خلاصه نکات کلیدی
- سرطان معده پنجمین سرطان شایع و پنجمین علت مرگ ناشی از سرطان در جهان است [۱].
- عفونت با باکتری هلیکوباکتر پیلوری، مصرف زیاد نمک و رژیم کممیوه و سبزی از عوامل خطر مهم آن هستند و درمان عفونت هلیکوباکتر میتواند خطر را کاهش دهد [۲، ۶].
- بخشهایی از ایران، مانند استان گلستان در شمال کشور، از مناطق پرخطر سرطان معده به شمار میروند [۳].
- تشخیص با آندوسکوپی و نمونهبرداری انجام میشود؛ سرطانهای بسیار زودرس را گاهی میتوان فقط با آندوسکوپی برداشت [۲].
- درمانهای نوین شامل شیمیدرمانی پیرامون جراحی (FLOT)، ایمنیدرمانی (نیولوماب یا پمبرولیزوماب) همراه شیمیدرمانی و داروهای هدفمند علیه HER2 بقای بیماران را بهبود دادهاند [۸، ۱۰، ۱۳، ۱۴]؛ داروهای جدیدتری مانند داروی ضد کلودین ۱۸٫۲ نیز به این فهرست افزوده شدهاند [۱۵].
سرطان معده چیست؟
سرطان معده زمانی ایجاد میشود که سلولهای پوشاننده داخلی معده بهطور کنترلنشده رشد کنند. بیشتر سرطانهای معده از نوع آدنوکارسینوم هستند که از سلولهای غدهای مخاط معده منشأ میگیرند. این بیماری از نظر مولکولی و ظاهری بسیار ناهمگون است و همین تنوع، پایه درمانهای شخصیسازیشده امروزی است [۲].
بر اساس برآورد GLOBOCAN برای سال ۲۰۲۴، سرطان معده ۴٫۷٪ از موارد جدید سرطان و ۶٫۶٪ از مرگهای ناشی از سرطان در جهان را تشکیل میدهد و پنجمین سرطان شایع و پنجمین علت مرگ ناشی از سرطان است [۱].
بروز سرطان معده در ایران در هر دو جنس بالاتر از میانگین جهانی گزارش شده و توزیع آن در استانهای مختلف کشور متفاوت است [۴]. استان گلستان در شمال ایران یکی از مناطق پرخطر است؛ در مطالعه ثبت سرطان این استان (۲۰۰۴ تا ۲۰۱۶)، میزان بروز استانداردشده بر اساس سن در مردان ۲۶٫۹ و در زنان ۱۲٫۲ در هر ۱۰۰ هزار نفر بود [۳]. حدود ۷۰٪ بیماران ایرانی مرد هستند [۴].
علائم و نشانهها
سرطان معده در مراحل اولیه معمولاً علامت مشخصی ندارد یا علائم آن شبیه سوءهاضمه معمولی است. به همین دلیل بسیاری از بیماران در مراحل پیشرفته تشخیص داده میشوند [۲]. علائمی که باید جدی گرفته شوند:
- سوءهاضمه یا درد سردل مداوم، بهویژه اگر برای اولین بار پس از ۵۰ سالگی شروع شده باشد
- سیری زودرس پس از خوردن مقدار کمی غذا
- کاهش وزن و کاهش اشتهای بیدلیل
- اشکال در بلع یا احساس گیر کردن غذا
- تهوع و استفراغ مکرر، یا استفراغ خونی
- مدفوع سیاه و قیری یا کمخونی فقر آهن بدون علت مشخص
کی باید با پزشک تماس بگیرم؟
سوءهاضمه بسیار شایع است و در بیشتر موارد علت خطرناکی ندارد. اما اگر همراه با کاهش وزن، اشکال در بلع، استفراغ مکرر، مدفوع سیاه یا کمخونی باشد، یا با وجود مصرف دارو برطرف نشود، حتماً به پزشک مراجعه کنید تا درباره انجام آندوسکوپی تصمیم بگیرد.
عوامل خطر و پیشگیری
مهمترین عوامل خطر سرطان معده عبارتاند از [۲]:
- عفونت مزمن با هلیکوباکتر پیلوری (Helicobacter pylori)
- افزایش سن
- مصرف زیاد نمک و غذاهای شور و نمکسود
- رژیم غذایی کممیوه و سبزی
مصرف دخانیات [۲] و سابقه خانوادگی سرطان معده [۶] نیز با خطر بالاتر همراه هستند.
نقش درمان هلیکوباکتر پیلوری
بر اساس اجماع بینالمللی ماستریخت ششم، عفونت هلیکوباکتر پیلوری یک بیماری عفونی شناخته میشود و اصولاً همه افراد مبتلا باید درمان شوند؛ ریشهکنی این باکتری یکی از راهبردهای اصلی پیشگیری از سرطان معده است [۵]. در یک کارآزمایی تصادفی در کره جنوبی روی افراد آلوده به هلیکوباکتر که بستگان درجه یک آنها سرطان معده داشتند، درمان ریشهکنی خطر سرطان معده را حدود نصف کرد [۶].
تشخیص و مرحلهبندی
مسیر تشخیص سرطان معده
- ۱
آندوسکوپی و نمونهبرداری
مشاهده مستقیم مری و معده و برداشتن نمونه از ناحیه مشکوک؛ تشخیص قطعی با بررسی بافتشناسی انجام میشود [۲].
- ۲
- ۳
سونوگرافی آندوسکوپیک و PET
سونوگرافی از درون معده (EUS) برای تعیین عمق نفوذ تومور، بهویژه در ضایعات زودرس؛ PET-CT در موارد انتخابی [۲].
- ۴
- ۵
- ۶
تصمیمگیری در تیم چندتخصصی
جراح، انکولوژیست، گوارششناس، رادیولوژیست و پاتولوژیست برنامه درمان را با هم تعیین میکنند [۷].
نشانگرهای زیستی و درمان هدفمند
| نشانگر | معنا | پیامد درمانی |
|---|---|---|
| HER2 مثبت | بیان زیاد پروتئین HER2 روی سلولهای تومور | تراستوزوماب همراه شیمیدرمانی [۱۰]؛ افزودن پمبرولیزوماب در CPS ≥۱ [۱۱، ۲۱]؛ تراستوزوماب دروکستکان در خط دوم [۱۲] |
| PD-L1 (امتیاز CPS) | میزان بیان PD-L1 روی سلولهای تومور و ایمنی | در CPS ≥۱، ایمنیدرمانی (نیولوماب یا پمبرولیزوماب) همراه شیمیدرمانی در HER2 منفی؛ سود بیشتر در CPS بالاتر [۱۳، ۱۴، ۲۱] |
| MSI-H / dMMR | نقص در سیستم ترمیم DNA | ایمنیدرمانی بهتنهایی یا همراه شیمیدرمانی [۲۱] |
| کلودین ۱۸٫۲ (CLDN18.2) مثبت | پروتئین سطحی که در سلولهای سرطانی معده حفظ میشود | در تومورهای PD-L1 منفی (CPS <۱)، افزودن زولبتوکسیماب به شیمیدرمانی؛ در تومورهای PD-L1 مثبت، تصمیمگیری مشترک میان این دارو و ایمنیدرمانی [۱۵، ۱۶، ۲۱] |
یک تومور ممکن است همزمان چند نشانگر مثبت داشته باشد؛ انتخاب درمان باید در تیم تخصصی انجام شود.
درمان بر اساس مرحله بیماری
سرطان زودرس معده
درمان اصلی، برداشتن آندوسکوپیک تومور است؛ بدون نیاز به برداشتن معده [۲].
بیماری موضعی قابل جراحی
جراحی برداشتن معده همراه برداشتن غدد لنفاوی D2؛ در مرحله IB و بالاتر، شیمیدرمانی پیرامون جراحی یا تکمیلی بقا را بهبود میدهد [۲].
شیمیدرمانی پیرامون جراحی
رژیم FLOT (هر ۲ هفته؛ ۴ دوره پیش و ۴ دوره پس از جراحی)، شیمیدرمانی استاندارد پیرامون جراحی است [۷، ۸]. در کارآزمایی جدیدتر MATTERHORN، افزودن ایمنیدرمانی با دوروالوماب به FLOT بقای بدون رویداد و بقای کلی را بهبود داد [۹، ۱۹]؛ افزودن پمبرولیزوماب به شیمیدرمانی پیرامون جراحی بهبود معنیدار بقا نشان نداد [۲۰].
بیماری پیشرفته HER2 مثبت
بیماری پیشرفته HER2 منفی
در تومورهای با PD-L1 CPS ≥۱، شیمیدرمانی دودارویی بر پایه فلوئوروپیریمیدین و پلاتین همراه ایمنیدرمانی با نیولوماب یا پمبرولیزوماب؛ سود با افزایش CPS بیشتر است [۱۳، ۱۴، ۲۱]. در تومورهای PD-L1 منفی، شیمیدرمانی دودارویی درمان پایه است و اگر کلودین ۱۸٫۲ مثبت باشد، افزودن داروی جدیدتر زولبتوکسیماب بقا را بهبود داده است [۱۵، ۱۶، ۲۱].
پس از پیشرفت بیماری (خط دوم)
در تومورهای HER2 مثبت، تراستوزوماب دروکستکان [۱۲]. در تومورهای HER2 منفی، پاکلیتاکسل هفتگی همراه راموسیروماب [۲۱، ۲۲]؛ شیمیدرمانی تکدارویی با دوستاکسل یا ایرینوتکان نیز در مقایسه با مراقبت حمایتی تنها، بقا را افزایش میدهد [۲۳].
مراقبت حمایتی
حمایت تغذیهای، کنترل درد و علائم و حمایت روانی در تمام مراحل درمان، بخش جداییناپذیر مراقبت است.
پس از تشخیص چه کنم؟
پرسشهای متداول
آیا هر کسی که هلیکوباکتر دارد به سرطان معده مبتلا میشود؟
آیا سرطان معده قابل درمان است؟
آیا مصرف داروهای ضداسید علائم سرطان را پنهان میکند؟
داروهای ضداسید ممکن است سوءهاضمه را موقتاً بهتر کنند. اگر علائم هشدار مانند کاهش وزن، اشکال در بلع یا کمخونی دارید، یا علائم با درمان برطرف نمیشود، بهبود موقت نباید باعث تأخیر در انجام آندوسکوپی شود.
ایمنیدرمانی برای چه بیمارانی مناسب است؟
شواهد و پیشرفتهای اخیر (ویژه پزشکان)
ویژه پزشکان
درمان پیرامون جراحی
در کارآزمایی فاز ۲/۳ FLOT4 روی ۷۱۶ بیمار با آدنوکارسینوم موضعی پیشرفته و قابل جراحی معده یا محل اتصال معده و مری، رژیم FLOT (فلوئورواوراسیل، لکوورین، اگزالیپلاتین و دوستاکسل) در مقایسه با ECF/ECX میانه بقای کلی را از ۳۵ به ۵۰ ماه افزایش داد (HR ۰٫۷۷)، بدون افزایش عوارض جدی [۸]. در کارآزمایی فاز ۳ MATTERHORN (۹۴۸ بیمار)، افزودن دوروالوماب (Durvalumab) به FLOT پیرامون جراحی، بقای بدون رویداد دوساله را از ۵۸٫۵٪ به ۶۷٫۴٪ رساند (HR ۰٫۷۱) و پاسخ کامل پاتولوژیک را از ۷٫۲٪ به ۱۹٫۲٪ افزایش داد، بدون تأخیر معنیدار در جراحی [۹]؛ در تحلیل نهایی، بقای کلی نیز بهطور معنیدار بهبود یافت (HR ۰٫۷۸؛ فاصله اطمینان ۹۵٪: ۰٫۶۳ تا ۰٫۹۶) [۱۹]. در مقابل، در KEYNOTE-585 افزودن پمبرولیزوماب به شیمیدرمانی پیرامون جراحی پاسخ کامل پاتولوژیک را افزایش داد، اما در تحلیل نهایی تنها روندی به سمت بقای بدون رویداد طولانیتر دیده شد و بقای کلی بهطور معنیدار بهبود نیافت (فاصله اطمینان ۹۵٪ نسبت خطر: ۰٫۷۱ تا ۱٫۰۶) [۲۰].
ایمنیدرمانی در بیماری HER2 منفی
در CheckMate 649 (۱۵۸۱ بیمار)، نیولوماب (Nivolumab) همراه شیمیدرمانی در بیماران با PD-L1 CPS ≥۵ بقای کلی را بهبود داد و این سود در پیگیری حداقل ۵ساله پایدار ماند (HR ۰٫۷۱؛ بقای کلی ۵ساله ۱۶٪ در برابر ۶٪)؛ سود بقا در CPS ≥۱ و در کل بیماران نیز حفظ شد [۱۳]. در KEYNOTE-859 (۱۵۷۹ بیمار؛ میانه پیگیری ۴٫۵ سال)، پمبرولیزوماب همراه شیمیدرمانی میانه بقای کلی را در کل جمعیت از ۱۱٫۵ به ۱۲٫۹ ماه (HR ۰٫۷۸)، در CPS ≥۱ از ۱۱٫۴ به ۱۳٫۰ ماه (HR ۰٫۷۴) و در CPS ≥۱۰ از ۱۱٫۸ به ۱۵٫۸ ماه (HR ۰٫۶۴) افزایش داد؛ یعنی میزان سود با افزایش بیان PD-L1 بیشتر میشود [۱۴].
کلودین ۱۸٫۲: هدف درمانی جدید
زولبتوکسیماب (Zolbetuximab)، آنتیبادی مونوکلونال علیه CLDN18.2، در دو کارآزمایی فاز ۳ در بیماران HER2 منفی و CLDN18.2 مثبت سود بقا نشان داد. در SPOTLIGHT (همراه mFOLFOX6)، میانه PFS به ۱۰٫۶۱ در برابر ۸٫۶۷ ماه رسید و خطر مرگ کاهش یافت (HR ۰٫۷۵) [۱۵]. در GLOW (همراه CAPOX)، میانه بقای کلی ۱۴٫۳۹ در برابر ۱۲٫۱۶ ماه بود (HR ۰٫۷۷۱) [۱۶]. تهوع و استفراغ شایعترین عوارض شدید زولبتوکسیماب بودند [۱۵]. رهنمود ASCO این دارو را برای تومورهای CLDN18.2 مثبت با PD-L1 کمتر از ۱ توصیه میکند و برای تومورهایی که هم PD-L1 و هم CLDN18.2 مثبت دارند، تصمیمگیری مشترک را پیشنهاد میکند [۲۱]. در رهنمود NCCN، در بیماری HER2 منفی و CLDN18.2 مثبت، زولبتوکسیماب همراه شیمیدرمانی بر پایه فلوئوروپیریمیدین و اگزالیپلاتین گزینه ترجیحی رده ۱ است [۱۸].
بیماری HER2 مثبت
کارآزمایی ToGA با افزودن تراستوزوماب (Trastuzumab) به شیمیدرمانی، میانه بقای کلی را از ۱۱٫۱ به ۱۳٫۸ ماه افزایش داد (HR ۰٫۷۴) [۱۰]. در KEYNOTE-811، افزودن پمبرولیزوماب (Pembrolizumab) به تراستوزوماب و شیمیدرمانی، میانه بقای بدون پیشرفت را از ۸٫۱ به ۱۰٫۰ ماه رساند (HR ۰٫۷۲) و سود آن بهویژه در تومورهای با PD-L1 CPS ≥۱ دیده شد [۱۱]. در تحلیل نهایی با میانه پیگیری ۵۰٫۲ ماه، بقای کلی نیز بهطور معنیدار بهبود یافت (میانه ۲۰٫۰ در برابر ۱۶٫۸ ماه؛ HR ۰٫۸۰) و در بیماران با CPS ≥۱ میانه بقا ۲۰٫۱ در برابر ۱۵٫۷ ماه بود (HR ۰٫۷۹) [۱۷]. در رهنمود NCCN (نسخه ۲٫۲۰۲۵)، در بیماری پیشرفته HER2 مثبت با PD-L1 CPS ≥۱، پمبرولیزوماب همراه تراستوزوماب و شیمیدرمانی گزینه ترجیحی رده ۱ است [۱۸]. در خط دوم، کارآزمایی فاز ۳ DESTINY-Gastric04 نشان داد تراستوزوماب دروکستکان (Trastuzumab deruxtecan) در مقایسه با راموسیروماب (Ramucirumab) + پاکلیتاکسل، بقای کلی را بهبود میدهد (میانه ۱۴٫۷ در برابر ۱۱٫۴ ماه؛ HR ۰٫۷۰)؛ بیماری بینابینی ریه در ۱۳٫۹٪ بیماران رخ داد که بیشتر خفیف بود [۱۲]. در رهنمود NCCN، در خط دوم بیماری HER2 مثبت پس از پیشرفت با رژیم حاوی تراستوزوماب، تراستوزوماب دروکستکان گزینه ترجیحی (رده 2A) است [۱۸].
خط دوم در بیماری HER2 منفی
در RAINBOW (۶۶۵ بیمار)، افزودن راموسیروماب به پاکلیتاکسل هفتگی پس از پیشرفت با شیمیدرمانی خط اول، میانه بقای کلی را از ۷٫۴ به ۹٫۶ ماه رساند (HR ۰٫۸۰۷) [۲۲]. در یک کارآزمایی فاز ۳ دیگر، شیمیدرمانی تکدارویی با دوستاکسل یا ایرینوتکان در مقایسه با مراقبت حمایتی تنها، میانه بقا را از ۳٫۸ به ۵٫۳ ماه افزایش داد (HR ۰٫۶۵۷) [۲۳].
رژیمهای درمانی و دوز (ویژه پزشکان)
فهرست رژیمهای درمانی و دوز۱۱ رژیم
- کمبود DPD: پیش از شروع فلوئورواوراسیل یا کپسیتابین، بررسی واریانتهای ژن DPYD توصیه میشود (مگر درمان فوری لازم باشد)؛ در واریانتهای منجر به کمبود کامل DPD از مصرف خودداری شود [۳۳، ۳۴].
- کپسیتابین و کلیه: در CrCl ۳۰ تا ۵۰ میلیلیتر در دقیقه (کاکرافت-گالت) دوز ۲۵٪ کاهش یابد؛ در CrCl کمتر از ۳۰ دوزی تعیین نشده است. مصرف همزمان با وارفارین خطر خونریزی دارد و INR باید پایش شود [۳۳].
- اگزالیپلاتین: نوروپاتی حاد حسی که با سرما تشدید میشود و نوروپاتی پایدار؛ در CrCl کمتر از ۳۰ دوز به ۶۵ میلیگرم/مترمربع کاهش یابد [۳۷].
- سیسپلاتین: سمیت کلیوی وابسته به دوز و تجمعی؛ هیدراتاسیون وریدی برای کاهش آن به کار میرود و دوز بعدی تنها پس از بازگشت عملکرد کلیه به حد طبیعی داده شود؛ سمیت شنوایی تجمعی است و ادیومتری پیش از شروع و پیش از هر دوز توصیه میشود [۳۵].
- دوستاکسل (FLOT و دوستاکسل تکدارویی): برچسب دوستاکسل پیشدارو با کورتیکواستروئید خوراکی (مانند دگزامتازون ۱۶ میلیگرم در روز، ۸ میلیگرم دو بار در روز، به مدت ۳ روز از یک روز پیش از تزریق) را برای کاهش احتباس مایع و واکنش حساسیتی توصیه میکند؛ دوستاکسل با نوتروفیل کمتر از ۱۵۰۰ در میکرولیتر، بیلیروبین بالاتر از حد طبیعی، یا AST/ALT بیش از ۱٫۵ برابر همراه با آلکالن فسفاتاز بیش از ۲٫۵ برابر حد طبیعی تجویز نشود [۳۶].
- تراستوزوماب: اندازهگیری LVEF پیش از شروع و هر ۳ ماه در طول درمان؛ در کاهش مطلق ۱۶٪ یا بیشتر LVEF، یا LVEF کمتر از حد طبیعی همراه با کاهش مطلق ۱۰٪ یا بیشتر، تراستوزوماب قطع موقت شود [۲۶].
- نیولوماب، پمبرولیزوماب و دوروالوماب: پایش آنزیمهای کبدی، کراتینین و عملکرد تیروئید پیش از شروع و بهطور دورهای؛ در عوارض ایمنی شدید (درجه ۳) دارو قطع موقت و در عوارض تهدیدکننده حیات (درجه ۴) قطع دائم میشود و کاهش دوز توصیه نمیشود [۲۴، ۲۵، ۲۸].
ویژه پزشکان
بیماری موضعی قابل جراحی: درمان پیرامون جراحی و تکمیلی
FLOT پیرامون جراحی (کارآزمایی FLOT4)
آدنوکارسینوم معده یا محل اتصال معده و مری قابل جراحی، مرحله بالینی cT2 یا بالاتر و/یا cN+، بدون متاستاز دوردستطول هر دوره: هر ۱۴ روز
آدنوکارسینوم معده یا محل اتصال معده و مری قابل جراحی، مرحله بالینی cT2 یا بالاتر و/یا cN+، بدون متاستاز دوردست
پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک| دارو | دوز | روش | زمان تجویز |
|---|---|---|---|
| دوستاکسل | ۵۰ میلیگرم/مترمربع | وریدی | روز ۱ |
| اگزالیپلاتین | ۸۵ میلیگرم/مترمربع | وریدی | روز ۱ |
| لکوورین | ۲۰۰ میلیگرم/مترمربع | وریدی | روز ۱ |
| فلوئورواوراسیل | ۲۶۰۰ میلیگرم/مترمربع | وریدی، انفوزیون ۲۴ ساعته | روز ۱ |
دوزها مطابق کارآزمایی FLOT4 [۸].
شواهد: FLOT4 (۲۰۱۹)
دوروالوماب + FLOT (کارآزمایی MATTERHORN)
آدنوکارسینوم معده یا محل اتصال معده و مری قابل جراحی، مرحله II تا IVA (AJCC ویرایش ۸)، ECOG ۰ تا ۱، بدون بیماری خودایمنی فعال
آدنوکارسینوم معده یا محل اتصال معده و مری قابل جراحی، مرحله II تا IVA (AJCC ویرایش ۸)، ECOG ۰ تا ۱، بدون بیماری خودایمنی فعال
پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک| دارو | دوز | روش | زمان تجویز |
|---|---|---|---|
| پیش از جراحی: ۲ دوره | |||
| دوروالوماب | ۱۵۰۰ میلیگرم (وزن کمتر از ۳۰ کیلوگرم: ۲۰ میلیگرم/کیلوگرم) | وریدی | روز ۱ |
| FLOT | دوزهای استاندارد FLOT (ردیف بالا) | وریدی | روز ۱ و ۱۵ |
| پس از جراحی: ۲ دوره | |||
| دوروالوماب | ۱۵۰۰ میلیگرم (وزن کمتر از ۳۰ کیلوگرم: ۲۰ میلیگرم/کیلوگرم) | وریدی | روز ۱ |
| FLOT | دوزهای استاندارد FLOT (ردیف بالا) | وریدی | روز ۱ و ۱۵ |
| نگهدارنده: تا ۱۰ دوره | |||
| دوروالوماب | ۱۵۰۰ میلیگرم (وزن کمتر از ۳۰ کیلوگرم: ۲۰ میلیگرم/کیلوگرم) | وریدی | روز ۱ |
دوز و برنامه دوروالوماب از برچسب FDA [۲۸]؛ در کارآزمایی MATTERHORN بقای بدون رویداد و بقای کلی بهبود یافت [۹، ۱۹]. دوز تکتک اجزای FLOT در برچسب و چکیدهها جداگانه ذکر نشده و دوزهای استاندارد FLOT4 مبنا هستند [۸].
شواهد: MATTERHORN (۲۰۲۶)، KEYNOTE-585 / MATTERHORN (۲۰۲۵)، FLOT4 (۲۰۱۹)
CAPOX تکمیلی (کارآزمایی CLASSIC)
پس از گاسترکتومی D2 با هدف درمان قطعی در مرحله II تا IIIB، در بیمارانی که شیمیدرمانی پیش از جراحی نگرفتهاندطول هر دوره: هر ۲۱ روز
پس از گاسترکتومی D2 با هدف درمان قطعی در مرحله II تا IIIB، در بیمارانی که شیمیدرمانی پیش از جراحی نگرفتهاند
پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک| دارو | دوز | روش | زمان تجویز |
|---|---|---|---|
| اگزالیپلاتین | ۱۳۰ میلیگرم/مترمربع | وریدی | روز ۱ |
| کپسیتابین | ۱۰۰۰ میلیگرم/مترمربع دو بار در روز | خوراکی | روز ۱ تا ۱۴ |
در CLASSIC، بقای بدون بیماری ۳ساله ۷۴٪ در برابر ۵۹٪ با جراحی تنها بود (HR ۰٫۵۶)؛ عوارض درجه ۳ یا ۴ در ۵۶٪ بیماران گروه شیمیدرمانی رخ داد [۳۲].
دوزها مطابق پروتکل کارآزمایی، رهنمود یا برچسب رسمی دارو (منبع در یادداشت هر رژیم) است. پیش از تجویز، شمارش سلولهای خون، عملکرد کلیه و کبد، تداخلات دارویی و شرایط بیمار را بررسی کنید و دوز را بر اساس برچسب دارو تعدیل کنید.
بیماری پیشرفته یا متاستاتیک، خط اول: HER2 منفی
نیولوماب + CAPOX یا mFOLFOX6 (کارآزمایی CheckMate 649)
آدنوکارسینوم پیشرفته یا متاستاتیک معده، محل اتصال یا مری، HER2 منفی؛ برچسب FDA: PD-L1 CPS ≥۱ (بیشترین سود در CPS ≥۵)
آدنوکارسینوم پیشرفته یا متاستاتیک معده، محل اتصال یا مری، HER2 منفی؛ برچسب FDA: PD-L1 CPS ≥۱ (بیشترین سود در CPS ≥۵)
پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک| دارو | دوز | روش | زمان تجویز |
|---|---|---|---|
| رژیم ۳ هفتهای (CAPOX) | |||
| نیولوماب | ۳۶۰ میلیگرم | وریدی (۳۰ دقیقه) | روز ۱ |
| اگزالیپلاتین | ۱۳۰ میلیگرم/مترمربع | وریدی | روز ۱ |
| کپسیتابین | ۱۰۰۰ میلیگرم/مترمربع دو بار در روز | خوراکی | روز ۱ تا ۱۴ |
| یا رژیم ۲ هفتهای (FOLFOX) | |||
| نیولوماب | ۲۴۰ میلیگرم | وریدی (۳۰ دقیقه) | روز ۱ |
| اگزالیپلاتین | ۸۵ میلیگرم/مترمربع | وریدی | روز ۱ |
| لکوورین | ۴۰۰ میلیگرم/مترمربع | وریدی | روز ۱ |
| فلوئورواوراسیل | ۴۰۰ میلیگرم/مترمربع | وریدی (بولوس) | روز ۱ |
| فلوئورواوراسیل | ۱۲۰۰ میلیگرم/مترمربع در روز (انفوزیون مداوم) | وریدی، انفوزیون مداوم | روز ۱ تا ۲ |
دوز نیولوماب از برچسب FDA [۲۴] و دوز شیمیدرمانی از مقاله اصلی CheckMate 649 [۳۱]. اگر شیمیدرمانی قطع شود، نیولوماب تکدارویی (۲۴۰ میلیگرم هر ۲ هفته، ۳۶۰ میلیگرم هر ۳ هفته یا ۴۸۰ میلیگرم هر ۴ هفته) تا ۲ سال از شروع درمان ادامه مییابد [۲۴]. همین دو رژیم شیمیدرمانی بدون ایمنیدرمانی، درمان پایه تومورهای بدون نشانگر قابل هدف (از جمله PD-L1 کمتر از ۱) است [۲۱].
پمبرولیزوماب + FP یا CAPOX (کارآزمایی KEYNOTE-859)
آدنوکارسینوم پیشرفته یا متاستاتیک معده یا محل اتصال، HER2 منفی؛ برچسب FDA: PD-L1 CPS ≥۱ (سود بیشتر در CPS ≥۱۰)طول هر دوره: هر ۲۱ روز
آدنوکارسینوم پیشرفته یا متاستاتیک معده یا محل اتصال، HER2 منفی؛ برچسب FDA: PD-L1 CPS ≥۱ (سود بیشتر در CPS ≥۱۰)
پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک| دارو | دوز | روش | زمان تجویز |
|---|---|---|---|
| پمبرولیزوماب | ۲۰۰ میلیگرم (یا ۴۰۰ میلیگرم هر ۶ هفته) | وریدی (۳۰ دقیقه)، پیش از شیمیدرمانی | روز ۱ |
| FP | |||
| سیسپلاتین | ۸۰ میلیگرم/مترمربع | وریدی | روز ۱ |
| فلوئورواوراسیل | ۸۰۰ میلیگرم/مترمربع در روز | وریدی، انفوزیون مداوم | روز ۱ تا ۵ |
| یا CAPOX | |||
| اگزالیپلاتین | ۱۳۰ میلیگرم/مترمربع | وریدی | روز ۱ |
| کپسیتابین | ۱۰۰۰ میلیگرم/مترمربع دو بار در روز | خوراکی | روز ۱ تا ۱۴ |
شواهد: KEYNOTE-859 (۲۰۲۶)، KEYNOTE-859 (۲۰۲۳)
زولبتوکسیماب + mFOLFOX6 یا CAPOX (کارآزماییهای SPOTLIGHT و GLOW)
آدنوکارسینوم پیشرفته یا متاستاتیک معده یا محل اتصال، HER2 منفی و CLDN18.2 مثبت (رنگپذیری غشایی متوسط تا شدید CLDN18 در ۷۵٪ یا بیشتر سلولهای تومور)؛ بهویژه در PD-L1 CPS کمتر از ۱
آدنوکارسینوم پیشرفته یا متاستاتیک معده یا محل اتصال، HER2 منفی و CLDN18.2 مثبت (رنگپذیری غشایی متوسط تا شدید CLDN18 در ۷۵٪ یا بیشتر سلولهای تومور)؛ بهویژه در PD-L1 CPS کمتر از ۱
پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک| دارو | دوز | روش | زمان تجویز |
|---|---|---|---|
| زولبتوکسیماب | دوز اول ۸۰۰ میلیگرم/مترمربع؛ سپس ۶۰۰ میلیگرم/مترمربع هر ۳ هفته یا ۴۰۰ میلیگرم/مترمربع هر ۲ هفته | وریدی، پیش از شیمیدرمانی (نه بولوس) | روز ۱ |
| mFOLFOX6 (دوره ۴۲ روزه، تا ۱۲ نوبت) | |||
| اگزالیپلاتین | ۸۵ میلیگرم/مترمربع | وریدی | روز ۱، ۱۵ و ۲۹ |
| لکوورین | ۴۰۰ میلیگرم/مترمربع | وریدی | روز ۱، ۱۵ و ۲۹ |
| فلوئورواوراسیل | ۴۰۰ میلیگرم/مترمربع بولوس، سپس ۲۴۰۰ میلیگرم/مترمربع انفوزیون مداوم | وریدی | روز ۱، ۱۵ و ۲۹ |
| یا CAPOX (دوره ۲۱ روزه، تا ۸ دوره) | |||
| اگزالیپلاتین | ۱۳۰ میلیگرم/مترمربع | وریدی | روز ۱ |
| کپسیتابین | ۱۰۰۰ میلیگرم/مترمربع دو بار در روز | خوراکی | روز ۱ تا ۱۴ |
دوزها از برچسب FDA زولبتوکسیماب (شرح SPOTLIGHT و GLOW) [۲۹، ۱۵، ۱۶]. پیش از هر تزریق، پیشدارو با ترکیب داروهای ضدتهوع (مانند آنتاگونیست NK-1 و/یا 5-HT3) لازم است و تهوع یا استفراغ موجود پیش از تزریق اول باید به درجه ۱ یا کمتر برسد. هر انفوزیون با سرعت آهسته در ۳۰ تا ۶۰ دقیقه اول شروع میشود (دوز اول ۱۰۰ و سپس ۲۰۰ تا ۲۶۵ میلیگرم/مترمربع در ساعت). کاهش دوز توصیه نمیشود؛ عوارض با کاهش سرعت یا توقف انفوزیون مدیریت میشوند و در واکنش درجه ۴ یا آنافیلاکسی دارو قطع دائم میشود [۲۹].
شواهد: SPOTLIGHT (۲۰۲۳)، GLOW (۲۰۲۳)، GLOW (۲۰۲۳)
پیش از تجویز، دوز را با برچسب دارو، آزمایشها و شرایط بیمار تطبیق دهید.
بیماری پیشرفته یا متاستاتیک، خط اول: HER2 مثبت
تراستوزوماب + سیسپلاتین + فلوئوروپیریمیدین (کارآزمایی ToGA)
آدنوکارسینوم پیشرفته یا متاستاتیک معده یا محل اتصال، HER2 مثبت (IHC 3+ یا تکثیر ژن در FISH)، با عملکرد قلبی مناسب (در کارآزمایی LVEF بیش از ۵۰٪)طول هر دوره: هر ۲۱ روز
آدنوکارسینوم پیشرفته یا متاستاتیک معده یا محل اتصال، HER2 مثبت (IHC 3+ یا تکثیر ژن در FISH)، با عملکرد قلبی مناسب (در کارآزمایی LVEF بیش از ۵۰٪)
پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک| دارو | دوز | روش | زمان تجویز |
|---|---|---|---|
| تراستوزوماب | دوز اول ۸ میلیگرم/کیلوگرم (انفوزیون ۹۰ دقیقه)، سپس ۶ میلیگرم/کیلوگرم (۳۰ تا ۹۰ دقیقه) | وریدی | روز ۱ |
| سیسپلاتین | ۸۰ میلیگرم/مترمربع | وریدی (انفوزیون ۲ ساعته) | روز ۱ |
| کپسیتابین | ۱۰۰۰ میلیگرم/مترمربع دو بار در روز | خوراکی | روز ۱ تا ۱۴ |
| یا فلوئورواوراسیل (بهجای کپسیتابین) | ۸۰۰ میلیگرم/مترمربع در روز | وریدی، انفوزیون مداوم | روز ۱ تا ۵ |
دوزها از برچسب FDA تراستوزوماب (شرح کارآزمایی ToGA) [۲۶، ۱۰]. در تومورهای با PD-L1 CPS ≥۱، افزودن پمبرولیزوماب (ردیف بعد) توصیه میشود [۲۱].
شواهد: ToGA (۲۰۱۰)
پمبرولیزوماب + تراستوزوماب + شیمیدرمانی (کارآزمایی KEYNOTE-811)
آدنوکارسینوم پیشرفته یا متاستاتیک معده یا محل اتصال، HER2 مثبت؛ برچسب FDA: PD-L1 CPS ≥۱طول هر دوره: هر ۲۱ روز
آدنوکارسینوم پیشرفته یا متاستاتیک معده یا محل اتصال، HER2 مثبت؛ برچسب FDA: PD-L1 CPS ≥۱
پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک| دارو | دوز | روش | زمان تجویز |
|---|---|---|---|
| پمبرولیزوماب | ۲۰۰ میلیگرم (یا ۴۰۰ میلیگرم هر ۶ هفته) | وریدی (۳۰ دقیقه)، پیش از تراستوزوماب و شیمیدرمانی | روز ۱ |
| تراستوزوماب | دوز اول ۸ میلیگرم/کیلوگرم، سپس ۶ میلیگرم/کیلوگرم | وریدی | روز ۱ |
| FP | |||
| سیسپلاتین | ۸۰ میلیگرم/مترمربع (حداکثر ۶ دوره) | وریدی | روز ۱ |
| فلوئورواوراسیل | ۸۰۰ میلیگرم/مترمربع در روز | وریدی، انفوزیون مداوم | روز ۱ تا ۵ |
| یا CAPOX | |||
| اگزالیپلاتین | ۱۳۰ میلیگرم/مترمربع (حداکثر ۶ تا ۸ دوره) | وریدی | روز ۱ |
| کپسیتابین | ۱۰۰۰ میلیگرم/مترمربع دو بار در روز | خوراکی | روز ۱ تا ۱۴ |
شواهد: KEYNOTE-811 (۲۰۲۳)
پیش از تجویز، دوز را با برچسب دارو، آزمایشها و شرایط بیمار تطبیق دهید.
پس از پیشرفت بیماری: خط دوم و بعد
راموسیروماب + پاکلیتاکسل هفتگی (کارآزمایی RAINBOW)
آدنوکارسینوم پیشرفته معده یا محل اتصال با پیشرفت حین یا تا ۴ ماه پس از شیمیدرمانی خط اول (پلاتین + فلوئوروپیریمیدین)طول هر دوره: هر ۲۸ روز
آدنوکارسینوم پیشرفته معده یا محل اتصال با پیشرفت حین یا تا ۴ ماه پس از شیمیدرمانی خط اول (پلاتین + فلوئوروپیریمیدین)
پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک| دارو | دوز | روش | زمان تجویز |
|---|---|---|---|
| راموسیروماب | ۸ میلیگرم/کیلوگرم | وریدی (۶۰ دقیقه؛ در صورت تحمل، نوبتهای بعد ۳۰ دقیقه)، پیش از پاکلیتاکسل | روز ۱ و ۱۵ |
| پاکلیتاکسل | ۸۰ میلیگرم/مترمربع | وریدی | روز ۱، ۸ و ۱۵ |
دوزها از کارآزمایی RAINBOW [۲۲] و برچسب FDA راموسیروماب [۳۰]. پیش از هر تزریق راموسیروماب، آنتیهیستامین H1 وریدی (مانند دیفنهیدرامین) لازم است [۳۰]؛ پیشدارو برای پاکلیتاکسل (کورتیکواستروئید، دیفنهیدرامین و آنتاگونیست H2) طبق برچسب [۳۸]. پایش فشار خون و پروتئین ادرار: در پروتئین ادرار ۲ گرم یا بیشتر در ۲۴ ساعت، راموسیروماب تا کمتر از ۲ گرم قطع و سپس با ۶ میلیگرم/کیلوگرم ادامه یابد؛ در بیش از ۳ گرم در ۲۴ ساعت یا سندرم نفروتیک قطع دائم شود. در خونریزی شدید، سوراخشدگی دستگاه گوارش یا رویداد ترومبوآمبولی شریانی قطع دائم؛ ۲۸ روز پیش از جراحی انتخابی قطع شود [۳۰]. در RAINBOW نوتروپنی درجه ۳ یا بالاتر ۴۱٪ و پرفشاری خون ۱۴٪ بود [۲۲].
شواهد: RAINBOW (۲۰۱۴)
تراستوزوماب دروکستکان (کارآزمایی DESTINY-Gastric04)
آدنوکارسینوم پیشرفته یا متاستاتیک معده یا محل اتصال، HER2 مثبت (IHC 3+ یا IHC 2+ همراه ISH مثبت) پس از رژیم حاوی تراستوزوماب؛ در کارآزمایی، HER2 مثبت در نمونهبرداری پس از پیشرفت تأیید شدطول هر دوره: هر ۲۱ روز
آدنوکارسینوم پیشرفته یا متاستاتیک معده یا محل اتصال، HER2 مثبت (IHC 3+ یا IHC 2+ همراه ISH مثبت) پس از رژیم حاوی تراستوزوماب؛ در کارآزمایی، HER2 مثبت در نمونهبرداری پس از پیشرفت تأیید شد
پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک| دارو | دوز | روش | زمان تجویز |
|---|---|---|---|
| تراستوزوماب دروکستکان | ۶٫۴ میلیگرم/کیلوگرم | وریدی (نه بولوس؛ با محلول کلرید سدیم رقیق نشود) | روز ۱ |
دوز از برچسب FDA [۲۷] و کارآزمایی DESTINY-Gastric04 [۱۲]. جایگزین تراستوزوماب یا T-DM1 نیست. پیشدارو برای پیشگیری از تهوع و استفراغ لازم است. بیماری بینابینی ریه (ILD) در ۱۰٪ بیماران سرطان معده در برچسب گزارش شده است: در ILD بدون علامت (درجه ۱) دارو تا بهبود قطع و در ILD علامتدار (درجه ۲ یا بالاتر) قطع دائم و کورتیکواستروئید فوری شروع شود. CBC پیش از هر دوز و LVEF پیش از شروع و بهطور دورهای پایش شود. کاهش دوز: ۵٫۴ و سپس ۴٫۴ میلیگرم/کیلوگرم [۲۷].
شواهد: DESTINY-Gastric04 (۲۰۲۵)
دوستاکسل یا ایرینوتکان تکدارویی (کارآزمایی Kang و همکاران)
سرطان پیشرفته معده پس از یک یا دو رژیم قبلی حاوی فلوئوروپیریمیدین و پلاتین، ECOG ۰ تا ۱زمانبندی هر دارو در جدول
سرطان پیشرفته معده پس از یک یا دو رژیم قبلی حاوی فلوئوروپیریمیدین و پلاتین، ECOG ۰ تا ۱
پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک| دارو | دوز | روش | زمان تجویز |
|---|---|---|---|
| دوستاکسل | ۶۰ میلیگرم/مترمربع | وریدی | روز ۱ (هر ۳ هفته) |
| یا ایرینوتکان | ۱۵۰ میلیگرم/مترمربع | وریدی | روز ۱ (هر ۲ هفته) |
پیش از تجویز، دوز را با برچسب دارو، آزمایشها و شرایط بیمار تطبیق دهید.
شواهد علمی
مطالعات کلیدی
۱۲ موردشیمیدرمانی پیرامون جراحی با فلوئورواوراسیل بههمراه لکوورین، اگزالیپلاتین و دوستاکسل در برابر فلوئورواوراسیل یا کپسیتابین بههمراه سیسپلاتین و اپیروبیسین در آدنوکارسینوم پیشرفتهٔ موضعی و قابلجراحی معده یا محل اتصال معده به مری (FLOT4): کارآزمایی تصادفی فاز ۲/۳
تراستوزوماب همراه با شیمیدرمانی در برابر شیمیدرمانی بهتنهایی برای درمان سرطان پیشرفتهٔ معده یا محل اتصال معده به مری HER2-مثبت (ToGA): کارآزمایی تصادفی کنترلشده، باز و فاز ۳
پمبرولیزوماب بههمراه تراستوزوماب و شیمیدرمانی برای آدنوکارسینوم معده یا محل اتصال معده به مری HER2-مثبت: تحلیلهای میانی کارآزمایی تصادفی فاز ۳ KEYNOTE-811 کنترلشده با دارونما
تراستوزوماب دروکستکان یا راموسیروماب بههمراه پاکلیتاکسل در سرطان معده
پمبرولیزوماب همراه شیمیدرمانی بهعنوان درمان خط اول آدنوکارسینوم پیشرفته HER2 منفی معده یا محل اتصال معده و مری: پیگیری ۴٫۵ساله
نیولوماب همراه شیمیدرمانی بهعنوان درمان خط اول آدنوکارسینوم پیشرفته معده، محل اتصال معده و مری و مری: نتایج پیگیری ۵ساله
سابقهٔ خانوادگی سرطان معده و درمان هلیکوباکتر پیلوری
راموسیروماب همراه پاکلیتاکسل در برابر دارونما همراه پاکلیتاکسل در بیماران مبتلا به آدنوکارسینوم پیشرفته معده یا محل اتصال معده و مری با درمان قبلی: کارآزمایی تصادفی دوسوکور فاز ۳
دوروالوماب پیرامونی (پریاپراتیو) بههمراه فلوئورواوراسیل، لکوورین، اگزالیپلاتین و دوستاکسل در آدنوکارسینوم قابل جراحی معده و محل اتصال معده به مری: نتایج نهایی بقای کلی و بقای بدون رویداد بر اساس پاسخ پاتولوژیک در یک کارآزمایی فاز ۳ جهانی، تصادفیشده، دوسوکور، کنترلشده با دارونما و چندمرکزی
زولبتوکسیماب بههمراه mFOLFOX6 در بیماران مبتلا به آدنوکارسینوم معده یا محل اتصال معده به مری CLDN18.2-مثبت، HER2-منفی، درماننشده، پیشرفتهٔ موضعی غیرقابلجراحی یا متاستاتیک (SPOTLIGHT): کارآزمایی چندمرکزی، تصادفی، دوسوکور و فاز ۳
زولبتوکسیماب بههمراه CAPOX در آدنوکارسینوم معده یا محل اتصال معده به مری CLDN18.2-مثبت: کارآزمایی تصادفی فاز ۳ GLOW
دوروالوماب پیرامون جراحی در سرطان معده و محل اتصال معده به مری
رهنمودهای بالینی
۲ موردایمنیدرمانی و درمان هدفمند در سرطان پیشرفته معده و مری: بهروزرسانی رهنمود ASCO
سرطان معده، نسخه ۲٫۲۰۲۵، رهنمودهای بالینی NCCN در انکولوژی
پرسشهای رایج
منابع علمی
۳۹ منبعنمایش همه منابع، ۲۰ مورد با خلاصه و ترجمه فارسیبستن فهرست منابع
شمارههای داخل متن، مانند [۱]، به این منابع اشاره دارند. منابعی که دکمه «خلاصه و ترجمه فارسی» دارند، در کتابخانه شواهد علمی خلاصه و ترجمه شدهاند.
- ۱
- ۲
- ۳Trends in the Incidence of Stomach Cancer in Golestan Province, a High-risk Area in Northern Iran, 2004-2016
- ۴Trend of geographical distribution of stomach cancer in Iran from 2004 to 2014
- ۵
- ۶
- ۷
- ۸Perioperative chemotherapy with fluorouracil plus leucovorin, oxaliplatin, and docetaxel versus fluorouracil or capecitabine plus cisplatin and epirubicin for locally advanced, resectable gastric or gastro-oesophageal junction adenocarcinoma (FLOT4): a randomised, phase 2/3 trial
- ۹
- ۱۰
- ۱۱
- ۱۲
- ۱۳
- ۱۴
- ۱۵Zolbetuximab plus mFOLFOX6 in patients with CLDN18.2-positive, HER2-negative, untreated, locally advanced unresectable or metastatic gastric or gastro-oesophageal junction adenocarcinoma (SPOTLIGHT): a multicentre, randomised, double-blind, phase 3 trial
- ۱۶
- ۱۷Pembrolizumab in HER2-Positive Gastric Cancer
- ۱۸
- ۱۹Perioperative durvalumab plus fluorouracil, leucovorin, oxaliplatin, and docetaxel for resectable gastric and gastro-oesophageal junction adenocarcinoma (MATTERHORN): final results of overall survival and event-free survival by pathological response in a global, randomised, double-blind, placebo-controlled, multicentre, phase 3 trial
- ۲۰
- ۲۱
- ۲۲
- ۲۳
- ۲۴
- ۲۵
- ۲۶
- ۲۷
- ۲۸
- ۲۹
- ۳۰
- ۳۱First-line nivolumab plus chemotherapy versus chemotherapy alone for advanced gastric, gastro-oesophageal junction, and oesophageal adenocarcinoma (CheckMate 649): a randomised, open-label, phase 3 trial
- ۳۲Adjuvant capecitabine and oxaliplatin for gastric cancer after D2 gastrectomy (CLASSIC): a phase 3 open-label, randomised controlled trial
- ۳۳
- ۳۴Fluorouracil injection, for intravenous use: Prescribing Information
- ۳۵Cisplatin injection: Prescribing Information
- ۳۶Docetaxel injection, for intravenous use: Prescribing Information
- ۳۷Oxaliplatin injection, for intravenous use: Prescribing Information
- ۳۸Paclitaxel injection: Prescribing Information
- ۳۹CAMPTOSAR (irinotecan hydrochloride) injection, for intravenous use: Prescribing Information
این مطلب بر پایه منابع علمی معتبر تهیه شده و آخرین بار در ۲۷ مهر ۱۴۰۵ بهروزرسانی شده است. محتوای این وبسایت صرفاً جنبه آموزشی و اطلاعرسانی دارد و جایگزین مشاوره، تشخیص یا درمان توسط پزشک متخصص نیست. برای هر تصمیم درمانی با پزشک معالج خود مشورت کنید.

