه ۲٫۱۲ (۱٫۳۲ تا ۳٫۴۲) [۳]. فعالیت بدنی بالا در برابر پایین (۱٫۴۴ میلیون نفر): خطر کمتر ۱۳ سرطان، از جمله آدنوکارسینوم مری HR ۰٫۵۸، کبد ۰٫۷۳ و ریه ۰٫۷۴ [۵].
تفسیر. کسر قابل انتساب جمعیتی (PAF) علیت و حذف کامل مواجهه را فرض می‌کند و پیش‌بینی برای یک فرد نیست؛ با این حال سیگار، عفونت‌ها و الکل در هر دو برآورد در صدرند. در شرح حال، قلیان و تریاک را جداگانه بپرسید [۳، ۴].
شواهد علمی
شواهد علمی
۵ موردواکسیناسیون HPV و خطر سرطان مهاجم دهانه رحم
واکسیناسیون همگانی هپاتیت ب در تایوان و بروز کارسینوم هپاتوسلولار در کودکان
سابقهٔ خانوادگی سرطان معده و درمان هلیکوباکتر پیلوری
کاهش ملانوم پس از استفادهٔ منظم از ضدآفتاب: پیگیری یک کارآزمایی تصادفی
سرطان‌زایی مصرف تریاک
انواع سرطان مرتبط
منابع علمی
۱۲ منبعنمایش همه منابع، ۵ مورد با خلاصه و ترجمه فارسیبستن فهرست منابع
شماره‌های داخل متن، مانند [۱]، به این منابع اشاره دارند. منابعی که دکمه «خلاصه و ترجمه فارسی» دارند، در کتابخانه شواهد علمی خلاصه و ترجمه شده‌اند.
- ۱
- ۲
- ۳
- ۴Carcinogenicity of opium consumption
- ۵
- ۶
- ۷
- ۸
- ۹
- ۱۰
- ۱۱
- ۱۲
این مطلب بر پایه منابع علمی معتبر تهیه شده و آخرین بار در ۶ آبان ۱۴۰۵ به‌روزرسانی شده است. محتوای این وب‌سایت صرفاً جنبه آموزشی و اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین مشاوره، تشخیص یا درمان توسط پزشک متخصص نیست. برای هر تصمیم درمانی با پزشک معالج خود مشورت کنید.
این برگه از سایت چاپ شده است؛ نسخه کامل و به‌روز: https://drdabiri.com/questions/can-cancer-be-prevented/