خلاصه نکات کلیدی
- سرطان پروستات دومین سرطان شایع در مردان در سراسر جهان است [۱].
- انجام آزمایش PSA برای غربالگری در مردان ۵۵ تا ۶۹ ساله یک تصمیم فردی است که باید پس از گفتوگو با پزشک درباره فواید و مضرات آن گرفته شود [۲].
- انجام MRI پیش از نمونهبرداری، تشخیص سرطانهای مهم بالینی را افزایش و تشخیص سرطانهای کماهمیت را کاهش میدهد [۵].
- بسیاری از سرطانهای کمخطر را میتوان با پایش فعال و بدون درمان فوری پیگیری کرد؛ در کارآزمایی ProtecT مرگ ناشی از سرطان پروستات پس از ۱۵ سال در همه گروهها کم بود [۸].
- در بیماری پیشرفته، افزودن داروهای هورمونی نسل جدید مانند آبیراترون یا انزالوتامید به هورموندرمانی (و در بیماری پرحجم، شیمیدرمانی دوستاکسل)، شیمیدرمانی و مهارکننده PARP اولاپاریب در بیماری مقاوم به اختهسازی و درمان رادیولیگاندی لوتسیوم-۱۷۷-PSMA بقای بیماران را بهبود داده است [۹، ۱۷، ۲۱، ۲۷، ۳۲].
سرطان پروستات چیست؟
پروستات غدهای کوچک به اندازه یک گردو در زیر مثانه مردان است که بخشی از مایع منی را میسازد. سرطان پروستات زمانی ایجاد میشود که سلولهای این غده بهطور کنترلنشده رشد کنند. تقریباً همه موارد از نوع آدنوکارسینوم هستند و میزان تهاجمی بودن آنها با درجهبندی گلیسون/ISUP سنجیده میشود [۷].
سرطان پروستات دومین سرطان شایع در مردان در جهان است [۱]. نکته مهم این است که رفتار این بیماری بسیار متفاوت است: بسیاری از تومورها بسیار آهسته رشد میکنند و ممکن است هرگز در طول زندگی مشکلی ایجاد نکنند، در حالی که برخی دیگر تهاجمیاند و به درمان فعال نیاز دارند [۲]. به همین دلیل، تصمیمگیری درباره غربالگری و درمان باید فردی و سنجیده باشد.
علائم و نشانهها
سرطان پروستات در مراحل اولیه معمولاً هیچ علامتی ندارد و بسیاری از مردان مبتلا، بدون آزمایش، هرگز از وجود آن آگاه نمیشوند [۲]. در مراحل پیشرفتهتر ممکن است این علائم دیده شود:
- مشکلات ادراری مانند جریان ضعیف، تکرر یا بیدار شدن مکرر شبانه برای ادرار
- خون در ادرار یا مایع منی
- اختلال نعوظ جدید
- درد استخوان (بهویژه کمر، لگن یا دندهها)، کاهش وزن بیدلیل یا خستگی
توجه داشته باشید که علائم ادراری در مردان مسن بیشتر به علت بزرگی خوشخیم پروستات است، اما باید توسط پزشک بررسی شود.
کی باید با پزشک تماس بگیرم؟
در این موارد بدون تأخیر با پزشک یا تیم درمان خود تماس بگیرید:
- ضعف، بیحسی یا گزگز پاها، دشواری در راه رفتن یا بدتر شدن درد استخوان، بهویژه در هفتههای اول هورموندرمانی؛ افزایش موقت تستوسترون در این دوره ممکن است علائم بیماری را بدتر کند و فشار بر نخاع میتواند به فلج بینجامد [۴۷].
- خون در ادرار یا ناتوانی در ادرار کردن [۴۷].
- درد قفسه سینه، ضعف ناگهانی یک سمت بدن یا اختلال در صحبت کردن در دوران هورموندرمانی؛ افزایش خطر حمله قلبی و سکته مغزی با این داروها گزارش شده است [۴۷].
- تب در دوران شیمیدرمانی؛ دمای بدن را مرتب اندازه بگیرید و هر تبی را فوراً اطلاع دهید [۴۱].
عوامل خطر، پیشگیری و غربالگری
مهمترین عوامل خطر سرطان پروستات عبارتاند از:
- افزایش سن: خطر با بالا رفتن سن بهطور چشمگیری افزایش مییابد [۲].
- سابقه خانوادگی: ابتلای پدر یا برادر به سرطان پروستات خطر را بیشتر میکند [۲].
- نژاد: مردان سیاهپوست آفریقاییتبار خطر بالاتری دارند [۲].
- جهشهای ژنتیکی ارثی: بهویژه جهش ژن BRCA2 با سرطان تهاجمیتر همراه است و در غربالگری مبتنی بر خطر در نظر گرفته میشود [۴].
تاکنون روش قطعی برای پیشگیری از سرطان پروستات شناخته نشده است؛ بنابراین تمرکز اصلی بر تشخیص بهموقع سرطانهای مهم و پرهیز از درمان بیش از حد سرطانهای کمخطر است [۴].
غربالگری با PSA و تصمیمگیری مشترک
آنتیژن اختصاصی پروستات (PSA) پروتئینی است که با یک آزمایش خون ساده اندازهگیری میشود. افزایش آن میتواند نشانه سرطان باشد، اما در بزرگی خوشخیم پروستات یا التهاب نیز بالا میرود.
کارگروه خدمات پیشگیری ایالات متحده (USPSTF) توصیه میکند تصمیم به غربالگری PSA در مردان ۵۵ تا ۶۹ ساله فردی باشد و پس از گفتوگو با پزشک درباره فواید و مضرات گرفته شود (توصیه درجه C)؛ این کارگروه غربالگری را در مردان ۷۰ سال و بالاتر توصیه نمیکند (توصیه درجه D) [۲]. بر اساس شواهد کارآزماییها، غربالگری در مردان ۵۵ تا ۶۹ ساله ممکن است طی حدود ۱۳ سال از حدود ۱٫۳ مرگ ناشی از سرطان پروستات به ازای هر ۱۰۰۰ مرد غربالگریشده پیشگیری کند [۲].
در پیگیری ۲۳ ساله کارآزمایی اروپایی ERSPC، مرگ ناشی از سرطان پروستات در گروه غربالگری ۱۳٪ کمتر بود (نسبت میزان ۰٫۸۷) و به ازای هر ۴۵۶ مرد دعوتشده به غربالگری، از یک مرگ پیشگیری شد [۳]. در مقابل، غربالگری با تشخیص بیش از حد (کشف سرطانهایی که هرگز آسیبی نمیرساندند)، نتایج مثبت کاذب و عوارض احتمالی درمان مانند بیاختیاری ادرار و اختلال نعوظ همراه است [۲، ۳]. راهنمای انجمن اروپایی اورولوژی (EAU، نسخه ۲۰۲۶) رویکرد مبتنی بر خطر را توصیه میکند: پیشنهاد آزمایش PSA به مردان آگاه از ۵۰ سالگی، از ۴۵ سالگی در صورت سابقه خانوادگی سرطان پروستات زیر ۶۰ سال یا تبار آفریقایی، و از ۴۰ سالگی در حاملان جهش BRCA2؛ در مردانی که امید به زندگی کمتر از ۱۵ سال دارند، سود غربالگری بعید است [۴].
آزمایش PSA ساده است، اما نتیجه آن ممکن است شما را به مسیر آزمایشها و تصمیمهای بیشتر ببرد. از پزشک بپرسید: با توجه به سن، سابقه خانوادگی و وضعیت سلامت من، آزمایش PSA چه فایده و چه خطری دارد؟ اگر نتیجه بالا باشد، قدم بعدی چیست؟ تصمیم نهایی با شماست و هر دو انتخاب، اگر آگاهانه باشد، قابل احترام است [۲].
تشخیص و مرحلهبندی
مسیر تشخیص سرطان پروستات
- ۱
آزمایش PSA و معاینه
اندازهگیری PSA و در صورت لزوم معاینه انگشتی پروستات؛ یک PSA بالا معمولاً پیش از اقدامات بعدی تکرار میشود.
- ۲
MRI پروستات پیش از نمونهبرداری
- ۳
نمونهبرداری هدفمند
در صورت وجود ضایعه مشکوک در MRI، نمونهبرداری هدفمند همراه با نمونههای اطراف ضایعه انجام میشود. راهنمای EAU نمونهبرداری از راه پرینه را به دلیل خطر کمتر عفونت ترجیح میدهد و در صورت MRI منفی و شک بالینی پایین، صرفنظر از نمونهبرداری و پایش PSA را پیشنهاد میکند [۴].
- ۴
تعیین درجه گلیسون و گروه درجه ISUP
پاتولوژیست میزان تهاجمی بودن تومور را با نمره گلیسون و گروه درجه ISUP (۱ تا ۵) مشخص میکند [۷].
- ۵
درجهبندی گلیسون/ISUP و نشانگرهای زیستی
| گروه درجه ISUP | نمره گلیسون | معنای بالینی |
|---|---|---|
| گروه ۱ | ۶ یا کمتر (۳+۳) | کمخطرترین؛ معمولاً مناسب پایش فعال [۴] |
| گروه ۲ | ۷ (۳+۴) | خطر متوسط مطلوب؛ در بیماران منتخب پایش فعال قابل بررسی است [۴] |
| گروه ۳ | ۷ (۴+۳) | خطر متوسط نامطلوب؛ معمولاً درمان فعال |
| گروه ۴ | ۸ | پرخطر |
| گروه ۵ | ۹ و ۱۰ | تهاجمیترین؛ نیازمند درمان چندوجهی |
در بیماری متاستاتیک، بررسی جهشهای ژنهای ترمیم DNA (مانند BRCA1، BRCA2 و ATM) برای انتخاب مهارکنندههای PARP [۱۴، ۱۵، ۱۶] و تصویربرداری PSMA برای انتخاب درمان رادیولیگاندی [۱۷، ۱۸] اهمیت دارد.
درمان بر اساس مرحله بیماری
پایش فعال
برای سرطان کمخطر و برخی موارد خطر متوسط مطلوب: پیگیری منظم با PSA، MRI و نمونهبرداری مجدد و شروع درمان تنها در صورت پیشرفت [۴].
جراحی (پروستاتکتومی رادیکال)
پرتودرمانی
عود بیوشیمیایی
بیماری متاستاتیک حساس به هورمون
هورموندرمانی (ADT) همراه یک مهارکننده مسیر گیرنده آندروژن (ARPI) مانند آبیراترون (Abiraterone)، انزالوتامید (Enzalutamide)، آپالوتامید (Apalutamide) یا دارولوتامید (Darolutamide) [۱۰، ۲۷، ۲۸، ۵۳]؛ در بیماری پرحجم و بیماران مناسب شیمیدرمانی، درمان سهگانه ADT + دوستاکسل (Docetaxel) + ARPI [۱۱، ۱۲، ۲۲]. در بیماران PSMA مثبت، افزودن درمان رادیولیگاندی لوتسیوم-۱۷۷-PSMA به ADT + ARPI پیشرفت بیماری را به تأخیر انداخته و در سال ۲۰۲۶ تأیید FDA گرفته است [۳۶، ۴۶].
بیماری مقاوم به اختهسازی
داروهای هورمونی نسل جدید (آبیراترون یا انزالوتامید) در بیمارانی که پیشتر آنها را نگرفتهاند [۲۵، ۲۶]، شیمیدرمانی با دوستاکسل و سپس کابازیتاکسل (Cabazitaxel) [۳۱، ۳۲]، مهارکننده PARP اولاپاریب (Olaparib) بهتنهایی یا همراه آبیراترون در بیماران دارای جهش [۱۴، ۲۲، ۳۰] و درمان رادیولیگاندی لوتسیوم-۱۷۷-PSMA در بیماران PSMA مثبت [۱۷، ۱۸].
بیماری محدود به پروستات
پایش فعال، جراحی و پرتودرمانی هر سه گزینههای پذیرفتهشدهاند و در کارآزمایی ProtecT مرگ ناشی از سرطان پروستات پس از ۱۵ سال با هر سه روش کم بود [۸]. انتخاب میان آنها، سنجیدن فواید در برابر عوارض و ترجیحات خود بیمار است.
بیماری پیشرفته
در بیماری متاستاتیک، هورموندرمانی (ADT) پایه درمان است، اما امروزه بهتنهایی کافی نیست و همراه یک داروی هورمونی نسل جدید، و در برخی بیماران همراه شیمیدرمانی نیز، داده میشود [۲۲]. وقتی بیماری با وجود سطح پایین تستوسترون پیشرفت کند، گزینهها بر اساس درمانهای قبلی، وضعیت ژنتیکی تومور و بیان PSMA انتخاب میشوند [۲۲، ۳۵]؛ به همین دلیل آزمایش ژنتیک برای همه بیماران مقاوم به اختهسازی توصیه میشود [۲۲].
پس از تشخیص چه کنم؟
پرسشهای متداول
آیا PSA بالا یعنی حتماً سرطان دارم؟
چرا پیش از نمونهبرداری MRI انجام میشود؟
اگر پایش فعال را انتخاب کنم، آیا فرصت درمان را از دست میدهم؟
PET-PSMA چیست؟
شواهد و پیشرفتهای اخیر (ویژه پزشکان)
ویژه پزشکان
تشخیص و مرحلهبندی
در PRECISION (۵۰۰ بیمار بدون بیوپسی قبلی)، MRI ± بیوپسی هدفمند نسبت به بیوپسی سیستماتیک TRUS نهتنها غیرفروتر بلکه برتر بود (تفاوت تعدیلشده ۱۲ واحد درصد در تشخیص سرطان مهم بالینی) و تشخیص سرطان کماهمیت را ۱۳ واحد درصد کاهش داد [۵]. در proPSMA، PET-CT با 68Ga-PSMA-11 در بیماری پرخطر دقت ۲۷٪ بالاتری از CT و اسکن استخوان داشت و پرتوگیری کمتری ایجاد کرد [۶].
بیماری موضعی: پایش فعال، جراحی یا پرتودرمانی
در کارآزمایی ProtecT، ۱۶۴۳ مرد مبتلا به سرطان پروستات موضعی که با PSA کشف شده بود به پایش فعال، جراحی یا پرتودرمانی تقسیم شدند. پس از میانه پیگیری ۱۵ ساله، مرگ ناشی از سرطان پروستات در هر سه گروه کم و مشابه بود (۳٫۱٪ در پایش فعال، ۲٫۲٪ در جراحی و ۲٫۹٪ در پرتودرمانی) [۸]. البته متاستاز در گروه پایش فعال بیشتر بود (۹٫۴٪ در برابر ۴٫۷٪ و ۵٫۰٪) و حدود یکچهارم مردان گروه پایش (۲۴٫۴٪) تا پایان پیگیری بدون هیچ درمانی زنده بودند [۸].
بیماری موضعی پرخطر
در فراتحلیل دو کارآزمایی STAMPEDE (۱۹۷۴ بیمار پرخطر غیرمتاستاتیک؛ ۸۵٪ با پرتودرمانی برنامهریزیشده)، افزودن آبیراترون + پردنیزولون به مدت ۲ سال به ADT سهساله، بقای بدون متاستاز را بهبود داد (۶ ساله ۸۲٪ در برابر ۶۹٪؛ HR ۰٫۵۳) و بقای کلی را افزایش داد (HR ۰٫۶۰)؛ افزودن همزمان انزالوتامید سودی نداشت و فقط سمیت را بیشتر کرد (عوارض درجه ۳ یا بالاتر ۵۸٪ در برابر ۳۲٪) [۳۳].
عود بیوشیمیایی پرخطر
در EMBARK (۱۰۶۸ بیمار با زمان دو برابر شدن PSA ۹ ماه یا کمتر)، انزالوتامید + لوپرولاید بقای بدون متاستاز ۵ ساله را به ۸۷٫۳٪ در برابر ۷۱٫۴٪ رساند (HR ۰٫۴۲) [۱۳]. در تحلیل نهایی، بقای کلی ۸ ساله ۷۸٫۹٪ در برابر ۶۹٫۵٪ بود (HR ۰٫۶۰؛ P<0.001)، اما انزالوتامید تکدرمانی از نظر بقای کلی برتری معنیدار نداشت (HR ۰٫۸۳؛ P=0.19) [۱۹].
mHSPC
در LATITUDE (۱۱۹۹ بیمار mCSPC تازه تشخیصدادهشده)، آبیراترون + پردنیزون همراه ADT بقای بدون پیشرفت رادیوگرافیک را بهبود داد (۳۳٫۰ در برابر ۱۴٫۸ ماه؛ HR ۰٫۴۷) [۲۳] و در تحلیل نهایی (پیگیری میانه ۵۱٫۸ ماه) میانه بقای کلی را از ۳۶٫۵ به ۵۳٫۳ ماه رساند (HR ۰٫۶۶) [۲۷]. در ARCHES (۱۱۵۰ بیمار mHSPC)، انزالوتامید + ADT خطر پیشرفت رادیوگرافیک یا مرگ را کاهش داد (HR ۰٫۳۹)، با سود مشابه در زیرگروههای حجم بیماری و دوستاکسل قبلی [۲۴]، و در تحلیل نهایی خطر مرگ را ۳۴٪ کاهش داد (HR ۰٫۶۶) [۲۸]. در CHAARTED، شش دوره دوستاکسل همراه ADT در تحلیل بلندمدت میانه بقای کلی را از ۴۷٫۲ به ۵۷٫۶ ماه رساند (HR ۰٫۷۲)؛ سود به بیماری پرحجم محدود بود (۵۱٫۲ در برابر ۳۴٫۴ ماه؛ HR ۰٫۶۳) و در بیماری کمحجم دیده نشد (HR ۱٫۰۴) [۹]. در TITAN، آپالوتامید + ADT بقای کلی را بهبود داد (HR ۰٫۶۷؛ بقای ۲۴ ماهه ۸۲٫۴٪ در برابر ۷۳٫۵٪) [۱۰]. در ARANOTE (۶۶۹ بیمار mHSPC؛ تصادفیسازی ۲ به ۱)، دارولوتامید + ADT بدون شیمیدرمانی خطر پیشرفت رادیوگرافیک یا مرگ را ۴۶٪ کاهش داد (HR ۰٫۵۴؛ فاصله اطمینان ۹۵٪: ۰٫۴۱ تا ۰٫۷۱)، با سود همسو در زیرگروهها از جمله بیماری پرحجم و کمحجم [۵۳]؛ بر این اساس FDA دارولوتامید را بدون دوستاکسل نیز برای mCSPC تأیید کرده است و در دادههای برچسب، بهبود بقای کلی از نظر آماری معنادار نبود (HR ۰٫۷۸؛ فاصله اطمینان ۹۵٪: ۰٫۵۸ تا ۱٫۰۵) [۴۰]. دو کارآزمایی، درمان سهگانه را پشتیبانی میکنند: PEACE-1 که در جمعیت ADT + دوستاکسل، افزودن آبیراترون بقای بدون پیشرفت رادیوگرافیک (HR ۰٫۵۰) و بقای کلی (HR ۰٫۷۵) را بهبود داد، به بهای افزایش متوسط سمیت، عمدتاً پرفشاری خون [۱۲]، و ARASENS (دارولوتامید + ADT + دوستاکسل؛ HR مرگ ۰٫۶۸) [۱۱]. در AMPLITUDE (۶۹۶ بیمار mCSPC با تغییرات ژنهای HRR)، نیراپاریب (Niraparib) + آبیراترون/پردنیزون بقای بدون پیشرفت رادیوگرافیک را در زیرگروه BRCA (HR ۰٫۵۲) و کل جمعیت (HR ۰٫۶۳) بهبود داد؛ دادههای بقای کلی هنوز نابالغ است و عوارض درجه ۳-۴ بیشتر بود (۷۵٪ در برابر ۵۹٪) [۱۶].
mCRPC
در بیماران بدون شیمیدرمانی قبلی، آبیراترون + پردنیزون در COU-AA-302 بقای بدون پیشرفت رادیوگرافیک را از ۸٫۳ به ۱۶٫۵ ماه رساند (HR ۰٫۵۳) [۲۵] و انزالوتامید در PREVAIL خطر مرگ را ۲۹٪ کاهش داد (HR ۰٫۷۱) و بقای بدون پیشرفت رادیوگرافیک ۱۲ ماهه را به ۶۵٪ در برابر ۱۴٪ رساند [۲۶]. در PROfound (کوهورت A: BRCA1/2 یا ATM)، اولاپاریب پس از پیشرفت با ARPI، بقای بدون پیشرفت تصویری را به ۷٫۴ در برابر ۳٫۶ ماه رساند (HR ۰٫۳۴) [۱۴] و در تحلیل نهایی، با وجود کراساوور ۶۷٪ بیماران کنترل، میانه بقای کلی را از ۱۴٫۷ به ۱۹٫۱ ماه افزایش داد (HR ۰٫۶۹) [۲۱]. در TAX327، دوستاکسل هر ۳ هفته همراه پردنیزون در مقایسه با میتوکسانترون خطر مرگ را کاهش داد (HR ۰٫۷۶؛ میانه ۱۸٫۹ در برابر ۱۶٫۵ ماه) [۳۱]. در CARD (۲۵۵ بیمار پس از دوستاکسل که ظرف ۱۲ ماه با یک ARPI پیشرفت کرده بودند)، کابازیتاکسل در مقایسه با تعویض به ARPI دیگر بقای بدون پیشرفت تصویری (۸٫۰ در برابر ۳٫۷ ماه؛ HR ۰٫۵۴) و بقای کلی (۱۳٫۶ در برابر ۱۱٫۰ ماه؛ HR ۰٫۶۴) را بهبود داد [۳۲].
ترکیب مهارکننده PARP و ARPI در خط اول mCRPC
در PROpel (بدون انتخاب بر اساس جهش)، اولاپاریب + آبیراترون بقای بدون پیشرفت تصویری را بهبود داد (۲۴٫۸ در برابر ۱۶٫۶ ماه؛ HR ۰٫۶۶) [۲۹]، اما در تحلیل نهایی تفاوت بقای کلی معنادار نبود (۴۲٫۱ در برابر ۳۴٫۷ ماه؛ HR ۰٫۸۱؛ p=0.054) و کمخونی درجه ۳-۴ در ۱۶٪ رخ داد [۳۰]. ESMO ۲۰۲۶ در بیماران دارای تغییرات BRCA که پیشتر ARPI نگرفتهاند، آبیراترون–اولاپاریب، انزالوتامید–تالازوپاریب یا آبیراترون–نیراپاریب را توصیه میکند [I, A] [۲۲]. در TALAPRO-2، تالازوپاریب + انزالوتامید در خط اول mCRPC بقای بدون پیشرفت رادیوگرافیک را بهبود داد (میانه نرسیده در برابر ۲۱٫۹ ماه؛ HR ۰٫۶۳)؛ کمخونی شایعترین عارضه درجه ۳-۴ بود (۴۶٪) [۱۵]. در تحلیل نهایی (پیگیری میانه ۵۲٫۵ ماه)، بقای کلی نیز بهبود یافت (میانه ۴۵٫۸ در برابر ۳۷٫۰ ماه؛ HR ۰٫۸۰)؛ سود در بیماران دارای نقص HRR بارزتر بود (HR ۰٫۵۵) و در بیماران بدون نقص یا نامشخص معنیدار نبود (HR ۰٫۸۸) [۲۰].
درمان رادیولیگاندی
در VISION (۸۳۱ بیمار PSMA مثبت پس از ARPI و تاکسان)، لوتسیوم-۱۷۷-PSMA-617 همراه درمان استاندارد، هم بقای بدون پیشرفت تصویری (۸٫۷ در برابر ۳٫۴ ماه؛ HR ۰٫۴۰) و هم بقای کلی (۱۵٫۳ در برابر ۱۱٫۳ ماه؛ HR ۰٫۶۲) را افزایش داد [۱۷]. در PSMAfore (۴۶۸ بیمار بدون تاکسان قبلی که یک بار با ARPI پیشرفت کرده بودند)، این دارو در مقایسه با تغییر ARPI بقای بدون پیشرفت رادیوگرافیک را بهبود داد (تحلیل بهروزشده: ۱۱٫۶۰ در برابر ۵٫۵۹ ماه؛ HR ۰٫۴۹) و عوارض درجه ۳-۵ کمتری داشت (۳۶٪ در برابر ۴۸٪) [۱۸]؛ در تحلیل نهایی، با کراساوور ۶۰٫۳٪ بیماران گروه کنترل به لوتسیوم، بقای کلی تفاوت معنادار نداشت (۲۴٫۴۸ در برابر ۲۳٫۱۳ ماه؛ HR ۰٫۹۱) [۳۴]. در PSMAddition (۱۱۴۴ بیمار mHSPC با PSMA مثبت)، افزودن لوتسیوم-۱۷۷-PSMA-617 به ADT + ARPI بقای بدون پیشرفت رادیوگرافیک را بهبود داد (HR ۰٫۷۲)، با عوارض درجه ۳ یا بالاتر بیشتر (۵۱٪ در برابر ۴۳٪) [۳۶]. FDA در ژوئیه ۲۰۲۶ لوتسیوم-۱۷۷-PSMA-617 را همراه ARPI برای سرطان پروستات متاستاتیک PSMA مثبت بدون مواجهه قبلی یا حساس به تعدیل مسیر آندروژن (mAPMN/S) تأیید کرد [۴۶].
جمعبندی رهنمود ESMO ۲۰۲۶
رهنمود جدید ESMO، ADT بهتنهایی یا ADT + دوستاکسل را دیگر بهطور کلی توصیه نمیکند [I, D]؛ ADT + ARPI در mCSPC de novo با حجم کم [I, A] و درمان سهگانه در بیماری de novo با حجم بالا برای بیماران مناسب دوستاکسل [II, A] توصیه میشود. آزمایش ژنومی دستکم برای BRCA1، BRCA2، CDK12 و PALB2 برای همه بیماران CRPC، ترجیحاً پیش از نخستین درمان mCRPC، توصیه شده است [III, A] [۲۲]. بخش دوم رهنمود EAU ۲۰۲۶ نیز بر گسترش گزینههای بیماری متاستاتیک، شامل ARPIها، درمان هدفمند متاستازها، مهارکنندههای PARP و ترکیبهای آنها و درمان مبتنی بر PSMA تأکید میکند [۳۵].
رژیمهای درمانی و دوز (ویژه پزشکان)
فهرست رژیمهای درمانی و دوز۱۸ رژیم
این نکات برای همه رژیمهای زیر که این داروها را دارند صدق میکند؛ در یادداشت هر رژیم فقط موارد متفاوت آمده است.
- آزمایش ژنتیک پیش از انتخاب درمان: انتخاب مهارکنندههای PARP به شناسایی تغییرات ژنهای ترمیم نوترکیبی همولوگ (بهویژه BRCA1/2) در بافت تومور یا ژرملاین بستگی دارد؛ بیشترین سود در کارآزماییها در بیماران دارای جهش BRCA دیده شده است [۱۴، ۱۶]. وجود جهش BRCA2 همچنین در غربالگری مبتنی بر خطر بستگان اهمیت دارد [۴].
- آبیراترون استات (برای قرص ترکیبی نیراپاریب/آبیراترون، یادداشت همان رژیم را ببینید): نارسایی متوسط کبد (Child-Pugh B): ۲۵۰ میلیگرم یک بار در روز؛ در Child-Pugh C تجویز نشود. ALT، AST و بیلیروبین پیش از شروع، هر ۲ هفته در ۳ ماه نخست و سپس ماهانه؛ فشار خون، پتاسیم و احتباس مایع دستکم ماهانه. اگر ALT/AST بیش از ۵ برابر یا بیلیروبین بیش از ۳ برابر حد بالا شد، قطع و پس از بهبود با ۷۵۰ و در صورت تکرار با ۵۰۰ میلیگرم؛ ALT بیش از ۳ برابر همراه بیلیروبین بیش از ۲ برابر حد بالا: قطع دائم. ترکیب با رادیوم-۲۲۳ توصیه نمیشود. با القاکننده قوی CYP3A4 فقط در دوره مصرف همزمان، دوز دو بار در روز داده شود [۳۷].
- انزالوتامید: در عارضه درجه ۳ یا بالاتر یک هفته قطع و سپس با همان دوز یا ۱۲۰ یا ۸۰ میلیگرم؛ با مهارکننده قوی CYP2C8 دوز ۸۰ میلیگرم و با القاکننده قوی CYP3A4 دوز ۲۴۰ میلیگرم. در صورت تشنج قطع دائم؛ خطر زمینخوردن، شکستگی و بیماری ایسکمیک قلب ارزیابی شود [۳۸].
- دارولوتامید: در عارضه درجه ۳ یا بالاتر قطع موقت یا کاهش به ۳۰۰ میلیگرم دو بار در روز (کمتر از آن توصیه نمیشود)؛ در نارسایی شدید کلیه (eGFR ۱۵ تا ۲۹ بدون دیالیز) یا نارسایی متوسط کبد: ۳۰۰ میلیگرم دو بار در روز [۴۰].
- دوستاکسل: پیشدارو: دگزامتازون خوراکی ۸ میلیگرم ۱۲، ۳ و ۱ ساعت پیش از تزریق [۴۱، ۵۱]. فقط با نوتروفیل ≥۱۵۰۰ در میلیمتر مکعب تجویز شود؛ در بیلیروبین بالاتر از حد طبیعی یا AST/ALT بیش از ۱٫۵ برابر همراه آلکالن فسفاتاز بیش از ۲٫۵ برابر حد بالا تجویز نشود و آزمونهای کبدی پیش از هر دوره انجام شود. در نوتروپنی تبدار، نوتروفیل کمتر از ۵۰۰ بیش از یک هفته، واکنش پوستی شدید یا علائم عصبی-حسی متوسط، دوز به ۶۰ میلیگرم/مترمربع کاهش یابد و در تکرار قطع شود [۴۱].
- مهارکنندههای PARP: شمارش کامل خون پیش از شروع و بهطور منظم در طول درمان؛ برنامه پایش و آستانههای قطع هر دارو در یادداشت همان رژیم آمده است [۴۳، ۴۴، ۴۵].
ویژه پزشکان
هورموندرمانی پایه، بیماری موضعی پرخطر و عود بیوشیمیایی
ADT (محرومیت از آندروژن): آگونیست یا آنتاگونیست GnRH
پایه درمان بیماری متاستاتیک (همراه داروی دوم) و همراه پرتودرمانی در بیماری خطر متوسط و بالا؛ در مرحله مقاوم به اختهسازی ادامه مییابد
پایه درمان بیماری متاستاتیک (همراه داروی دوم) و همراه پرتودرمانی در بیماری خطر متوسط و بالا؛ در مرحله مقاوم به اختهسازی ادامه مییابد
پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک| دارو | دوز | روش | زمان تجویز |
|---|---|---|---|
| لوپرولاید دپو (لوپرون دپو) | ۷٫۵ یا ۲۲٫۵ یا ۳۰ یا ۴۵ میلیگرم | عضلانی | بهترتیب هر ۴، ۱۲، ۱۶ یا ۲۴ هفته |
| لوپرولاید زیرجلدی (الیگارد) | ۷٫۵ یا ۲۲٫۵ یا ۳۰ یا ۴۵ میلیگرم | زیرجلدی | بهترتیب هر ۱، ۳، ۴ یا ۶ ماه |
| دگارلیکس (آنتاگونیست GnRH) | شروع ۲۴۰ میلیگرم (دو تزریق ۱۲۰ میلیگرمی)، سپس ۸۰ میلیگرم | زیرجلدی، فقط در شکم | دوز نگهدارنده هر ۲۸ روز؛ نخستین آن ۲۸ روز پس از دوز شروع |
پرتودرمانی + ADT + آبیراترون ۲ ساله (STAMPEDE)
سرطان پروستات غیرمتاستاتیک پرخطر: درگیری غدد لنفاوی، یا دستکم دو مورد از T3/T4، گلیسون ۸ تا ۱۰، PSA ≥۴۰ نانوگرم/میلیلیتر (یا عود با ویژگیهای پرخطر)؛ وضعیت عملکردی WHO ۰ تا ۲طول هر دوره: پیوسته
سرطان پروستات غیرمتاستاتیک پرخطر: درگیری غدد لنفاوی، یا دستکم دو مورد از T3/T4، گلیسون ۸ تا ۱۰، PSA ≥۴۰ نانوگرم/میلیلیتر (یا عود با ویژگیهای پرخطر)؛ وضعیت عملکردی WHO ۰ تا ۲
پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک| دارو | دوز | روش | زمان تجویز |
|---|---|---|---|
| ADT | طبق فرمولاسیون | — | پیوسته به مدت ۳ سال |
| آبیراترون استات | ۱۰۰۰ میلیگرم یک بار در روز | خوراکی، ناشتا | هر روز به مدت ۲ سال |
| پردنیزولون | ۵ میلیگرم یک بار در روز | خوراکی | هر روز همراه آبیراترون |
| پرتودرمانی پروستات و کیسههای منی | ۷۴ گری در ۳۷ جلسه یا معادل هیپوفرکشنه | پرتودرمانی خارجی | برای N0 الزامی و برای N+ توصیهشده |
رژیم کارآزمایی STAMPEDE؛ افزودن همزمان انزالوتامید سودی نداشت و فقط سمیت را بیشتر کرد [۳۳]. در این رژیم پردنیزولون ۵ میلیگرم یک بار در روز است.
شواهد: STAMPEDE (پرخطر غیرمتاستاتیک) (۲۰۲۲)، STAMPEDE (۲۰۱۷)
انزالوتامید ± لوپرولاید (EMBARK)
عود بیوشیمیایی پرخطر پس از پروستاتکتومی و/یا پرتودرمانی: زمان دو برابر شدن PSA ۹ ماه یا کمتر، PSA ≥۱ نانوگرم/میلیلیتر پس از پروستاتکتومی یا دستکم ۲ بالاتر از نادیر پس از پرتودرمانی تنها، بدون متاستاز در تصویربرداری مرسوم و نامناسب برای پرتودرمانی نجاتبخشزمانبندی هر دارو در جدول
عود بیوشیمیایی پرخطر پس از پروستاتکتومی و/یا پرتودرمانی: زمان دو برابر شدن PSA ۹ ماه یا کمتر، PSA ≥۱ نانوگرم/میلیلیتر پس از پروستاتکتومی یا دستکم ۲ بالاتر از نادیر پس از پرتودرمانی تنها، بدون متاستاز در تصویربرداری مرسوم و نامناسب برای پرتودرمانی نجاتبخش
پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک| دارو | دوز | روش | زمان تجویز |
|---|---|---|---|
| انزالوتامید | ۱۶۰ میلیگرم یک بار در روز | خوراکی، با یا بدون غذا؛ کامل بلعیده شود | هر روز |
| لوپرولاید | فرمولاسیون ۳ ماهه (۲۲٫۵ میلیگرم) | عضلانی یا زیرجلدی | هر ۱۲ هفته |
برچسب FDA انزالوتامید را در این وضعیت با یا بدون آنالوگ GnRH مجاز میداند، اما برتری در بقای کلی فقط برای ترکیب با لوپرولاید نشان داده شد [۱۳، ۱۹، ۳۸]. اگر PSA پس از ۳۶ هفته غیرقابلاندازهگیری باشد، درمان متوقف و هنگام رسیدن PSA به ≥۲٫۰ نانوگرم/میلیلیتر (پس از پروستاتکتومی) یا ≥۵٫۰ (پس از پرتودرمانی اولیه) از سر گرفته میشود [۳۸].
شواهد: EMBARK (۲۰۲۶)، EMBARK (۲۰۲۳)
دوزها مطابق پروتکل کارآزمایی، رهنمود یا برچسب رسمی دارو (منبع در یادداشت هر رژیم) است. پیش از تجویز، شمارش سلولهای خون، عملکرد کلیه و کبد، تداخلات دارویی و شرایط بیمار را بررسی کنید و دوز را بر اساس برچسب دارو تعدیل کنید.
بیماری متاستاتیک حساس به هورمون (mHSPC)
ADT + آبیراترون + پردنیزون (LATITUDE)
mHSPC؛ در LATITUDE بیماری تازه تشخیص با دستکم ۲ عامل پرخطر (گلیسون ≥۸، ≥۳ ضایعه استخوانی، متاستاز احشایی قابلاندازهگیری)؛ ECOG ۰ تا ۲طول هر دوره: پیوسته
mHSPC؛ در LATITUDE بیماری تازه تشخیص با دستکم ۲ عامل پرخطر (گلیسون ≥۸، ≥۳ ضایعه استخوانی، متاستاز احشایی قابلاندازهگیری)؛ ECOG ۰ تا ۲
پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک| دارو | دوز | روش | زمان تجویز |
|---|---|---|---|
| آبیراترون استات | ۱۰۰۰ میلیگرم یک بار در روز | خوراکی، ناشتا (۲ ساعت پیش و ۱ ساعت پس از آن چیزی نخورد)؛ قرص کامل بلعیده شود | هر روز |
| پردنیزون | ۵ میلیگرم یک بار در روز | خوراکی | هر روز |
| ADT (آگونیست یا آنتاگونیست GnRH، یا ارکیکتومی قبلی) | طبق فرمولاسیون | — | پیوسته |
ADT + انزالوتامید (ARCHES)
mHSPC صرفنظر از حجم بیماری؛ دوستاکسل قبلی (حداکثر ۶ دوره) مجاز؛ ECOG ۰ تا ۱طول هر دوره: پیوسته
mHSPC صرفنظر از حجم بیماری؛ دوستاکسل قبلی (حداکثر ۶ دوره) مجاز؛ ECOG ۰ تا ۱
پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک| دارو | دوز | روش | زمان تجویز |
|---|---|---|---|
| انزالوتامید | ۱۶۰ میلیگرم یک بار در روز | خوراکی، با یا بدون غذا | هر روز |
| ADT (آگونیست یا آنتاگونیست GnRH، یا ارکیکتومی قبلی) | طبق فرمولاسیون | — | پیوسته |
ADT + آپالوتامید (TITAN)
mHSPC با دستکم یک متاستاز استخوانی، حجم بالا یا پایین؛ ECOG ۰ تا ۱طول هر دوره: پیوسته
mHSPC با دستکم یک متاستاز استخوانی، حجم بالا یا پایین؛ ECOG ۰ تا ۱
پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک| دارو | دوز | روش | زمان تجویز |
|---|---|---|---|
| آپالوتامید | ۲۴۰ میلیگرم یک بار در روز | خوراکی، با یا بدون غذا؛ قرص کامل بلعیده شود | هر روز |
| ADT (آگونیست یا آنتاگونیست GnRH، یا ارکیکتومی قبلی) | طبق فرمولاسیون | — | پیوسته |
دوز طبق برچسب FDA و کارآزمایی [۱۰، ۳۹]. در عارضه درجه ۳-۴ قطع موقت و سپس همان دوز یا ۱۸۰ یا ۱۲۰ میلیگرم؛ نارسایی شدید کبد (Child-Pugh C): ۱۲۰ میلیگرم. هشدارها: رویدادهای ایسکمیک قلبی و مغزی، شکستگی و زمینخوردن، تشنج (۰٫۴٪؛ قطع دائم)، واکنشهای شدید پوستی (SJS/TEN و DRESS) و پنومونیت [۳۹].
شواهد: TITAN (۲۰۱۹)
ADT + دارولوتامید (ARANOTE)
mCSPC بدون دوستاکسل (اندیکاسیون برچسب FDA)؛ در ARANOTE سود همسو در بیماری پرحجم و کمحجمطول هر دوره: پیوسته
mCSPC بدون دوستاکسل (اندیکاسیون برچسب FDA)؛ در ARANOTE سود همسو در بیماری پرحجم و کمحجم [۴۰، ۵۳]
پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک| دارو | دوز | روش | زمان تجویز |
|---|---|---|---|
| دارولوتامید | ۶۰۰ میلیگرم (۲ قرص ۳۰۰ میلیگرمی) دو بار در روز | خوراکی، همراه غذا | هر روز |
| ADT (آگونیست یا آنتاگونیست GnRH، یا ارکیکتومی قبلی) | طبق فرمولاسیون | — | پیوسته |
درمان سهگانه: ADT + دوستاکسل + آبیراترون (PEACE-1)
mHSPC de novo (بهویژه پرحجم) در بیمار مناسب دوستاکسل؛ ECOG ۰ تا ۱ (یا ۲ به علت درد استخوان)زمانبندی هر دارو در جدول
mHSPC de novo (بهویژه پرحجم) در بیمار مناسب دوستاکسل؛ ECOG ۰ تا ۱ (یا ۲ به علت درد استخوان)
پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک| دارو | دوز | روش | زمان تجویز |
|---|---|---|---|
| دوستاکسل | ۷۵ میلیگرم/مترمربع | وریدی | روز ۱ هر ۳ هفته، ۶ دوره |
| آبیراترون استات | ۱۰۰۰ میلیگرم یک بار در روز | خوراکی، ناشتا | هر روز |
| پردنیزون | ۵ میلیگرم دو بار در روز | خوراکی | هر روز |
| ADT (آگونیست یا آنتاگونیست GnRH، یا ارکیکتومی قبلی) | طبق فرمولاسیون | — | پیوسته |
دوزها از کارآزمایی PEACE-1 و ثبت آن در ClinicalTrials.gov؛ در PEACE-1 دستکم ۶ هفته بین شروع ADT و شروع دوستاکسل فاصله بود [۱۲، ۵۲]. افزودن آبیراترون بیشترین افزایش را در پرفشاری خون داشت (درجه ۳ یا بالاتر ۲۲٪ در برابر ۱۳٪) و نوتروپنی یا نوروپاتی را بیشتر نکرد [۱۲].
شواهد: PEACE-1 (۲۰۲۲)
درمان سهگانه: ADT + دوستاکسل + دارولوتامید (ARASENS)
mHSPC (بهویژه de novo پرحجم) در بیمار مناسب دوستاکسل؛ ECOG ۰ تا ۱؛ شروع ADT حداکثر ۱۲ هفته پیش از درمانزمانبندی هر دارو در جدول
mHSPC (بهویژه de novo پرحجم) در بیمار مناسب دوستاکسل؛ ECOG ۰ تا ۱؛ شروع ADT حداکثر ۱۲ هفته پیش از درمان
پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک| دارو | دوز | روش | زمان تجویز |
|---|---|---|---|
| دارولوتامید | ۶۰۰ میلیگرم (۲ قرص ۳۰۰ میلیگرمی) دو بار در روز | خوراکی، همراه غذا | هر روز، پیوسته |
| دوستاکسل | ۷۵ میلیگرم/مترمربع | وریدی، انفوزیون ۱ ساعته | روز ۱ هر ۲۱ روز؛ نخستین دوره ظرف ۶ هفته پس از شروع دارولوتامید |
| ADT (آگونیست یا آنتاگونیست GnRH، یا ارکیکتومی قبلی) | طبق فرمولاسیون | — | پیوسته |
طبق برچسب FDA و کارآزمایی [۱۱، ۴۰]؛ در ARASENS مصرف پردنیزون یا پردنیزولون همراه دوستاکسل به صلاحدید پزشک بود [۱۱].
شواهد: ARASENS (۲۰۲۲)
پیش از تجویز، دوز را با برچسب دارو، آزمایشها و شرایط بیمار تطبیق دهید.
بیماری مقاوم به اختهسازی (mCRPC): هورموندرمانی نسل جدید و شیمیدرمانی
آبیراترون + پردنیزون (COU-AA-302)
mCRPC بدون مصرف قبلی ARPI، پیش یا پس از دوستاکسل؛ در COU-AA-302 بدون علامت یا کمعلامت، ECOG ۰ تا ۱، بدون متاستاز احشاییطول هر دوره: پیوسته
mCRPC بدون مصرف قبلی ARPI، پیش یا پس از دوستاکسل؛ در COU-AA-302 بدون علامت یا کمعلامت، ECOG ۰ تا ۱، بدون متاستاز احشایی
پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک| دارو | دوز | روش | زمان تجویز |
|---|---|---|---|
| آبیراترون استات | ۱۰۰۰ میلیگرم یک بار در روز | خوراکی، ناشتا | هر روز |
| پردنیزون | ۵ میلیگرم دو بار در روز | خوراکی | هر روز |
| ADT (آگونیست یا آنتاگونیست GnRH، یا ارکیکتومی قبلی) | طبق فرمولاسیون | — | پیوسته |
دوز طبق برچسب FDA و کارآزمایی [۲۵، ۳۷]. در mCRPC پردنیزون ۵ میلیگرم دو بار در روز است (در mCSPC یک بار در روز) [۳۷].
شواهد: COU-AA-302 (۲۰۱۳)
انزالوتامید (PREVAIL)
mCRPC بدون مصرف قبلی ARPI، پیش یا پس از دوستاکسل؛ متاستاز احشایی مجاز؛ سابقه تشنج در کارآزمایی معیار خروج بودطول هر دوره: پیوسته
mCRPC بدون مصرف قبلی ARPI، پیش یا پس از دوستاکسل؛ متاستاز احشایی مجاز؛ سابقه تشنج در کارآزمایی معیار خروج بود
پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک| دارو | دوز | روش | زمان تجویز |
|---|---|---|---|
| انزالوتامید | ۱۶۰ میلیگرم یک بار در روز | خوراکی، با یا بدون غذا | هر روز |
| ADT (آگونیست یا آنتاگونیست GnRH، یا ارکیکتومی قبلی) | طبق فرمولاسیون | — | پیوسته |
شواهد: PREVAIL (۲۰۱۴)
دوستاکسل + پردنیزون (TAX327)
mCRPC؛ در TAX327 وضعیت عملکردی کارنوفسکی ۶۰ یا بیشترزمانبندی هر دارو در جدول
mCRPC؛ در TAX327 وضعیت عملکردی کارنوفسکی ۶۰ یا بیشتر
پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک| دارو | دوز | روش | زمان تجویز |
|---|---|---|---|
| دوستاکسل | ۷۵ میلیگرم/مترمربع | وریدی، انفوزیون ۱ ساعته | روز ۱، هر ۲۱ روز |
| پردنیزون | ۵ میلیگرم دو بار در روز | خوراکی | پیوسته |
| ADT (آگونیست یا آنتاگونیست GnRH، یا ارکیکتومی قبلی) | طبق فرمولاسیون | — | پیوسته |
شواهد: TAX 327 (۲۰۰۴)
کابازیتاکسل + پردنیزون (CARD)
mCRPC پس از دوستاکسل؛ در CARD پس از پیشرفت ظرف ۱۲ ماه روی آبیراترون یا انزالوتامید، بر تعویض به ARPI دیگر برتری داشتزمانبندی هر دارو در جدول
mCRPC پس از دوستاکسل؛ در CARD پس از پیشرفت ظرف ۱۲ ماه روی آبیراترون یا انزالوتامید، بر تعویض به ARPI دیگر برتری داشت
پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک| دارو | دوز | روش | زمان تجویز |
|---|---|---|---|
| کابازیتاکسل | ۲۰ میلیگرم/مترمربع (دوز توصیهشده برچسب)؛ ۲۵ میلیگرم/مترمربع در CARD و بیماران منتخب | وریدی، انفوزیون ۱ ساعته | روز ۱، هر ۲۱ روز |
| پردنیزون | ۱۰ میلیگرم یک بار در روز | خوراکی | پیوسته در طول درمان |
| ADT (آگونیست یا آنتاگونیست GnRH، یا ارکیکتومی قبلی) | طبق فرمولاسیون | — | پیوسته |
طبق برچسب FDA [۴۲] و کارآزمایی CARD که ۲۵ میلیگرم/مترمربع را همراه پیشگیری اولیه با G-CSF به کار برد [۳۲، ۵۰]. پیشدارو ۳۰ دقیقه پیش از هر دوز (وریدی): آنتیهیستامین (دیفنهیدرامین ۲۵ میلیگرم یا معادل)، دگزامتازون ۸ میلیگرم و آنتاگونیست H2؛ پیشگیری ضدتهوع. G-CSF اولیه در بیماران پرخطر توصیه میشود و با دوز ۲۵ میلیگرم/مترمربع برای همه در نظر گرفته شود. منع مصرف: نوتروفیل ≤۱۵۰۰ و نارسایی شدید کبد (بیلیروبین بیش از ۳ برابر حد بالا)؛ نارسایی متوسط کبد: ۱۵ میلیگرم/مترمربع. شمارش خون هفتگی در دوره اول و پیش از هر دوره. کاهش دوز: ۲۵ به ۲۰ و سپس ۱۵ میلیگرم/مترمربع؛ نوروپاتی درجه ۳ یا بالاتر: قطع. از ظروف و ست PVC استفاده نشود [۴۲].
شواهد: CARD (۲۰۱۹)
پیش از تجویز، دوز را با برچسب دارو، آزمایشها و شرایط بیمار تطبیق دهید.
با جهش ژنهای ترمیم DNA (HRR/BRCA): مهارکنندههای PARP در mCSPC و mCRPC
اولاپاریب تکدارویی (PROfound)
mCRPC با جهش ژنهای HRR (بیشترین سود در BRCA1، BRCA2 و ATM) پس از پیشرفت روی انزالوتامید یا آبیراترونطول هر دوره: پیوسته
mCRPC با جهش ژنهای HRR (بیشترین سود در BRCA1، BRCA2 و ATM) پس از پیشرفت روی انزالوتامید یا آبیراترون
پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک| دارو | دوز | روش | زمان تجویز |
|---|---|---|---|
| اولاپاریب | ۳۰۰ میلیگرم دو بار در روز | خوراکی، با یا بدون غذا؛ قرص کامل بلعیده شود | هر روز |
| ADT (آگونیست یا آنتاگونیست GnRH، یا ارکیکتومی قبلی) | طبق فرمولاسیون | — | پیوسته |
طبق برچسب FDA و کارآزمایی [۱۴، ۲۱، ۴۳]. نارسایی متوسط کلیه (CrCl ۳۱ تا ۵۰): ۲۰۰ میلیگرم دو بار در روز. کاهش دوز: ۲۵۰ و سپس ۲۰۰ میلیگرم دو بار در روز؛ با مهارکننده قوی CYP3A دوز ۱۰۰ و با مهارکننده متوسط ۱۵۰ میلیگرم دو بار در روز. شمارش کامل خون در شروع و سپس ماهانه؛ هشدارها: MDS/AML، پنومونیت و ترومبوآمبولی وریدی [۴۳].
شواهد: PROfound (۲۰۲۰)، PROfound (۲۰۲۰)
اولاپاریب + آبیراترون (PROpel)
mCRPC خط اول با جهش BRCA (اندیکاسیون برچسب FDA؛ ESMO: آبیراترون-اولاپاریب در تغییرات BRCA بدون ARPI قبلی)طول هر دوره: پیوسته
mCRPC خط اول با جهش BRCA (اندیکاسیون برچسب FDA؛ ESMO: آبیراترون-اولاپاریب در تغییرات BRCA بدون ARPI قبلی) [۲۲]
پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک| دارو | دوز | روش | زمان تجویز |
|---|---|---|---|
| اولاپاریب | ۳۰۰ میلیگرم دو بار در روز | خوراکی | هر روز |
| آبیراترون استات | ۱۰۰۰ میلیگرم یک بار در روز | خوراکی، ناشتا | هر روز |
| پردنیزون یا پردنیزولون | ۵ میلیگرم دو بار در روز | خوراکی | هر روز |
| ADT (آگونیست یا آنتاگونیست GnRH، یا ارکیکتومی قبلی) | طبق فرمولاسیون | — | پیوسته |
تالازوپاریب + انزالوتامید (TALAPRO-2)
mCRPC خط اول با جهش ژنهای HRR (برچسب FDA: ATM، ATR، BRCA1، BRCA2، CDK12، CHEK2، FANCA، MLH1، MRE11A، NBN، PALB2، RAD51C)طول هر دوره: پیوسته
mCRPC خط اول با جهش ژنهای HRR (برچسب FDA: ATM، ATR، BRCA1، BRCA2، CDK12، CHEK2، FANCA، MLH1، MRE11A، NBN، PALB2، RAD51C)
پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک| دارو | دوز | روش | زمان تجویز |
|---|---|---|---|
| تالازوپاریب | ۰٫۵ میلیگرم یک بار در روز | خوراکی، با یا بدون غذا؛ کپسول باز نشود | هر روز |
| انزالوتامید | ۱۶۰ میلیگرم یک بار در روز | خوراکی | هر روز |
| ADT (آگونیست یا آنتاگونیست GnRH، یا ارکیکتومی قبلی) | طبق فرمولاسیون | — | پیوسته |
طبق برچسب FDA و کارآزمایی [۱۵، ۲۰، ۴۴]. کاهش دوز تالازوپاریب: ۰٫۳۵، ۰٫۲۵ و ۰٫۱ میلیگرم (بیش از ۳ کاهش: قطع)؛ CrCl ۳۰ تا ۵۹: ۰٫۳۵ میلیگرم و CrCl ۱۵ تا ۲۹: ۰٫۲۵ میلیگرم. شمارش خون ماهانه؛ قطع موقت در هموگلوبین کمتر از ۸ (ادامه از ≥۹)، پلاکت کمتر از ۵۰ هزار (ادامه از ≥۷۵ هزار) یا نوتروفیل کمتر از ۱۰۰۰ (ادامه از ≥۱۵۰۰) و ادامه با دوز کمتر [۴۴]. کمخونی درجه ۳-۴ در ۴۶٪ بیماران کارآزمایی رخ داد [۱۵].
شواهد: TALAPRO-2 (۲۰۲۵)، TALAPRO-2 (۲۰۲۳)
نیراپاریب/آبیراترون، قرص ترکیبی (AMPLITUDE و برچسب FDA)
جهش BRCA2 در mCSPC، یا جهش BRCA در mCRPC (اندیکاسیونهای برچسب FDA)؛ همراه ADT
جهش BRCA2 در mCSPC، یا جهش BRCA در mCRPC (اندیکاسیونهای برچسب FDA)؛ همراه ADT
پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک| دارو | دوز | روش | زمان تجویز |
|---|---|---|---|
| mCSPC با جهش BRCA2 | |||
| نیراپاریب/آبیراترون استات | ۲۰۰/۱۰۰۰ میلیگرم یک بار در روز | خوراکی، ناشتا (دستکم ۱ ساعت پیش یا ۲ ساعت پس از غذا) | هر روز |
| پردنیزون | ۵ میلیگرم یک بار در روز | خوراکی | هر روز |
| mCRPC با جهش BRCA | |||
| نیراپاریب/آبیراترون استات | ۲۰۰/۱۰۰۰ میلیگرم یک بار در روز | خوراکی، ناشتا | هر روز |
| پردنیزون | ۱۰ میلیگرم یک بار در روز | خوراکی | هر روز |
طبق برچسب FDA [۴۵]؛ کارآزمایی AMPLITUDE (نیراپاریب ۲۰۰ + آبیراترون ۱۰۰۰ میلیگرم + پردنیزون ۵ میلیگرم روزانه در mCSPC با تغییرات HRR) [۱۶]. شمارش خون هفتگی در ماه اول، هر ۲ هفته در ۲ ماه بعد، ماهانه تا پایان سال اول و سپس یک ماه در میان. در هموگلوبین کمتر از ۸، پلاکت کمتر از ۱۰۰ هزار یا نوتروفیل کمتر از ۱۰۰۰ قطع موقت و پس از بهبود ادامه با دوز کاهشیافته ۱۰۰/۱۰۰۰ میلیگرم (در نخستین افت پلاکت تا ۷۵ هزار یا بیشتر، همان دوز هم مجاز است)؛ در سمیت کبدی ادامه با ۱۰۰/۵۰۰ میلیگرم. فشار خون، پتاسیم و احتباس مایع پایش شود [۴۵]. کمخونی درجه ۳-۴ (۲۹٪) و پرفشاری خون (۲۷٪) شایعترین عوارض در AMPLITUDE بودند [۱۶].
شواهد: AMPLITUDE (۲۰۲۵)
پیش از تجویز، دوز را با برچسب دارو، آزمایشها و شرایط بیمار تطبیق دهید.
بیماری PSMA مثبت: درمان رادیولیگاندی
لوتسیوم-۱۷۷-PSMA-617 (VISION، PSMAfore، PSMAddition)
بیماری PSMA مثبت در PET-PSMA: mCRPC پس از ARPI، پس از تاکسان (VISION) یا برای به تعویق انداختن تاکسان (PSMAfore)؛ و طبق برچسب FDA همراه ARPI در بیماری متاستاتیک بدون مواجهه یا حساس به ARPI (PSMAddition)زمانبندی هر دارو در جدول
بیماری PSMA مثبت در PET-PSMA: mCRPC پس از ARPI، پس از تاکسان (VISION) یا برای به تعویق انداختن تاکسان (PSMAfore)؛ و طبق برچسب FDA همراه ARPI در بیماری متاستاتیک بدون مواجهه یا حساس به ARPI (PSMAddition)
پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک| دارو | دوز | روش | زمان تجویز |
|---|---|---|---|
| 177Lu-PSMA-617 (لوتسیوم-۱۷۷ ویپیووتید تتراکستان) | ۷٫۴ گیگابکرل (۲۰۰ میلیکوری) | وریدی | هر ۶ هفته |
| ADT (± ARPI در بیماری حساس به ARPI) | طبق برچسب هر دارو | — | پیوسته |
طبق برچسب FDA و کارآزماییها [۱۷، ۱۸، ۳۶، ۴۶]. انتخاب بیمار با PET-PSMA (در کارآزماییها با قرائت مرکزی). فقط یک بار کاهش ۲۰٪ دوز به ۵٫۹ گیگابکرل (۱۶۰ میلیکوری) مجاز است و افزایش مجدد ممنوع؛ در صورت نیاز به کاهش دوم، قطع شود؛ اگر تأخیر درمان به علت عارضه بیش از ۴ هفته طول بکشد، قطع دائم در نظر گرفته شود. شمارش کامل خون و کراتینین/کلیرانس کراتینین پیش و حین درمان؛ در کلیرانس کمتر از ۳۰ میلیلیتر/دقیقه قطع موقت. بیمار پیش و پس از تزریق آب کافی بنوشد و مکرر ادرار کند. خشکی دهان شایعترین عارضه است. تجویز فقط توسط پزشک دارای مجوز کاربرد رادیوداروها [۴۶].
شواهد: PSMAddition (۲۰۲۶)، PSMAfore (بقای کلی نهایی) (۲۰۲۵)، VISION (۲۰۲۱)
پیش از تجویز، دوز را با برچسب دارو، آزمایشها و شرایط بیمار تطبیق دهید.
شواهد علمی
مطالعات کلیدی
۲۹ موردمطالعه اروپایی غربالگری سرطان پروستات — پیگیری ۲۳ ساله
نمونهبرداری هدفمند با MRI یا نمونهبرداری استاندارد برای تشخیص سرطان پروستات
PET-CT با PSMA در بیماران مبتلا به سرطان پروستات پرخطر پیش از جراحی یا پرتودرمانی با هدف درمان قطعی (proPSMA): یک مطالعه آیندهنگر، تصادفی و چندمرکزی
پیامدهای ۱۵ ساله پس از پایش، جراحی یا پرتودرمانی در سرطان پروستات
آبیراترون استات و پردنیزولون با یا بدون انزالوتامید برای سرطان پروستات پرخطر غیرمتاستاتیک: فراتحلیل نتایج اولیه دو کارآزمایی تصادفی فاز ۳ در پروتکل پلتفرم STAMPEDE
آبیراترون استات همراه پردنیزون در بیماران مبتلا به سرطان پروستات متاستاتیک حساس به اختهسازی پرخطر تازه تشخیصدادهشده: تحلیل نهایی بقای کلی یک کارآزمایی فاز ۳ تصادفی دوسوکور
بهبود بقا با انزالوتامید در بیماران مبتلا به سرطان پروستات متاستاتیک حساس به هورمون
شیمیهورموندرمانی در سرطان پروستات متاستاتیک حساس به هورمون: تحلیل بقای بلندمدت کارآزمایی تصادفی فاز ۳
افزودن آبیراترون و پردنیزون به درمان محرومیت از آندروژن و دوستاکسل در سرطان پروستات متاستاتیک حساس به اختهسازی de novo (PEACE-1): یک مطالعه فاز ۳ چندمرکزی، باز و تصادفی با طراحی فاکتوریل ۲×۲
بهبود بقا با انزالوتامید در سرطان پروستات با عود بیوشیمیایی
آبیراترون در سرطان پروستات متاستاتیک بدون شیمیدرمانی قبلی
انزالوتامید در سرطان پروستات متاستاتیک پیش از شیمیدرمانی
دوستاکسل بههمراه پردنیزون یا میتوکسانترون بههمراه پردنیزون در سرطان پیشرفته پروستات
کابازیتاکسل در برابر آبیراترون یا انزالوتامید در سرطان پروستات متاستاتیک
بقا با اولاپاریب در سرطان پروستات متاستاتیک مقاوم به اختهسازی
اولاپاریب در سرطان پروستات متاستاتیک مقاوم به اختهسازی
اولاپاریب همراه آبیراترون در برابر دارونما همراه آبیراترون در سرطان پروستات متاستاتیک مقاوم به اختهسازی: نتایج نهایی از پیش تعیینشده بقای کلی یک کارآزمایی فاز ۳ تصادفی دوسوکور
لوتسیوم-۱۷۷-PSMA-617 در سرطان پروستات متاستاتیک مقاوم به اختهسازی
تحلیل نهایی بقای کلی و ایمنی کارآزمایی فاز ۳ PSMAfore: لوتسیوم-۱۷۷-PSMA-617 در برابر تغییر مهارکننده مسیر گیرنده آندروژن در بیماران مبتلا به سرطان پروستات متاستاتیک مقاوم به اختهسازی بدون تاکسان قبلی
177Lu-PSMA-617 در بیماران مبتلا به سرطان پروستات متاستاتیک PSMA مثبت بدون مواجهه قبلی یا حساس به تعدیلکننده مسیر آندروژن (PSMAddition): کارآزمایی تصادفی کنترلشده فاز ۳
دارولوتامید و بقا در سرطان پروستات متاستاتیک حساس به هورمون
تالازوپاریب بهعلاوه انزالوتامید در مردان مبتلا به سرطان پروستات متاستاتیک مقاوم به اختهسازی: نتایج نهایی بقای کلی از کارآزمایی فاز ۳ تصادفی و کنترلشده با دارونمای TALAPRO-2
نیراپاریب و آبیراترون استات بههمراه پردنیزون در سرطان پروستات متاستاتیک حساس به اختهسازی با نقص در ترمیم نوترکیبی همولوگ (HRR): یک کارآزمایی تصادفی فاز ۳
آبیراترون بهعلاوه پردنیزون در سرطان پروستات متاستاتیک حساس به اختهسازی
یک مطالعه فاز ۳ تصادفیسازیشده درباره درمان محرومیت از آندروژن همراه با انزالوتامید یا دارونما در مردان مبتلا به سرطان پروستات متاستاتیک حساس به هورمون
بهبود پیامدها با انزالوتامید در سرطان پروستات با عود بیوشیمیایی
آبیراترون و اولاپاریب برای سرطان پروستات متاستاتیک مقاوم به اختهسازی
177Lu-PSMA-617 در برابر تغییر مهارکننده مسیر گیرنده آندروژن در بیماران بدون سابقه تاکسان مبتلا به سرطان پروستات متاستاتیک مقاوم به اختهسازی پیشرونده (PSMAfore): یک کارآزمایی فاز ۳ تصادفی کنترلشده
تالازوپاریب همراه انزالوتامید در مردان مبتلا به سرطان پروستات متاستاتیک مقاوم به اختهسازی در خط اول (TALAPRO-2): یک کارآزمایی فاز ۳ تصادفی کنترلشده با دارونما
رهنمودهای بالینی
۲ موردرهنمودهای EAU-EANM-ESTRO-ESUR-ISUP-SIOG درباره سرطان پروستات — بهروزرسانی ۲۰۲۶، بخش ۱: غربالگری، تشخیص و درمان موضعی با هدف درمان قطعی
سرطان پروستات پیشرفته و متاستاتیک: رهنمود بالینی ESMO برای تشخیص، درمان و پیگیری
کارتهای بالا خلاصه فارسی کارآزماییها و رهنمودهایی است که پایه توصیههای امروزی در غربالگری، تشخیص و درمان سرطان پروستات هستند. با کلیک روی هر کارت، ترجمه چکیده، طراحی مطالعه، رژیمهای درمانی، نتایج و عوارض را ببینید.
پرسشهای رایج
منابع علمی
۵۳ منبعنمایش همه منابع، ۳۶ مورد با خلاصه و ترجمه فارسیبستن فهرست منابع
شمارههای داخل متن، مانند [۱]، به این منابع اشاره دارند. منابعی که دکمه «خلاصه و ترجمه فارسی» دارند، در کتابخانه شواهد علمی خلاصه و ترجمه شدهاند.
- ۱Global cancer statistics 2022: GLOBOCAN estimates of incidence and mortality worldwide for 36 cancers in 185 countries
- ۲
- ۳European Study of Prostate Cancer Screening — 23-Year Follow-up
- ۴
- ۵
- ۶
- ۷
- ۸
- ۹Chemohormonal Therapy in Metastatic Hormone-Sensitive Prostate Cancer: Long-Term Survival Analysis of the Randomized Phase III E3805 CHAARTED Trial
- ۱۰
- ۱۱
- ۱۲
- ۱۳
- ۱۴
- ۱۵
- ۱۶
- ۱۷
- ۱۸
- ۱۹
- ۲۰Talazoparib plus enzalutamide in men with metastatic castration-resistant prostate cancer: final overall survival results from the randomised, placebo-controlled, phase 3 TALAPRO-2 trial
- ۲۱
- ۲۲
- ۲۳
- ۲۴ARCHES: A Randomized, Phase III Study of Androgen Deprivation Therapy With Enzalutamide or Placebo in Men With Metastatic Hormone-Sensitive Prostate Cancer
- ۲۵
- ۲۶
- ۲۷
- ۲۸
- ۲۹Abiraterone and Olaparib for Metastatic Castration-Resistant Prostate Cancer
- ۳۰
- ۳۱
- ۳۲
- ۳۳
- ۳۴Final overall survival and safety analyses of the phase III PSMAfore trial of [177Lu]Lu-PSMA-617 versus change of androgen receptor pathway inhibitor in taxane-naive patients with metastatic castration-resistant prostate cancer
- ۳۵
- ۳۶
- ۳۷
- ۳۸
- ۳۹
- ۴۰
- ۴۱
- ۴۲
- ۴۳
- ۴۴
- ۴۵
- ۴۶
- ۴۷
- ۴۸ELIGARD (leuprolide acetate) for injectable suspension, for subcutaneous use — Prescribing Information
- ۴۹FIRMAGON (degarelix) for injection — Prescribing Information
- ۵۰Cabazitaxel Versus the Switch to an Alternative Androgen-Receptor (AR)-Targeted Agent (Enzalutamide or Abiraterone) in Metastatic Castration-Resistant Prostate Cancer (mCRPC) Patients Previously Treated With Docetaxel and Who Rapidly Failed a Prior AR-Targeted Agent (CARD) — NCT02485691
- ۵۱Chemohormonal Therapy in Metastatic Hormone-Sensitive Prostate Cancer
- ۵۲A Prospective Randomised Phase III Study of Androgen Deprivation Therapy With or Without Docetaxel With or Without Local Radiotherapy With or Without Abiraterone Acetate and Prednisone in Patients With Metastatic Hormone-naïve Prostate Cancer (PEACE-1) — NCT01957436
- ۵۳
این مطلب بر پایه منابع علمی معتبر تهیه شده و آخرین بار در ۲۸ مهر ۱۴۰۵ بهروزرسانی شده است. محتوای این وبسایت صرفاً جنبه آموزشی و اطلاعرسانی دارد و جایگزین مشاوره، تشخیص یا درمان توسط پزشک متخصص نیست. برای هر تصمیم درمانی با پزشک معالج خود مشورت کنید.
