نوع سرطان

سرطان مری

سرطانی شایع در شمال شرق ایران؛ از پیشگیری با چای کمتر داغ تا ایمنی‌درمانی

به‌روزرسانی: ۲۷ مهر ۱۴۰۵۸ دقیقه مطالعه۴۲ منبع علمی
نمایش برای:

خلاصه نکات کلیدی

  • سرطان مری دو نوع اصلی دارد: کارسینوم سلول سنگفرشی (اسکواموس) و آدنوکارسینوم که علت‌ها، محل و درمان متفاوتی دارند [۱، ۲].
  • در جهان حدود ۸۵٪ موارد از نوع سنگفرشی است [۳]؛ شمال شرق ایران (استان گلستان) یکی از بالاترین میزان‌های این نوع را در دنیا دارد [۴].
  • در گلستان، کشیدن تریاک، نوشیدن چای خیلی داغ، کم خوردن میوه و سبزی، آب غیرلوله‌کشی و دود داخل خانه با خطر بیشتر همراه بوده‌اند و حدود ۷۵٪ موارد به ترکیب این عوامل نسبت داده شده است [۴].
  • اشکال در بلع که پیشرونده باشد، همراه با کاهش وزن، مهم‌ترین علامت هشدار است و باید با آندوسکوپی بررسی شود [۱].
  • درمان‌های نوین شامل شیمی‌پرتودرمانی یا شیمی‌درمانی FLOT پیش از جراحی، نیولوماب پس از جراحی و ایمنی‌درمانی (نیولوماب یا پمبرولیزوماب) همراه شیمی‌درمانی در بیماری پیشرفته، نتایج درمان را بهبود داده‌اند [۵، ۶، ۷، ۸، ۲۳].

سرطان مری چیست؟

مری لوله عضلانی است که غذا را از گلو به معده می‌رساند. سرطان مری در واقع دو بیماری متفاوت است که در یک عضو رخ می‌دهند: کارسینوم سلول سنگفرشی که از سلول‌های پوشاننده سطح مری منشأ می‌گیرد، و آدنوکارسینوم که از بافت غده‌ای، معمولاً در زمینه «مری بارت» در انتهای مری، ایجاد می‌شود [۱]. آدنوکارسینوم معمولاً بخش پایینی مری را درگیر می‌کند، در حالی که نوع سنگفرشی بیشتر در محل دوشاخه شدن نای یا بالاتر از آن قرار دارد؛ این دو نوع از نظر علت، آسیب‌شناسی، محل تومور، درمان و پیش‌آگهی با هم تفاوت دارند [۱، ۲].

بر اساس برآورد GLOBOCAN برای سال ۲۰۲۴، سرطان مری هفتمین علت مرگ ناشی از سرطان در جهان است [۲۱]. بیشتر موارد از نوع سنگفرشی است و در برآورد سال ۲۰۲۰ میزان بروز در مردان ۲ تا ۳ برابر زنان بود [۳]. در حالی که نوع سنگفرشی در بیشتر نقاط جهان رو به کاهش است، آدنوکارسینوم در کشورهای توسعه‌یافته طی چهار دهه گذشته به‌سرعت افزایش یافته است [۱].

۴۹۴ هزار
مورد جدید سرطان مری در جهان (۲۰۲۴)
همراه با ۴۴۲ هزار مرگ [۲۱]
۸۵٪
سهم کارسینوم سلول سنگفرشی از موارد جهانی
۱۴٪ آدنوکارسینوم؛ برآورد ۲۰۲۰ [۳]
۷۵٪
موارد نوع سنگفرشی در گلستان قابل انتساب به عوامل محیطی شناخته‌شده
مطالعه کوهورت گلستان [۴]
۲۳٪
بقای ۵ساله نوع سنگفرشی در گلستان (۲۰۰۷ تا ۲۰۱۸)
در برابر ۳٫۳٪ در گزارش‌های دو دهه پیش [۹]

سرطان مری در ایران و استان گلستان

«کمربند سرطان مری» از چین تا شمال ایران

نوع سنگفرشی سرطان مری در منطقه‌ای موسوم به «کمربند سرطان مری» که از شمال چین از طریق جمهوری‌های آسیای مرکزی تا شمال ایران امتداد دارد، به‌ویژه شایع است [۱]. شمال شرق ایران یکی از بالاترین میزان‌های گزارش‌شده کارسینوم سلول سنگفرشی مری در جهان را دارد [۴].

برای یافتن علت این وضعیت، مطالعه کوهورت گلستان از سال ۲۰۰۴ تا ۲۰۰۸ بیش از ۵۰ هزار نفر ۴۰ تا ۷۵ ساله را وارد کرد و حدود ۱۰ سال پیگیری کرد؛ در این مدت ۳۱۷ نفر به این سرطان مبتلا شدند [۴]. خبر خوب این است که بقای بیماران در این منطقه طی دو دهه اخیر بهبود چشمگیری یافته است: بقای ۵ساله از ۳٫۳٪ در گزارش‌های پیشین به ۲۳٪ در بیماران تشخیص‌داده‌شده بین ۲۰۰۷ تا ۲۰۱۸ رسیده و در بیمارانی که درمان سرطان دریافت کردند ۳۷٪ در برابر ۴٪ در درمان‌نشده‌ها بوده است [۹].

علائم و نشانه‌ها

چون مری عضلانی و قابل اتساع است، علائم ناشی از تومور اغلب زمانی ظاهر می‌شوند که بیماری به مرحله موضعی پیشرفته یا حتی متاستاتیک رسیده است [۱]. علائم هشدار عبارت‌اند از [۱]:

  • اشکال یا درد هنگام بلع (دیسفاژی یا ادینوفاژی)؛ معمولاً ابتدا برای غذاهای جامد
  • کاهش وزن ناخواسته و پیشرونده
  • گرفتگی صدا یا سرفه (که ممکن است نشانه درگیری عصب حنجره یا ورود غذا به راه هوایی باشد)
  • گاهی استفراغ خونی یا مدفوع سیاه
  • خستگی ناشی از کم‌خونی به علت خون‌ریزی مزمن و پنهان

بیشتر بیماران پیش از تشخیص، اشکال در بلع، مشکل در غذا خوردن و کاهش اشتها را تجربه کرده‌اند که به کاهش وزن قابل‌توجه و خستگی منجر می‌شود [۱].

کی باید با پزشک تماس بگیرم؟

کی باید با پزشک تماس بگیرم؟

اگر احساس می‌کنید غذا در سینه گیر می‌کند، مجبورید غذا را با آب پایین بفرستید، یا بلعیدن غذاهای جامد روزبه‌روز سخت‌تر می‌شود، به‌ویژه اگر وزن کم کرده‌اید، منتظر نمانید و برای بررسی و احتمالاً آندوسکوپی به پزشک مراجعه کنید. بیشتر این علائم علت خوش‌خیم دارند، اما تشخیص زودتر سرطان مری شانس درمان را بسیار بیشتر می‌کند.

عوامل خطر و پیشگیری

عوامل خطر دو نوع اصلی سرطان مری
عامل خطرنوع مرتبطشواهد
نوشیدن چای خیلی داغ (۶۰ درجه سانتی‌گراد یا بیشتر)سنگفرشیدر کوهورت گلستان، دمای اندازه‌گیری‌شده ۶۰ درجه یا بیشتر با ۴۱٪ افزایش خطر همراه بود (HR ۱٫۴۱) [۱۰]
مصرف تریاکسنگفرشیکشیدن تریاک: HR ۱٫۸۵ در کوهورت گلستان [۴]؛ IARC مصرف تریاک را سرطان‌زای گروه ۱ دانسته و برای سرطان مری شواهد را «محدود» ارزیابی کرده است [۱۱]
دخانیات و الکلسنگفرشی (و دخانیات برای آدنوکارسینوم)سیگار خطر نوع سنگفرشی را ۵ تا ۹ برابر می‌کند و سیگار و الکل اثر هم‌افزا دارند؛ در مناطق پرخطر نقش این دو کمتر است [۱]
کمبود میوه و سبزی، از دست دادن دندان‌ها، آب غیرلوله‌کشی، دود داخل خانهسنگفرشیهر یک به‌طور مستقل با افزایش خطر همراه بودند (HR بین ۱٫۴۸ و ۲٫۰۴) [۴]
ریفلاکس معده به مری (ترش کردن مزمن)آدنوکارسینومدر ریفلاکس مکرر، نسبت شانس ۷٫۷ و در ریفلاکس شدید و طولانی ۴۳٫۵ بود؛ ریفلاکس با نوع سنگفرشی ارتباطی نداشت [۱۲]
مری بارت، چاقی شکمی، جنس مردآدنوکارسینومآدنوکارسینوم عمدتاً از مخاط بارت ایجاد می‌شود؛ چاقی پس از ریفلاکس قوی‌ترین عامل خطر است [۱]

بسیاری از این عوامل قابل تغییرند؛ ترکیب چند عامل خطر را چند برابر می‌کند.

ویژه بیماران
چه کاری از دست شما برمی‌آید؟
  • چای را کمی خنک کنید. در گلستان، نوشیدن چای کمتر از ۲ دقیقه پس از ریختن با خطر بسیار بیشتر همراه بود؛ چند دقیقه صبر کنید تا چای داغ نباشد [۱۳، ۱۰].
  • تریاک و سیگار را کنار بگذارید. تریاک «بی‌خطر» نیست و خطر چندین سرطان را افزایش می‌دهد [۱۴].
  • میوه و سبزی تازه بیشتری بخورید و به بهداشت دهان و دندان اهمیت دهید [۴].
  • اگر ریفلاکس مزمن دارید یا اضافه‌وزن دارید، با پزشک درباره درمان و کاهش وزن صحبت کنید [۱].

تشخیص و مرحله‌بندی

مسیر تشخیص سرطان مری

  1. ۱

    آندوسکوپی و نمونه‌برداری

    آندوسکوپی ستون اصلی ارزیابی است؛ محل دقیق، طول و میزان انسداد تومور ثبت می‌شود و دست‌کم ۶ نمونه برای تأیید بافت‌شناسی و تعیین نوع (سنگفرشی یا آدنوکارسینوم) توصیه می‌شود [۱].

  2. ۲

    سی‌تی‌اسکن

    همه بیماران ابتدا باید سی‌تی‌اسکن شوند تا متاستاز دوردست رد شود [۱].

  3. ۳

    سونوگرافی آندوسکوپیک (EUS) و PET-CT

    EUS در تعیین عمق نفوذ تومور (مرحله T) از سی‌تی‌اسکن دقیق‌تر است و امکان نمونه‌برداری از غدد لنفاوی مشکوک را می‌دهد. PET-CT در کاندیداهای جراحی می‌تواند در حدود ۱۵٪ بیماران متاستاز پنهان را نشان دهد [۱].

  4. ۴

    بررسی‌های تکمیلی

    لاپاروسکوپی تشخیصی در تومورهای پیشرفته‌تر محل اتصال مری و معده، برونکوسکوپی در تومورهای هم‌سطح یا بالاتر از دوشاخه نای، و در نوع سنگفرشی همراه با سابقه سیگار و الکل، بررسی تومورهای هم‌زمان سر و گردن [۱].

  5. ۵

    نشانگرهای زیستی

    بررسی HER2، وضعیت ناپایداری ریزماهواره‌ای (MSI) و بیان PD-L1، و در آدنوکارسینوم کلودین ۱۸٫۲، تأثیر مهمی بر انتخاب درمان در بیماری پیشرفته دارد [۲، ۲۴].

  6. ۶

    تعیین مرحله و تیم چندتخصصی

    مرحله‌بندی بر اساس سیستم TNM ویرایش هشتم AJCC انجام می‌شود [۱] و تصمیم درمانی برای همه بیماران با بیماری موضعی پیشرفته باید در تیم چندتخصصی گرفته شود [۲۵].

درمان بر اساس مرحله و نوع بیماری

سرطان بسیار زودرس (محدود به مخاط)

در تومور محدود به مخاط بدون متاستاز (T1a N0)، برداشتن آندوسکوپیک (EMR یا ESD) جایگزین جراحی برداشتن مری شده است؛ کم‌تهاجمی‌تر و ایمن‌تر است و پیش‌آگهی طولانی‌مدت مشابهی دارد [۱].

موضعی پیشرفته: نوع سنگفرشی

شیمی‌پرتودرمانی پیش از جراحی (رژیم CROSS: کربوپلاتین و پاکلی‌تاکسل هفتگی همراه پرتودرمانی به مدت ۵ هفته) [۵، ۱۵]؛ یا شیمی‌پرتودرمانی قطعی بدون جراحی که برای تومورهای ناحیه گردنی توصیه می‌شود و در بخش میانی و تحتانی مری نیز یک گزینه استاندارد است [۱]. در ژاپن، شیمی‌درمانی سه‌دارویی پیش از جراحی بقا را بهبود داد [۱۶].

موضعی پیشرفته: آدنوکارسینوم

شیمی‌درمانی FLOT (هر ۲ هفته؛ ۴ دوره پیش و ۴ دوره پس از جراحی)، روش ارجح بر اساس کارآزمایی ESOPEC و رهنمود ESMO است؛ شیمی‌پرتودرمانی پیش از جراحی برای بیمارانی که برای FLOT مناسب نیستند [۶، ۱۷]. در تومورهای محل اتصال مری و معده، افزودن دوروالوماب به FLOT بقای کلی را بهبود داده است [۲۶].

پس از جراحی با بیماری باقی‌مانده

اگر پس از شیمی‌پرتودرمانی و جراحی، سلول‌های سرطانی در نمونه باقی مانده باشد، یک سال نیولوماب مدت زمان بدون بازگشت بیماری (بقای بدون بیماری) را تقریباً دو برابر کرد [۷]؛ اما در تحلیل نهایی، تفاوت طول عمر (بقای کلی) از نظر آماری معنی‌دار نبود [۲۲].

بیماری پیشرفته: نوع سنگفرشی

در تومورهای دارای بیان PD-L1 (۱ یا بیشتر)، ایمنی‌درمانی با نیولوماب یا پمبرولیزوماب همراه شیمی‌درمانی؛ سود در تومورهای با بیان بالاتر PD-L1 بیشتر است [۸، ۱۸، ۲۴]. ترکیب نیولوماب + ایپیلیموماب بدون شیمی‌درمانی گزینه دیگری است [۸].

بیماری پیشرفته: آدنوکارسینوم

درمانی مشابه سرطان معده: در تومورهای HER2 منفی با PD-L1 ۱ یا بیشتر، نیولوماب یا پمبرولیزوماب همراه شیمی‌درمانی [۱۹، ۱۸، ۲۴]؛ در تومورهای HER2 مثبت، تراستوزوماب همراه شیمی‌درمانی [۱] و در تومورهای محل اتصال با PD-L1 ۱ یا بیشتر، افزودن پمبرولیزوماب [۲۴]. در تومورهای PD-L1 منفی، شیمی‌درمانی دودارویی پایه درمان است و در صورت مثبت بودن کلودین ۱۸٫۲، زولبتوکسیماب گزینه جدیدتری است [۲۴].

پس از تشخیص: تغذیه و مراقبت حمایتی

ویژه بیماران
راهنمای بیمار: پس از تشخیص سرطان مری۱ / ۵
۱

قدم اول: آرامش و اطلاعات

شنیدن تشخیص سرطان مری سخت است. درمان این بیماری در سال‌های اخیر پیشرفت زیادی کرده و حتی در مناطق پرخطر ایران، بقای بیماران به‌طور چشمگیری بهتر شده است. سؤال‌هایتان را یادداشت کنید و یک همراه را با خود به ویزیت ببرید.

۲

سؤال‌های مهم از پزشک

  • تومور من از نوع سنگفرشی است یا آدنوکارسینوم؟
  • بیماری در چه مرحله‌ای است و آیا قابل جراحی است؟
  • آیا پیش از جراحی شیمی‌درمانی یا شیمی‌پرتودرمانی لازم دارم؟
  • نتیجه آزمایش PD-L1، HER2 و MSI تومور من چیست؟
۳

غذا خوردن را رها نکنید

اگر بلع سخت شده، غذاهای نرم، پوره‌شده و مایعات پرکالری را در وعده‌های کوچک و مکرر بخورید و با متخصص تغذیه مشورت کنید. اگر وزن کم می‌کنید، حتماً به تیم درمان بگویید؛ راه‌هایی مانند لوله تغذیه یا استنت وجود دارد.

۴

درمان، یک کار گروهی است

جراح، انکولوژیست، رادیوتراپیست، متخصص گوارش و متخصص تغذیه با هم برای شما برنامه‌ریزی می‌کنند. درمان سرطان مری اغلب ترکیبی از چند روش است و ممکن است چند ماه طول بکشد.

۵

به خانواده هم فکر کنید

اگر در خانواده شما چای خیلی داغ نوشیده می‌شود، یا کسی سیگار یا تریاک مصرف می‌کند، این فرصتی است تا همه با هم عادت‌های سالم‌تری را شروع کنید: چای را چند دقیقه پس از ریختن بنوشید و از دخانیات و تریاک دوری کنید.

چون بیشتر بیماران پیش از تشخیص به علت اشکال در بلع وزن کم کرده‌اند، توجه به وضعیت تغذیه بخش مهمی از درمان است؛ بیماران دچار سوءتغذیه در معرض خطر بیشتری از عوارض و مرگ‌ومیر پس از جراحی هستند و در بیماران قابل جراحی که به تغذیه کمکی نیاز دارند، لوله تغذیه روده‌ای (ژژونوستومی) بر استنت ترجیح داده می‌شود [۱].

در بیماری غیرقابل درمان قطعی، اشکال در بلع ناشی از تومور را می‌توان با پرتودرمانی یا گذاشتن استنت کاهش داد و درمان سیستمیک برای کنترل بیماری به کار می‌رود [۱]. در بیماری پیشرفته موضعی یا متاستاتیک، درمان سیستمیک می‌تواند علائم را تسکین دهد، بقا را بهبود بخشد و/یا کیفیت زندگی را ارتقا دهد [۲].

پرسش‌های متداول

پرسش‌های متداول

آیا نوشیدن چای باعث سرطان مری می‌شود؟

مشکل خود چای نیست، بلکه دمای خیلی بالای آن است. در مطالعات گلستان، نوشیدن چای با دمای ۶۰ درجه یا بیشتر و نوشیدن آن کمتر از ۲ دقیقه پس از ریختن با خطر بیشتر سرطان مری همراه بود [۱۳، ۱۰]. کافی است چند دقیقه صبر کنید تا چای کمی خنک شود.

آیا تریاک واقعاً خطر سرطان را بالا می‌برد؟

بله. در مطالعه کوهورت گلستان، مصرف منظم تریاک با افزایش خطر سرطان‌های مری، معده، ریه، مثانه و حنجره همراه بود [۱۴] و آژانس بین‌المللی پژوهش سرطان، مصرف تریاک را «سرطان‌زا برای انسان» طبقه‌بندی کرده است [۱۱].

آیا ترش کردن (ریفلاکس) به سرطان مری تبدیل می‌شود؟

بیشتر افراد مبتلا به ریفلاکس هرگز به سرطان مبتلا نمی‌شوند. اما ریفلاکس مزمن و شدید با خطر بیشتر آدنوکارسینوم مری همراه است [۱۲] و می‌تواند به «مری بارت» منجر شود [۱]. اگر ریفلاکس طولانی‌مدت دارید، با پزشک درباره ارزیابی و درمان آن صحبت کنید.

آیا سرطان مری قابل درمان است؟

بله، به‌ویژه اگر زود تشخیص داده شود. سرطان‌های بسیار زودرس گاهی فقط با آندوسکوپی برداشته می‌شوند [۱] و در بیماری موضعی پیشرفته، ترکیب شیمی‌درمانی یا شیمی‌پرتودرمانی با جراحی، بقای طولانی‌مدت را برای بسیاری از بیماران فراهم کرده است [۱۵، ۶].

ایمنی‌درمانی برای چه بیمارانی مناسب است؟

در بیماری پیشرفته، ایمنی‌درمانی همراه شیمی‌درمانی بقای بیماران را بهبود داده و سود آن در تومورهای با بیان بالاتر PD-L1 بیشتر است [۸، ۱۸، ۲۳]. پس از جراحی نیز در بیمارانی که پس از شیمی‌پرتودرمانی هنوز سلول سرطانی باقی‌مانده دارند، نیولوماب خطر بازگشت را کاهش می‌دهد [۷]. تصمیم نهایی با تیم درمان و بر اساس نوع و مرحله بیماری گرفته می‌شود.

آیا پس از جراحی مری می‌توانم دوباره غذا بخورم؟

بله. پس از برداشتن مری، معمولاً معده به سمت بالا کشیده می‌شود تا جای مری را بگیرد و بیماران به‌تدریج غذا خوردن از راه دهان را از سر می‌گیرند. در ماه‌های اول، وعده‌های کوچک و مکرر و پرهیز از دراز کشیدن بلافاصله پس از غذا کمک می‌کند. تیم درمان و متخصص تغذیه شما را در این دوره همراهی می‌کنند.

ویژه پزشکان

شواهد و پیشرفت‌های اخیر (ویژه پزشکان)

ویژه پزشکان۴ یافته کلیدی · درمان پیش از جراحی
ویژه پزشکان
۳۸٪
بقای کلی ۱۰ساله با شیمی‌پرتودرمانی CROSS و جراحی
در برابر ۲۵٪ با جراحی تنها (HR ۰٫۷۰)؛ پیگیری با میانه ۱۴۷ ماه [۱۵]
۶۶ ماه
میانه بقای کلی با FLOT پیرامون جراحی در آدنوکارسینوم
در برابر ۳۷ ماه با CROSS؛ ESOPEC [۱۷]
۱۰٫۶٪
بقای کلی ۵ساله با پمبرولیزوماب + شیمی‌درمانی در بیماری پیشرفته
در برابر ۳٫۰٪ با شیمی‌درمانی تنها (HR ۰٫۷۲)؛ KEYNOTE-590 [۲۳]
۱۶٪
بقای کلی ۵ساله با نیولوماب + شیمی‌درمانی در آدنوکارسینوم HER2 منفی معده، محل اتصال و مری (CPS ≥۵)
در برابر ۶٪ (HR ۰٫۷۱)؛ CheckMate 649 [۱۹]
ویژه پزشکان

درمان پیش از جراحی

در کارآزمایی CROSS (۳۶۶ بیمار؛ ۷۵٪ آدنوکارسینوم و ۲۳٪ سنگفرشی)، کربوپلاتین و پاکلی‌تاکسل هفتگی همراه پرتودرمانی ۴۱٫۴ گری پیش از جراحی، میزان برداشت R0 را از ۶۹٪ به ۹۲٪ رساند و پاسخ کامل پاتولوژیک در ۲۹٪ بیماران جراحی‌شده رخ داد؛ میانه بقای کلی ۴۹٫۴ در برابر ۲۴٫۰ ماه بود (HR ۰٫۶۵۷) [۵]. در پیگیری با میانه ۱۴۷ ماه، سود مطلق بقای ۱۰ساله ۱۳٪ بود (۳۸٪ در برابر ۲۵٪؛ HR ۰٫۷۰) [۱۵].

در آدنوکارسینوم، کارآزمایی فاز ۳ ESOPEC (۴۳۸ بیمار) نشان داد FLOT پیرامون جراحی در مقایسه با CROSS، بقای کلی ۳ساله (۵۷٫۴٪ در برابر ۵۰٫۷٪؛ HR ۰٫۷۰) و بقای بدون پیشرفت ۳ساله (۵۱٫۶٪ در برابر ۳۵٫۰٪؛ HR ۰٫۶۶) را بهبود می‌دهد؛ مرگ‌ومیر ۹۰روزه پس از جراحی ۳٫۱٪ در برابر ۵٫۶٪ بود [۶]. میانه بقای کلی ۶۶ در برابر ۳۷ ماه گزارش شده و به‌روزرسانی ۲۰۲۵ رهنمود ESMO، FLOT را برای آدنوکارسینوم موضعی پیشرفته مری و محل اتصال مری و معده توصیه می‌کند [I, A] [۱۷]. در تومورهای محل اتصال، کارآزمایی MATTERHORN (آدنوکارسینوم معده و محل اتصال) نشان داد افزودن دوروالوماب (Durvalumab) به FLOT پیرامون جراحی بقای کلی را به‌طور معنی‌دار بهبود می‌دهد (HR ۰٫۷۸؛ فاصله اطمینان ۹۵٪: ۰٫۶۳ تا ۰٫۹۶) [۲۶].

در کارسینوم سلول سنگفرشی، کارآزمایی ژاپنی JCOG1109 NExT (۶۰۱ بیمار) نشان داد شیمی‌درمانی سه‌دارویی دوستاکسل، سیس‌پلاتین و فلوئورواوراسیل پیش از جراحی، بقای کلی ۳ساله را در مقایسه با رژیم دودارویی از ۶۲٫۶٪ به ۷۲٫۱٪ می‌رساند (HR ۰٫۶۸)، در حالی که افزودن پرتودرمانی به رژیم دودارویی سود معنی‌داری نداشت (HR ۰٫۸۴) [۱۶].

درمان تکمیلی پس از جراحی

در CheckMate 577 (۷۹۴ بیمار با بیماری پاتولوژیک باقی‌مانده پس از شیمی‌پرتودرمانی و جراحی R0)، نیولوماب به مدت حداکثر ۱ سال میانه بقای بدون بیماری را از ۱۱٫۰ به ۲۲٫۴ ماه رساند (HR ۰٫۶۹)؛ عوارض درجه ۳ یا ۴ مرتبط با درمان ۱۳٪ در برابر ۶٪ بود [۷]. در تحلیل نهایی بقای کلی (حداقل ۵ سال پیگیری)، میانه بقای کلی ۵۱٫۷ در برابر ۳۵٫۳ ماه و بقای ۵ساله ۴۶٪ در برابر ۴۱٪ بود، اما این تفاوت از نظر آماری معنی‌دار نبود (HR ۰٫۸۵؛ فاصله اطمینان ۹۵٪: ۰٫۷۰ تا ۱٫۰۴)؛ سود بقای بدون بیماری پایدار ماند (HR ۰٫۷۶) [۲۲].

ایمنی‌درمانی خط اول در بیماری پیشرفته

در CheckMate 648 (۹۷۰ بیمار با کارسینوم سلول سنگفرشی)، هم نیولوماب + شیمی‌درمانی و هم نیولوماب + ایپیلیموماب بقای کلی را در مقایسه با شیمی‌درمانی بهبود دادند؛ در بیماران با PD-L1 سلول توموری ≥۱٪، میانه بقا ۱۵٫۴ و ۱۳٫۷ ماه در برابر ۹٫۱ ماه بود (HR به ترتیب ۰٫۵۴ و ۰٫۶۴) [۸]. در پیگیری حداقل ۵ساله، HR بقای کلی در این گروه برای هر دو رژیم ۰٫۶۲ بود [۲۰]. در KEYNOTE-590 (۷۴۹ بیمار، هر دو نوع بافتی)، پمبرولیزوماب + شیمی‌درمانی میانه بقای کلی را در نوع سنگفرشی با CPS ≥۱۰ از ۸٫۸ به ۱۳٫۹ ماه (HR ۰٫۵۷) و در کل بیماران از ۹٫۸ به ۱۲٫۴ ماه (HR ۰٫۷۳) افزایش داد [۱۸]؛ در پیگیری ۵ساله، بقای کلی ۵ساله در کل بیماران ۱۰٫۶٪ در برابر ۳٫۰٪ بود (HR ۰٫۷۲) [۲۳]. در آدنوکارسینوم مری، کارآزمایی CheckMate 649 (همراه با سرطان معده و محل اتصال) نشان داد نیولوماب + شیمی‌درمانی در بیماران با CPS ≥۵ بقای کلی را بهبود می‌دهد و این سود در پیگیری حداقل ۵ساله پایدار ماند (HR ۰٫۷۱؛ بقای کلی ۵ساله ۱۶٪ در برابر ۶٪) [۱۹]. رهنمود ASCO (۲۰۲۶) ایمنی‌درمانی همراه شیمی‌درمانی دودارویی را برای تومورهای با PD-L1 ۱ یا بیشتر توصیه می‌کند؛ بیماران با بیان بالاتر PD-L1 احتمال سود بیشتری دارند [۲۴]. در نوع سنگفرشی پیشرفته، رهنمود ESMO تیسلیزوماب همراه شیمی‌درمانی را نیز برای تومورهای با PD-L1 TAP ≥۵٪ توصیه می‌کند (تأییدشده توسط EMA) [۱۷].

ویژه پزشکان

رژیم‌های درمانی و دوز (ویژه پزشکان)

فهرست رژیم‌های درمانی و دوز۱۳ رژیم
ویژه پزشکان
نکات ایمنی مشترک
  • کمبود DPD: پیش از شروع فلوئورواوراسیل یا کپسیتابین، بررسی واریانت‌های ژن DPYD توصیه می‌شود (مگر درمان فوری لازم باشد)؛ در واریانت‌های منجر به کمبود کامل DPD از مصرف خودداری شود [۳۶، ۳۷].
  • پیش‌داروی تاکسان‌ها: پاکلی‌تاکسل نیاز به پیش‌دارو (کورتیکواستروئید، دیفن‌هیدرامین و آنتاگونیست H2) طبق برچسب دارد [۴۰]. برچسب دوستاکسل پیش‌دارو با کورتیکواستروئید خوراکی (مانند دگزامتازون ۸ میلی‌گرم دو بار در روز به مدت ۳ روز از یک روز پیش از تزریق) را توصیه می‌کند و با نوتروفیل کمتر از ۱۵۰۰ در میکرولیتر یا بیلی‌روبین بالاتر از حد طبیعی نباید داده شود [۳۹].
  • سیس‌پلاتین: سمیت کلیوی وابسته به دوز و تجمعی؛ هیدراتاسیون وریدی و تجویز دوز بعدی تنها پس از بازگشت عملکرد کلیه به حد طبیعی؛ ادیومتری پیش از شروع و پیش از هر دوز [۳۸].
  • کپسیتابین و کلیه: در CrCl ۳۰ تا ۵۰ میلی‌لیتر در دقیقه دوز ۲۵٪ کاهش یابد؛ در CrCl کمتر از ۳۰ دوزی تعیین نشده است؛ با وارفارین INR پایش شود [۳۶].
  • اگزالی‌پلاتین: نوروپاتی حاد حسی که با سرما تشدید می‌شود و نوروپاتی پایدار؛ در CrCl کمتر از ۳۰ دوز ۶۵ میلی‌گرم/مترمربع [۴۱].
  • مهارکننده‌های PD-1 و PD-L1 (نیولوماب، پمبرولیزوماب، دوروالوماب، تیسلیزوماب): پایش آنزیم‌های کبدی، کراتینین و عملکرد تیروئید پیش از شروع و به‌طور دوره‌ای؛ در عوارض ایمنی شدید (درجه ۳) دارو قطع موقت و در عوارض تهدیدکننده حیات (درجه ۴) قطع دائم می‌شود و کاهش دوز توصیه نمی‌شود [۲۷، ۲۸، ۲۹]. عوارض ایمنی تیسلیزوماب نیز مانند سایر مهارکننده‌های PD-1 مدیریت می‌شود و کاهش دوز آن توصیه نمی‌شود [۳۰].
ویژه پزشکانبیماری موضعی پیشرفته: درمان با هدف بهبودی، ۶ رژیم · بیماری پیشرفته یا متاستاتیک، خط اول: نوع سنگفرشی (KEYNOTE-590 در هر دو نوع)، ۴ رژیم · +۱ بخش دیگر
ویژه پزشکان

بیماری موضعی پیشرفته: درمان با هدف بهبودی

شیمی‌پرتودرمانی پیش از جراحی (رژیم CROSS)

سرطان قابل جراحی مری یا محل اتصال مری و معده (سنگفرشی یا آدنوکارسینوم)؛ در آدنوکارسینوم برای بیمارانی که برای FLOT مناسب نیستندطول هر دوره: هفتگی

سرطان قابل جراحی مری یا محل اتصال مری و معده (سنگفرشی یا آدنوکارسینوم)؛ در آدنوکارسینوم برای بیمارانی که برای FLOT مناسب نیستند

پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک
دارودوزروشزمان تجویز
کربوپلاتینAUC 2 میلی‌گرم/میلی‌لیتر در دقیقهوریدیهفتگی (روز ۱، ۸، ۱۵، ۲۲ و ۲۹)
پاکلی‌تاکسل۵۰ میلی‌گرم/مترمربعوریدیهفتگی (روز ۱، ۸، ۱۵، ۲۲ و ۲۹)
پرتودرمانی هم‌زمان۴۱٫۴ گری در ۲۳ جلسهپرتودرمانی خارجی۵ روز در هفته
طول هر دوره
هفتگی
مدت درمان
۵ هفته، سپس جراحی برداشتن مری

رژیم از کارآزمایی CROSS [۵]. دوز کربوپلاتین به میلی‌گرم (نه بر اساس سطح بدن) با فرمول کالورت محاسبه می‌شود: دوز کل = AUC هدف × (GFR + ۲۵) [۴۲]. در CROSS شایع‌ترین عوارض شدید لکوپنی (۶٪) و بی‌اشتهایی (۵٪) بود [۵].

شواهد: CROSS (۲۰۲۱)، CROSS (۲۰۱۲)

FLOT پیرامون جراحی (کارآزمایی ESOPEC)

آدنوکارسینوم قابل جراحی مری یا محل اتصال، مرحله بالینی cT1 cN+ یا cT2 تا cT4a با هر وضعیت N، بدون متاستاز دوردستطول هر دوره: هر ۱۴ روز

آدنوکارسینوم قابل جراحی مری یا محل اتصال، مرحله بالینی cT1 cN+ یا cT2 تا cT4a با هر وضعیت N، بدون متاستاز دوردست

پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک
دارودوزروشزمان تجویز
دوستاکسل۵۰ میلی‌گرم/مترمربعوریدیروز ۱
اگزالی‌پلاتین۸۵ میلی‌گرم/مترمربعوریدیروز ۱
لکوورین۲۰۰ میلی‌گرم/مترمربعوریدیروز ۱
فلوئورواوراسیل۲۶۰۰ میلی‌گرم/مترمربعوریدی، انفوزیون ۲۴ ساعتهروز ۱
طول هر دوره
هر ۱۴ روز
مدت درمان
۴ دوره پیش از جراحی و ۴ دوره پس از جراحی (در مجموع ۸ دوره)

دوزهای FLOT مطابق کارآزمایی FLOT4 [۳۳]؛ در ESOPEC عوارض درجه ۳ یا بالاتر با FLOT ۵۸٪ در برابر ۵۰٪ با CROSS بود [۶].

شواهد: ESOPEC (۲۰۲۵)، FLOT4 (۲۰۱۹)

دوروالوماب + FLOT (کارآزمایی MATTERHORN)

آدنوکارسینوم قابل جراحی محل اتصال مری و معده (یا معده)، مرحله II تا IVA، ECOG ۰ تا ۱

آدنوکارسینوم قابل جراحی محل اتصال مری و معده (یا معده)، مرحله II تا IVA، ECOG ۰ تا ۱

پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک
دارودوزروشزمان تجویز
۲ دوره پیش و ۲ دوره پس از جراحی
دوروالوماب۱۵۰۰ میلی‌گرم (وزن کمتر از ۳۰ کیلوگرم: ۲۰ میلی‌گرم/کیلوگرم)وریدیروز ۱
FLOTدوزهای استاندارد FLOT (ردیف بالا)وریدیروز ۱ و ۱۵
نگهدارنده: تا ۱۰ دوره
دوروالوماب۱۵۰۰ میلی‌گرم (وزن کمتر از ۳۰ کیلوگرم: ۲۰ میلی‌گرم/کیلوگرم)وریدیروز ۱
طول هر دوره
هر ۲۸ روز (FLOT در روز ۱ و ۱۵ هر دوره)
مدت درمان
پس از جراحی در مجموع حداکثر ۱۲ دوره دوروالوماب (۲ دوره با FLOT و سپس تا ۱۰ دوره تک‌دارویی)

دوز و برنامه دوروالوماب از برچسب FDA (تأییدشده برای آدنوکارسینوم معده و محل اتصال) [۲۹]؛ دوز اجزای FLOT در برچسب جداگانه ذکر نشده و دوزهای استاندارد FLOT4 مبنا هستند [۳۳].

شواهد: MATTERHORN (۲۰۲۶)، KEYNOTE-585 / MATTERHORN (۲۰۲۵)، FLOT4 (۲۰۱۹)

DCF پیش از جراحی (کارآزمایی ژاپنی JCOG1109 NExT)

کارسینوم سلول سنگفرشی موضعی پیشرفته قابل جراحی، سن ۲۰ تا ۷۵ سال، ECOG ۰ تا ۱طول هر دوره: هر ۲۱ روز

کارسینوم سلول سنگفرشی موضعی پیشرفته قابل جراحی، سن ۲۰ تا ۷۵ سال، ECOG ۰ تا ۱

پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک
دارودوزروشزمان تجویز
دوستاکسل۷۰ میلی‌گرم/مترمربعوریدیروز ۱
سیس‌پلاتین۷۰ میلی‌گرم/مترمربعوریدیروز ۱
فلوئورواوراسیل۷۵۰ میلی‌گرم/مترمربع در روزوریدیروز ۱ تا ۵
طول هر دوره
هر ۲۱ روز
مدت درمان
۳ دوره، سپس برداشتن مری با تخلیه غدد لنفاوی

دوزها از کارآزمایی JCOG1109 [۱۶]. نوتروپنی تب‌دار درجه ۳ یا بالاتر در ۱۶٪ بیماران رخ داد و قطع درمان به‌دلیل عوارض ۹٪ بود [۱۶].

شواهد: JCOG1109 NExT (۲۰۲۴)

شیمی‌پرتودرمانی قطعی: سیس‌پلاتین + فلوئورواوراسیل با ۵۰٫۴ گری (INT 0123 / RTOG 94-05)

درمان غیرجراحی سرطان مری T1 تا T4، N0/1، M0 (سنگفرشی یا آدنوکارسینوم)؛ روش ارجح در تومورهای ناحیه گردنیطول هر دوره: هر ۴ هفته (ماهانه)

درمان غیرجراحی سرطان مری T1 تا T4، N0/1، M0 (سنگفرشی یا آدنوکارسینوم)؛ روش ارجح در تومورهای ناحیه گردنی

پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک
دارودوزروشزمان تجویز
فلوئورواوراسیل۱۰۰۰ میلی‌گرم/مترمربع در ۲۴ ساعتوریدی، انفوزیون مداومروز ۱ تا ۴
سیس‌پلاتین۷۵ میلی‌گرم/مترمربعوریدی (بولوس)روز ۱
پرتودرمانی هم‌زمان۵۰٫۴ گریپرتودرمانی خارجیهم‌زمان با شیمی‌درمانی
طول هر دوره
هر ۴ هفته (ماهانه)
مدت درمان
۴ دوره شیمی‌درمانی

رژیم از کارآزمایی INT 0123؛ افزایش دوز پرتو به ۶۴٫۸ گری بقا یا کنترل موضعی را بهتر نکرد و ۵۰٫۴ گری دوز استاندارد همراه این شیمی‌درمانی است [۳۴].

نیولوماب تکمیلی (کارآزمایی CheckMate 577)

سرطان مری یا محل اتصال (سنگفرشی یا آدنوکارسینوم) پس از شیمی‌پرتودرمانی نئوادجوانت و برداشت کامل (R0) با بیماری پاتولوژیک باقی‌مانده؛ در کارآزمایی، تصادفی‌سازی ۴ تا ۱۶ هفته پس از جراحی

سرطان مری یا محل اتصال (سنگفرشی یا آدنوکارسینوم) پس از شیمی‌پرتودرمانی نئوادجوانت و برداشت کامل (R0) با بیماری پاتولوژیک باقی‌مانده؛ در کارآزمایی، تصادفی‌سازی ۴ تا ۱۶ هفته پس از جراحی

پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک
دارودوزروشزمان تجویز
هفته ۱ تا ۱۶
نیولوماب۲۴۰ میلی‌گرموریدی (۳۰ دقیقه)هر ۲ هفته
از هفته ۱۷
نیولوماب۴۸۰ میلی‌گرموریدی (۳۰ دقیقه)هر ۴ هفته
طول هر دوره
هر ۱۴ روز در ۱۶ هفته اول، سپس هر ۲۸ روز
مدت درمان
در مجموع ۱ سال (یا تا عود یا سمیت غیرقابل‌قبول)

برنامه از کارآزمایی و برچسب FDA؛ برچسب ۲۴۰ میلی‌گرم هر ۲ هفته یا ۴۸۰ میلی‌گرم هر ۴ هفته را در کل دوره ۱ ساله مجاز می‌داند [۷، ۲۷].

شواهد: CheckMate 577 (۲۰۲۱)

دوزها مطابق پروتکل کارآزمایی، رهنمود یا برچسب رسمی دارو (منبع در یادداشت هر رژیم) است. پیش از تجویز، شمارش سلول‌های خون، عملکرد کلیه و کبد، تداخلات دارویی و شرایط بیمار را بررسی کنید و دوز را بر اساس برچسب دارو تعدیل کنید.

ویژه پزشکان

بیماری پیشرفته یا متاستاتیک، خط اول: نوع سنگفرشی (KEYNOTE-590 در هر دو نوع)

نیولوماب + سیس‌پلاتین و فلوئورواوراسیل (کارآزمایی CheckMate 648)

کارسینوم سلول سنگفرشی مری غیرقابل جراحی، پیشرفته یا متاستاتیک، بدون درمان سیستمیک قبلی؛ برچسب FDA: PD-L1 سلول توموری ≥۱٪طول هر دوره: هر ۲۸ روز

کارسینوم سلول سنگفرشی مری غیرقابل جراحی، پیشرفته یا متاستاتیک، بدون درمان سیستمیک قبلی؛ برچسب FDA: PD-L1 سلول توموری ≥۱٪

پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک
دارودوزروشزمان تجویز
نیولوماب۲۴۰ میلی‌گرم روز ۱ و ۱۵ (یا ۴۸۰ میلی‌گرم هر ۴ هفته)وریدی (۳۰ دقیقه)روز ۱ و ۱۵
فلوئورواوراسیل۸۰۰ میلی‌گرم/مترمربع در روزوریدیروز ۱ تا ۵
سیس‌پلاتین۸۰ میلی‌گرم/مترمربعوریدیروز ۱
طول هر دوره
هر ۲۸ روز
مدت درمان
نیولوماب تا پیشرفت، سمیت غیرقابل‌قبول یا حداکثر ۲ سال؛ شیمی‌درمانی تا پیشرفت یا سمیت غیرقابل‌قبول

دوزها از برچسب FDA (شرح CheckMate 648) [۲۷].

شواهد: CheckMate 648 (۲۰۲۶)، CheckMate 648 (۲۰۲۲)

پمبرولیزوماب + سیس‌پلاتین و فلوئورواوراسیل (کارآزمایی KEYNOTE-590)

سرطان مری یا محل اتصال (اپی‌سنتر ۱ تا ۵ سانتی‌متر بالای محل اتصال)، سنگفرشی یا آدنوکارسینوم، غیرقابل جراحی یا شیمی‌پرتودرمانی قطعی؛ برچسب FDA: PD-L1 CPS ≥۱ (سود بیشتر در CPS ≥۱۰)طول هر دوره: هر ۲۱ روز

سرطان مری یا محل اتصال (اپی‌سنتر ۱ تا ۵ سانتی‌متر بالای محل اتصال)، سنگفرشی یا آدنوکارسینوم، غیرقابل جراحی یا شیمی‌پرتودرمانی قطعی؛ برچسب FDA: PD-L1 CPS ≥۱ (سود بیشتر در CPS ≥۱۰)

پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک
دارودوزروشزمان تجویز
پمبرولیزوماب۲۰۰ میلی‌گرم (یا ۴۰۰ میلی‌گرم هر ۶ هفته)وریدی (۳۰ دقیقه)، پیش از شیمی‌درمانیروز ۱
سیس‌پلاتین۸۰ میلی‌گرم/مترمربع (حداکثر ۶ دوره)وریدیروز ۱
فلوئورواوراسیل۸۰۰ میلی‌گرم/مترمربع در روزوریدی، انفوزیون مداومروز ۱ تا ۵
طول هر دوره
هر ۲۱ روز
مدت درمان
پمبرولیزوماب تا پیشرفت، سمیت غیرقابل‌قبول یا حداکثر ۲۴ ماه (۳۵ دوره)

دوزها از برچسب FDA (شرح KEYNOTE-590) و مقاله پیگیری ۵ساله [۲۸، ۲۳].

شواهد: KEYNOTE-590 (۲۰۲۵)، KEYNOTE-590 (۲۰۲۱)

نیولوماب + ایپیلیموماب بدون شیمی‌درمانی (کارآزمایی CheckMate 648)

کارسینوم سلول سنگفرشی مری غیرقابل جراحی، پیشرفته یا متاستاتیک؛ برچسب FDA: PD-L1 سلول توموری ≥۱٪زمان‌بندی هر دارو در جدول

کارسینوم سلول سنگفرشی مری غیرقابل جراحی، پیشرفته یا متاستاتیک؛ برچسب FDA: PD-L1 سلول توموری ≥۱٪

پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک
دارودوزروشزمان تجویز
نیولوماب۳ میلی‌گرم/کیلوگرم هر ۲ هفته یا ۳۶۰ میلی‌گرم هر ۳ هفتهوریدی (۳۰ دقیقه)هر ۲ یا ۳ هفته
ایپیلیموماب۱ میلی‌گرم/کیلوگرموریدیهر ۶ هفته
برنامه دوره‌ها
ایپیلیموماب هر ۶ هفته؛ نیولوماب هر ۲ یا ۳ هفته
مدت درمان
تا پیشرفت، سمیت غیرقابل‌قبول یا حداکثر ۲ سال

دوزها از برچسب FDA [۲۷].

شواهد: CheckMate 648 (۲۰۲۶)، CheckMate 648 (۲۰۲۲)

تیسلیزوماب + شیمی‌درمانی دودارویی (کارآزمایی RATIONALE-306)

کارسینوم سلول سنگفرشی مری غیرقابل جراحی یا متاستاتیک، خط اول؛ برچسب FDA: PD-L1 ≥۱؛ رهنمود ESMO: PD-L1 TAP ≥۵٪ (تأیید EMA)طول هر دوره: هر ۲۱ روز

کارسینوم سلول سنگفرشی مری غیرقابل جراحی یا متاستاتیک، خط اول؛ برچسب FDA: PD-L1 ≥۱؛ رهنمود ESMO: PD-L1 TAP ≥۵٪ (تأیید EMA)

پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک
دارودوزروشزمان تجویز
تیسلیزوماب۲۰۰ میلی‌گرم هر ۳ هفته (یا ۱۵۰ میلی‌گرم هر ۲ هفته، ۳۰۰ میلی‌گرم هر ۴ هفته، ۴۰۰ میلی‌گرم هر ۶ هفته)وریدیروز ۱
پلاتین + فلوئوروپیریمیدین
سیس‌پلاتین یا اگزالی‌پلاتینسیس‌پلاتین ۶۰ تا ۸۰ میلی‌گرم/مترمربع یا اگزالی‌پلاتین ۱۳۰ میلی‌گرم/مترمربعوریدیروز ۱
فلوئورواوراسیل یا کپسیتابینفلوئورواوراسیل ۷۵۰ تا ۸۰۰ میلی‌گرم/مترمربع در روز (روز ۱ تا ۵) یا کپسیتابین ۱۰۰۰ میلی‌گرم/مترمربع دو بار در روز (روز ۱ تا ۱۴)وریدی / خوراکیروز ۱ تا ۵ یا ۱ تا ۱۴
یا پلاتین + پاکلی‌تاکسل
پلاتین + پاکلی‌تاکسلپلاتین مانند بالا (روز ۱ یا ۲) + پاکلی‌تاکسل ۱۷۵ میلی‌گرم/مترمربعوریدیروز ۱
طول هر دوره
هر ۲۱ روز
مدت درمان
تا پیشرفت بیماری یا سمیت غیرقابل‌قبول

دوزها از برچسب FDA تیسلیزوماب (شرح RATIONALE-306) [۳۰] و توصیه ESMO [۱۷].

پیش از تجویز، دوز را با برچسب دارو، آزمایش‌ها و شرایط بیمار تطبیق دهید.

ویژه پزشکان

بیماری پیشرفته یا متاستاتیک، خط اول: آدنوکارسینوم

آدنوکارسینوم HER2 منفی: نیولوماب + CAPOX یا mFOLFOX6 (کارآزمایی CheckMate 649)

آدنوکارسینوم پیشرفته مری، محل اتصال یا معده، HER2 منفی؛ برچسب FDA: PD-L1 ≥۱ (بیشترین سود در CPS ≥۵). پمبرولیزوماب + شیمی‌درمانی (ردیف KEYNOTE-590) جایگزین دیگر است

آدنوکارسینوم پیشرفته مری، محل اتصال یا معده، HER2 منفی؛ برچسب FDA: PD-L1 ≥۱ (بیشترین سود در CPS ≥۵). پمبرولیزوماب + شیمی‌درمانی (ردیف KEYNOTE-590) جایگزین دیگر است

پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک
دارودوزروشزمان تجویز
رژیم ۳ هفته‌ای (CAPOX)
نیولوماب۳۶۰ میلی‌گرموریدی (۳۰ دقیقه)روز ۱
اگزالی‌پلاتین۱۳۰ میلی‌گرم/مترمربعوریدیروز ۱
کپسیتابین۱۰۰۰ میلی‌گرم/مترمربع دو بار در روزخوراکیروز ۱ تا ۱۴
یا رژیم ۲ هفته‌ای (FOLFOX)
نیولوماب۲۴۰ میلی‌گرموریدی (۳۰ دقیقه)روز ۱
اگزالی‌پلاتین۸۵ میلی‌گرم/مترمربعوریدیروز ۱
لکوورین۴۰۰ میلی‌گرم/مترمربعوریدیروز ۱
فلوئورواوراسیل۴۰۰ میلی‌گرم/مترمربع بولوس روز ۱، سپس ۱۲۰۰ میلی‌گرم/مترمربع در روز انفوزیون مداوم روز ۱ تا ۲وریدیروز ۱ تا ۲
طول هر دوره
هر ۲۱ روز (CAPOX) یا هر ۱۴ روز (FOLFOX)
مدت درمان
تا پیشرفت یا سمیت غیرقابل‌قبول؛ نیولوماب حداکثر ۲ سال

دوز نیولوماب از برچسب FDA [۲۷] و دوز شیمی‌درمانی از مقاله اصلی CheckMate 649 [۳۵]؛ پیگیری ۵ساله [۱۹]. در تومورهای PD-L1 منفی، شیمی‌درمانی دودارویی به‌تنهایی پایه درمان است [۲۴].

شواهد: CheckMate 649 (۲۰۲۶)، CheckMate 649 (۲۰۲۱)

آدنوکارسینوم HER2 مثبت: تراستوزوماب + سیس‌پلاتین + فلوئوروپیریمیدین، ± پمبرولیزوماب (ToGA و KEYNOTE-811)

آدنوکارسینوم پیشرفته HER2 مثبت؛ کارآزمایی‌ها و برچسب FDA در تومورهای معده و محل اتصال؛ افزودن پمبرولیزوماب در PD-L1 CPS ≥۱طول هر دوره: هر ۲۱ روز

آدنوکارسینوم پیشرفته HER2 مثبت؛ کارآزمایی‌ها و برچسب FDA در تومورهای معده و محل اتصال؛ افزودن پمبرولیزوماب در PD-L1 CPS ≥۱

پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک
دارودوزروشزمان تجویز
تراستوزومابدوز اول ۸ میلی‌گرم/کیلوگرم (۹۰ دقیقه)، سپس ۶ میلی‌گرم/کیلوگرم (۳۰ تا ۹۰ دقیقه)وریدیروز ۱
سیس‌پلاتین۸۰ میلی‌گرم/مترمربعوریدیروز ۱ (۶ دوره)
کپسیتابین یا فلوئورواوراسیلکپسیتابین ۱۰۰۰ میلی‌گرم/مترمربع دو بار در روز (روز ۱ تا ۱۴) یا فلوئورواوراسیل ۸۰۰ میلی‌گرم/مترمربع در روز انفوزیون مداوم (روز ۱ تا ۵)خوراکی / وریدیروز ۱ تا ۱۴ یا ۱ تا ۵
پمبرولیزوماب (در CPS ≥۱)۲۰۰ میلی‌گرم (یا ۴۰۰ میلی‌گرم هر ۶ هفته)وریدی، پیش از تراستوزوماب و شیمی‌درمانیروز ۱
طول هر دوره
هر ۲۱ روز
مدت درمان
شیمی‌درمانی ۶ دوره؛ تراستوزوماب تا پیشرفت بیماری؛ پمبرولیزوماب حداکثر ۲۴ ماه

دوزها از برچسب FDA تراستوزوماب (ToGA) [۳۱] و پمبرولیزوماب (KEYNOTE-811؛ در این کارآزمایی CAPOX نیز مجاز بود: اگزالی‌پلاتین ۱۳۰ میلی‌گرم/مترمربع روز ۱ تا ۶ تا ۸ دوره + کپسیتابین) [۲۸]. LVEF پیش از شروع و هر ۳ ماه پایش شود؛ در کاهش مطلق ۱۶٪ یا بیشتر، یا LVEF کمتر از حد طبیعی همراه کاهش ۱۰٪ یا بیشتر، تراستوزوماب قطع موقت شود [۳۱].

شواهد: KEYNOTE-811 (۲۰۲۳)، ToGA (۲۰۱۰)

آدنوکارسینوم CLDN18.2 مثبت: زولبتوکسیماب + mFOLFOX6 یا CAPOX (SPOTLIGHT و GLOW)

آدنوکارسینوم پیشرفته HER2 منفی و CLDN18.2 مثبت (رنگ‌پذیری متوسط تا شدید در ۷۵٪ یا بیشتر سلول‌ها)؛ برچسب FDA در تومورهای معده و محل اتصال؛ به‌ویژه در PD-L1 کمتر از ۱زمان‌بندی هر دارو در جدول

آدنوکارسینوم پیشرفته HER2 منفی و CLDN18.2 مثبت (رنگ‌پذیری متوسط تا شدید در ۷۵٪ یا بیشتر سلول‌ها)؛ برچسب FDA در تومورهای معده و محل اتصال؛ به‌ویژه در PD-L1 کمتر از ۱

پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک
دارودوزروشزمان تجویز
زولبتوکسیمابدوز اول ۸۰۰ میلی‌گرم/مترمربع؛ سپس ۶۰۰ میلی‌گرم/مترمربع هر ۳ هفته یا ۴۰۰ میلی‌گرم/مترمربع هر ۲ هفتهوریدی، پیش از شیمی‌درمانیدوز اول روز ۱؛ سپس هر ۳ هفته یا هر ۲ هفته، بسته به دوز
همراه یکی از دو رژیم
mFOLFOX6اگزالی‌پلاتین ۸۵، لکوورین ۴۰۰، فلوئورواوراسیل ۴۰۰ بولوس و ۲۴۰۰ میلی‌گرم/مترمربع انفوزیون مداوموریدیهر ۲ هفته (تا ۱۲ نوبت)
CAPOXاگزالی‌پلاتین ۱۳۰ میلی‌گرم/مترمربع روز ۱ (تا ۸ دوره) + کپسیتابین ۱۰۰۰ میلی‌گرم/مترمربع دو بار در روز روز ۱ تا ۱۴وریدی / خوراکیهر ۳ هفته
برنامه دوره‌ها
mFOLFOX6 هر ۲ هفته یا CAPOX هر ۳ هفته؛ زولبتوکسیماب هر ۳ هفته (۶۰۰ میلی‌گرم/مترمربع) یا هر ۲ هفته (۴۰۰ میلی‌گرم/مترمربع)
مدت درمان
زولبتوکسیماب تا پیشرفت یا سمیت غیرقابل‌قبول

دوزها از برچسب FDA زولبتوکسیماب [۳۲] و رهنمود ASCO [۲۴]. پیش از هر تزریق، پیش‌دارو با ترکیب ضدتهوع (آنتاگونیست NK-1 و/یا 5-HT3) لازم است؛ انفوزیون با سرعت آهسته شروع می‌شود و کاهش دوز توصیه نمی‌شود [۳۲].

شواهد: SPOTLIGHT (۲۰۲۳)، GLOW (۲۰۲۳)، GLOW (۲۰۲۳)

پیش از تجویز، دوز را با برچسب دارو، آزمایش‌ها و شرایط بیمار تطبیق دهید.

شواهد علمی

مطالعات کلیدی

۱۳ مورد
کارآزمایی بالینی · فاز ۳

شیمی‌پرتودرمانی پیش از جراحی در سرطان مری یا محل اتصال مری و معده

N Engl J Med · 2012
۴۹٫۴ در برابر ۲۴٫۰ ماهمیانه بقای کلی
کارآزمایی بالینی · فاز ۳

شیمی‌درمانی پیرامون جراحی یا شیمی‌پرتودرمانی پیش از جراحی در سرطان مری

N Engl J Med · 2025
۵۷٫۴٪ در برابر ۵۰٫۷٪بقای کلی ۳ساله
کارآزمایی بالینی · فاز ۳

شیمی‌درمانی دودارویی، سه‌دارویی، یا دودارویی همراه پرتودرمانی به‌عنوان درمان نئوادجوانت در سرطان موضعی پیشرفته مری (JCOG1109 NExT): کارآزمایی فاز ۳ تصادفی، کنترل‌شده و باز

Lancet · 2024
۷۲٫۱٪ در برابر ۶۲٫۶٪بقای کلی ۳ساله، NeoCF+D در برابر NeoCF
کارآزمایی بالینی · فاز ۳

نیولوماب تکمیلی در سرطان برداشته‌شده مری یا محل اتصال مری و معده

N Engl J Med · 2021
۲۲٫۴ در برابر ۱۱٫۰ ماهمیانه بقای بدون بیماری
کارآزمایی بالینی · فاز ۳

پمبرولیزوماب همراه شیمی‌درمانی در برابر شیمی‌درمانی در سرطان پیشرفته مری: پیگیری ۵ساله

ESMO Open · 2025
۱۲٫۳ در برابر ۹٫۸ ماهمیانه بقای کلی
کارآزمایی بالینی · فاز ۳

نیولوماب همراه شیمی‌درمانی به‌عنوان درمان خط اول آدنوکارسینوم پیشرفته معده، محل اتصال معده و مری و مری: نتایج پیگیری ۵ساله

Ann Oncol · 2026
HR ۰٫۷۱بقای کلی در CPS ≥۵
مطالعه مشاهده‌ای

اثرات منفرد و ترکیبی عوامل خطر محیطی سرطان مری بر اساس نتایج مطالعه کوهورت گلستان

Gastroenterology · 2019
HR ۱٫۸۵کشیدن تریاک
مطالعه مشاهده‌ای

مطالعه آینده‌نگر دمای نوشیدن چای و خطر کارسینوم سلول سنگفرشی مری

Int J Cancer · 2020
HR ۱٫۴۱دمای اندازه‌گیری‌شده ۶۰ درجه یا بیشتر در برابر کمتر از ۶۰
مطالعه مشاهده‌ای

مصرف تریاک و بروز بعدی سرطان: نتایج مطالعه کوهورت گلستان

Lancet Glob Health · 2020
HR ۱٫۴۰همه سرطان‌ها
کارآزمایی بالینی · فاز ۳

نیولوماب (Nivolumab) به‌همراه شیمی‌درمانی یا ایپیلیموماب (Ipilimumab) در برابر شیمی‌درمانی به‌عنوان درمان خط اول کارسینومای سلول سنگفرشی پیشرفته مری: نتایج پیگیری ۵ ساله

Annals of Oncology · 2026
HR ‏۰٫۶۲بقای کلی (OS) در PD-L1 ≥۱٪: نیولوماب + شیمی‌درمانی در برابر شیمی‌درمانی
کارآزمایی بالینی · فاز ۳

دوروالوماب پیرامونی (پری‌اپراتیو) به‌همراه فلوئورواوراسیل، لکوورین، اگزالی‌پلاتین و دوستاکسل در آدنوکارسینوم قابل جراحی معده و محل اتصال معده به مری: نتایج نهایی بقای کلی و بقای بدون رویداد بر اساس پاسخ پاتولوژیک در یک کارآزمایی فاز ۳ جهانی، تصادفی‌شده، دوسوکور، کنترل‌شده با دارونما و چندمرکزی

The Lancet · 2026
نسبت مخاطره ۰٫۷۸ (فاصله اطمینان ۹۵٪: ۰٫۶۳ تا ۰٫۹۶) به نفع دوروالوماببقای کلی (OS) در جمعیت ITT
کارآزمایی بالینی · فاز ۳

پمبرولیزوماب همراه شیمی‌درمانی در برابر شیمی‌درمانی تنها در درمان خط اول سرطان پیشرفته مری (KEYNOTE-590): کارآزمایی تصادفی فاز ۳ کنترل‌شده با دارونما

Lancet · 2021
۱۳٫۹ در برابر ۸٫۸ ماهمیانه بقای کلی، سنگفرشی با CPS ≥۱۰
کارآزمایی بالینی · فاز ۳

درمان ترکیبی با نیولوماب در کارسینوم سلول سنگفرشی پیشرفته مری

N Engl J Med · 2022
۱۵٫۴ در برابر ۹٫۱ ماهمیانه بقای کلی، نیولوماب + شیمی‌درمانی (PD-L1 ≥۱٪)

رهنمودهای بالینی

۳ مورد
رهنمود بالینی

گزیده رهنمودهای NCCN: سرطان‌های مری و محل اتصال مری و معده، نسخه ۴٫۲۰۲۶

J Natl Compr Canc Netw · 2026در بیماری پیشرفته موضعی یا متاستاتیک، درمان سیستمیک برای تسکین علائم، بهبود بقا و/یا کیفیت زندگی به کار می‌رود…
۸توصیه کلیدی با ترجمه فارسی
رهنمود بالینی

ایمنی‌درمانی و درمان هدفمند در سرطان پیشرفته معده و مری: به‌روزرسانی رهنمود ASCO

J Clin Oncol · 2026نتایج آزمایش نشانگرهای زیستی قابل هدف‌گیری باید هرچه زودتر برای تصمیم‌گیری درمانی در دسترس باشد.
۷توصیه کلیدی با ترجمه فارسی
رهنمود بالینی

به‌روزرسانی میان‌دوره‌ای رهنمود بالینی ESMO درباره درمان آدنوکارسینوم موضعی پیشرفته مری و محل اتصال مری و معده و کارسینوم سلول سنگفرشی متاستاتیک

ESMO Open · 2025درمان چندوجهی (ترکیبی) باید برای همه بیماران مبتلا به سرطان موضعی پیشرفته و قابل جراحی مری در نظر گرفته شود.
۵توصیه کلیدی با ترجمه فارسی

منابع علمی

۴۲ منبع
نمایش همه منابع، ۲۵ مورد با خلاصه و ترجمه فارسیبستن فهرست منابع

شماره‌های داخل متن، مانند [۱]، به این منابع اشاره دارند. منابعی که دکمه «خلاصه و ترجمه فارسی» دارند، در کتابخانه شواهد علمی خلاصه و ترجمه شده‌اند.

  1. ۱
    Oesophageal cancerSmyth EC, Lagergren J, Fitzgerald RC, Lordick F, Shah MA, Lagergren P, et al · Nat Rev Dis Primers · 2017;3:17048
  2. ۲
    NCCN Guidelines® Insights: Esophageal and Esophagogastric Junction Cancers, Version 4.2026Ajani JA, D'Amico TA, Bentrem DJ, Chakrabarti S, Corvera CU, Das P, et al · J Natl Compr Canc Netw · 2026;24:e260043
  3. ۳
    The Global Landscape of Esophageal Squamous Cell Carcinoma and Esophageal Adenocarcinoma Incidence and Mortality in 2020 and Projections to 2040: New Estimates From GLOBOCAN 2020Morgan E, Soerjomataram I, Rumgay H, Coleman HG, Thrift AP, Vignat J, et al · Gastroenterology · 2022;163:649-658.e2
  4. ۴
    Individual and Combined Effects of Environmental Risk Factors for Esophageal Cancer Based on Results From the Golestan Cohort StudySheikh M, Poustchi H, Pourshams A, Etemadi A, Islami F, Khoshnia M, et al · Gastroenterology · 2019;156:1416-1427
  5. ۵
    Preoperative chemoradiotherapy for esophageal or junctional cancervan Hagen P, Hulshof MC, van Lanschot JJ, Steyerberg EW, van Berge Henegouwen MI, Wijnhoven BP, et al · N Engl J Med · 2012;366:2074-2084
  6. ۶
    Perioperative Chemotherapy or Preoperative Chemoradiotherapy in Esophageal CancerHoeppner J, Brunner T, Schmoor C, Bronsert P, Kulemann B, Claus R, et al · N Engl J Med · 2025;392:323-335
  7. ۷
    Adjuvant Nivolumab in Resected Esophageal or Gastroesophageal Junction CancerKelly RJ, Ajani JA, Kuzdzal J, Zander T, Van Cutsem E, Piessen G, et al · N Engl J Med · 2021;384:1191-1203
  8. ۸
    Nivolumab Combination Therapy in Advanced Esophageal Squamous-Cell CarcinomaDoki Y, Ajani JA, Kato K, Xu J, Wyrwicz L, Motoyama S, et al · N Engl J Med · 2022;386:449-462
  9. ۹
    Improvement of esophageal cancer survival in Northeast Iran: A two-decade journey in a high-risk, low-resource regionNemati S, Islami F, Kamangar F, Poustchi H, Roshandel G, Shakeri R, et al · PLoS One · 2024;19:e0310842
  10. ۱۰
    A prospective study of tea drinking temperature and risk of esophageal squamous cell carcinomaIslami F, Poustchi H, Pourshams A, Khoshnia M, Gharavi A, Kamangar F, et al · Int J Cancer · 2020;146:18-25
  11. ۱۱
    Carcinogenicity of opium consumptionIARC Monographs Vol 126 group · Lancet Oncol · 2020;21:1407-1408
  12. ۱۲
    Symptomatic gastroesophageal reflux as a risk factor for esophageal adenocarcinomaLagergren J, Bergström R, Lindgren A, Nyrén O · N Engl J Med · 1999;340:825-831
  13. ۱۳
    Tea drinking habits and oesophageal cancer in a high risk area in northern Iran: population based case-control studyIslami F, Pourshams A, Nasrollahzadeh D, Kamangar F, Fahimi S, Shakeri R, et al · BMJ · 2009;338:b929
  14. ۱۴
    Opium use and subsequent incidence of cancer: results from the Golestan Cohort StudySheikh M, Shakeri R, Poustchi H, Pourshams A, Etemadi A, Islami F, et al · Lancet Glob Health · 2020;8:e649-e660
  15. ۱۵
    Ten-Year Outcome of Neoadjuvant Chemoradiotherapy Plus Surgery for Esophageal Cancer: The Randomized Controlled CROSS TrialEyck BM, van Lanschot JJB, Hulshof MCCM, van der Wilk BJ, Shapiro J, van Hagen P, et al · J Clin Oncol · 2021;39:1995-2004
  16. ۱۶
    Doublet chemotherapy, triplet chemotherapy, or doublet chemotherapy combined with radiotherapy as neoadjuvant treatment for locally advanced oesophageal cancer (JCOG1109 NExT): a randomised, controlled, open-label, phase 3 trialKato K, Machida R, Ito Y, Daiko H, Ozawa S, Ogata T, et al · Lancet · 2024;404:55-66
  17. ۱۷
    ESMO Clinical Practice Guideline interim update on the treatment of locally advanced oesophageal and oesophagogastric junction adenocarcinoma and metastatic squamous-cell carcinomaObermannová RL, Leong T; ESMO Guidelines Committee · ESMO Open · 2025;10:104134
  18. ۱۸
    Pembrolizumab plus chemotherapy versus chemotherapy alone for first-line treatment of advanced oesophageal cancer (KEYNOTE-590): a randomised, placebo-controlled, phase 3 studySun JM, Shen L, Shah MA, Enzinger P, Adenis A, Doi T, et al · Lancet · 2021;398:759-771
  19. ۱۹
    Nivolumab plus chemotherapy as first-line treatment for advanced gastric, gastroesophageal junction, and esophageal adenocarcinoma: 5-year follow-up results from CheckMate 649Janjigian YY, Shitara K, Ajani JA, Shen L, Garrido M, Gallardo C, et al · Ann Oncol · 2026;37:787-797
  20. ۲۰
    Nivolumab plus chemotherapy or ipilimumab versus chemotherapy as first-line treatment for advanced esophageal squamous cell carcinoma: 5-year follow-up results from CheckMate 648Kato K, Ajani J, Doki Y, Xu J, Wyrwicz L, Motoyama S, et al · Ann Oncol · 2026
  21. ۲۱
    Oesophagus fact sheet — GLOBOCAN 2024, Global Cancer ObservatoryInternational Agency for Research on Cancer · IARC · 2026
    منبع بازگشت به متن: ۱ ۲
  22. ۲۲
    Adjuvant nivolumab in resected esophageal or gastroesophageal junction cancer (EC/GEJC) following neoadjuvant chemoradiotherapy (CRT): First results of overall survival (OS) from CheckMate 577Kelly R, Ajani J, Kuzdzal J, Zander T, Van Cutsem E, Piessen G, et al · J Clin Oncol · 2025;43:4000
    DOI بازگشت به متن: ۱ ۲
  23. ۲۳
    Pembrolizumab plus chemotherapy versus chemotherapy for advanced esophageal cancer: 5-year extended follow-up for the randomized phase III KEYNOTE-590 studyMetges JP, Kato K, Sun JM, Shen L, Enzinger PC, Adenis A, et al · ESMO Open · 2025;10:105854
  24. ۲۴
    Immunotherapy and Targeted Therapy for Advanced Gastroesophageal Cancer: ASCO Guideline UpdateShah MA, Kennedy EB, Deighton D, Jhawer M, Kadakia KC, Mukherjee S, et al · J Clin Oncol · 2026;44:1145-1165
  25. ۲۵
    Gastric and oesophageal cancer: ESMO Clinical Practice Guideline for diagnosis, treatment and follow-upAl-Batran SE, Bencivenga M, Crosby T, Dinis-Ribeiro M, Huguet F, Lordick F, et al · Ann Oncol · 2026
  26. ۲۶
    Perioperative durvalumab plus fluorouracil, leucovorin, oxaliplatin, and docetaxel for resectable gastric and gastro-oesophageal junction adenocarcinoma (MATTERHORN): final results of overall survival and event-free survival by pathological response in a global, randomised, double-blind, placebo-controlled, multicentre, phase 3 trialJanjigian YY, Al-Batran SE, Wainberg ZA, Muro K, Molena D, Van Cutsem E, et al · Lancet · 2026;408:1114-1128
  27. ۲۷
    OPDIVO (nivolumab) injection, for intravenous use: Prescribing InformationE.R. Squibb & Sons, L.L.C. (Bristol-Myers Squibb) · DailyMed, U.S. National Library of Medicine · 2026
    منبع بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳ ۴ ۵
  28. ۲۸
    KEYTRUDA (pembrolizumab) injection, for intravenous use: Prescribing InformationMerck Sharp & Dohme LLC · DailyMed, U.S. National Library of Medicine · 2026
    منبع بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳
  29. ۲۹
    IMFINZI (durvalumab) injection, for intravenous use: Prescribing InformationAstraZeneca Pharmaceuticals LP · DailyMed, U.S. National Library of Medicine · 2026
    منبع بازگشت به متن: ۱ ۲
  30. ۳۰
    TEVIMBRA (tislelizumab-jsgr) injection, for intravenous use: Prescribing InformationBeOne Medicines USA, Inc · DailyMed, U.S. National Library of Medicine · 2026
    منبع بازگشت به متن: ۱ ۲
  31. ۳۱
    HERCEPTIN (trastuzumab) for injection, for intravenous use: Prescribing InformationGenentech, Inc · DailyMed, U.S. National Library of Medicine · 2026
    منبع بازگشت به متن: ۱ ۲
  32. ۳۲
    VYLOY (zolbetuximab-clzb) for injection, for intravenous use: Prescribing InformationAstellas Pharma US, Inc · DailyMed, U.S. National Library of Medicine · 2026
    منبع بازگشت به متن: ۱ ۲
  33. ۳۳
    Perioperative chemotherapy with fluorouracil plus leucovorin, oxaliplatin, and docetaxel versus fluorouracil or capecitabine plus cisplatin and epirubicin for locally advanced, resectable gastric or gastro-oesophageal junction adenocarcinoma (FLOT4): a randomised, phase 2/3 trialAl-Batran SE, Homann N, Pauligk C, Goetze TO, Meiler J, Kasper S, et al · Lancet · 2019;393:1948-1957
  34. ۳۴
    INT 0123 (Radiation Therapy Oncology Group 94-05) phase III trial of combined-modality therapy for esophageal cancer: high-dose versus standard-dose radiation therapyMinsky BD, Pajak TF, Ginsberg RJ, Pisansky TM, Martenson J, Komaki R, et al · J Clin Oncol · 2002;20:1167-1174
  35. ۳۵
    First-line nivolumab plus chemotherapy versus chemotherapy alone for advanced gastric, gastro-oesophageal junction, and oesophageal adenocarcinoma (CheckMate 649): a randomised, open-label, phase 3 trialJanjigian YY, Shitara K, Moehler M, Garrido M, Salman P, Shen L, et al · Lancet · 2021;398:27-40
  36. ۳۶
    XELODA (capecitabine) tablets, for oral use: Prescribing InformationH2-Pharma, LLC · DailyMed, U.S. National Library of Medicine · 2026
    منبع بازگشت به متن: ۱ ۲
  37. ۳۷
    Fluorouracil injection, for intravenous use: Prescribing InformationAlembic Pharmaceuticals Inc · DailyMed, U.S. National Library of Medicine · 2026
  38. ۳۸
    Cisplatin injection: Prescribing InformationHikma Pharmaceuticals USA Inc · DailyMed, U.S. National Library of Medicine · 2026
  39. ۳۹
    Docetaxel injection, for intravenous use: Prescribing InformationBaxter Healthcare Corporation · DailyMed, U.S. National Library of Medicine · 2026
  40. ۴۰
    Paclitaxel injection: Prescribing InformationTeva Parenteral Medicines, Inc · DailyMed, U.S. National Library of Medicine · 2026
  41. ۴۱
    Oxaliplatin injection, for intravenous use: Prescribing InformationHospira, Inc · DailyMed, U.S. National Library of Medicine · 2026
  42. ۴۲
    Carboplatin injection: Prescribing InformationAccord Healthcare, Inc · DailyMed, U.S. National Library of Medicine · 2026

این مطلب بر پایه منابع علمی معتبر تهیه شده و آخرین بار در ۲۷ مهر ۱۴۰۵ به‌روزرسانی شده است. محتوای این وب‌سایت صرفاً جنبه آموزشی و اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین مشاوره، تشخیص یا درمان توسط پزشک متخصص نیست. برای هر تصمیم درمانی با پزشک معالج خود مشورت کنید.