جدیدترین درمان‌های سرطاندکتر محمدرضا دبیری
دکتر محمدرضا دبیریEnglish
نوع سرطان

تومورهای مغزی

از گلیوبلاستوما تا مننژیوم و متاستاز مغزی؛ تشخیص مولکولی و درمان‌های هدفمند، چشم‌انداز تازه‌ای گشوده‌اند

به‌روزرسانی: ۲۸ مهر ۱۴۰۵۱۲ دقیقه مطالعه۴۱ منبع علمی
نمایش برای:

خلاصه نکات کلیدی

  • تومورهای مغزی گروه بزرگی از بیماری‌ها هستند؛ مننژیوم شایع‌ترین تومور اولیه (عمدتاً خوش‌خیم) و گلیوبلاستوما شایع‌ترین تومور بدخیم اولیه مغز است [۱].
  • طبقه‌بندی سازمان جهانی بهداشت (WHO CNS5، ۲۰۲۱) تشخیص را بر پایه ترکیب ظاهر میکروسکوپی و نشانگرهای مولکولی مانند جهش IDH و حذف هم‌زمان 1p/19q قرار داده است [۲].
  • روش اصلی تشخیص، MRI مغز با و بدون ماده حاجب (گادولینیوم) است و تشخیص قطعی با نمونه بافتی و بررسی مولکولی انجام می‌شود [۳].
  • درمان استاندارد گلیوبلاستوما جراحی با بیشترین برداشت ایمن و سپس پرتودرمانی همراه تموزولومید (پروتکل استوپ) است [۳، ۵]؛ افزودن میدان‌های الکتریکی درمانگر تومور (TTFields) بقا را در کارآزمایی EF-14 افزایش داد [۷].
  • در گلیوم‌های دارای جهش IDH، درمان پس از جراحی بسته به نوع و درجه تومور، پیگیری دقیق یا پرتودرمانی و سپس شیمی‌درمانی (تموزولومید یا PCV) است [۳، ۱۲، ۱۳، ۲۱]؛ داروی خوراکی جدیدتر وراسیدنیب نیز برای گلیوم‌های درجه ۲ دارای جهش IDH پس از جراحی، وقتی پرتودرمانی و شیمی‌درمانی را می‌توان به تعویق انداخت، گزینه‌ای تأییدشده است [۹، ۱۱، ۲۲].
  • در متاستاز مغزی محدود، رادیوسرجری استریوتاکتیک به‌تنهایی در مقایسه با افزودن پرتودرمانی کل مغز، افت شناختی کمتری ایجاد می‌کند [۱۶، ۱۷].

تومور مغزی چیست؟

تومور مغزی رشد غیرطبیعی سلول‌ها در مغز یا پرده‌های اطراف آن است. دو گروه اصلی وجود دارد: تومورهای اولیه که از خود بافت مغز، پرده‌های مغز (مننژ) یا اعصاب منشأ می‌گیرند، و متاستازهای مغزی که سرطان‌های اندام‌های دیگر (مانند ریه، سینه یا ملانوم) به مغز گسترش یافته‌اند [۱، ۱۶].

همه تومورهای مغزی بدخیم نیستند. بر اساس گزارش ثبت ملی تومورهای مغزی آمریکا (CBTRUS)، مننژیوم شایع‌ترین تومور اولیه دستگاه عصبی مرکزی است که اغلب غیربدخیم است، و گلیوبلاستوما بیش از نیمی از تومورهای بدخیم اولیه را تشکیل می‌دهد؛ گلیوم‌ها در مجموع ۲۲٫۲٪ تومورها را شامل می‌شوند [۱].

۲۶٫۰۵
بروز سالانه تومورهای اولیه مغز و دستگاه عصبی مرکزی در هر ۱۰۰ هزار نفر
شامل ۶٫۸۶ بدخیم و ۱۹٫۱۹ غیربدخیم؛ آمریکا، ۲۰۱۸ تا ۲۰۲۲ [۱]
۴۲٫۶٪
سهم مننژیوم از همه تومورهای اولیه
شایع‌ترین تومور، بیشتر در زنان [۱]
۵۲٫۲٪
سهم گلیوبلاستوما از تومورهای بدخیم اولیه
بیشتر در مردان [۱]
۹۱٫۷٪
بقای نسبی ۵ ساله تومورهای غیربدخیم
در برابر ۳۴٫۸٪ برای تومورهای بدخیم [۱]

طبقه‌بندی جدید WHO (CNS5)

پنجمین ویرایش طبقه‌بندی تومورهای دستگاه عصبی مرکزی سازمان جهانی بهداشت (WHO CNS5) که در سال ۲۰۲۱ منتشر شد، نقش تشخیص مولکولی را به‌طور چشمگیری افزایش داد، در حالی که همچنان بر بافت‌شناسی و ایمونوهیستوشیمی تکیه دارد. این ویرایش بر تشخیص تلفیقی (ترکیب یافته‌های بافتی و مولکولی) و گزارش‌دهی لایه‌ای تأکید می‌کند و برخی انواع جدید تومور را بر پایه فناوری‌هایی مانند پروفایل متیلاسیون DNA معرفی کرده است [۲].

  • درجه‌بندی اکنون با اعداد عربی (۱ تا ۴) و در درون هر نوع تومور انجام می‌شود، نه میان انواع مختلف [۲].
  • گلیوم‌های منتشر بزرگسالان سه نوع اصلی دارند: آستروسیتوم IDH-جهش‌یافته، الیگودندروگلیوم IDH-جهش‌یافته با حذف هم‌زمان 1p/19q، و گلیوبلاستوما IDH-وحشی [۲].
  • «گلیوبلاستوما» اکنون فقط به تومورهای IDH-وحشی گفته می‌شود [۲، ۴].

علائم و نشانه‌ها

علائم تومور مغزی به محل، اندازه و سرعت رشد آن بستگی دارد. تومورهایی که ظرف چند هفته علامت می‌دهند معمولاً سریع‌رشدند و تومورهایی که سال‌ها پیش از تشخیص علامت داشته‌اند، معمولاً کندرشدند [۳]. در بسیاری از بیماران، علائم سال پیش از تشخیص غیراختصاصی است، مانند خستگی یا سردرد [۳]. علائمی که به وجود ضایعه‌ای در مغز اشاره می‌کنند [۳]:

  • تشنج، به‌ویژه نخستین تشنج در بزرگسالی
  • اختلال گفتار (آفازی): مشکل در پیدا کردن کلمات یا درک گفتار
  • ضعف یک سمت بدن (همی‌پارزی)
  • اختلال حس مانند بی‌حسی یا گزگز یک‌طرفه

بسیاری از مننژیوم‌ها هیچ علامتی ندارند و به‌طور اتفاقی در تصویربرداری‌ای که به دلیل دیگری انجام شده، کشف می‌شوند [۱۴].

ویژه بیماران

علائم هشدار

ویژه بیماران
چه زمانی فوراً به پزشک مراجعه کنیم؟

اگر برای نخستین بار دچار تشنج شدید، یا به‌طور ناگهانی ضعف یک سمت بدن، اختلال گفتار، اختلال دید یا سردرد شدید و متفاوت با سردردهای همیشگی همراه با استفراغ یا خواب‌آلودگی پیدا کردید، فوراً به اورژانس مراجعه کنید. بیشتر سردردها به تومور مغزی ربطی ندارند، اما ارزیابی پزشک ضروری است.

تشخیص: از MRI تا پاتولوژی مولکولی

مسیر تشخیص تومور مغزی

  1. ۱

    معاینه عصبی و شرح حال

    بررسی علائم، سرعت پیشرفت آن‌ها و سابقه خانوادگی یا عوامل خطر نادر مانند پرتوگیری قبلی سر [۳].

  2. ۲

    MRI مغز با و بدون ماده حاجب

    استاندارد طلایی تشخیص: سکانس‌های T2، FLAIR و T1 سه‌بعدی پیش و پس از تزریق گادولینیوم [۳]. MRI پرفیوژن و PET با اسیدهای آمینه می‌تواند به انتخاب محل نمونه‌برداری کمک کند [۳].

  3. ۳

    جراحی یا نمونه‌برداری

    تصمیم درمانی بر پایه تشخیص بافتی است. هر جا ممکن باشد، برداشت حداکثری ایمن توصیه می‌شود و در غیر این صورت نمونه‌برداری استریوتاکتیک انجام می‌شود [۳].

  4. ۴

    تشخیص تلفیقی بافتی و مولکولی

    بررسی جهش IDH، حذف هم‌زمان 1p/19q، حذف CDKN2A/B و نشانگرهای گلیوبلاستوما بر اساس WHO CNS5 [۲]؛ متیلاسیون پروموتر MGMT نشانگر پیش‌بینی‌کننده سود از شیمی‌درمانی آلکیله‌کننده در گلیوبلاستوما است [۳].

  5. ۵

    جلسه تیم چندتخصصی

    جراح مغز و اعصاب، انکولوژیست، پرتودرمانگر، نورورادیولوژیست و پاتولوژیست با هم برنامه درمان را تعیین می‌کنند [۳].

درمان بر اساس نوع تومور

گلیوبلاستوما

گلیوبلاستوما شایع‌ترین تومور بدخیم اولیه مغز در بزرگسالان است و سریع رشد می‌کند [۱، ۴]. درمان آن چندمرحله‌ای است و در تیم چندتخصصی تعیین می‌شود [۳]:

  • جراحی با برداشتن بیشترین مقدار ممکن از تومور، تا جایی که ایمن باشد [۳].
  • پرتودرمانی همراه قرص تموزولومید (پروتکل استوپ): حدود ۶ هفته پرتودرمانی همراه تموزولومید روزانه و سپس ۶ دوره تموزولومید [۳، ۵]. بیشترین سود در تومورهای دارای ویژگی «متیلاسیون MGMT» دیده می‌شود [۶].
  • دستگاه TTFields: دستگاهی قابل‌حمل که با چهار صفحه روی پوست سر تراشیده‌شده، میدان الکتریکی متناوب ضعیفی را دست‌کم ۱۸ ساعت در روز به تومور می‌رساند و در تقسیم سلولی اختلال ایجاد می‌کند؛ ممکن است در کنار تموزولومید پیشنهاد شود. شایع‌ترین عارضه آن تحریک پوست زیر صفحات است [۷].
  • سالمندان: پرتودرمانی کوتاه‌تر (حدود ۳ هفته) همراه تموزولومید؛ در کسانی که درمان ترکیبی را تحمل نمی‌کنند، بسته به ویژگی MGMT تومور، پرتودرمانی کوتاه‌مدت یا تموزولومید به‌تنهایی [۳، ۸].
  • عود بیماری: درمان به وضعیت عمومی بیمار، محل و زمان عود بستگی دارد؛ در برخی بیماران جراحی مجدد ممکن است [۲۶] و داروی خوراکی لوموستین رایج‌ترین درمان دارویی در این مرحله است [۲۳، ۲۴].

گلیوم‌های IDH-جهش‌یافته و گلیوم‌های درجه پایین

گلیوم‌های دارای جهش IDH (آستروسیتوم و الیگودندروگلیوم) بیشتر در بزرگسالان جوان‌تر دیده می‌شوند، کندتر از گلیوبلاستوما رشد می‌کنند و پیش‌آگهی بهتری دارند، اما با گذشت زمان می‌توانند به ناتوانی عصبی و مرگ زودرس منجر شوند [۹، ۱۲]. پس از جراحی، بسته به نوع و درجه تومور، پیگیری دقیق یا درمان تکمیلی پیشنهاد می‌شود [۳، ۲۱].

وراسیدنیب برای چه کسانی است؟

پرتودرمانی و شیمی‌درمانی (تموزولومید یا PCV) درمان‌های اثبات‌شده گلیوم‌های دارای جهش IDH هستند و بقای طولانی‌مدت را افزایش می‌دهند [۱۲، ۱۳، ۲۱]. وراسیدنیب گزینه جدیدتری برای گلیوم‌های درجه ۲ دارای جهش IDH پس از جراحی است، در بیمارانی که نیاز فوری به پرتودرمانی یا شیمی‌درمانی ندارند و می‌توان این درمان‌ها را به تعویق انداخت [۱۱، ۲۲]. این دارو به پایش منظم آنزیم‌های کبدی نیاز دارد [۹]. درباره بهترین زمان و ترتیب درمان‌ها با پزشک معالج خود مشورت کنید.

مننژیوم

مننژیوم از پرده‌های پوشاننده مغز منشأ می‌گیرد و شایع‌ترین تومور داخل جمجمه است [۱، ۱۴]. بیشتر مننژیوم‌ها کندرشد و غیربدخیم‌اند و در زنان شایع‌ترند [۱].

  • پیگیری با تصویربرداری: بخش قابل‌توجهی از مننژیوم‌ها، به‌ویژه در افراد بی‌علامت یا سالمند، را می‌توان با راهبرد «پیگیری و تصویربرداری دوره‌ای» مدیریت کرد [۱۴].
  • جراحی: برداشت کامل تومور همراه با سخت‌شامه درگیر اغلب درمان قطعی است و تشخیص قطعی و درجه‌بندی را ممکن می‌کند [۱۴].
  • رادیوسرجری یا پرتودرمانی: برای تومورهای غیرقابل‌جراحی یا عودکننده، بسته به اندازه و مجاورت با ساختارهای حساس [۱۴].
  • درمان دارویی: همه درمان‌های سیستمیک هنوز تجربی‌اند و درمان سیستمیک استانداردی تعریف نشده است [۱۴].

متاستازهای مغزی

متاستاز مغزی زمانی رخ می‌دهد که سرطان اندام دیگری به مغز گسترش یابد. درمان به تعداد و اندازه ضایعات، علائم، نوع سرطان اولیه و گزینه‌های درمان سیستمیک بستگی دارد و در تیم چندتخصصی تعیین می‌شود [۱۵، ۱۶].

  • رادیوسرجری استریوتاکتیک: رادیوسرجری، تابش متمرکز و دقیق پرتو با دوز بالا در یک یا چند جلسه به ضایعه است. در بیماران با تعداد محدود متاستاز، رادیوسرجری به‌تنهایی در مقایسه با افزودن پرتودرمانی کل مغز، افت شناختی کمتری ایجاد می‌کند [۱۶، ۱۷].
  • جراحی: برای تومور بزرگ با اثر فشاری [۱۶].
  • پرتودرمانی کل مغز: اگر لازم باشد، در صورت امکان داروی ممانتین و محافظت از هیپوکامپ (ناحیه‌ای از مغز که در حافظه نقش دارد) برای کاهش افت شناختی به کار می‌رود [۱۶، ۳۹].
  • داروهای هدفمند: برخی داروهای جدید، مانند اوسیمرتینیب در سرطان ریه با جهش EGFR و تراستوزوماب دروکستکان یا توکاتینیب در سرطان سینه HER2-مثبت، به مغز نفوذ می‌کنند و می‌توانند ضایعات مغزی را کوچک یا کنترل کنند [۱۹، ۲۰، ۲۵]. با این حال، متاستازهای علامت‌دار صرف‌نظر از درمان دارویی باید درمان موضعی دریافت کنند [۱۶].
ویژه بیماران

پس از تشخیص چه کنم؟

ویژه بیماران
راهنمای بیمار: پس از تشخیص تومور مغزی۱ / ۵
۱

همه تومورهای مغزی سرطان بدخیم نیستند

بسیاری از تومورهای مغزی، مانند بیشتر مننژیوم‌ها، خوش‌خیم و کندرشدند و برخی فقط نیاز به پیگیری با MRI دارند [۱، ۱۴].

۲

نوع دقیق تومور مهم است

پزشکان امروز علاوه بر ظاهر تومور زیر میکروسکوپ، ویژگی‌های ژنتیکی آن (مانند جهش IDH) را هم بررسی می‌کنند؛ این اطلاعات پیش‌آگهی و درمان را مشخص می‌کند [۲]. از پزشک خود بپرسید نتیجه بررسی مولکولی تومورتان چیست.

۳

تشنج را جدی بگیرید

اگر تشنج داشته‌اید، داروهای ضدتشنج را منظم مصرف کنید و درباره رانندگی و فعالیت‌های پرخطر با پزشک صحبت کنید. داروی ضدتشنج پیشگیرانه برای کسی که هرگز تشنج نکرده، معمولاً لازم نیست [۳].

۴

درمان‌های جدید

روش‌هایی مانند رادیوسرجری دقیق برای متاستازها و داروهای هدفمند مانند وراسیدنیب برای برخی گلیوم‌ها، درمان را مؤثرتر و کم‌عارضه‌تر کرده‌اند [۱۱، ۱۷].

۵

از خود و خانواده مراقبت کنید

اگر با خستگی، تغییرات خلقی یا مشکلات حافظه روبه‌رو هستید، به تیم درمان بگویید. گفتاردرمانی، فیزیوتراپی و مشاوره و حمایت اجتماعی بخشی از مراقبت هستند [۳]. درباره کارآزمایی‌های بالینی مناسب هم از تیم درمان بپرسید.

پرسش‌های متداول

آیا سردرد من نشانه تومور مغزی است؟

بیشتر سردردها علت خوش‌خیم دارند. سردرد در تومور مغزی معمولاً همراه با علائم دیگری مانند تشنج، ضعف یک سمت بدن، اختلال گفتار یا تغییر حس است [۳]. اگر سردرد جدید، پیشرونده یا همراه با این علائم دارید، به پزشک مراجعه کنید.

مننژیوم من کوچک است و علامتی ندارد؛ آیا باید جراحی شوم؟

نه لزوماً. بسیاری از مننژیوم‌های بی‌علامت را می‌توان با MRI دوره‌ای پیگیری کرد و فقط در صورت رشد یا علامت‌دار شدن درمان کرد [۱۴].

گلیوبلاستوما چگونه درمان می‌شود؟

درمان استاندارد شامل جراحی با بیشترین برداشت ایمن و سپس حدود ۶ هفته پرتودرمانی همراه قرص تموزولومید و بعد ۶ دوره تموزولومید است [۳، ۵]. دستگاه TTFields هم ممکن است در کنار تموزولومید پیشنهاد شود [۷].

جهش IDH چیست و چرا مهم است؟

جهش IDH یک تغییر ژنتیکی در سلول‌های تومور است. گلیوم‌های دارای این جهش معمولاً کندتر رشد می‌کنند و پیش‌آگهی بهتری دارند [۲، ۹]. درمان‌های اثبات‌شده آن‌ها پس از جراحی، پرتودرمانی و شیمی‌درمانی (تموزولومید یا PCV) است [۲۱]؛ داروی هدفمند جدیدتر وراسیدنیب نیز برای برخی گلیوم‌های درجه ۲ دارای این جهش تأیید شده است [۱۱، ۲۲].

آیا پرتودرمانی کل مغز باعث مشکلات حافظه می‌شود؟

پرتودرمانی کل مغز می‌تواند عملکرد شناختی را کاهش دهد؛ به همین دلیل در بیماران با تعداد محدود متاستاز، رادیوسرجری متمرکز ترجیح داده می‌شود [۱۶، ۱۷]. اگر پرتودرمانی کل مغز لازم باشد، داروی ممانتین و محافظت از هیپوکامپ برای کاهش این عارضه توصیه می‌شود [۱۶].

آیا تومورهای مغزی ارثی‌اند؟

بیشتر تومورهای مغزی ارثی نیستند. تنها در موارد نادری سندرم‌های ارثی مانند لی-فرامنی یا سندرم لینچ با گلیوم مرتبط‌اند و مشاوره ژنتیک در این خانواده‌ها توصیه می‌شود [۳].

ویژه پزشکان

شواهد و پیشرفت‌های اخیر (ویژه پزشکان)

ویژه پزشکانمعیارهای مولکولی WHO CNS5 · گلیوم‌های منتشر بزرگسالان در WHO CNS5 و درمان‌های اصلی · +۶ بخش دیگر
ویژه پزشکان

معیارهای مولکولی WHO CNS5

  • یک گلیوم منتشر آستروسیتی IDH-وحشی در بزرگسال، در صورت وجود تکثیر عروقی ریز یا نکروز، یا جهش پروموتر TERT، تکثیر ژن EGFR یا تغییر کروموزومی +7/−10، گلیوبلاستوما تشخیص داده می‌شود؛ حتی اگر ظاهر میکروسکوپی درجه پایین داشته باشد [۲].
  • در آستروسیتوم IDH-جهش‌یافته، حذف هموزیگوت CDKN2A/B درجه را حتی بدون نکروز یا تکثیر عروقی به ۴ می‌رساند [۲].
  • در مننژیوم، وجود جهش پروموتر TERT و/یا حذف هموزیگوت CDKN2A/B تومور را در درجه ۳ (بدخیم) قرار می‌دهد [۲].
ویژه پزشکان
گلیوم‌های منتشر بزرگسالان در WHO CNS5 و درمان‌های اصلی [۲، ۳، ۲۱]
نوع تومورویژگی مولکولی تعیین‌کنندهدرجه CNS WHOرویکرد درمانی کلی
گلیوبلاستوما، IDH-وحشیفقدان جهش IDH؛ نکروز/تکثیر عروقی یا TERT، EGFR یا +7/−10۴جراحی با حداکثر برداشت ایمن، سپس پرتودرمانی + تموزولومید و تموزولومید نگه‌دارنده [۳، ۵]
آستروسیتوم، IDH-جهش‌یافتهجهش IDH1/2 بدون حذف هم‌زمان 1p/19q؛ حذف CDKN2A/B یعنی درجه ۴۲، ۳ یا ۴درجه ۲: پیگیری یا پرتودرمانی و سپس تموزولومید یا PCV؛ درجه ۳: پرتودرمانی و سپس ۱۲ دوره تموزولومید [۳، ۱۳، ۲۱]؛ گزینه جدیدتر: وراسیدنیب در درجه ۲ پس از جراحی، وقتی پرتودرمانی و شیمی‌درمانی را می‌توان به تعویق انداخت [۹، ۲۲]
الیگودندروگلیوم، IDH-جهش‌یافته و 1p/19q-حذف‌شدهجهش IDH + حذف هم‌زمان 1p/19q۲ یا ۳درجه ۲ پس از برداشت کامل: پیگیری بدون درمان موجه است؛ در صورت نیاز به درمان (درجه ۲ و ۳): پرتودرمانی و سپس PCV؛ تموزولومید جایگزین معقول در عدم تحمل PCV، بدون پشتوانه شواهد سطح بالا [۳، ۲۱]؛ گزینه جدیدتر: وراسیدنیب در درجه ۲ پس از جراحی، وقتی پرتودرمانی و شیمی‌درمانی را می‌توان به تعویق انداخت [۹، ۲۲]

PCV: پروکاربازین، لوموستین (CCNU) و وین‌کریستین. انتخاب درمان در تیم چندتخصصی نوروانکولوژی انجام می‌شود.

ویژه پزشکان

گلیوبلاستومای تازه تشخیص‌داده‌شده

در کارآزمایی EORTC-NCIC با ۵۷۳ بیمار، افزودن تموزولومید همزمان و نگه‌دارنده به پرتودرمانی (پروتکل استوپ) میانه بقا را از ۱۲٫۱ به ۱۴٫۶ ماه (HR ۰٫۶۳) و بقای ۲ ساله را از ۱۰٫۴٪ به ۲۶٫۵٪ افزایش داد [۵]. در پیگیری ۵ ساله، بقای ۵ ساله ۹٫۸٪ در برابر ۱٫۹٪ بود و وضعیت متیلاسیون MGMT بیمارانی را که بیشترین سود را می‌برند مشخص کرد [۶]. در کارآزمایی EF-14 با ۶۹۵ بیمار، افزودن TTFields به تموزولومید نگه‌دارنده میانه بقای کلی را از ۱۶٫۰ به ۲۰٫۹ ماه (HR ۰٫۶۳) رساند [۷].

ویژه پزشکان
جایگاه TTFields در رهنمودها

رهنمود EANO برتری PFS و OS با TTFields را در همه زیرگروه‌ها و بدون تفاوت مهم در کیفیت زندگی ذکر می‌کند، اما به پرسش‌هایی درباره سازوکار اثر، طراحی باز بدون گروه کنترل ساختگی (sham) و تفسیر داده‌ها اشاره دارد و امکان‌پذیری و هزینه‌اثربخشی آن را به‌عنوان استاندارد درمان «بسیار بحث‌برانگیز» می‌داند [۳]. در گلیوبلاستومای عودکننده، TTFields بر درمان انتخابی پزشک برتری نداشت [۳]. رهنمود ASCO-SNO نیز توصیه می‌کند TTFields برای بیماران گلیوبلاستومای تازه تشخیص‌داده‌شده در نظر گرفته شود [۲۱].

ویژه پزشکان

گلیوبلاستوما در سالمندان

در کارآزمایی CCTG CE.6/EORTC 26062 با ۵۶۲ بیمار ۶۵ سال و بالاتر، افزودن تموزولومید به پرتودرمانی کوتاه‌مدت (۴۰ گری در ۱۵ جلسه) میانه بقا را از ۷٫۶ به ۹٫۳ ماه افزایش داد (HR ۰٫۶۷)؛ بیشترین سود در تومورهای دارای متیلاسیون MGMT بود (۱۳٫۵ در برابر ۷٫۷ ماه) [۸]. در کارآزمایی Nordic (۶۰ سال و بالاتر)، تموزولومید تنها در مقایسه با پرتودرمانی استاندارد ۶ هفته‌ای میانه بقا را از ۶٫۰ به ۸٫۳ ماه افزایش داد (HR ۰٫۷۰)، اما پرتودرمانی کوتاه‌مدت (۳۴ گری در جلسات ۳٫۴ گری) برتری معنی‌داری نداشت (۷٫۵ ماه؛ HR ۰٫۸۵)؛ در بیماران بالاتر از ۷۰ سال، هم تموزولومید (HR ۰٫۳۵) و هم پرتودرمانی کوتاه‌مدت (HR ۰٫۵۹) بر پرتودرمانی استاندارد برتری داشتند، و در گروه تموزولومید، تومورهای دارای متیلاسیون MGMT بقای طولانی‌تری داشتند (۹٫۷ در برابر ۶٫۸ ماه) [۴۱]. در کارآزمایی NOA-08 (بالاتر از ۶۵ سال، آستروسیتوم آناپلاستیک یا گلیوبلاستوما)، تموزولومید تنها نسبت به پرتودرمانی تنها غیرفروتر بود (میانه بقا ۸٫۶ در برابر ۹٫۶ ماه؛ HR ۱٫۰۹)؛ در تومورهای دارای متیلاسیون MGMT بقای بدون رویداد با تموزولومید طولانی‌تر بود (۸٫۴ در برابر ۴٫۶ ماه) و در تومورهای فاقد متیلاسیون عکس آن دیده شد [۴۰]. طبق رهنمود EANO، در بیماران مسن‌تر که برای درمان ترکیبی مناسب نیستند، تومورهای فاقد متیلاسیون MGMT با پرتودرمانی کوتاه‌مدت به‌تنهایی و تومورهای دارای متیلاسیون با تموزولومید به‌تنهایی درمان می‌شوند [۳].

گلیوبلاستومای عودکننده

لوموستین (Lomustine) رایج‌ترین درمان سیستمیک در این مرحله و گروه مقایسه کارآزمایی‌های اخیر است [۲۳، ۲۴]. در کارآزمایی EORTC 26101 با ۴۳۷ بیمار، افزودن بواسیزوماب (Bevacizumab) به لوموستین بقای بدون پیشرفت را از ۱٫۵ به ۴٫۲ ماه افزایش داد، اما بقای کلی را بهبود نداد (۹٫۱ در برابر ۸٫۶ ماه؛ HR ۰٫۹۵) [۲۳]. رگورافنیب (Regorafenib) که در یک کارآزمایی فاز ۲ امیدبخش بود، در کارآزمایی بزرگ‌تر GBM AGILE بقای کلی را در مقایسه با لوموستین بهبود نداد و سمیت بیشتری داشت [۲۴].

ویژه پزشکان

گلیوم‌های دارای جهش IDH: پرتودرمانی و شیمی‌درمانی

در کارآزمایی RTOG 9802، افزودن ۶ دوره شیمی‌درمانی PCV پس از پرتودرمانی در گلیوم‌های درجه ۲ پرخطر، میانه بقای کلی را از ۷٫۸ به ۱۳٫۳ سال افزایش داد (HR ۰٫۵۹) [۱۲]. در تحلیل نهایی کارآزمایی CATNON در گلیوم‌های آناپلاستیک بدون حذف 1p/19q (میانه پیگیری ۱۰٫۹ سال)، ۱۲ دوره تموزولومید ادجوانت پس از پرتودرمانی بقا را بهبود داد (HR ۰٫۶۵)، اما تموزولومید هم‌زمان با پرتودرمانی سود معنی‌داری نداشت؛ در تومورهای IDH-جهش‌یافته، میانه بقای کلی با تموزولومید ادجوانت ۱۲٫۵ سال در برابر ۶٫۰ سال بدون آن بود (HR ۰٫۵۴) و در تومورهای IDH-وحشی سودی دیده نشد [۱۳].

گلیوم‌های دارای جهش IDH: وراسیدنیب و کارآزمایی INDIGO

وراسیدنیب (Vorasidenib) مهارکننده خوراکی آنزیم‌های جهش‌یافته IDH1 و IDH2 است که به مغز نفوذ می‌کند. در کارآزمایی فاز ۳ دوسوکور INDIGO، ۳۳۱ بیمار مبتلا به گلیوم درجه ۲ IDH-جهش‌یافته که پس از جراحی هیچ درمان دیگری نگرفته بودند، وراسیدنیب ۴۰ میلی‌گرم یک‌بار در روز یا دارونما دریافت کردند. میانه بقای بدون پیشرفت ۲۷٫۷ در برابر ۱۱٫۱ ماه بود (HR ۰٫۳۹) و زمان تا مداخله بعدی (جراحی، پرتودرمانی یا شیمی‌درمانی) نیز به‌طور معنی‌داری به تأخیر افتاد (HR ۰٫۲۶) [۹]. در پیگیری بیشتر، سرعت رشد حجم تومور با وراسیدنیب ۱٫۳٪− در برابر ۱۴٫۴٪ با دارونما بود، تشنج‌ها کمتر بود و اثر منفی بر کیفیت زندگی و عملکرد شناختی دیده نشد [۱۰]. سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) در ۶ اوت ۲۰۲۴ وراسیدنیب را برای بیماران ۱۲ سال و بالاتر مبتلا به آستروسیتوم یا الیگودندروگلیوم درجه ۲ دارای جهش حساس IDH1 یا IDH2 پس از جراحی تأیید کرد [۱۱]. به‌روزرسانی سریع رهنمود ASCO-SNO در سال ۲۰۲۵، وراسیدنیب را به‌عنوان توصیه مشروط برای الیگودندروگلیوم و آستروسیتوم درجه ۲ دارای جهش IDH پس از یک یا چند جراحی پیشنهاد می‌کند، در صورتی که پرتودرمانی و شیمی‌درمانی را بتوان به تعویق انداخت [۲۲].

ویژه پزشکان

متاستاز مغزی: رادیوسرجری و پرتودرمانی کل مغز

در کارآزمایی N0574 با ۲۱۳ بیمار دارای ۱ تا ۳ متاستاز مغزی، افت شناختی ۳ ماهه با رادیوسرجری تنها ۶۳٫۵٪ و با افزودن پرتودرمانی کل مغز (WBRT) ۹۱٫۷٪ بود؛ کیفیت زندگی با رادیوسرجری تنها بهتر بود و بقای کلی تفاوتی نداشت (HR ۱٫۰۲)، هرچند کنترل تومور در مغز با رادیوسرجری تنها کمتر بود [۱۷]. مطالعه آینده‌نگر ژاپنی JLGK0901 (۱۱۹۴ بیمار) نشان داد بقای کلی پس از رادیوسرجری در بیماران دارای ۵ تا ۱۰ متاستاز با بیماران دارای ۲ تا ۴ متاستاز غیرفروتر است (میانه ۱۰٫۸ ماه در هر دو گروه) [۱۸]. در کارآزمایی RTOG 0614، ممانتین همراه پرتودرمانی کل مغز زمان تا افت شناختی را به تأخیر انداخت (HR ۰٫۷۸) [۳۸]؛ در NRG CC001 با ۵۱۸ بیمار، محافظت از هیپوکامپ در کنار ممانتین خطر افت شناختی را کاهش داد (HR ۰٫۷۴) بدون تفاوت در بقای کلی یا بقای بدون پیشرفت داخل جمجمه [۳۹].

متاستاز مغزی: درمان هدفمند با اثر بر مغز

در زیرگروه بیماران دارای متاستاز مغزی در کارآزمایی FLAURA (سرطان ریه با جهش EGFR)، پاسخ عینی در مغز با اوسیمرتینیب (Osimertinib) ۹۱٪ در برابر ۶۸٪ با مهارکننده‌های قدیمی‌تر EGFR در بیماران دارای ضایعه قابل اندازه‌گیری بود [۱۹]. در سرطان سینه HER2-مثبت با متاستاز مغزی، تراستوزوماب دروکستکان (Trastuzumab deruxtecan) در مطالعه تک‌گروهی DESTINY-Breast12 (۲۶۳ بیمار با متاستاز مغزی پایدار یا فعال که پیش‌تر درمان ضد HER2 گرفته بودند) به بقای بدون پیشرفت ۱۲ ماهه ۶۱٫۶٪ و بقای بدون پیشرفت مغزی ۱۲ ماهه ۵۸٫۹٪ رسید [۲۵]. گزینه دیگر، افزودن توکاتینیب (Tucatinib) به تراستوزوماب و کپسیتابین است که در کارآزمایی تصادفی HER2CLIMB خطر پیشرفت در مغز یا مرگ را ۶۸٪ کاهش داد (HR ۰٫۳۲) و میانه بقای کلی را از ۱۲٫۰ به ۱۸٫۱ ماه رساند [۲۰].

ویژه پزشکان
گزینه‌های درمان موضعی در متاستاز مغزی (بر اساس شواهد و رهنمود ASCO-SNO-ASTRO)
موقعیت بالینیگزینه ترجیحیشواهد
متاستاز علامت‌داردرمان موضعی، صرف‌نظر از درمان سیستمیکرهنمود ASCO-SNO-ASTRO [۱۶]
۱ تا ۴ متاستاز برداشته‌نشده، بی‌علامت، بدون گزینه سیستمیکرادیوسرجری تنها (به‌جز سرطان ریه سلول کوچک)رهنمود ASCO-SNO-ASTRO [۱۶]؛ N0574 [۱۷]
۵ تا ۱۰ متاستاز کوچکرادیوسرجری گزینه قابل‌بررسیJLGK0901: بقای غیرفروتر نسبت به ۲ تا ۴ متاستاز [۱۸]
۱ تا ۲ متاستاز برداشته‌شدهرادیوسرجری حفره جراحیرهنمود ASCO-SNO-ASTRO [۱۶]
تومور بزرگ با اثر فشاریجراحیرهنمود ASCO-SNO-ASTRO [۱۶]
پرتودرمانی کل مغز لازم استممانتین + محافظت از هیپوکامپ (بدون ضایعه هیپوکامپ، امید به زندگی ≥۴ ماه)رهنمود ASCO-SNO-ASTRO [۱۶]
KPS ≤۵۰، یا KPS <۷۰ بدون گزینه سیستمیکپرتودرمانی سودی ندارد؛ مراقبت حمایتیرهنمود ASCO-SNO-ASTRO [۱۶]

تصمیم نهایی در تیم چندتخصصی و با توجه به نوع سرطان اولیه و درمان‌های هدفمند موجود گرفته می‌شود.

ویژه پزشکان

رژیم‌های درمانی و دوز (ویژه پزشکان)

فهرست رژیم‌های درمانی و دوز۱۵ رژیم
ویژه پزشکان
نکات ایمنی مشترک

طبق برچسب FDA تموزولومید [۲۷]، این نکات برای همه رژیم‌های دارای تموزولومید (رژیم‌های زیر و رژیم CATNON) برقرار است؛ قواعد تعدیل دوز مربوط به برنامه همزمان با پرتودرمانی و برنامه ۵ روزه نگهدارنده است:

  • شمارش خون: پیش از هر دوز شمارش مطلق نوتروفیل دست‌کم ۱٫۵ × ۱۰⁹ در لیتر و پلاکت دست‌کم ۱۰۰ × ۱۰⁹ در لیتر لازم است. در مرحله همزمان، شمارش خون هفتگی؛ در مرحله نگهدارنده، شمارش خون روز ۲۲ هر دوره.
  • پیشگیری از پنومونی پنوموسیستیس (PCP): در تمام مرحله همزمان و ادامه آن در لنفوپنی تا بهبود به درجه ۱ یا کمتر.
  • تعدیل دوز در مرحله همزمان: نوتروفیل ۰٫۵ تا ۱٫۵ یا پلاکت ۱۰ تا ۱۰۰ (× ۱۰⁹ در لیتر) یا عارضه غیرخونی درجه ۲ → قطع موقت؛ نوتروفیل کمتر از ۰٫۵، پلاکت کمتر از ۱۰ یا عارضه غیرخونی درجه ۳ تا ۴ → قطع دائمی.
  • تعدیل دوز در مرحله نگهدارنده: افزایش به ۲۰۰ میلی‌گرم/مترمربع فقط اگر در دوره ۱ قطع موقت یا قطع دائمی لازم نشده باشد (اگر در شروع دوره ۲ افزایش داده نشد، بعداً هم افزایش ندهید)؛ در صورت قطع موقت، دوره بعد ۵۰ میلی‌گرم/مترمربع کمتر؛ در عدم تحمل ۱۰۰ میلی‌گرم/مترمربع قطع دائمی.
  • کبد: آزمون‌های کبدی در ابتدا، میانه دوره اول، پیش از هر دوره و ۲ تا ۴ هفته پس از آخرین دوز (خطر سمیت کبدی شدید).
  • مصرف: برای کاهش تهوع، دارو ناشتا یا هنگام خواب و همراه ضدتهوع مصرف شود؛ کپسول باز یا جویده نشود.
ویژه پزشکانگلیوبلاستومای تازه تشخیص‌داده‌شده: پس از جراحی، ۵ رژیم
ویژه پزشکان

گلیوبلاستومای تازه تشخیص‌داده‌شده: پس از جراحی

پروتکل استوپ: پرتودرمانی + تموزولومید همزمان و نگهدارنده (EORTC-NCIC)

گلیوبلاستومای تازه تشخیص‌داده‌شده پس از حداکثر برداشت ایمن یا بیوپسی؛ بیماران زیر ۷۰ سال با وضعیت عمومی خوب

گلیوبلاستومای تازه تشخیص‌داده‌شده پس از حداکثر برداشت ایمن یا بیوپسی؛ بیماران زیر ۷۰ سال با وضعیت عمومی خوب [۳، ۵]

پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک
دارودوزروشزمان تجویز
مرحله همزمان (۶ هفته)
پرتودرمانی موضعی۶۰ گری در ۳۰ جلسه (۲ گری در روز)پرتودرمانی خارجی۵ روز در هفته به مدت ۶ هفته
تموزولومید۷۵ میلی‌گرم/مترمربع یک‌بار در روزخوراکیهر روز از اولین تا آخرین روز پرتودرمانی (۴۲ تا ۴۹ روز)
نگهدارنده: ۶ دوره، ۴ هفته پس از پایان پرتودرمانی
تموزولومید (دوره ۱)۱۵۰ میلی‌گرم/مترمربع یک‌بار در روزخوراکیروزهای ۱ تا ۵
تموزولومید (دوره‌های ۲ تا ۶)۲۰۰ میلی‌گرم/مترمربع یک‌بار در روز در صورت تحملخوراکیروزهای ۱ تا ۵
طول هر دوره
مرحله همزمان روزانه؛ نگهدارنده هر ۲۸ روز
مدت درمان
۶ هفته شیمی‌پرتودرمانی، ۴ هفته استراحت، سپس ۶ دوره نگهدارنده

بیشترین سود در تومورهای دارای متیلاسیون پروموتر MGMT دیده شد [۵، ۶]. پایش و تعدیل دوز تموزولومید طبق «نکات ایمنی مشترک» بالا [۲۷]. منبع دوز: [۵، ۲۷].

شواهد: EORTC 26981/22981–NCIC CE.3 (۲۰۰۹)، EORTC 26981-22981 / NCIC CE.3 (Stupp) (۲۰۰۵)

پرتودرمانی کوتاه‌مدت + تموزولومید در سالمندان (CCTG CE.6/EORTC 26062)

گلیوبلاستومای تازه تشخیص‌داده‌شده در ۶۵ سال و بالاتر که برای ۶۰ گری در ۳۰ جلسه همراه تموزولومید مناسب نیستند؛ ECOG صفر تا ۲؛ بیشترین سود در MGMT متیله

گلیوبلاستومای تازه تشخیص‌داده‌شده در ۶۵ سال و بالاتر که برای ۶۰ گری در ۳۰ جلسه همراه تموزولومید مناسب نیستند؛ ECOG صفر تا ۲؛ بیشترین سود در MGMT متیله [۸، ۳۵]

پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک
دارودوزروشزمان تجویز
مرحله همزمان (۳ هفته)
پرتودرمانی۴۰ گری در ۱۵ جلسهپرتودرمانی خارجیحدود ۳ هفته
تموزولومید۷۵ میلی‌گرم/مترمربع یک‌بار در روزخوراکیهر روز از اولین تا آخرین روز پرتودرمانی (حداکثر ۲۸ روز)
ادجوانت: تا ۱۲ دوره
تموزولومید۱۵۰ میلی‌گرم/مترمربع؛ از دوره ۲ در صورت تحمل تا ۲۰۰ میلی‌گرم/مترمربعخوراکی۵ روز نخست هر دوره
طول هر دوره
طول دوره ادجوانت در پروتکل ثبت‌شده ذکر نشده است؛ در مرحله نگهدارنده برچسب تموزولومید دوره‌ها ۲۸ روزه‌اند
مدت درمان
پرتودرمانی ۳ هفته، سپس تا ۱۲ دوره تموزولومید

در کارآزمایی، گرانولوسیت دست‌کم ۱۵۰۰ و پلاکت دست‌کم ۱۰۰٬۰۰۰ در میلی‌متر مکعب، کراتینین و بیلی‌روبین حداکثر ۱٫۵ برابر حد بالای طبیعی و ALT/AST کمتر از ۲٫۵ برابر حد بالای طبیعی لازم بود [۳۵]. پایش تموزولومید طبق «نکات ایمنی مشترک» [۲۷]. منبع دوز: پروتکل NCT00482677 [۳۵].

شواهد: NCIC CE.6 / EORTC 26062-22061 / TROG 08.02 (Perry) (۲۰۱۷)

تموزولومید تنها در سالمندان با MGMT متیله (Nordic و NOA-08)

گلیوبلاستومای تازه تشخیص‌داده‌شده در بیماران مسن‌تر که برای درمان ترکیبی مناسب نیستند، با تومور دارای متیلاسیون پروموتر MGMT؛ Nordic: ۶۰ سال و بالاتر؛ NOA-08: بالاتر از ۶۵ سال، KPS ۶۰ یا بالاتر، آستروسیتوم آناپلاستیک یا گلیوبلاستوما

گلیوبلاستومای تازه تشخیص‌داده‌شده در بیماران مسن‌تر که برای درمان ترکیبی مناسب نیستند، با تومور دارای متیلاسیون پروموتر MGMT [۳]؛ Nordic: ۶۰ سال و بالاتر [۴۱]؛ NOA-08: بالاتر از ۶۵ سال، KPS ۶۰ یا بالاتر، آستروسیتوم آناپلاستیک یا گلیوبلاستوما [۴۰]

پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک
دارودوزروشزمان تجویز
برنامه Nordic
تموزولومید۲۰۰ میلی‌گرم/مترمربعخوراکیروزهای ۱ تا ۵ هر ۲۸ روز
یا برنامه دوز متراکم NOA-08
تموزولومید۱۰۰ میلی‌گرم/مترمربعخوراکیروزهای ۱ تا ۷؛ یک هفته مصرف، یک هفته استراحت
طول هر دوره
Nordic: هر ۲۸ روز؛ NOA-08: یک هفته مصرف، یک هفته استراحت
مدت درمان
Nordic: حداکثر ۶ دوره؛ NOA-08: جزئیات مدت درمان در متن کامل مقاله

در Nordic شایع‌ترین عوارض درجه ۳ تا ۴ گروه تموزولومید نوتروپنی و ترومبوسیتوپنی بود [۴۱]؛ در NOA-08 شایع‌ترین عوارض درجه ۳ تا ۴ (تعداد بیماران، گروه تموزولومید در برابر گروه پرتودرمانی) لنفوپنی ۴۶ در برابر ۱، عفونت ۳۵ در برابر ۲۳، افزایش آنزیم‌های کبدی ۳۰ در برابر ۱۶، رویدادهای ترومبوآمبولیک ۲۴ در برابر ۸، نوتروپنی ۱۶ در برابر ۲ و ترومبوسیتوپنی ۱۴ در برابر ۴ بود [۴۰]. پایش طبق «نکات ایمنی مشترک» تموزولومید [۲۷]. در تومور فاقد متیلاسیون MGMT، رهنمود EANO پرتودرمانی کوتاه‌مدت به‌تنهایی را توصیه می‌کند (رژیم بعدی) [۳]. منبع دوز: خلاصه مقالات کارآزمایی [۴۰، ۴۱].

پرتودرمانی کوتاه‌مدت تنها در سالمندان (Nordic)

گلیوبلاستومای تازه تشخیص‌داده‌شده در بیماران مسن‌تر که برای درمان ترکیبی مناسب نیستند، با تومور فاقد متیلاسیون MGMT؛ Nordic: ۶۰ سال و بالاتر

گلیوبلاستومای تازه تشخیص‌داده‌شده در بیماران مسن‌تر که برای درمان ترکیبی مناسب نیستند، با تومور فاقد متیلاسیون MGMT [۳]؛ Nordic: ۶۰ سال و بالاتر [۴۱]

پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک
دارودوزروشزمان تجویز
پرتودرمانی کوتاه‌مدت (هیپوفرکشنه)۳۴ گری در جلسات ۳٫۴ گریپرتودرمانی خارجیطی ۲ هفته
مدت درمان
۲ هفته

در Nordic، پرتودرمانی استاندارد ۶۰ گری طی ۶ هفته به‌ویژه در بیماران بالاتر از ۷۰ سال نتایج ضعیف‌تری داشت [۴۱]. منبع دوز: خلاصه مقاله کارآزمایی [۴۱].

TTFields + تموزولومید نگهدارنده (EF-14)

گلیوبلاستومای تازه تشخیص‌داده‌شده پس از پایان شیمی‌پرتودرمانی با تموزولومید، بدون پیشرفت بیماریزمان‌بندی هر دارو در جدول

گلیوبلاستومای تازه تشخیص‌داده‌شده پس از پایان شیمی‌پرتودرمانی با تموزولومید، بدون پیشرفت بیماری

پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک
دارودوزروشزمان تجویز
TTFields (میدان الکتریکی متناوب ۲۰۰ کیلوهرتز)از راه ۴ آرایه مبدل روی پوست سر تراشیده، متصل به دستگاه قابل‌حملروی پوست سردست‌کم ۱۸ ساعت در روز، پیوسته
تموزولومید۱۵۰ تا ۲۰۰ میلی‌گرم/مترمربع یک‌بار در روزخوراکیروزهای ۱ تا ۵، هر ۲۸ روز
برنامه دوره‌ها
تموزولومید هر ۲۸ روز؛ TTFields پیوسته، دست‌کم ۱۸ ساعت در روز
مدت درمان
تموزولومید ۶ تا ۱۲ دوره

تحریک خفیف تا متوسط پوست زیر آرایه‌ها در ۵۲٪ بیماران رخ داد؛ عوارض سیستمیک ۴۸٪ در برابر ۴۴٪ بود [۷]. پایش تموزولومید طبق «نکات ایمنی مشترک» [۲۷].

شواهد: EF-14 (۲۰۱۷)

دوزها مطابق پروتکل کارآزمایی، رهنمود یا برچسب رسمی دارو (منبع در یادداشت هر رژیم) است. پیش از تجویز، شمارش سلول‌های خون، عملکرد کلیه و کبد، تداخلات دارویی و شرایط بیمار را بررسی کنید و دوز را بر اساس برچسب دارو تعدیل کنید.

ویژه پزشکان
نکات ایمنی مشترک

طبق برچسب FDA لوموستین [۲۸]، این نکات برای همه رژیم‌های دارای لوموستین (دو رژیم زیر و PCV) برقرار است:

  • فقط یک دوز برای هر دوره تجویز و تحویل شود (مصرف بیش از دوز توصیه‌شده کشنده است).
  • سرکوب مغز استخوان تأخیری (۴ تا ۶ هفته پس از دوز) و تجمعی است: شمارش خون هفتگی تا دست‌کم ۶ هفته پس از هر دوز؛ دوز بعدی تا رسیدن پلاکت به ۱۰۰٬۰۰۰ و گلبول سفید به ۴۰۰۰ در میلی‌متر مکعب یا بیشتر به تعویق افتد.
  • کاهش دوز بر اساس نادیر دوره قبل: گلبول سفید ۲۰۰۰ تا ۲۹۹۹ یا پلاکت ۲۵٬۰۰۰ تا ۷۴٬۹۹۹ → کاهش ۳۰٪؛ گلبول سفید کمتر از ۲۰۰۰ یا پلاکت کمتر از ۲۵٬۰۰۰ → کاهش ۵۰٪.
  • ریه: آزمون عملکرد ریه پیش از درمان و به‌طور مکرر (خطر فیبروز ریه؛ در فیبروز قطع دائمی).
  • دوز به نزدیک‌ترین ۱۰ میلی‌گرم گرد شود.
ویژه پزشکانگلیوبلاستومای عودکننده یا پیشرونده، ۲ رژیم · گلیوم‌های دارای جهش IDH (آستروسیتوم و الیگودندروگلیوم)، ۳ رژیم · +۲ بخش دیگر
ویژه پزشکان

گلیوبلاستومای عودکننده یا پیشرونده

لوموستین (عود گلیوبلاستوما)

گلیوبلاستومای عودکننده یا پیشرونده پس از شیمی‌پرتودرمانی؛ رایج‌ترین درمان سیستمیک و گروه مقایسه کارآزمایی‌های اخیرطول هر دوره: هر ۶ هفته

گلیوبلاستومای عودکننده یا پیشرونده پس از شیمی‌پرتودرمانی؛ رایج‌ترین درمان سیستمیک و گروه مقایسه کارآزمایی‌های اخیر

پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک
دارودوزروشزمان تجویز
لوموستینبرچسب FDA: ۱۳۰ میلی‌گرم/مترمربع (۱۰۰ میلی‌گرم/مترمربع در ذخیره ناکافی مغز استخوان)؛ در EORTC 26101: ۱۱۰ میلی‌گرم/مترمربع (حداکثر ۲۰۰ میلی‌گرم)خوراکییک دوز واحد در روز ۱؛ دست‌کم ۶ هفته تکرار نشود
طول هر دوره
هر ۶ هفته
مدت درمان
تا پیشرفت یا سمیت غیرقابل‌قبول

ایمنی و تعدیل دوز طبق «نکات ایمنی مشترک» لوموستین [۲۸]. منبع دوز کارآزمایی: پروتکل NCT01290939 [۳۶].

لوموستین + بواسیزوماب (EORTC 26101)

نخستین پیشرفت گلیوبلاستوما دست‌کم ۳ ماه پس از شیمی‌پرتودرمانی؛ بدون درمان قبلی با بواسیزوماب یا نیتروزواورهزمان‌بندی هر دارو در جدول

نخستین پیشرفت گلیوبلاستوما دست‌کم ۳ ماه پس از شیمی‌پرتودرمانی؛ بدون درمان قبلی با بواسیزوماب یا نیتروزواوره [۳۶]

پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک
دارودوزروشزمان تجویز
لوموستین۹۰ میلی‌گرم/مترمربع (حداکثر ۱۶۰ میلی‌گرم)؛ در نبود سمیت خونی بالاتر از درجه ۱ در دوره اول، از دوره دوم ۱۱۰ میلی‌گرم/مترمربع (حداکثر ۲۰۰ میلی‌گرم)خوراکیروز ۱ هر ۶ هفته
بواسیزوماب۱۰ میلی‌گرم/کیلوگرموریدیهر ۲ هفته
برنامه دوره‌ها
لوموستین هر ۶ هفته؛ بواسیزوماب هر ۲ هفته
مدت درمان
تا پیشرفت یا سمیت غیرقابل‌قبول

بقای بدون پیشرفت را بهتر کرد اما بقای کلی را بهبود نداد [۲۳]. دوز برچسب FDA بواسیزوماب در گلیوبلاستومای عودکننده ۱۰ میلی‌گرم/کیلوگرم هر ۲ هفته است؛ دست‌کم ۲۸ روز پیش و پس از جراحی بزرگ تجویز نشود؛ فشار خون و پروتئین ادرار پایش شود؛ در خونریزی درجه ۳ تا ۴، سوراخ‌شدگی گوارشی، ترومبوآمبولی شریانی شدید و سندرم انسفالوپاتی برگشت‌پذیر خلفی (PRES) قطع شود [۲۹]. نکات لوموستین طبق «نکات ایمنی مشترک» [۲۸]. منبع دوز: پروتکل NCT01290939 [۳۶].

شواهد: EORTC 26101 (۲۰۱۷)

دوزها مطابق پروتکل کارآزمایی، رهنمود یا برچسب رسمی دارو (منبع در یادداشت هر رژیم) است. پیش از تجویز، شمارش سلول‌های خون، عملکرد کلیه و کبد، تداخلات دارویی و شرایط بیمار را بررسی کنید و دوز را بر اساس برچسب دارو تعدیل کنید.

ویژه پزشکان

گلیوم‌های دارای جهش IDH (آستروسیتوم و الیگودندروگلیوم)

پرتودرمانی و سپس PCV (RTOG 9802)

گلیوم درجه ۲ پرخطر (زیر ۴۰ سال با برداشت ناقص یا بیوپسی، یا ۴۰ سال و بالاتر)؛ طبق رهنمودها رژیم ترجیحی الیگودندروگلیوم درجه ۲ و ۳ در صورت نیاز به درمانطول هر دوره: PCV هر ۸ هفته

گلیوم درجه ۲ پرخطر (زیر ۴۰ سال با برداشت ناقص یا بیوپسی، یا ۴۰ سال و بالاتر)؛ طبق رهنمودها رژیم ترجیحی الیگودندروگلیوم درجه ۲ و ۳ در صورت نیاز به درمان [۳، ۱۲، ۲۱]

پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک
دارودوزروشزمان تجویز
پرتودرمانی
پرتودرمانی۵۴ گری در ۳۰ جلسه ۱٫۸ گریپرتودرمانی خارجیطی ۶ هفته
سپس ۶ دوره PCV
لوموستین (CCNU)۱۱۰ میلی‌گرم/مترمربعخوراکیروز ۱
پروکاربازین۶۰ میلی‌گرم/مترمربع در روزخوراکیروزهای ۸ تا ۲۱
وینکریستین۱٫۴ میلی‌گرم/مترمربع (حداکثر ۲ میلی‌گرم)وریدیروزهای ۸ و ۲۹
طول هر دوره
PCV هر ۸ هفته
مدت درمان
۶ هفته پرتودرمانی، سپس ۶ دوره PCV (حدود ۱ سال)

سمیت عمدتاً خونی است: نوتروپنی درجه ۳ در ۴۴ و درجه ۴ در ۱۱ بیمار از ۱۲۵ بیمار گروه PCV [۱۲]. هشدارهای لوموستین (سرکوب مغز استخوان تأخیری، تحویل فقط یک دوز در هر دوره، آزمون عملکرد ریه) طبق «نکات ایمنی مشترک» لوموستین در رژیم‌های گلیوبلاستومای عودکننده [۲۸]. تموزولومید جایگزین معقولی برای بیمارانی است که PCV را تحمل نمی‌کنند [۲۱]. منبع دوز: متن کامل مقاله [۱۲].

شواهد: RTOG 9802 (۲۰۱۶)

پرتودرمانی و سپس ۱۲ دوره تموزولومید ادجوانت (CATNON)

آستروسیتوم IDH-جهش‌یافته (گلیوم آناپلاستیک بدون حذف 1p/19q) درجه ۳، و درجه ۲ همراه شیمی‌درمانی ادجوانت؛ WHO PS صفر تا ۲طول هر دوره: هر ۲۸ روز

آستروسیتوم IDH-جهش‌یافته (گلیوم آناپلاستیک بدون حذف 1p/19q) درجه ۳، و درجه ۲ همراه شیمی‌درمانی ادجوانت؛ WHO PS صفر تا ۲ [۱۳، ۲۱]

پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک
دارودوزروشزمان تجویز
پرتودرمانی
پرتودرمانی۵۹٫۴ گری در ۳۳ جلسهپرتودرمانی خارجیروزانه
ادجوانت: ۴ هفته پس از پایان پرتودرمانی
تموزولومید (دوره ۱)۱۵۰ میلی‌گرم/مترمربع یک‌بار در روزخوراکیروزهای ۱ تا ۵
تموزولومید (دوره‌های ۲ تا ۱۲)۲۰۰ میلی‌گرم/مترمربع در صورت سمیت نبودن یا ناچیز بودن در دوره ۱خوراکیروزهای ۱ تا ۵
طول هر دوره
هر ۲۸ روز
مدت درمان
۱۲ دوره (حدود ۱ سال)

تموزولومید همزمان با پرتودرمانی (۷۵ میلی‌گرم/مترمربع روزانه) سود معنی‌داری نداشت؛ سود از تموزولومید ادجوانت بود [۱۳]. پایش شمارش خون، کاهش دوز و آزمون‌های کبدی تموزولومید طبق «نکات ایمنی مشترک» تموزولومید در رژیم‌های گلیوبلاستوما [۲۷]. منبع دوز: [۲۷، ۳۷].

شواهد: CATNON (EORTC 26053-22054) – تحلیل نهایی (۲۰۲۶)، CATNON (EORTC 26053-22054) (۲۰۲۱)

وراسیدنیب (INDIGO)

آستروسیتوم یا الیگودندروگلیوم درجه ۲ دارای جهش IDH1 یا IDH2، پس از جراحی (بیوپسی، برداشت ناقص یا کامل)، ۱۲ سال و بالاتر؛ در بیمارانی که پرتودرمانی و شیمی‌درمانی را می‌توان به تعویق انداخت

آستروسیتوم یا الیگودندروگلیوم درجه ۲ دارای جهش IDH1 یا IDH2، پس از جراحی (بیوپسی، برداشت ناقص یا کامل)، ۱۲ سال و بالاتر؛ در بیمارانی که پرتودرمانی و شیمی‌درمانی را می‌توان به تعویق انداخت [۲۲، ۳۰]

پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک
دارودوزروشزمان تجویز
وراسیدنیب۴۰ میلی‌گرم یک‌بار در روز (کودکان ۱۲ سال و بالاتر با وزن کمتر از ۴۰ کیلوگرم: ۲۰ میلی‌گرم)خوراکیپیوسته، با یا بدون غذا
طول هر دوره
پیوسته (دوره‌های ۲۸ روزه در کارآزمایی)
مدت درمان
تا پیشرفت یا سمیت غیرقابل‌قبول

سمیت کبدی: آزمون‌های کبدی پیش از شروع، هر ۲ هفته در ۲ ماه نخست، سپس ماهانه تا ۲ سال؛ بر حسب شدت قطع موقت، کاهش دوز یا قطع دائمی. کاهش دوز (بزرگسالان و وزن ۴۰ کیلوگرم یا بیشتر): ۲۰ و سپس ۱۰ میلی‌گرم در روز؛ در عدم تحمل ۱۰ میلی‌گرم قطع دائمی. از مصرف همزمان مهارکننده‌های قوی و متوسط CYP1A2، القاکننده‌های متوسط CYP1A2 و سیگار پرهیز شود؛ روش پیشگیری از بارداری غیرهورمونی لازم است. قرص کامل بلعیده شود؛ دوز فراموش‌شده فقط تا ۶ ساعت جبران شود [۳۰]. افزایش ALT درجه ۳ یا بالاتر در ۹٫۶٪ بیماران رخ داد [۹].

شواهد: INDIGO (۲۰۲۵)، INDIGO (۲۰۲۳)

پیش از تجویز، دوز را با برچسب دارو، آزمایش‌ها و شرایط بیمار تطبیق دهید.

ویژه پزشکان

متاستاز مغزی: درمان موضعی

رادیوسرجری استریوتاکتیک (N0574 و JLGK0901)

۱ تا ۳ متاستاز کوچک‌تر از ۳ سانتی‌متر (N0574)؛ در مطالعه JLGK0901 تا ۱۰ متاستاز با بزرگ‌ترین ضایعه کمتر از ۱۰ میلی‌لیتر و حجم کل حداکثر ۱۵ میلی‌لیتر، KPS ۷۰ یا بالاتر

۱ تا ۳ متاستاز کوچک‌تر از ۳ سانتی‌متر (N0574)؛ در مطالعه JLGK0901 تا ۱۰ متاستاز با بزرگ‌ترین ضایعه کمتر از ۱۰ میلی‌لیتر و حجم کل حداکثر ۱۵ میلی‌لیتر، KPS ۷۰ یا بالاتر [۱۷، ۱۸]

پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک
دارودوزروشزمان تجویز
SRS تنها (N0574)
رادیوسرجری تک‌جلسه‌ای۲۴ گری برای ضایعه کوچک‌تر از ۲ سانتی‌متر؛ ۲۰ گری برای ۲ تا ۲٫۹ سانتی‌متررادیوسرجرییک جلسه
JLGK0901 (گامانایف)
رادیوسرجری تک‌جلسه‌ای۲۲ گری در حاشیه ضایعه کوچک‌تر از ۴ میلی‌لیتر؛ ۲۰ گری برای ۴ تا ۱۰ میلی‌لیتررادیوسرجرییک جلسه
در صورت افزودن WBRT (N0574)
رادیوسرجری + پرتودرمانی کل مغزSRS ۲۲ یا ۱۸ گری (بر حسب اندازه) + WBRT ۳۰ گری در ۱۲ جلسهپرتودرمانیWBRT ظرف ۱۴ روز پس از SRS، ۵ روز در هفته
مدت درمان
یک جلسه SRS (WBRT حدود ۲٫۵ هفته)

عوارض درجه ۳ تا ۴ رادیوسرجری در JLGK0901 ۲ تا ۳٪ بود [۱۸]. اگر پرتودرمانی کل مغز لازم شود، ممانتین و محافظت از هیپوکامپ توصیه می‌شود (رژیم بعدی) [۱۶].

شواهد: N0574 (Alliance) (۲۰۱۶)، JLGK0901 (۲۰۱۴)

ممانتین همراه پرتودرمانی کل مغز (RTOG 0614 و NRG CC001)

متاستاز مغزی وقتی پرتودرمانی کل مغز لازم است؛ KPS ۷۰ یا بالاتر (در RTOG 0614 همچنین MMSE بیشتر از ۱۸)؛ محافظت از هیپوکامپ وقتی متاستازی در فاصله ۵ میلی‌متری هیپوکامپ نیست و هیدروسفالی، متاستاز لپتومننژ یا WBRT قبلی وجود ندارد؛ طبق رهنمود: بدون ضایعه هیپوکامپ و امید به زندگی ۴ ماه یا بیشتر

متاستاز مغزی وقتی پرتودرمانی کل مغز لازم است؛ KPS ۷۰ یا بالاتر (در RTOG 0614 همچنین MMSE بیشتر از ۱۸) [۳۸، ۳۹]؛ محافظت از هیپوکامپ وقتی متاستازی در فاصله ۵ میلی‌متری هیپوکامپ نیست و هیدروسفالی، متاستاز لپتومننژ یا WBRT قبلی وجود ندارد [۳۹]؛ طبق رهنمود: بدون ضایعه هیپوکامپ و امید به زندگی ۴ ماه یا بیشتر [۱۶]

پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک
دارودوزروشزمان تجویز
ممانتین: شروع حداکثر تا روز سوم پرتودرمانی
ممانتین۵ میلی‌گرم صبحخوراکیهفته ۱
ممانتین۵ میلی‌گرم دو بار در روزخوراکیهفته ۲
ممانتین۱۰ میلی‌گرم صبح و ۵ میلی‌گرم عصرخوراکیهفته ۳
ممانتین۱۰ میلی‌گرم دو بار در روز (۲۰ میلی‌گرم در روز)خوراکیهفته‌های ۴ تا ۲۴
پرتودرمانی کل مغز
پرتودرمانی کل مغز با محافظت از هیپوکامپ (NRG CC001)۳۰ گری در ۱۰ جلسهپرتودرمانی با شدت تعدیل‌شده (IMRT)
پرتودرمانی کل مغز (RTOG 0614)۳۷٫۵ گری در ۱۵ جلسه ۲٫۵ گریپرتودرمانی خارجی
مدت درمان
ممانتین ۲۴ هفته

در کلیرانس کراتینین کمتر از ۳۰ میلی‌لیتر در دقیقه، دوز ممانتین به ۵ میلی‌گرم دو بار در روز کاهش یافت و در کمتر از ۵ میلی‌لیتر در دقیقه قطع موقت شد [۳۸]. در RTOG 0614 ممانتین به‌خوبی تحمل شد و سمیتی بسیار مشابه دارونما داشت [۳۸]. منبع دوز: متن کامل مقالات [۳۸، ۳۹].

پیش از تجویز، دوز را با برچسب دارو، آزمایش‌ها و شرایط بیمار تطبیق دهید.

ویژه پزشکان

متاستاز مغزی: درمان سیستمیک با اثر داخل جمجمه

اوسیمرتینیب (سرطان ریه با جهش EGFR)

سرطان ریه غیرسلول‌کوچک متاستاتیک با حذف اگزون ۱۹ یا جهش L858R، خط اول؛ متاستاز مغزی بی‌نیاز از کورتون و با وضعیت عصبی پایدارطول هر دوره: پیوسته

سرطان ریه غیرسلول‌کوچک متاستاتیک با حذف اگزون ۱۹ یا جهش L858R، خط اول؛ متاستاز مغزی بی‌نیاز از کورتون و با وضعیت عصبی پایدار [۳۱]

پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک
دارودوزروشزمان تجویز
اوسیمرتینیب۸۰ میلی‌گرم یک‌بار در روزخوراکیپیوسته، با یا بدون غذا
طول هر دوره
پیوسته
مدت درمان
تا پیشرفت یا سمیت غیرقابل‌قبول

در بیماری بینابینی ریه دارو قطع دائمی شود؛ در سابقه یا زمینه طولانی شدن QTc یا مصرف داروهای طولانی‌کننده QTc، نوار قلب و الکترولیت‌ها پایش شود؛ در عوامل خطر قلبی LVEF بررسی شود؛ علائم کراتیت به چشم‌پزشک ارجاع شود [۳۱]. در FLAURA گروه مقایسه گفیتینیب ۲۵۰ میلی‌گرم یا ارلوتینیب ۱۵۰ میلی‌گرم روزانه بود [۳۱].

تراستوزوماب دروکستکان (DESTINY-Breast12)

سرطان سینه HER2-مثبت پیشرفته با پیشرفت پس از دست‌کم یک رژیم ضد HER2، حداکثر ۲ خط قبلی در مرحله متاستاتیک، بدون توکاتینیب قبلی، ECOG صفر تا ۱؛ متاستاز مغزی پایدار یا فعال (درمان‌نشده ≤۲ سانتی‌متر یا در حال پیشرفت پس از درمان موضعی) بدون نیاز فوری به درمان موضعیطول هر دوره: هر ۳ هفته

سرطان سینه HER2-مثبت پیشرفته با پیشرفت پس از دست‌کم یک رژیم ضد HER2، حداکثر ۲ خط قبلی در مرحله متاستاتیک، بدون توکاتینیب قبلی، ECOG صفر تا ۱؛ متاستاز مغزی پایدار یا فعال (درمان‌نشده ≤۲ سانتی‌متر یا در حال پیشرفت پس از درمان موضعی) بدون نیاز فوری به درمان موضعی [۲۵]

پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک
دارودوزروشزمان تجویز
تراستوزوماب دروکستکان۵٫۴ میلی‌گرم/کیلوگرم (نوبت اول ۹۰ دقیقه، سپس ۳۰ دقیقه در صورت تحمل)وریدیروز ۱
طول هر دوره
هر ۳ هفته
مدت درمان
تا پیشرفت خارج از مغز طبق RECIST یا سمیت غیرقابل‌قبول

در کارآزمایی، دگزامتازون حداکثر ۳ میلی‌گرم در روز مجاز بود و فاصله از رادیوسرجری دست‌کم ۷ روز و از WBRT دست‌کم ۲۱ روز رعایت شد [۲۵]. جایگزین تراستوزوماب یا تراستوزوماب امتانسین نشود؛ پیش‌دارو برای تهوع و استفراغ؛ در ILD درجه ۲ یا بالاتر قطع دائمی؛ شمارش خون پیش از هر دوز و LVEF پیش از شروع و دوره‌ای [۳۳]. ILD/پنومونیت در ۱۶٪ بیماران با متاستاز مغزی رخ داد [۲۵].

شواهد: DESTINY-Breast12 (۲۰۲۴)

توکاتینیب + تراستوزوماب + کپسیتابین (HER2CLIMB)

سرطان سینه HER2-مثبت متاستاتیک با درمان قبلی تراستوزوماب، پرتوزوماب و تراستوزوماب امتانسین؛ متاستاز مغزی (حتی درمان‌نشده یا در حال پیشرفت) با وضعیت عصبی پایدار و بدون نیاز فوری به پرتودرمانی یا جراحی؛ بدون درگیری لپتومننژزمان‌بندی هر دارو در جدول

سرطان سینه HER2-مثبت متاستاتیک با درمان قبلی تراستوزوماب، پرتوزوماب و تراستوزوماب امتانسین؛ متاستاز مغزی (حتی درمان‌نشده یا در حال پیشرفت) با وضعیت عصبی پایدار و بدون نیاز فوری به پرتودرمانی یا جراحی؛ بدون درگیری لپتومننژ [۳۲]

پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک
دارودوزروشزمان تجویز
توکاتینیب۳۰۰ میلی‌گرم دو بار در روزخوراکیپیوسته، به فاصله حدود ۱۲ ساعت
تراستوزومابدوز بارگیری ۸ میلی‌گرم/کیلوگرم در روز ۱ دوره ۱ (در صورت نیاز)، سپس ۶ میلی‌گرم/کیلوگرم؛ یا ۶۰۰ میلی‌گرم زیرجلدیوریدی یا زیرجلدیروز ۱، هر ۲۱ روز
کپسیتابین۱۰۰۰ میلی‌گرم/مترمربع دو بار در روزخوراکیروزهای ۱ تا ۱۴، هر ۲۱ روز
برنامه دوره‌ها
تراستوزوماب و کپسیتابین در دوره‌های ۲۱ روزه؛ توکاتینیب روزانه و پیوسته
مدت درمان
تا پیشرفت یا سمیت غیرقابل‌قبول

توکاتینیب: اسهال شدید ممکن است (درمان ضداسهال)؛ ALT، AST و بیلی‌روبین پیش از شروع و هر ۳ هفته؛ در نارسایی شدید کبد ۲۰۰ میلی‌گرم دو بار در روز [۳۲]. کپسیتابین: پیش از شروع، آزمایش واریانت‌های ژن DPYD (کمبود DPD خطر سمیت شدید و کشنده دارد) مگر در نیاز به درمان فوری؛ در کلیرانس کراتینین ۳۰ تا ۵۰ میلی‌لیتر در دقیقه دوز ۲۵٪ کاهش یابد و در کمتر از ۳۰ دوز تعیین نشده است؛ ظرف ۳۰ دقیقه پس از غذا مصرف شود [۳۴]. منبع دوز: برچسب توکاتینیب [۳۲].

شواهد: HER2CLIMB (۲۰۲۰)

پیش از تجویز، دوز را با برچسب دارو، آزمایش‌ها و شرایط بیمار تطبیق دهید.

شواهد علمی

مطالعات کلیدی

۱۰ مورد
کارآزمایی بالینی · فاز ۳

رادیوتراپی کوتاه‌مدت همراه با تموزولومید در بیماران سالمند مبتلا به گلیوبلاستوما

N Engl J Med · 2017
۹٫۳ در برابر ۷٫۶ ماهمیانه بقای کلی
خلاصه و ترجمه
کارآزمایی بالینی · فاز ۳

اثر میدان‌های درمان‌کننده تومور (TTFields) همراه با تموزولومید نگهدارنده در برابر تموزولومید نگهدارنده تنها بر بقای بیماران مبتلا به گلیوبلاستوما: یک کارآزمایی بالینی تصادفی

JAMA · 2017
۲۰٫۹ در برابر ۱۶٫۰ ماهمیانه بقای کلی
خلاصه و ترجمه
کارآزمایی بالینی · فاز ۳

تموزولومید هم‌زمان و ادجوانت برای گلیوم آناپلاستیک بدون حذف هم‌زمان 1p/19q (مطالعه EORTC 26053-22054): تحلیل‌های نهایی و اکتشافی یک کارآزمایی تصادفی، باز، فاز ۳

Lancet Oncol · 2026
HR ۰٫۶۵تموزولومید ادجوانت در کل بیماران (بقای کلی)
خلاصه و ترجمه
کارآزمایی بالینی · فاز ۳

اثر رادیوسرجری تنها در برابر رادیوسرجری همراه با رادیوتراپی کل مغز بر عملکرد شناختی بیماران با ۱ تا ۳ متاستاز مغزی: یک کارآزمایی بالینی تصادفی

JAMA · 2016
۶۳٫۵٪ در برابر ۹۱٫۷٪افت شناختی در ۳ ماه
خلاصه و ترجمه
مطالعه مشاهده‌ای

رادیوسرجری استریوتاکتیک برای بیماران دارای متاستازهای متعدد مغزی (JLGK0901): یک مطالعه مشاهده‌ای آینده‌نگر چندمرکزی

Lancet Oncol · 2014
۱۰٫۸ در برابر ۱۰٫۸ ماهمیانه بقای کلی (۲ تا ۴ در برابر ۵ تا ۱۰ تومور)
خلاصه و ترجمه
کارآزمایی بالینی · فاز ۳b/۴

تراستوزوماب دروکستکان در سرطان سینه پیشرفته HER2-مثبت با یا بدون متاستاز مغزی: یک کارآزمایی فاز ۳b/۴

Nat Med · 2024
۶۱٫۶٪بقای بدون پیشرفت ۱۲ ماهه (کوهورت متاستاز مغزی)
خلاصه و ترجمه
کارآزمایی بالینی · فاز ۳

رادیوتراپی همراه با پروکاربازین، CCNU (لوموستین) و وینکریستین در گلیوم درجه پایین

N Engl J Med · 2016
۱۳٫۳ در برابر ۷٫۸ سالمیانه بقای کلی
خلاصه و ترجمه
کارآزمایی بالینی · فاز ۳

لوموستین و بواسیزوماب در گلیوبلاستومای پیشرونده

N Engl J Med · 2017
۹٫۱ ماه در برابر ۸٫۶ ماه (ترکیبی در برابر تک‌دارویی)میانهٔ بقای کلی
خلاصه و ترجمه
کارآزمایی بالینی · فاز ۳

وراسیدنیب در گلیوم درجه پایین با جهش IDH1 یا IDH2

N Engl J Med · 2023
۲۷٫۷ در برابر ۱۱٫۱ ماهمیانه بقای بدون پیشرفت
خلاصه و ترجمه
کارآزمایی بالینی · فاز ۳

رادیوتراپی همراه با تموزولومید هم‌زمان و ادجوانت برای گلیوبلاستوما

N Engl J Med · 2005
۱۴٫۶ در برابر ۱۲٫۱ ماهمیانه بقای کلی
خلاصه و ترجمه

رهنمودهای بالینی

۶ مورد
رهنمود بالینی

درمان تومورهای آستروسیتی و الیگودندروگلیال منتشر در بزرگسالان: رهنمود ASCO-SNO

J Clin Oncol · 2022الیگودندروگلیوم IDH-جهش‌یافته با حذف هم‌زمان 1p19q، درجه ۲ و ۳: پرتودرمانی و PCV؛ تموزولومید جایگزین معقولی بر…
۵توصیه کلیدی با ترجمه فارسی
خلاصه و ترجمه
مقاله مروری

گلیوبلاستوما در بزرگسالان: مرور اجماعی انجمن عصب‌انکولوژی (SNO) و انجمن اروپایی عصب‌انکولوژی (EANO) درباره مدیریت فعلی و مسیرهای آینده

Neuro-Oncology · 2025
خلاصه و ترجمه
رهنمود بالینی

راهنمای EANO برای تشخیص و درمان گلیوم‌های منتشر بزرگسالان

Nat Rev Clin Oncol · 2021استاندارد درمان برای بیماران مبتلا به گلیوبلاستومای IDH-وحشی زیر ۷۰ سال با KPS بالای ۷۰ شامل برداشتن تومور تا …
۱۰توصیه کلیدی با ترجمه فارسی
خلاصه و ترجمه
رهنمود بالینی

درمان متاستازهای مغزی: راهنمای ASCO-SNO-ASTRO

JCO · 2022جراحی گزینه‌ای معقول برای بیماران مبتلا به متاستاز مغزی است. بیماران دارای تومورهای بزرگ با اثر توده‌ای، نسبت …
۷توصیه کلیدی با ترجمه فارسی
خلاصه و ترجمه
رهنمود بالینی

راهنمای بالینی EANO-ESMO برای تشخیص، درمان و پیگیری بیماران مبتلا به متاستاز مغزی از تومورهای جامد

Ann Oncol · 2021رادیوسرجری استریوتاکتیک (SRS) برای بیماران با تعداد محدود (۱ تا ۴) متاستاز مغزی توصیه می‌شود.
۱۱توصیه کلیدی با ترجمه فارسی
خلاصه و ترجمه
رهنمود بالینی

راهنمای EANO برای تشخیص و مدیریت مننژیوم‌ها

Neuro Oncol · 2021مشاهده (پیگیری با تصویربرداری) باید نخستین گزینه درمانی در بیماران بدون علامت با مننژیوم تازه تشخیص‌داده‌شده ی…
۸توصیه کلیدی با ترجمه فارسی
خلاصه و ترجمه

داروهای مرتبط

بواسیزوماب (آواستین)تموزولومید (تمودال)

منابع علمی

۴۱ منبع
نمایش همه منابع، ۲۳ مورد با خلاصه و ترجمه فارسیبستن فهرست منابع

شماره‌های داخل متن، مانند [۱]، به این منابع اشاره دارند. منابعی که دکمه «خلاصه و ترجمه فارسی» دارند، در کتابخانه شواهد علمی خلاصه و ترجمه شده‌اند.

  1. ۱
    CBTRUS Statistical Report: Primary Brain and Other Central Nervous System Tumors Diagnosed in the United States in 2018-2022Price M, Ballard CAP, Benedetti JR, Kruchko C, Barnholtz-Sloan JS, Ostrom QT · Neuro Oncol · 2025;27:iv1-iv66
    DOIPubMed بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳ ۴ ۵ ۶ ۷ ۸ ۹ ۱۰ ۱۱
  2. ۲
    The 2021 WHO Classification of Tumors of the Central Nervous System: a summaryLouis DN, Perry A, Wesseling P, Brat DJ, Cree IA, Figarella-Branger D, et al · Neuro Oncol · 2021;23:1231-1251
    خلاصه و ترجمه فارسیDOIPubMed بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳ ۴ ۵ ۶ ۷ ۸ ۹ ۱۰ ۱۱ ۱۲
  3. ۳
    EANO guidelines on the diagnosis and treatment of diffuse gliomas of adulthoodWeller M, van den Bent M, Preusser M, Le Rhun E, Tonn JC, Minniti G, et al · Nat Rev Clin Oncol · 2021;18:170-186
    خلاصه و ترجمه فارسیDOIPubMed بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳ ۴ ۵ ۶ ۷ ۸ ۹ ۱۰ ۱۱ ۱۲ ۱۳ ۱۴ ۱۵ ۱۶ ۱۷ ۱۸ ۱۹ ۲۰ ۲۱ ۲۲ ۲۳ ۲۴ ۲۵ ۲۶ ۲۷ ۲۸ ۲۹ ۳۰ ۳۱ ۳۲ ۳۳ ۳۴
  4. ۴
    Glioblastoma in adults: A Society for Neuro-Oncology (SNO) and European Society of Neuro-Oncology (EANO) consensus review on current management and future directionsWen PY, Weller M, Lee EQ, Touat M, Khasraw M, Rahman R, et al · Neuro Oncol · 2025;27:2751-2788
    خلاصه و ترجمه فارسیDOIPubMed بازگشت به متن: ۱ ۲
  5. ۵
    Radiotherapy plus concomitant and adjuvant temozolomide for glioblastomaStupp R, Mason WP, van den Bent MJ, Weller M, Fisher B, Taphoorn MJ, et al · N Engl J Med · 2005;352:987-996
    خلاصه و ترجمه فارسیDOIPubMed بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳ ۴ ۵ ۶ ۷ ۸
  6. ۶
    Effects of radiotherapy with concomitant and adjuvant temozolomide versus radiotherapy alone on survival in glioblastoma in a randomised phase III study: 5-year analysis of the EORTC-NCIC trialStupp R, Hegi ME, Mason WP, van den Bent MJ, Taphoorn MJ, Janzer RC, et al · Lancet Oncol · 2009;10:459-466
    خلاصه و ترجمه فارسیDOIPubMed بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳
  7. ۷
    Effect of Tumor-Treating Fields Plus Maintenance Temozolomide vs Maintenance Temozolomide Alone on Survival in Patients With Glioblastoma: A Randomized Clinical TrialStupp R, Taillibert S, Kanner A, Read W, Steinberg D, Lhermitte B, et al · JAMA · 2017;318:2306-2316
    خلاصه و ترجمه فارسیDOIPubMed بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳ ۴ ۵
  8. ۸
    Short-Course Radiation plus Temozolomide in Elderly Patients with GlioblastomaPerry JR, Laperriere N, O'Callaghan CJ, Brandes AA, Menten J, Phillips C, et al · N Engl J Med · 2017;376:1027-1037
    خلاصه و ترجمه فارسیDOIPubMed بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳
  9. ۹
    Vorasidenib in IDH1- or IDH2-Mutant Low-Grade GliomaMellinghoff IK, van den Bent MJ, Blumenthal DT, Touat M, Peters KB, Clarke J, et al · N Engl J Med · 2023;389:589-601
    خلاصه و ترجمه فارسیDOIPubMed بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳ ۴ ۵ ۶ ۷ ۸
  10. ۱۰
    Vorasidenib in IDH1-mutant or IDH2-mutant low-grade glioma (INDIGO): secondary and exploratory endpoints from a randomised, double-blind, placebo-controlled, phase 3 trialCloughesy TF, van den Bent MJ, Touat M, Blumenthal DT, Peters KB, Ellingson BM, et al · Lancet Oncol · 2025;26:1665-1675
    خلاصه و ترجمه فارسیDOIPubMed بازگشت به متن
  11. ۱۱
    FDA Approval Summary: Vorasidenib for IDH-Mutant Grade 2 Astrocytoma or Oligodendroglioma Following SurgeryBarbato MI, Barone AK, Aungst SL, Miller CP, Ananthula S, Bi Y, et al · Clin Cancer Res · 2025;31:4412-4418
    خلاصه و ترجمه فارسیDOIPubMed بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳ ۴ ۵
  12. ۱۲
    Radiation plus Procarbazine, CCNU, and Vincristine in Low-Grade GliomaBuckner JC, Shaw EG, Pugh SL, Chakravarti A, Gilbert MR, Barger GR, et al · N Engl J Med · 2016;374:1344-1355
    خلاصه و ترجمه فارسیDOIPubMed بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳ ۴ ۵ ۶ ۷
  13. ۱۳
    Concurrent and adjuvant temozolomide for 1p/19q non-co-deleted anaplastic glioma (CATNON; EORTC study 26053-22054): final and exploratory analyses of a randomised, open-label, phase 3 trialvan den Bent MJ, Ghisai SA, Wick W, Sanson M, Brandes AA, Clement PM, et al · Lancet Oncol · 2026;27:45-56
    خلاصه و ترجمه فارسیDOIPubMed بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳ ۴ ۵ ۶
  14. ۱۴
    EANO guideline on the diagnosis and management of meningiomasGoldbrunner R, Stavrinou P, Jenkinson MD, Sahm F, Mawrin C, Weber DC, et al · Neuro Oncol · 2021;23:1821-1834
    خلاصه و ترجمه فارسیDOIPubMed بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳ ۴ ۵ ۶ ۷ ۸
  15. ۱۵
    EANO-ESMO Clinical Practice Guidelines for diagnosis, treatment and follow-up of patients with brain metastasis from solid tumoursLe Rhun E, Guckenberger M, Smits M, Dummer R, Bachelot T, Sahm F, et al · Ann Oncol · 2021;32:1332-1347
    خلاصه و ترجمه فارسیDOIPubMed بازگشت به متن
  16. ۱۶
    Treatment for Brain Metastases: ASCO-SNO-ASTRO GuidelineVogelbaum MA, Brown PD, Messersmith H, Brastianos PK, Burri S, Cahill D, et al · J Clin Oncol · 2022;40:492-516
    خلاصه و ترجمه فارسیDOIPubMed بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳ ۴ ۵ ۶ ۷ ۸ ۹ ۱۰ ۱۱ ۱۲ ۱۳ ۱۴ ۱۵ ۱۶ ۱۷
  17. ۱۷
    Effect of Radiosurgery Alone vs Radiosurgery With Whole Brain Radiation Therapy on Cognitive Function in Patients With 1 to 3 Brain Metastases: A Randomized Clinical TrialBrown PD, Jaeckle K, Ballman KV, Farace E, Cerhan JH, Anderson SK, et al · JAMA · 2016;316:401-409
    خلاصه و ترجمه فارسیDOIPubMed بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳ ۴ ۵ ۶ ۷
  18. ۱۸
    Stereotactic radiosurgery for patients with multiple brain metastases (JLGK0901): a multi-institutional prospective observational studyYamamoto M, Serizawa T, Shuto T, Akabane A, Higuchi Y, Kawagishi J, et al · Lancet Oncol · 2014;15:387-395
    خلاصه و ترجمه فارسیDOIPubMed بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳ ۴
  19. ۱۹
    CNS Response to Osimertinib Versus Standard Epidermal Growth Factor Receptor Tyrosine Kinase Inhibitors in Patients With Untreated EGFR-Mutated Advanced Non-Small-Cell Lung CancerReungwetwattana T, Nakagawa K, Cho BC, Cobo M, Cho EK, Bertolini A, et al · J Clin Oncol · 2018;36:3290-3297
    خلاصه و ترجمه فارسیDOIPubMed بازگشت به متن: ۱ ۲
  20. ۲۰
    Intracranial Efficacy and Survival With Tucatinib Plus Trastuzumab and Capecitabine for Previously Treated HER2-Positive Breast Cancer With Brain Metastases in the HER2CLIMB TrialLin NU, Borges V, Anders C, Murthy RK, Paplomata E, Hamilton E, et al · J Clin Oncol · 2020;38:2610-2619
    خلاصه و ترجمه فارسیDOIPubMed بازگشت به متن: ۱ ۲
  21. ۲۱
    Therapy for Diffuse Astrocytic and Oligodendroglial Tumors in Adults: ASCO-SNO GuidelineMohile NA, Messersmith H, Gatson NT, Hottinger AF, Lassman A, Morton J, et al · J Clin Oncol · 2022;40:403-426
    خلاصه و ترجمه فارسیDOIPubMed بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳ ۴ ۵ ۶ ۷ ۸ ۹ ۱۰ ۱۱
  22. ۲۲
    Therapy for Diffuse Astrocytic and Oligodendroglial Tumors in Adults: ASCO-SNO Guideline Rapid Recommendation UpdateBlakeley J, Mohile NA, Messersmith H, Lassman AB, Schiff D, et al · J Clin Oncol · 2025;43:2129-2133
    DOIPubMed بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳ ۴ ۵ ۶ ۷
  23. ۲۳
    Lomustine and Bevacizumab in Progressive GlioblastomaWick W, Gorlia T, Bendszus M, Taphoorn M, Sahm F, Harting I, et al · N Engl J Med · 2017;377:1954-1963
    خلاصه و ترجمه فارسیDOIPubMed بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳ ۴
  24. ۲۴
    Evaluation of Regorafenib in Newly Diagnosed and Recurrent Glioblastoma: GBM AGILE Phase II/III Bayesian Randomized Platform TrialWen PY, Berry DA, Buxton MB, Colman H, de Groot J, Lim M, et al · J Clin Oncol · 2026;44:1676-1686
    DOIPubMed بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳
  25. ۲۵
    Trastuzumab deruxtecan in HER2-positive advanced breast cancer with or without brain metastases: a phase 3b/4 trialHarbeck N, Ciruelos E, Jerusalem G, Müller V, Niikura N, Viale G, et al · Nat Med · 2024;30:3717-3727
    خلاصه و ترجمه فارسیDOIPubMed بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳ ۴ ۵
  26. ۲۶
    EANS-EANO guidelines on the extent of resection in gliomasGoldbrunner R, Foroglou N, Signorelli F, Schucht P, Jakola AS, Minniti G, et al · Neuro Oncol · 2026;28:38-54
    DOIPubMed بازگشت به متن
  27. ۲۷
    TEMODAR (temozolomide) capsules; TEMODAR (temozolomide) for injection — Prescribing InformationMerck Sharp & Dohme LLC · DailyMed, U.S. National Library of Medicine · 2026
    منبع بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳ ۴ ۵ ۶ ۷ ۸
  28. ۲۸
    GLEOSTINE (lomustine) capsules, for oral use: Prescribing InformationAzurity Pharmaceuticals, Inc · DailyMed, U.S. National Library of Medicine · 2025
    منبع بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳ ۴
  29. ۲۹
    AVASTIN (bevacizumab) injection, for intravenous use: Prescribing InformationGenentech, Inc · DailyMed, U.S. National Library of Medicine · 2025
    منبع بازگشت به متن
  30. ۳۰
    VORANIGO (vorasidenib) tablets, for oral use: Prescribing InformationServier Pharmaceuticals LLC · DailyMed, U.S. National Library of Medicine · 2026
    منبع بازگشت به متن: ۱ ۲
  31. ۳۱
    TAGRISSO (osimertinib) tablets, for oral use: Prescribing InformationAstraZeneca Pharmaceuticals LP · DailyMed, U.S. National Library of Medicine · 2026
    منبع بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳
  32. ۳۲
    TUKYSA (tucatinib) tablets, for oral use: Prescribing InformationSeagen Inc · DailyMed, U.S. National Library of Medicine · 2024
    منبع بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳
  33. ۳۳
    ENHERTU (fam-trastuzumab deruxtecan-nxki) for injection, for intravenous use: Prescribing InformationDaiichi Sankyo, Inc · DailyMed, U.S. National Library of Medicine · 2026
    منبع بازگشت به متن
  34. ۳۴
    XELODA (capecitabine) tablets, for oral use — Prescribing InformationU.S. Food and Drug Administration · FDA label · 2025
    منبع بازگشت به متن
  35. ۳۵
    Radiation Therapy With or Without Temozolomide in Treating Older Patients With Newly Diagnosed Glioblastoma Multiforme (CCTG CE.6/EORTC 26062-22061) — study record (NCT00482677)ClinicalTrials.gov · ClinicalTrials.gov · 2026
    منبع بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳
  36. ۳۶
    Bevacizumab and Lomustine for Recurrent GBM (EORTC 26101) — study record (NCT01290939)ClinicalTrials.gov · ClinicalTrials.gov · 2026
    منبع بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳
  37. ۳۷
    Adjuvant and concurrent temozolomide for 1p/19q non-co-deleted anaplastic glioma (CATNON; EORTC study 26053-22054): second interim analysis of a randomised, open-label, phase 3 studyvan den Bent MJ, Tesileanu CMS, Wick W, Sanson M, Brandes AA, Clement PM, et al · Lancet Oncol · 2021;22:813-823
    خلاصه و ترجمه فارسیDOIPubMed بازگشت به متن
  38. ۳۸
    Memantine for the prevention of cognitive dysfunction in patients receiving whole-brain radiotherapy: a randomized, double-blind, placebo-controlled trialBrown PD, Pugh S, Laack NN, Wefel JS, Khuntia D, Meyers C, et al · Neuro Oncol · 2013;15:1429-1437
    DOIPubMed بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳ ۴ ۵
  39. ۳۹
    Hippocampal Avoidance During Whole-Brain Radiotherapy Plus Memantine for Patients With Brain Metastases: Phase III Trial NRG Oncology CC001Brown PD, Gondi V, Pugh S, Tome WA, Wefel JS, Armstrong TS, et al · J Clin Oncol · 2020;38:1019-1029
    DOIPubMed بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳ ۴ ۵
  40. ۴۰
    Temozolomide chemotherapy alone versus radiotherapy alone for malignant astrocytoma in the elderly: the NOA-08 randomised, phase 3 trialWick W, Platten M, Meisner C, Felsberg J, Tabatabai G, Simon M, et al · Lancet Oncol · 2012;13:707-715
    DOIPubMed بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳ ۴
  41. ۴۱
    Temozolomide versus standard 6-week radiotherapy versus hypofractionated radiotherapy in patients older than 60 years with glioblastoma: the Nordic randomised, phase 3 trialMalmström A, Grønberg BH, Marosi C, Stupp R, Frappaz D, Schultz H, et al · Lancet Oncol · 2012;13:916-926
    DOIPubMed بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳ ۴ ۵ ۶ ۷

این مطلب بر پایه منابع علمی معتبر تهیه شده و آخرین بار در ۲۸ مهر ۱۴۰۵ به‌روزرسانی شده است. محتوای این وب‌سایت صرفاً جنبه آموزشی و اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین مشاوره، تشخیص یا درمان توسط پزشک متخصص نیست. برای هر تصمیم درمانی با پزشک معالج خود مشورت کنید.

مطالب مرتبط

تموزولومید۲۷ مهر ۱۴۰۵ تموزولومید (تمودال) تموزولومید (تمودال) چیست؟ کاربرد در گلیوبلاستوما و آستروسیتوما، نحوه مصرف کپسول، نقش MGMT، عوارض شایع و جدی و نکات عملی درمان. سرطان سینهعلائم، عوامل خطر، غربالگری با ماموگرافی، زیرگروه‌های مولکولی، درمان بر حسب مرحله و تازه‌ترین شواهد درمانی سرطان سینه (تا سال ۲۰۲۶). سرطان روده بزرگ (کولورکتال)پولیپ‌ها، علائم، افزایش ابتلا در جوانان، روش‌های غربالگری از ۴۵ سالگی، مرحله‌بندی و جدیدترین درمان‌ها از ایمنی‌درمانی تا حفظ رکتوم.