جدیدترین درمان‌های سرطاندکتر محمدرضا دبیری
دکتر محمدرضا دبیریEnglish
راهنمای بیمار

روزهای آخر بیمار سرطانی: چه انتظاری داشته باشیم و چطور کمک کنیم

علائم قبل از مرگ، خواب زیاد، غذا نخوردن، تغییر تنفس و کم شدن هوشیاری؛ راحت نگه داشتن بیمار در خانه، حرف زدن و خداحافظی، و مراقبت از خانواده

به‌روزرسانی: ۶ آبان ۱۴۰۵۸ دقیقه مطالعه۱۲ منبع علمی
نمایش برای:

نکات کلیدی

  • پایان زندگی ممکن است ماه‌ها، هفته‌ها، روزها یا ساعت‌ها طول بکشد. همه بیماران همه تغییرها را ندارند و نمی‌توان زمان دقیق را پیش‌بینی کرد [۱].
  • خواب بیشتر، کم شدن میل به غذا و آب، ادرار کمتر، سرد و کبود شدن دست و پا و نامنظم شدن تنفس در این دوره شایع است و معمولاً بخشی از روند طبیعی است [۱].
  • به بیمار به زور غذا یا آب ندهید؛ ممکن است ناراحتی یا خفگی ایجاد کند. خیس نگه داشتن دهان و لب‌ها بیشتر کمک می‌کند [۱، ۲].
  • درد و تنگی نفس در روزهای آخر هم معمولاً قابل کنترل است. مطالعه‌ها ارتباطی بین مصرف مرفین و داروهای مشابه با زودتر فوت کردن نشان نداده‌اند [۱].
  • بیشتر افراد حتی وقتی دیگر نمی‌توانند حرف بزنند، هنوز می‌شنوند؛ با عزیزتان حرف بزنید و دستش را بگیرید [۱، ۶].
  • مراقبت از خودتان هم مهم است: غم پیش از فقدان طبیعی است و بسیاری از مراقبان می‌گویند ای کاش زودتر کمک خواسته بودند [۱۲].

روزهای آخر بیمار سرطانی چگونه است؟

بیشتر خانواده‌ها نشانه‌های نزدیک شدن مرگ را نمی‌شناسند. دانستن اینکه چه تغییرهایی ممکن است پیش بیاید، کمک می‌کند برای خداحافظی با عزیزشان آماده شوند و این روزها کمتر پراسترس و گیج‌کننده باشد [۱]. برخی مراقبان گفته‌اند ای کاش زودتر می‌دانستند چه تغییرهایی در راه است [۱۰].

این تغییرها ممکن است در طول چند هفته، چند روز یا چند ساعت پیش بیایند. همه آن‌ها در همه دیده نمی‌شوند؛ برای همین گاهی سخت است بدانیم مرگ چقدر نزدیک است [۱]. از پزشک یا پرستار بخواهید توضیح دهد در عزیز شما چه تغییرهایی محتمل است و شما چه کمکی می‌توانید بکنید [۱].

اگر هنوز با بیمار درباره خواسته‌هایش صحبت نکرده‌اید، تا وقتی می‌تواند تصمیم بگیرد، بپرسید چه چیزی برایش مهم است: کجا می‌خواهد مراقبت شود و چه درمان‌هایی را می‌خواهد یا نمی‌خواهد [۱، ۹]. درباره تفاوت مراقبت تسکینی و مراقبت پایان زندگی، صفحه مراقبت تسکینی چیست؟ را ببینید.

علائم قبل از مرگ در بیمار سرطانی: کدام تغییرها طبیعی است؟

تغییرهای شایع در روزها و ساعت‌های آخر
تغییرچه اتفاقی می‌افتدچه کمکی می‌توانید بکنید
خواب زیاد و خستگیخستگی از شایع‌ترین علائم روزهای آخر است و ممکن است هر روز بیشتر شود [۱]بگذارید استراحت کند؛ وقتی بیدار است کنارش باشید و با او حرف بزنید [۱]
کم شدن میل به غذا و آبدر روزها و ساعت‌های آخر، بیشتر افراد میل به خوردن و نوشیدن را از دست می‌دهند و بدن به غذای کمتری نیاز دارد [۱، ۱۰]غذا را پیشنهاد کنید ولی اصرار نکنید؛ تکه یخ یا خیس کردن دهان و لب‌ها کمک می‌کند [۱، ۱۰]
کمتر پاسخ دادن یا بی‌پاسخ بودنبیمار گوشه‌گیرتر می‌شود، کند جواب می‌دهد یا اصلاً جواب نمی‌دهد [۱]با او حرف بزنید و لمسش کنید؛ بیشتر افراد هنوز می‌شنوند [۱، ۶]
گیجی، بی‌قراری یا دیدن چیزهایی که نیستنددر روزهای آخر شایع است؛ گاهی علتی درمان‌پذیر دارد، مثل یک دارو، کم‌آبی یا به هم خوردن املاح خون. دیدن عزیزانی که فوت کرده‌اند هم شایع است [۱]مراقب باشید زمین نخورد یا به خودش آسیب نزند و به تیم درمان خبر دهید [۱]
تغییر تنفستنفس نامنظم می‌شود: خیلی سطحی، با مکث‌های کوتاه، یا تند و عمیق [۱]بیمار را کمی نشسته نگه دارید؛ برای تنگی نفس، پنکه خنک رو به صورت کمک می‌کند [۱]
صدای خرخر هنگام نفس کشیدنبزاق در گلو جمع می‌شود چون بیمار دیگر توان صاف کردن گلو را ندارد؛ برای اطرافیان ناراحت‌کننده است، اما به نظر نمی‌رسد بیمار را آزار دهد [۱، ۲]سر تخت را بالا ببرید، با بالش بیمار را کمی بالاتر نگه دارید یا او را به پهلو بچرخانید [۱]
دست و پای سرد، لکه‌دار یا کبودجریان خون تغییر می‌کند و فشار خون معمولاً پایین می‌آید [۱]با پتو گرمش کنید؛ از پتوی برقی یا گرم‌کن برقی استفاده نکنید [۱]
ادرار کمتر و تیره‌تراز تغییرهای شایع روزهای آخر است [۱]اگر زیر شکم برآمده یا دردناک است، به تیم درمان خبر دهید؛ ممکن است مثانه پر شده باشد [۲]
سختی قورت دادنغذا، آب و قرص سخت قورت داده می‌شود [۱]داروها را می‌توان به شکل تزریق، چسب پوستی یا شیاف داد؛ از پزشک بپرسید [۱]

همه بیماران همه این تغییرها را ندارند و ترتیب و زمان آن‌ها در هر فرد فرق می‌کند [۱].

چرا بیمار سرطانی زیاد می‌خوابد؟

در هفته‌ها و روزهای آخر، بدن ضعیف‌تر می‌شود و خستگی از شایع‌ترین علائم است؛ ممکن است هر روز بیشتر شود و بیمار خواب‌آلوده و بی‌حال باشد [۱]. بیمار ممکن است از اطرافش کناره بگیرد، بیشتر بخوابد و کمتر به اتفاق‌های اطرافش علاقه نشان دهد [۱]. این تغییرها معمولاً به این معنا نیست که شما کار اشتباهی کرده‌اید.

اما اگر بیمار ناگهان خیلی خواب‌آلوده یا گیج شد، به تیم درمان خبر دهید؛ گاهی علت آن یک دارو، کم‌آبی یا به هم خوردن املاح خون است که می‌توان آن را درمان کرد [۱]. گاهی هم پزشک دارویی می‌دهد که هوشیاری و انرژی را کمی بیشتر کند [۱].

بیمار سرطانی که غذا نمی‌خورد: آیا باید سرم یا غذا با لوله داد؟

غذا دادن یکی از راه‌هایی است که خانواده محبتش را نشان می‌دهد؛ برای همین غذا نخوردن بیمار برای بسیاری از خانواده‌ها خیلی سخت است. اما در سرطان پیشرفته، اشتها کم می‌شود و بدن به غذای کمتری نیاز دارد [۱۰]. غذا را پیشنهاد کنید، ولی به بیمار فشار نیاورید [۱۰]. اگر خواست، مقدار کمی از غذایی را که دوست دارد به او بدهید [۱]. غذا و آب را نباید به زور داد، چون ممکن است ناراحتی یا خفگی ایجاد کند [۱].

درباره سرم: بسیاری از خانواده‌ها می‌خواهند به بیمار سرم وصل شود. در روزهای آخر، دادن سرم عمر را بیشتر و کیفیت زندگی را بهتر نکرده است؛ آسیبش معمولاً کم است و گاهی خانواده احساس می‌کند بیمار کمتر خسته و هوشیارتر شده است [۱]. در مطالعه‌ای روی ۱۲۹ بیمار سرطان پیشرفته، دادن روزانه یک لیتر سرم در مقایسه با مقدار خیلی کم، علائم، کیفیت زندگی یا طول عمر را بهتر نکرد [۵]. سرم ممکن است علائم ناراحت‌کننده کم‌آبی مثل تشنگی یا گیجی را کم کند، اما ممکن است مشکلات دیگری هم ایجاد کند؛ پس تصمیم درباره آن را برای هر بیمار جداگانه و با تیم درمان بگیرید [۲].

درباره غذا با لوله: تغذیه کمکی در روزهای آخر فایده‌ای نشان نداده و ممکن است خطر رفتن غذا به ریه و عفونت را بیشتر کند [۱].

به‌جای غذا، با مراقبت از دهان کمک کنید: دهان و لب‌ها را مرتب خیس کنید، اگر می‌تواند جرعه‌های کوچک آب بدهید و در مسواک زدن یا تمیز کردن دندان مصنوعی کمکش کنید [۱، ۲].

بیمار سرطانی در کما یا بی‌پاسخ: آیا صدای ما را می‌شنود؟

در روزها و ساعت‌های آخر، بیمار ممکن است کند جواب دهد یا دیگر به حرف‌ها جواب ندهد [۱]. با این حال بیشتر افراد تا مدتی بعد از اینکه دیگر نمی‌توانند حرف بزنند، هنوز می‌شنوند. لمس کردن و حرف زدن با بیمار، حتی اگر جواب ندهد، می‌تواند به او آرامش بدهد [۱].

در مطالعه‌ای کوچک در یک مرکز مراقبت پایان زندگی در کانادا، ثبت فعالیت مغز نشان داد که مغز بیشتر بیمارانی که دیگر به اطراف پاسخ نمی‌دادند، چند ساعت پیش از مرگ هنوز به صداها واکنش نشان می‌داد [۶]. پس حرف‌هایتان را بزنید؛ می‌توانید دعا یا شعری را که دوست دارد برایش بخوانید.

چطور بیمار را در خانه راحت نگه داریم؟

  1. ۱

    مراقبت از دهان و لب‌ها

    دهان و لب‌ها را مرتب با گاز یا پنبه خیس تمیز و مرطوب کنید یا تکه کوچک یخ بدهید [۱]. خانواده می‌تواند در این کار و دادن جرعه‌های آب کمک کند؛ روش ایمن آن را از پرستار بپرسید [۲].

  2. ۲

    درد را کنترل کنید

    همه بیماران در روزهای آخر درد ندارند، اما اگر درد هست، معمولاً می‌توان آن را کنترل کرد [۱، ۲]. اگر بیمار دیگر نمی‌تواند قرص بخورد، مسکن را می‌توان به شکل تزریق یا انفوزیون داد؛ این کار با دستور پزشک در خانه هم ممکن است [۱]. بی‌قراری گاهی از درد یا پر بودن مثانه یا روده است [۲]. راهنمای درد سرطان را ببینید.

  3. ۳

    نفس کشیدن را راحت‌تر کنید

    بیمار را کمی نشسته نگه دارید و پنکه‌ای خنک را رو به صورتش بگیرید. داروهایی مثل مرفین تنگی نفس را کم می‌کنند [۱]. اکسیژن معمولاً فقط وقتی داده می‌شود که اکسیژن خون پایین باشد [۱، ۲].

  4. ۴

    وضعیت بدن را تغییر دهید

    تغییر وضعیت بدن به راحتی بیمار و کم شدن درد کمک می‌کند [۲]. برای صدای خرخر، سر تخت را بالا ببرید یا بیمار را به پهلو بچرخانید [۱].

  5. ۵

    گرم نگه دارید، بدون وسایل برقی

    اگر دست و پا سرد است، از پتو استفاده کنید، نه پتوی برقی یا گرم‌کن برقی [۱].

  6. ۶

    داروها را با پزشک مرور کنید

    داروهایی که دیگر کمکی به راحتی بیمار نمی‌کنند، مثل داروی کلسترول، را می‌توان با نظر پزشک قطع کرد [۱، ۲]. از تیم درمان بخواهید از پیش برای درد، تنگی نفس، تهوع، بی‌قراری و صدای خرخر دارو تجویز کند تا در صورت نیاز زود داده شود [۲].

کی باید با پزشک تماس بگیرم؟

همان موقع با تیم مراقبت تسکینی یا پزشک بیمار تماس بگیرید اگر:

  • درد کنترل نمی‌شود؛ مثلاً بیمار ناله می‌کند، چهره‌اش درهم است یا بی‌قرار است [۱، ۲]
  • دیگر نمی‌تواند داروهایش را قورت دهد و باید راه دیگری برای دادن دارو پیدا شود [۱]
  • تنگی نفس، بی‌قراری یا گیجی بیمار را آزار می‌دهد یا ممکن است به خودش آسیب بزند [۱، ۲]
  • چند ساعت است ادرار نکرده و زیر شکمش برآمده یا دردناک است [۲]
  • تشنج یا خونریزی شدید دارد، یا تب دارد و ناراحت است [۱، ۲]

از پیش با پزشک درباره خواسته بیمار در مورد احیا (CPR) صحبت کنید تا در لحظه‌های سخت بدانید چه باید کرد [۱]. اگر برنامه‌ای از پیش ندارید و حال بیمار ناگهان بد شد، با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید.

چطور با بیمار حرف بزنیم و خداحافظی کنیم؟

بسیاری از بیماران با در میان گذاشتن احساساتشان و گفتن حرف‌هایی که می‌خواهند بزنند، آرام می‌شوند [۱۱]. لازم نیست حرف درستی پیدا کنید؛ مهم‌ترین چیز این نیست که چه می‌گویید، بلکه این است که نشان دهید برایتان مهم است [۱۰]. اغلب، فقط کنارش بودن کافی است [۱۱]. بیشتر گوش دهید؛ لازم نیست برای همه مشکلات راه‌حل پیدا کنید [۱۱].

چند جمله که کمک می‌کند
به‌جای ایناین را امتحان کنید
«حالت خوب می‌شود.»«چیزی هست که نگرانت کند؟» [۱۰]
«این‌طوری حرف نزن! تو از پسش برمی‌آیی.»«کنار آمدن با همه این‌ها باید خیلی سخت باشد.» [۱۰]
«دیگر کاری از کسی برنمی‌آید.»«ما همیشه کنارت هستیم.» [۱۰]
«تسلیم نشو، من به تو نیاز دارم.»«خیلی دلم برایت تنگ می‌شود، اما یک جوری از پسش برمی‌آییم.» [۱۰]
«حتماً یک درمان دیگر هست.»«بهترین درمان‌ها را می‌گیریم، و وقتی هر کاری را کردیم، کنار هم هستیم.» [۱۰]
«غصه نخور، خوب می‌شوی.»«سخت است. می‌توانم کمی پیشت بنشینم؟» [۱۰]

این جمله‌ها از یک کتاب راهنمای مراقبت در بیماری‌های جدی گرفته شده است که مؤسسه ملی سرطان آمریکا آن را آورده است.

آیین‌ها و باورهای مذهبی و فرهنگی، مثل دعا یا حضور یک روحانی، برای بسیاری از خانواده‌ها در این زمان مهم است؛ به تیم درمان بگویید چه چیزی برای بیمار و خانواده‌تان مهم است [۱].

بچه‌ها: اگر کودکی می‌خواهد بیمار را ببیند، از قبل آرام توضیح دهید چه خواهد دید؛ مثلاً اینکه مادربزرگ در تخت است، شاید خواب باشد یا کم حرف بزند، ولی می‌فهمد که آمده‌ای. به خود کودک هم حق انتخاب بدهید؛ اگر نخواست یا نتوانست بیاید، می‌تواند نامه بنویسد، نقاشی بکشد یا پیام صوتی بفرستد [۱۰]. راهنمای چطور با فرزندان درباره سرطان صحبت کنیم را ببینید.

برای جمله‌های بیشتر، راهنمای به بیمار سرطانی چه بگوییم را ببینید.

بعد از فوت: لحظه‌های اول

بعد از فوت، خانواده ممکن است بخواهد مدتی کنار عزیزش بماند [۱]. آیین‌ها و رسم‌هایی که برای خانواده مهم است، مثل آیین‌های مذهبی و مراسم وداع، را از پیش به تیم درمان بگویید [۱]. کادر درمان، مددکار اجتماعی یا روحانی می‌توانند کارهایی را که بعد از فوت باید انجام شود، توضیح دهند [۱].

مراقبت از خودتان و سوگ پیش از فقدان

ممکن است پیش از فوت عزیزتان احساس سوگ کنید؛ به این «سوگ پیش از فقدان» می‌گویند و طبیعی است [۱۲]. خود بیمار هم ممکن است آن را تجربه کند؛ تقریباً یک نفر از هر ۴ بیمار مبتلا به سرطان غیرقابل‌درمان چنین سوگی را احساس می‌کند [۸]. حرف زدن با کسی که برای کمک در سوگ آموزش دیده، به بیمار و خانواده کمک می‌کند با مرگ نزدیک کنار بیایند [۸].

رنج مراقبان گاهی از رنج خود بیمار هم بیشتر است؛ برای همین حمایت از مراقب از همان ابتدا مهم است [۱]. بسیاری از مراقبان می‌گویند بیش از توانشان کار کردند و ای کاش زودتر کمک خواسته بودند [۱۲]. احساس گناه، خشم یا خستگی هم طبیعی است؛ با کسی که به او اعتماد دارید حرف بزنید [۱۲]. تیم پایان زندگی یا داوطلبان می‌توانند مدتی جای شما را بگیرند تا استراحت کنید [۹]. راهنمای خانواده و مراقبان بیمار سرطانی را ببینید.

بعد از فوت: غم، بی‌خوابی، بی‌اشتهایی، خستگی، احساس گناه و موج‌های ناگهانی غم، مثلاً در سالگرد یا هنگام جمع کردن وسایل عزیزتان، طبیعی است. در بیشتر افراد این علائم بین ۶ ماه تا ۲ سال بعد کم می‌شود [۸]. اگر غم کم نمی‌شود، بسیار شدید است یا نمی‌گذارد کارهای روزانه‌تان را انجام دهید، از مشاور سوگ یا پزشک کمک بگیرید [۸]. راهنمای اضطراب و افسردگی در سرطان هم کمک می‌کند.

پرسش‌های متداول

آیا مرفین مرگ را جلو می‌اندازد؟

برخی بیماران و خانواده‌ها نگران‌اند که مرفین و داروهای مشابه مرگ را زودتر کنند، اما مطالعه‌ها ارتباطی بین مصرف این داروها و زودتر فوت کردن نشان نداده‌اند [۱]. این داروها درد را در روزهای آخر به‌خوبی کم می‌کنند [۱]. مطالعه‌ها همچنین نشان نداده‌اند که داروهای آرام‌بخشی که برای رنج بسیار شدید در روزهای آخر داده می‌شوند، عمر را کوتاه کنند [۱].

از کجا بفهمیم چند روز دیگر زنده است؟

هیچ‌کس نمی‌تواند زمان دقیق را بگوید. پایان زندگی ممکن است ماه‌ها، هفته‌ها، روزها یا ساعت‌ها باشد و همه نشانه‌ها در همه دیده نمی‌شوند [۱]. برخی تغییرها، مثل صدای خرخر هنگام نفس کشیدن، معمولاً نشان می‌دهد که مرگ ممکن است ظرف چند ساعت یا چند روز باشد [۱]. از تیم درمان بپرسید؛ آن‌ها باید صادقانه بگویند چه می‌دانند و چه چیزی هنوز معلوم نیست [۲].

بهتر است بیمار در خانه باشد یا بیمارستان؟

بسیاری از بیماران دوست دارند در خانه باشند. به نظر می‌رسد کسانی که با حمایت تیم پایان زندگی در خانه فوت می‌کنند، علائم بهتر کنترل‌شده و کیفیت زندگی بهتری دارند و خانواده‌شان هم بعدها راحت‌تر با فقدان کنار می‌آید [۱]. اما همه خانه را انتخاب نمی‌کنند؛ مهم این است که درباره خواسته بیمار و بهترین راه انجام آن با هم و با پزشک صحبت کنید [۱].

آیا آنتی‌بیوتیک یا تزریق خون در روزهای آخر کمک می‌کند؟

فایده آنتی‌بیوتیک در روزهای آخر روشن نیست و هدف اصلی راحتی بیمار است [۱]. مطالعه‌ها هم نشان نداده‌اند که تزریق خون در پایان زندگی ایمن و مؤثر باشد؛ تصمیم درباره آن به هدف‌های مراقبت و خواسته بیمار بستگی دارد [۱].

اعضای خانواده درباره ادامه درمان با هم اختلاف دارند؛ چه کنیم؟

این اختلاف خیلی شایع است. از تیم درمان بخواهید یک جلسه خانوادگی بگذارد و هدف درمان را توضیح دهد: کند کردن سرطان، کم کردن درد و علائم یا طولانی‌تر کردن زندگی [۱۰]. در نهایت تصمیم با خود بیمار است؛ اگر دیگر نمی‌تواند حرف بزند، فکر کنید او خودش چه می‌خواست [۱۰].

آیا باید به بیمار بگوییم که روزهای آخر است؟

رهنمود مراقبت روزهای آخر در بریتانیا توصیه می‌کند درباره وضعیت با خود بیمار صحبت شود، مگر اینکه خودش نخواهد بداند، و از او پرسیده شود چقدر می‌خواهد بداند [۲]. بعضی بیماران همه جزئیات را می‌خواهند و بعضی ترجیح می‌دهند کمتر بدانند [۹]. اگر نمی‌دانید چطور شروع کنید، راهنمای به بیمار سرطانی چه بگوییم را ببینید.

نشانه‌های مرگ نزدیک و مراقبت روزهای آخر (ویژه پزشکان)

نمایش جزئیاتبستن
ویژه پزشکان
  • NICE NG31: نشانه‌های ورود به روزهای آخر: بی‌قراری، تنفس شاین‌استوکس، کاهش سطح هوشیاری، پوست لکه‌دار (mottling)، ترشحات تنفسی پرصدا، کاهش وزن پیشرونده، خستگی و بی‌اشتهایی فزاینده، و تغییر ارتباط، تحرک یا عملکرد؛ ارزیابی دوباره دست‌کم هر ۲۴ ساعت؛ پرهیز از آزمایش‌هایی که مراقبت را تغییر نمی‌دهند. داروهای پیش‌بینانه (anticipatory) برای درد، تنگی نفس، تهوع و استفراغ، اضطراب و بی‌قراری و ترشحات پرصدا؛ راه زیرجلدی یا وریدی (نه عضلانی)؛ پمپ سرنگ اگر بیش از ۲ یا ۳ دوز PRN در ۲۴ ساعت لازم شد. اکسیژن فقط در هیپوکسمی علامت‌دار؛ تنگی نفس: اپیوئید و/یا بنزودیازپین؛ اضطراب: بنزودیازپین؛ دلیریوم: آنتی‌سایکوتیک؛ ترشحات: آتروپین، گلیکوپیرونیوم، هیوسین بوتیل‌بروماید یا هیوسین هیدروبروماید. هیدراتاسیون کمکی: آزمون درمانی اگر علائم کم‌آبی (تشنگی، دلیریوم) آزاردهنده است، با پایش دست‌کم هر ۱۲ ساعت [۲].
  • نشانه‌های بالینی مرگ ظرف ۳ روز (Hui؛ ۳۵۷ بیمار در دو واحد تسکینی حاد): ویژگی بیش از ۹۵٪ و LR مثبت بالا برای نبض رادیال غیرقابل‌لمس (۱۵٫۶)، کاهش برون‌ده ادرار (۱۵٫۲)، تنفس شاین‌استوکس (۱۲٫۴)، تنفس با حرکت فک (۱۰) و خرخر مرگ (۹) [۳]؛ و مردمک‌های بدون واکنش (۱۶٫۷)، ناتوانی در بستن پلک (۱۳٫۶)، صدای ناله از تارهای صوتی (۱۱٫۸)، خونریزی گوارشی فوقانی (۱۰٫۳)، کاهش پاسخ به صدا (۸٫۳)، افتادگی چین بینی‌لبی (۸٫۳)، هیپراکستانسیون گردن (۷٫۳) و کاهش پاسخ به محرک بینایی (۶٫۷) [۴]. کاهش هوشیاری، PPS ‏≤۲۰٪ و دیسفاژی مایعات زودتر و شایع‌تر ولی کم‌ویژگی (کمتر از ۹۰٪) بودند [۳].
  • هیدراتاسیون (Bruera ‏۲۰۱۳؛ ۱۲۹ بیمار هاسپیس؛ سالین ۱ لیتر در روز در برابر ۱۰۰ میلی‌لیتر در روز): بدون تفاوت در مجموع ۴ علامت کم‌آبی (‎−۳٫۳ در برابر −۲٫۸؛ P=۰٫۷۷)، دلیریوم، کیفیت زندگی یا بقا (میانه ۲۱ در برابر ۱۵ روز؛ P=۰٫۸۳) [۵].
  • خرخر مرگ (SILENCE؛ ۱۵۷ بیمار در ۶ هاسپیس هلند): اسکوپولامین بوتیل‌بروماید پیشگیرانه ۲۰ میلی‌گرم زیرجلدی ۴ بار در روز در برابر دارونما: خرخر درجه ۲ یا بیشتر ۱۳٪ در برابر ۲۷٪ (اختلاف ۱۴٪؛ ۹۵٪ CI: ۲٪ تا ۲۷٪؛ P=۰٫۰۲)؛ بی‌قراری ۲۸٪ در برابر ۲۳٪ [۷].
  • بیشتر بخوانید: مراقبت تسکینی؛ مراقبت تسکینی زودهنگام؛ ابزار تبدیل دوز مخدرها.

منابع علمی

۱۲ منبع
نمایش همه منابعبستن فهرست منابع

شماره‌های داخل متن، مانند [۱]، به این منابع اشاره دارند. منابعی که دکمه «خلاصه و ترجمه فارسی» دارند، در کتابخانه شواهد علمی خلاصه و ترجمه شده‌اند.

  1. ۱
    Last Days of Life (PDQ®)–Patient VersionNational Cancer Institute · cancer.gov · 2024
    منبع بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳ ۴ ۵ ۶ ۷ ۸ ۹ ۱۰ ۱۱ ۱۲ ۱۳ ۱۴ ۱۵ ۱۶ ۱۷ ۱۸ ۱۹ ۲۰ ۲۱ ۲۲ ۲۳ ۲۴ ۲۵ ۲۶ ۲۷ ۲۸ ۲۹ ۳۰ ۳۱ ۳۲ ۳۳ ۳۴ ۳۵ ۳۶ ۳۷ ۳۸ ۳۹ ۴۰ ۴۱ ۴۲ ۴۳ ۴۴ ۴۵ ۴۶ ۴۷ ۴۸ ۴۹ ۵۰ ۵۱ ۵۲ ۵۳ ۵۴ ۵۵ ۵۶ ۵۷ ۵۸ ۵۹ ۶۰ ۶۱ ۶۲ ۶۳ ۶۴ ۶۵
  2. ۲
    Care of dying adults in the last days of life (NICE guideline NG31) — RecommendationsNational Institute for Health and Care Excellence · nice.org.uk · 2015
    منبع بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳ ۴ ۵ ۶ ۷ ۸ ۹ ۱۰ ۱۱ ۱۲ ۱۳ ۱۴ ۱۵ ۱۶ ۱۷ ۱۸ ۱۹
  3. ۳
    Clinical signs of impending death in cancer patientsHui D, dos Santos R, Chisholm G, et al · Oncologist · 2014;19:681-7
    DOIPubMed بازگشت به متن: ۱ ۲
  4. ۴
    Bedside clinical signs associated with impending death in patients with advanced cancer: preliminary findings of a prospective, longitudinal cohort studyHui D, Dos Santos R, Chisholm G, et al · Cancer · 2015;121:960-7
    DOIPubMed بازگشت به متن
  5. ۵
    Parenteral hydration in patients with advanced cancer: a multicenter, double-blind, placebo-controlled randomized trialBruera E, Hui D, Dalal S, et al · J Clin Oncol · 2013;31:111-8
    DOIPubMed بازگشت به متن: ۱ ۲
  6. ۶
    Electrophysiological evidence of preserved hearing at the end of lifeBlundon EG, Gallagher RE, Ward LM · Sci Rep · 2020;10:10336
    DOIPubMed بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳
  7. ۷
    Effect of Prophylactic Subcutaneous Scopolamine Butylbromide on Death Rattle in Patients at the End of Life: The SILENCE Randomized Clinical Trialvan Esch HJ, van Zuylen L, Geijteman ECT, et al · JAMA · 2021;326:1268-1276
    DOIPubMed بازگشت به متن
  8. ۸
    Grief, Bereavement, and Coping With Loss (PDQ®)–Patient VersionNational Cancer Institute · cancer.gov · 2025
    منبع بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳ ۴
  9. ۹
    Choices for Cancer Care When Treatment May Not Be an OptionNational Cancer Institute · cancer.gov · 2024
    منبع بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳
  10. ۱۰
    Plans and Decisions for End-of-Life Care as a Cancer CaregiverNational Cancer Institute · cancer.gov · 2025
    منبع بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳ ۴ ۵ ۶ ۷ ۸ ۹ ۱۰ ۱۱ ۱۲ ۱۳ ۱۴ ۱۵
  11. ۱۱
    Talking to Family and Friends about Your Advanced CancerNational Cancer Institute · cancer.gov · 2025
    منبع بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳
  12. ۱۲
    Taking Care of Yourself – Advanced Cancer and CaregiversNational Cancer Institute · cancer.gov · 2025
    منبع بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳ ۴

این مطلب بر پایه منابع علمی معتبر تهیه شده و آخرین بار در ۶ آبان ۱۴۰۵ به‌روزرسانی شده است. محتوای این وب‌سایت صرفاً جنبه آموزشی و اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین مشاوره، تشخیص یا درمان توسط پزشک متخصص نیست. برای هر تصمیم درمانی با پزشک معالج خود مشورت کنید.

این برگه از سایت چاپ شده است؛ نسخه کامل و به‌روز: https://drdabiri.com/guides/end-of-life-cancer/

مطالب مرتبط

مراقب بیمار۶ آبان ۱۴۰۵ راهنمای خانواده و مراقبان بیمار سرطانی اگر از عزیزی مبتلا به سرطان مراقبت می‌کنید: مدیریت داروها و نوبت‌ها، پیشگیری از عفونت و کمک به تغذیه، علائمی که فوری است، و راه‌های مراقبت از خودتان و کمک گرفتن از دیگران. روحیه دادن به بیمار سرطانی۶ آبان ۱۴۰۵ به بیمار سرطانی چه بگوییم و چطور به او روحیه بدهیم؟ مهم‌ترین کار، کنار بیمار بودن و گوش دادن است، نه پیدا کردن حرف کامل. در این راهنما می‌خوانید چه بگوییم و چه نگوییم، چطور کمک عملی پیشنهاد کنیم، در دوران شیمی‌درمانی چطور به عیادت برویم و چه ببریم، و چطور خبر بد را بگوییم. مورفین۴ آبان ۱۴۰۵ درد سرطان: درمان‌پذیر است، تحمل نکنید درد سرطان در بیشتر بیماران با داروهای مناسب و منظم کنترل می‌شود. مورفین با دوز درست، داروی اصلی درد متوسط تا شدید است و مراقبت تسکینی زودهنگام کیفیت زندگی و حتی بقا را بهتر کرده است.