نکات کلیدی
- غم، نگرانی و ترس بعد از تشخیص سرطان طبیعی است. تقریباً نیمی از بیماران سرطانی می‌گویند پریشانی زیادی دارند [۲].
- افسردگی با غم معمولی فرق دارد و از هر ۱۰ نفری که سرطان می‌گیرند، حدود ۲ نفر را گرفتار می‌کند؛ افسردگی قابل درمان است [۱].
- ترس از برگشت سرطان بسیار شایع است: در یک مطالعه بزرگ، حدود یک نفر از هر ۵ نفر ترسی آن‌قدر شدید داشت که به کمک تخصصی نیاز داشت [۳].
- گفت‌وگو، درمان‌های روان‌شناختی و ورزش منظم اضطراب و افسردگی را کم می‌کنند [۶، ۸].
- دارو به برخی افراد کمک می‌کند، به‌ویژه وقتی علائم شدید است یا روش‌های دیگر کافی نبوده‌اند [۶، ۹].
- فکر آسیب زدن به خود یا خودکشی فوری است: همان لحظه با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید یا به نزدیک‌ترین اورژانس بیمارستان بروید [۱].
اضطراب و افسردگی در سرطان چقدر شایع است؟
شنیدن خبر سرطان، درمان طولانی و انتظار برای جواب آزمایش‌ها برای هر کسی سخت است. تقریباً همه بیماران سرطانی در دوره‌ای پریشان می‌شوند؛ از غم و ترس گرفته تا مشکلات جدی‌تر مثل افسردگی، اضطراب یا حمله‌های وحشت [۲]. نزدیک به نیمی از بیماران سرطانی می‌گویند کمی اضطراب دارند و حدود یک نفر از هر ۴ نفر اضطراب زیادی دارد [۲].
پریشانی بیشتر در این زمان‌ها پیش می‌آید: کمی بعد از تشخیص، شروع درمان، پایان درمان، دوره‌ای که بیماری فروکش کرده و وقتی سرطان برمی‌گردد [۲]. نوع سرطان معمولاً در میزان پریشانی فرق زیادی ایجاد نمی‌کند [۲]. داشتن این احساسات نشانه ضعف نیست؛ نشانه این است که با موضوع سختی روبه‌رو هستید.
نگرانی طبیعی یا افسردگی؟
واکنش طبیعی: غم، نگرانی یا ترس می‌آید و می‌رود، اما هنوز می‌توانید کارهای روزانه را انجام دهید، با خانواده و دوستان در ارتباط بمانید و چیزهایی در زندگی برایتان معنا و ارزش دارد [۲].
افسردگی: فقط گاهی دل‌گرفته بودن نیست؛ غم و ناامیدی ادامه‌دار، بی‌انرژی بودن و سختی در کنار آمدن با زندگی روزمره است. اگر این حالت‌ها بیشتر ساعت‌های روز و بیش از ۲ هفته ادامه داشته باشد، ممکن است افسردگی باشد [۱]. نشانه‌های دیگر [۱]:
- بی‌علاقگی و لذت نبردن از کارهایی که قبلاً دوست داشتید
- تغییر در خواب و اشتها
- خستگی بی‌دلیل، کندی یا بی‌قراری
- احساس بی‌ارزشی، ناامیدی، درماندگی یا احساس گناه بی‌دلیل
- ناتوانی در تمرکز و فکرهای تکراری
- فکر کردن زیاد به مرگ یا خودکشی
اضطراب شدید اغلب علائم جسمی هم دارد: تنگی نفس، تپش قلب، تعریق، بی‌قراری، گرفتگی عضلات، سرگیجه، تهوع، زودرنجی یا ترس از اینکه دچار حمله قلبی شده‌اید [۲]. برخی از این علائم شبیه علائم خود بیماری یا عوارض درمان است [۹]؛ پس آن‌ها را به پزشک بگویید تا علتشان بررسی شود.
سابقه افسردگی یا اضطراب، نداشتن حمایت خانواده و دوستان، درد کنترل‌نشده، ضعف جسمی و برخی داروها مثل کورتون‌ها احتمال افسردگی را بیشتر می‌کنند [۱].
ترس از برگشت سرطان و «اضطراب اسکن»
بعد از پایان درمان بیشتر افراد خوشحال‌اند، اما نگرانی تازه‌ای هم دارند: «اگر سرطان برگردد چه؟» کمتر دیدن تیم درمان هم ممکن است این نگرانی را بیشتر کند [۲]. در یک مطالعه بزرگ روی بیش از ۹ هزار بیمار و بازمانده سرطان در ۱۳ کشور، نزدیک به نیمی از آن‌ها ترسی داشتند که احتمالاً یک مشکل واقعی بود و حدود یک نفر از هر ۵ نفر ترسی آن‌قدر شدید داشت که به کمک تخصصی نیاز داشت [۳]. این ترس در همه انواع سرطان و در همه سال‌های بعد از تشخیص دیده شد؛ در زنان بیشتر بود و با بالا رفتن سن کمتر می‌شد [۳].
«اضطراب اسکن» نامی است که به نگرانی پیش از اسکن‌ها و آزمایش‌های پیگیری و در روزهای انتظار برای جواب داده‌اند. پریشانی پیش از ویزیت‌های پیگیری و هنگام انتظار برای جواب آزمایش طبیعی است [۲]. در نزدیک به نیمی از مطالعاتی که نگرانی را پیش و پس از اسکن سنجیدند، نگرانی بعد از اسکن کمتر شد؛ و بیشتر روش‌هایی که برای کم کردن آن آزمایش شدند (آرام‌سازی، سرگرم کردن ذهن، آموزش و حمایت روانی) مؤثر بودند [۵]. برای دانستن اینکه پیگیری بعد از درمان چطور است، صفحه عود سرطان چیست و چگونه پیگیری می‌شود؟ را ببینید.
کنار آمدن با ترس از برگشت بیماری
- ۱
اطلاعات درست بگیرید
از تیم درمان بپرسید در نوع و مرحله سرطان شما برنامه پیگیری چیست و کدام علائم را باید زود گزارش کنید. فهرست پرسش‌ها و نگرانی‌هایتان را پیش از ویزیت بنویسید.
- ۲
برای روز اسکن برنامه بریزید
یک همراه با خود ببرید و برای روزهای انتظار کارهای سرگرم‌کننده برنامه‌ریزی کنید. تمرین آرام‌سازی و تنفس عمیق، سرگرم کردن ذهن و حمایت روانی در مطالعات به کم شدن این نگرانی کمک کرده‌اند [۵].
- ۳
زندگی را ادامه دهید
ادامه دادن کارهای روزمره و کار، و پرداختن به کارهایی که برایتان معنا دارند، سازگاری را آسان‌تر می‌کند [۲]. راهنمای بازگشت به کار و زندگی روزمره را هم ببینید.
- ۴
اگر نگرانی روزتان را گرفته، کمک بخواهید
درمان‌های روان‌شناختی ترس از برگشت سرطان را کم می‌کنند و اثرشان تا مدت‌ها تا حد زیادی باقی می‌ماند. درمان‌هایی که یاد می‌دهند با فکرهای نگران‌کننده و دوباره و دوباره فکر کردن به آن‌ها طور دیگری رفتار کنید، اثر بیشتری داشتند [۴].
چه چیزهایی واقعاً کمک می‌کند؟
راه‌های مؤثر
حرف بزنید
احساستان را با خانواده، دوستان یا تیم درمان در میان بگذارید. حمایت عاطفی و اجتماعی، از جمله گروه‌های حمایتی، آموزش درباره سرطان و تمرین آرام‌سازی، افسردگی و اضطراب را کم کرده و امید را بیشتر کرده است [۲].
درمان‌های روان‌شناختی
ورزش منظم
ورزش هوازی با شدت متوسط، مثل پیاده‌روی تند، حدود ۳ بار در هفته و هر بار ۳۰ تا ۶۰ دقیقه، در طول ۱۲ هفته اضطراب و علائم افسردگی را در بازماندگان سرطان کم کرده است [۸]. با کم شروع کنید و آرام‌آرام بیشتر کنید (آیا در دوران درمان می‌توان ورزش کرد؟).
خواب و روال روزانه
تغییر خواب از نشانه‌های رایج افسردگی است و خواب بد خودش می‌تواند حال روحی را بدتر کند [۱]. ساعت خواب و بیداری منظم داشته باشید و اگر بی‌خوابی ادامه پیدا کرد، به پزشک بگویید. راهنمای خستگی ناشی از سرطان را هم ببینید.
دارو، وقتی لازم است
پزشک چه کارهایی می‌تواند انجام دهد؟
تیم درمان باید از همان ویزیت اول و بعد در فاصله‌های منظم، به‌ویژه وقتی وضعیت بیماری تغییر می‌کند (مثلاً پایان درمان یا برگشت بیماری)، درباره حال روحی شما بپرسد [۷]. یک ابزار ساده «دماسنج پریشانی» است: از شما می‌خواهند بگویید در هفته گذشته از ۰ (بدون پریشانی) تا ۱۰ (بیشترین پریشانی) چقدر پریشان بوده‌اید. اگر عدد شما ۴ یا بیشتر باشد، تیم درمان با یک فهرست بررسی می‌کند چه چیزی آزارتان می‌دهد (مسائل عملی، خانوادگی، عاطفی، معنوی یا جسمی) و چه کمکی لازم است [۷].
پزشک علت‌های جسمی را هم بررسی می‌کند؛ چون درد کنترل‌نشده، کم‌خونی، تب، اختلال تیروئید، کمبود ویتامین B12 یا فولات، بالا یا پایین بودن کلسیم، سدیم یا پتاسیم خون، برخی داروها و خواب بد می‌توانند باعث افسردگی شوند [۱]. اگر کسی از حال روحی‌تان نپرسید، خودتان بگویید: «حالم خوب نیست و به کمک نیاز دارم.» رهنمود متخصصان سرطان آمریکا توصیه می‌کند به همه بیماران درباره افسردگی و اضطراب آموزش داده شود و نوع کمک بر اساس شدت علائم انتخاب شود [۶].
کجا کمک بگیرم؟
- ۱
پزشک یا پرستار خودتان
از تیم درمان سرطان شروع کنید. آن‌ها می‌توانند شما را به مددکار اجتماعی، روان‌شناس، روان‌پزشک، متخصص مراقبت تسکینی یا مشاور مذهبی معرفی کنند [۲].
- ۲
روان‌شناس یا روان‌پزشک
اگر داروها بعد از ۲ تا ۴ هفته کمکی نکرده‌اند، افسردگی بدتر شده یا مانع ادامه درمان سرطان شده است، دیدن روان‌شناس یا روان‌پزشک توصیه می‌شود [۱].
- ۳
گروه‌های حمایتی
گفت‌وگو با کسانی که تجربه مشابه دارند در یک گروه حمایتی، پریشانی را کم کرده است [۲].
- ۴
خانواده را هم در نظر بگیرید
اعضای خانواده هم ممکن است دچار اضطراب و افسردگی شوند؛ خانواده‌هایی که درباره احساساتشان حرف می‌زنند و با هم مشکلات را حل می‌کنند، کمتر دچار آن می‌شوند [۱]. راهنمای خانواده و مراقبان و اگر فرزند دارید، چطور با فرزندانم درباره سرطانم صحبت کنم؟ را ببینید.
کی باید با پزشک تماس بگیرم؟
فوری، همان لحظه: اگر به آسیب زدن به خود یا خودکشی فکر می‌کنید یا برای آن برنامه دارید، همین حالا با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید یا به نزدیک‌ترین اورژانس بیمارستان بروید و تنها نمانید [۱]. اگر نگران یکی از عزیزانتان هستید، همین کار را برای او انجام دهید.
در اولین فرصت با پزشک یا تیم درمان صحبت کنید اگر:
- غم، ناامیدی یا بی‌علاقگی بیشتر ساعت‌های روز و بیش از ۲ هفته ادامه دارد [۱].
- نگرانی یا ترس نمی‌گذارد بخوابید، کار کنید یا با دیگران باشید و زندگی روزمره‌تان را مختل کرده است [۲].
- حمله‌های ناگهانی ترس با تپش قلب، تنگی نفس، تعریق یا سرگیجه دارید؛ این علائم را باید پزشک بررسی کند [۲].
- حال روحی‌تان باعث شده نخواهید درمان سرطان را ادامه دهید [۱].
پرسش‌های متداول
آیا افسردگی بعد از تشخیص سرطان طبیعی است؟
غم و نگرانی بعد از تشخیص طبیعی است، اما افسردگی بیماری جداگانه‌ای است که درمان دارد. اگر غم و ناامیدی بیشتر ساعت‌های روز و بیش از ۲ هفته ادامه دارد یا نمی‌توانید کارهای معمولتان را انجام دهید، با پزشک صحبت کنید [۱].
ترس از برگشت سرطان کی تمام می‌شود؟
اضطراب پیش از هر اسکن را چطور کم کنم؟
تمرین آرام‌سازی و تنفس، سرگرم کردن ذهن، آموزش درباره خود آزمایش و حمایت روانی در بیشتر مطالعات به کم شدن این نگرانی کمک کرده‌اند [۵]. یک همراه با خود ببرید و از تیم درمان بپرسید جواب را کی و چطور به شما می‌گویند.
آیا در دوران شیمی‌درمانی می‌توانم داروی ضدافسردگی بخورم؟
ورزش واقعاً به افسردگی کمک می‌کند؟
بله. ورزش هوازی منظم با شدت متوسط اضطراب و علائم افسردگی را در بازماندگان سرطان کم کرده است [۸]. در زنانی که سرطان سینه را پشت سر گذاشته بودند، دست‌کم ۱۵۰ دقیقه ورزش متوسط تا شدید در هفته افسردگی را کم کرد [۱].
اگر از حال روحی‌ام بگویم، پزشک فکر نمی‌کند ضعیف هستم؟
نه. رهنمودهای سرطان توصیه می‌کنند پریشانی در همه مراحل بیماری شناخته، ثبت و به‌موقع درمان شود [۷]. پرسیدن درباره حال روحی بخشی از مراقبت استاندارد سرطان است.
نکات برای پزشکان (ویژه پزشکان)
نمایش جزئیاتبستن
- ASCO ۲۰۲۳ (بازماندگان بزرگسال): مدل مراقبت پلکانی (مؤثرترین و کم‌هزینه‌ترین مداخله متناسب با شدت علائم)؛ آموزش درباره افسردگی و اضطراب به همه بیماران. افسردگی متوسط: CBT، فعال‌سازی رفتاری (BA)، MBSR، فعالیت بدنی ساختارمند یا مداخلات روانی‌اجتماعی با پشتوانه تجربی. اضطراب متوسط: CBT، BA، فعالیت بدنی ساختارمند، ACT یا مداخلات روانی‌اجتماعی. علائم شدید: شناخت‌درمانی، BA، CBT، MBSR یا درمان بین‌فردی. دارودرمانی برای بیمارانی که به درمان خط اول دسترسی ندارند، دارو را ترجیح می‌دهند، قبلاً به دارو خوب پاسخ داده‌اند یا با درمان روان‌شناختی یا رفتاری بهتر نشده‌اند؛ شواهد دارویی در بازماندگان سرطان ناهمگون بود [۶].
- NCCN (مدیریت پریشانی): غربالگری با دماسنج پریشانی (۰ تا ۱۰، هفته گذشته) و فهرست ۳۹ مشکل در پنج حوزه (عملی، خانوادگی، عاطفی، معنوی یا مذهبی، جسمی)؛ نمره ۴ یا بیشتر → بررسی فهرست مشکلات و پرسش بیشتر. غربالگری دست‌کم در ویزیت اول، در فاصله‌های مناسب و هنگام نیاز بالینی، به‌ویژه با تغییر وضعیت بیماری (بهبودی، عود، پیشرفت، عوارض درمان). پریشانی باید در همه مراحل بیماری شناخته، پایش، ثبت و به‌موقع درمان شود؛ در بررسی‌ها ۲۰٪ تا ۵۲٪ بیماران پریشانی قابل توجه داشتند [۷].
- ترس از عود (FCR): متاآنالیز داده‌های فردی (۴۶ مطالعه، ۹۳۱۱ نفر، FCRI-SF با دامنه ۰ تا ۳۶): ۵۸٫۸٪ نمره ۱۳ یا بیشتر (احتمال FCR در سطح بالینی)، ۴۵٫۱٪ نمره ۱۶ یا بیشتر (FCR بالینی محتمل) و ۱۹٫۲٪ نمره ۲۲ یا بیشتر (شدت نیازمند مداخله تخصصی)؛ با افزایش سن کمتر و در زنان بیشتر [۳]. مداخلات روان‌شناختی (۲۳ کارآزمایی کنترل‌شده): g ۰٫۳۳ پس از مداخله و ۰٫۲۸ در پیگیری؛ CBTهای معاصر متمرکز بر فرایندهای شناختی (نگرانی، نشخوار فکری، سوگیری توجه) اثر بزرگ‌تری داشتند (g ۰٫۴۲ در برابر ۰٫۲۴)؛ قطعیت شواهد متوسط (GRADE) [۴].
- اضطراب اسکن: مرور ۵۷ مطالعه: شیوع بسیار متغیر (۰ تا ۶۴٪ با آستانه از پیش تعیین‌شده)؛ اضطراب متوسط تا شدید در ۴ تا ۲۸٪؛ ۹ مطالعه از ۲۰ کاهش معنادار پس از اسکن نشان دادند؛ ۶ مداخله از ۱۰ (آرام‌سازی، حواس‌پرتی، آموزش، حمایت روانی) مؤثر بودند [۵].
- ضدافسردگی‌ها (Cochrane ۲۰۲۳؛ ۱۴ کارآزمایی، ۱۳۶۴ نفر): در ۶ تا ۱۲ هفته در برابر دارونما ممکن است علائم را کم کنند (SMD −۰٫۵۲؛ ۹۵٪ CI: −۰٫۹۲ تا −۰٫۱۲؛ RR ۰٫۷۴؛ ۹۵٪ CI: ۰٫۵۷ تا ۰٫۹۶) اما قطعیت شواهد بسیار پایین است؛ تفاوتی میان SSRIها و سه‌حلقه‌ای‌ها دیده نشد؛ انتخاب دارو بر پایه شواهد جمعیت عمومی و ایمنی مطلوب‌تر SSRIها در بیماران با بیماری جسمی جدی [۹]. پیش از تجویز، تداخل با داروهای ضدسرطان را بررسی کنید [۱].
- خطر خودکشی: متاآنالیز ۲۸ مطالعه (بیش از ۲۲ میلیون بیمار): نسبت مرگ‌ومیر استانداردشده خودکشی ۱٫۸۵ (۹۵٪ CI: ۱٫۵۵ تا ۲٫۲۰) نسبت به جمعیت عمومی، وابسته به پیش‌آگهی، مرحله، زمان از تشخیص و منطقه جغرافیایی؛ پایش نزدیک افکار خودکشی، به‌ویژه در بیماران با عوامل خطر، توصیه شده است [۱۰].
- ورزش (ACSM ۲۰۱۹): برای اضطراب و علائم افسردگی، ورزش هوازی با ۶۰ تا ۸۰٪ ضربان حداکثر، ۳۰ تا ۶۰ دقیقه، ۳ جلسه در هفته به مدت ۱۲ هفته، یا ترکیب هوازی و مقاومتی ۲ تا ۳ جلسه در هفته [۸].
شواهد علمی
نمایش جزئیاتبستن
شواهد علمی
۲ موردمدیریت اضطراب و افسردگی در بازماندگان بزرگسال سرطان: به‌روزرسانی راهنمای ASCO
راهنمای ورزش برای بازماندگان سرطان: بیانیه اجماع میزگرد چندرشته‌ای بین‌المللی
منابع علمی
۱۰ منبعنمایش همه منابع، ۲ مورد با خلاصه و ترجمه فارسیبستن فهرست منابع
شماره‌های داخل متن، مانند [۱]، به این منابع اشاره دارند. منابعی که دکمه «خلاصه و ترجمه فارسی» دارند، در کتابخانه شواهد علمی خلاصه و ترجمه شده‌اند.
- ۱
- ۲
- ۳
- ۴
- ۵
- ۶
- ۷
- ۸
- ۹
- ۱۰Suicide risk and mortality among patients with cancer
این مطلب بر پایه منابع علمی معتبر تهیه شده و آخرین بار در ۶ آبان ۱۴۰۵ به‌روزرسانی شده است. محتوای این وب‌سایت صرفاً جنبه آموزشی و اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین مشاوره، تشخیص یا درمان توسط پزشک متخصص نیست. برای هر تصمیم درمانی با پزشک معالج خود مشورت کنید.
این برگه از سایت چاپ شده است؛ نسخه کامل و به‌روز: https://drdabiri.com/guides/anxiety-depression-cancer/