نکات کلیدی
- کمبود DPD در چند درصد جمعیت وجود دارد و با فلوئورواوراسیل یا کپسیتابین سمیت شدید و گاهی کشنده می‌دهد (اسهال، موکوزیت، نوتروپنی) [۱].
- دوز شروع بر پایه ژنوتیپ DPYD، سمیت شدید ناقلان را به حد غیرناقلان نزدیک کرد [۲].
- هموزیگوت UGT1A1*28 (یا *6) با ایرینوتکان نوتروپنی و اسهال شدیدتری دارد؛ دوز شروع ۷۰٪ [۳].
- در لوسمی لنفوبلاستیک حاد، TPMT و NUDT15 را پیش از مرکاپتوپورین بسنجید؛ در کمبود کامل دوز حدود یک‌دهم می‌شود [۴].
DPYD و فلوئوروپیریمیدین‌ها
| نمره فعالیت | نمونه ژنوتیپ | توصیه |
|---|---|---|
| ۲ (طبیعی) | بدون واریانت کاهنده | دوز کامل |
| ۱٫۵ (کاهش متوسط) | یک آلل c.2846A>T یا HapB3 (c.1236G>A) | دوز شروع ۵۰٪، سپس افزایش بر پایه تحمل |
| ۱ (کاهش) | یک آلل *2A یا *13، یا دو آلل نیمه‌کار | دوز شروع ۵۰٪، سپس افزایش بر پایه تحمل |
| ۰٫۵ یا ۰ (کمبود شدید یا کامل) | دو آلل غیرفعال | پرهیز از فلوئوروپیریمیدین؛ اگر ناگزیر، دوز بسیار کم با پایش سطح دارو |
در مطالعه آینده‌نگر هلند، ناقلان با دوز کاهش‌یافته سمیت درجه ۳ یا بیشتری نزدیک به غیرناقلان داشتند؛ ناقلان c.1236G>A و c.2846A>T با کاهش ۲۵ درصدی هنوز سمیت بیشتری داشتند و به همین دلیل CPIC کاهش ۵۰ درصدی را توصیه می‌کند [۱، ۲]. ژنوتیپ همه کمبودها را پیدا نمی‌کند؛ سمیت شدید زودرس در دوره اول را حتی با ژنوتیپ طبیعی جدی بگیرید.
اسهال شدید، موکوزیت و نوتروپنی در ۱ تا ۲ هفته اول فلوئوروپیریمیدین: دارو را قطع کنید و کمبود DPD را در نظر بگیرید؛ آنتی‌دوت اوریدین تری‌استات اگر ظرف ۹۶ ساعت داده شود، مؤثر است.
UGT1A1 و ایرینوتکان
UGT1A1 متابولیت فعال ایرینوتکان (SN-38) را غیرفعال می‌کند. در متابولیزه‌کننده‌های ضعیف (*28/*28، *6/*6 یا *28/*6) دوز شروع ۷۰٪ و افزایش بر پایه تحمل؛ در متابولیزه‌کننده‌های متوسط تغییر دوز لازم نیست [۳]. سندرم ژیلبر (بیلی‌روبین غیرمستقیم بالای خفیف) نشانه احتمالی همین ژنوتیپ است.
TPMT و NUDT15 و مرکاپتوپورین
| فنوتیپ | دوز شروع |
|---|---|
| طبیعی | دوز کامل |
| متوسط (یک آلل کم‌کار) | ۳۰ تا ۸۰٪ دوز معمول |
| ضعیف (دو آلل کم‌کار) | حدود ۱۰٪ دوز (مثلاً ۱۰ میلی‌گرم/مترمربع روزانه یا ۳ بار در هفته) |
NUDT15 در آسیای شرقی و جنوبی شیوع بیشتری دارد؛ دوز بعدی بر پایه شمارش خون تنظیم می‌شود.
منابع علمی
۴ منبعنمایش همه منابع، ۱ مورد با خلاصه و ترجمه فارسیبستن فهرست منابع
شماره‌های داخل متن، مانند [۱]، به این منابع اشاره دارند. منابعی که دکمه «خلاصه و ترجمه فارسی» دارند، در کتابخانه شواهد علمی خلاصه و ترجمه شده‌اند.
- ۱
- ۲
- ۳
- ۴
این مطلب بر پایه منابع علمی معتبر تهیه شده و آخرین بار در ۵ آبان ۱۴۰۵ به‌روزرسانی شده است. محتوای این وب‌سایت صرفاً جنبه آموزشی و اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین مشاوره، تشخیص یا درمان توسط پزشک متخصص نیست. برای هر تصمیم درمانی با پزشک معالج خود مشورت کنید.
این برگه از سایت چاپ شده است؛ نسخه کامل و به‌روز: https://drdabiri.com/learn/dpyd-ugt1a1-pharmacogenomics/