دارو

کپسیتابین (زلودا)

شیمی‌درمانی خوراکی که در بدن به فلوئورواوراسیل تبدیل می‌شود؛ از سرطان روده بزرگ تا سینه، معده و پانکراس

به‌روزرسانی: ۲۸ مهر ۱۴۰۵۶ دقیقه مطالعه۹ منبع علمی
نام علمی
Capecitabine
نام تجاری
Xeloda
گروه دارویی
فلوئوروپیریمیدین خوراکی (مهارکننده متابولیک نوکلئوزیدی؛ پیش‌داروی فلوئورواوراسیل)
روش مصرف
خوراکی (قرص ۱۵۰ و ۵۰۰ میلی‌گرمی)
نمایش برای:

نکات کلیدی

  • کپسیتابین (Capecitabine) یک شیمی‌درمانی خوراکی است که در بدن به فلوئورواوراسیل (5-FU) تبدیل می‌شود و برای سرطان روده بزرگ و راست‌روده، سرطان سینه، سرطان معده و مری و سرطان پانکراس تأیید شده است [۱].
  • در درمان کمکی سرطان کولون مرحله ۳، کپسیتابین به‌تنهایی دست‌کم هم‌ارز رژیم تزریقی فلوئورواوراسیل و لکوورین بود و عوارض کمتری داشت [۲].
  • شایع‌ترین عوارض در درمان کمکی کولون: سندرم دست و پا (حدود ۶۰٪)، اسهال (حدود ۴۷٪) و تهوع (حدود ۳۴٪) [۱].
  • پیش از شروع درمان، آزمایش ژنتیکی DPYD توصیه می‌شود؛ کمبود کامل آنزیم DPD می‌تواند عوارض شدید و حتی کشنده ایجاد کند [۱، ۳].
  • مصرف هم‌زمان با وارفارین خطر خونریزی جدی دارد و به پایش مکرر INR نیاز است [۱].

این دارو چیست و چگونه عمل می‌کند؟

کپسیتابین (با نام تجاری زلودا / Xeloda) از گروه فلوئوروپیریمیدین‌ها است و در برچسب FDA «مهارکننده متابولیک نوکلئوزیدی» نامیده می‌شود؛ نخستین تأیید آن در آمریکا در سال ۱۹۹۸ بوده است [۱].

این دارو خودش غیرفعال است و طی سه مرحله آنزیمی (کربوکسیل‌استراز، سیتیدین دآمیناز و سرانجام تیمیدین فسفوریلاز) به داروی فعال فلوئورواوراسیل تبدیل می‌شود. فلوئورواوراسیل با مهار آنزیم تیمیدیلات سنتاز ساخت DNA را مختل می‌کند و با جای‌گیری اشتباه در RNA، ساخت پروتئین را نیز برهم می‌زند [۱]. در بیمارانی که ۷ روز پیش از جراحی کپسیتابین گرفته بودند، غلظت فلوئورواوراسیل در تومور روده به‌طور میانه ۲٫۹ برابر بافت سالم مجاور بود [۱].

فلوئورواوراسیل در بدن عمدتاً توسط آنزیم DPD (دی‌هیدروپیریمیدین دهیدروژناز) تجزیه می‌شود؛ به همین دلیل افرادی که این آنزیم را کم دارند در معرض عوارض شدید هستند [۱].

در چه سرطان‌هایی استفاده می‌شود؟

کاربردهای کپسیتابین
سرطانموقعیت درمانی
سرطان کولون مرحله ۳درمان کمکی پس از جراحی، به‌تنهایی یا همراه اگزالی‌پلاتین (رژیم CAPOX) [۱]
سرطان راست‌روده موضعی پیشرفتهپیرامون جراحی، به‌عنوان بخشی از شیمی‌پرتودرمانی [۱]
سرطان کولورکتال غیرقابل جراحی یا متاستاتیکبه‌تنهایی یا همراه اگزالی‌پلاتین [۱]
سرطان سینه پیشرفته یا متاستاتیکبه‌تنهایی (وقتی آنتراسایکلین یا تاکسان مناسب نیست) یا همراه دوستاکسل پس از آنتراسایکلین [۱]
سرطان سینه زودرس HER2 منفی با تومور باقی‌مانده پس از شیمی‌درمانی پیش از جراحیدرمان کمکی پس از جراحی [۶] (این کاربرد در برچسب FDA ذکر نشده است)
سرطان معده، مری و محل اتصال معده به مریبیماری پیشرفته همراه رژیم پلاتین‌دار؛ در نوع HER2 مثبت همراه سیس‌پلاتین و تراستوزوماب [۱]
سرطان پانکراسدرمان کمکی پس از جراحی همراه جمسیتابین [۱]
ویژه پزشکانشواهد کلیدی هر کاربرد
ویژه پزشکان
شواهد کلیدی هر کاربرد
سرطانشواهد کلیدی
سرطان کولون مرحله ۳X-ACT: بقای بدون بیماری ۵ ساله ۵۹٪ در برابر ۵۵٪ با فلوئورواوراسیل/لکوورین (HR ۰٫۸۸) و اثبات عدم‌برتری [۱، ۲]؛ NO16968: افزودن اگزالی‌پلاتین، HR بقای بدون بیماری ۰٫۸۰ [۴]؛ IDEA: در CAPOX، ۳ ماه درمان در برابر ۶ ماه غیرپایین‌تر بود (HR ۰٫۹۵) [۵]
سرطان راست‌روده موضعی پیشرفتهبر پایه مطالعات منتشرشده از جمله Rektum-III [۱]
سرطان کولورکتال غیرقابل جراحی یا متاستاتیکدو کارآزمایی خط اول: میزان پاسخ ۲۱٪ در برابر ۱۱٪ و ۲۱٪ در برابر ۱۴٪ با فلوئورواوراسیل/لکوورین، با بقای کلی مشابه [۱]
سرطان سینه پیشرفته یا متاستاتیکSO14999: میانه بقای کلی ۱۴٫۵ در برابر ۱۱٫۶ ماه با دوستاکسل تنها (HR ۰٫۷۷۵) [۱]
سرطان سینه زودرس HER2 منفی با تومور باقی‌مانده پس از شیمی‌درمانی پیش از جراحیCREATE-X: بقای بدون بیماری ۵ ساله ۷۴٫۱٪ در برابر ۶۷٫۶٪ (HR ۰٫۷۰)؛ در زیرگروه سه‌گانه منفی HR ۰٫۵۸ [۶]
سرطان معده، مری و محل اتصال معده به مریREAL-2: کپسیتابین در برابر فلوئورواوراسیل، HR مرگ ۰٫۸۶ (غیرپایین‌تر) [۷]؛ ToGA: میانه بقای کلی ۱۳٫۸ در برابر ۱۱٫۱ ماه با افزودن تراستوزوماب (HR ۰٫۷۴) [۸]
سرطان پانکراسESPAC-4: میانه بقای کلی ۲۸٫۰ در برابر ۲۵٫۵ ماه با جمسیتابین تنها (HR ۰٫۸۲) [۹]

HR: نسبت خطر؛ عدد کمتر از ۱ به نفع گروه دریافت‌کننده رژیم مورد مطالعه است.

نحوه مصرف و دوز

فهرست رژیم‌های درمانی و دوز۶ رژیم

کپسیتابین به‌صورت قرص‌های ۱۵۰ و ۵۰۰ میلی‌گرمی عرضه می‌شود. دوز بر اساس سطح بدن (قد و وزن) و نوع سرطان محاسبه و به نزدیک‌ترین مضرب ۱۵۰ میلی‌گرم گرد می‌شود [۱].

  • قرص‌ها را دو بار در روز، با فاصله حدود ۱۲ ساعت و هر روز در ساعت ثابت مصرف کنید [۱].
  • قرص را درسته و با آب، تا ۳۰ دقیقه پس از غذا بخورید؛ آن را نجوید، نشکنید و خرد نکنید [۱].
  • در بیشتر رژیم‌ها، دارو ۱۴ روز مصرف و سپس ۷ روز قطع می‌شود (دوره ۲۱ روزه)؛ در برخی رژیم‌ها (مثلاً همراه پرتودرمانی یا جمسیتابین) برنامه متفاوت است [۱].
  • اگر نوبتی را فراموش کردید یا پس از خوردن قرص استفراغ کردید، دوز اضافه نخورید و نوبت بعدی را طبق برنامه مصرف کنید [۱].
  • دوز را خودسرانه تغییر ندهید و بدون مشورت پزشک درمان را کنار نگذارید؛ اما اگر یکی از عوارض بخش «کی باید با پزشک تماس بگیرم؟» رخ داد، طبق دستور برچسب دارو مصرف را متوقف کنید و فوراً با تیم درمان تماس بگیرید [۱].
ویژه پزشکان
نکات تجویز
  • آزمون DPYD: پیش از شروع، واریانت‌های ژن DPYD بررسی شود مگر درمان فوری لازم باشد (آزمون تأییدشده FDA فعلاً موجود نیست). در کمبود کامل DPD از مصرف پرهیز شود؛ هیچ دوزی ایمن ثابت نشده است. در کمبود نسبی، دوز فردی‌سازی شود؛ CPIC برای امتیاز فعالیت ژنی ۱، کاهش ۵۰٪ دوز شروع با تیتراسیون بعدی را توصیه می‌کند [۱، ۳]. حتی بدون واریانت، عارضه شدید ممکن است رخ دهد [۱].
  • شرایط شروع: با نوتروفیل پایه کمتر از ۱۵۰۰ یا پلاکت کمتر از ۱۰۰ هزار در میکرولیتر توصیه نمی‌شود؛ هیدراتاسیون پیش از شروع بهینه شود [۱].
  • پایش: CBC در پایه و پیش از هر دوره؛ عملکرد کلیه و وضعیت آب بدن در پایه و بر حسب نیاز؛ PT/INR مکرر با وارفارین؛ سطح فنی‌توئین؛ نارسایی کبد: پایش بیشتر عوارض [۱].
  • تعدیل دوز برای عوارض (درصد دوز فعلی): درجه ۲: توقف تا درجه ۰–۱، سپس ۱۰۰٪ (بار اول)، ۷۵٪ (بار دوم)، ۵۰٪ (بار سوم)، قطع دائم (بار چهارم). درجه ۳: توقف تا درجه ۰–۱، سپس ۷۵٪، سپس ۵۰٪، بار سوم قطع دائم. درجه ۴: قطع دائم، یا توقف تا درجه ۰–۱ و ادامه با ۵۰٪ [۱].
  • هیپربیلی‌روبینمی درجه ۳–۴: ازسرگیری پس از درجه ≤۲ (کمتر از ۳ برابر حد بالا) با درصد جدول بالا. سمیت قلبی: توقف (ایمنی ازسرگیری ثابت نشده). واکنش پوستی شدید: قطع دائم [۱].
  • نارسایی کلیه: CLcr ۳۰ تا ۵۰ میلی‌لیتر در دقیقه (کاکرافت-گالت): کاهش ۲۵٪ دوز؛ CLcr کمتر از ۳۰: دوزی تعیین نشده است [۱].
  • مصرف بیش از حد (اوردوز): یوریدین تری‌استات ظرف ۹۶ ساعت [۱].
ویژه پزشکاندوز استاندارد و رژیم‌ها (برچسب FDA)، ۶ رژیم
ویژه پزشکان

دوز استاندارد و رژیم‌ها (برچسب FDA)

سرطان کولون مرحله III، ادجوانت

تک‌دارویی یا همراه اگزالی‌پلاتین (CAPOX/XELOX)طول هر دوره: هر ۲۱ روز

تک‌دارویی یا همراه اگزالی‌پلاتین (CAPOX/XELOX)

پیش از تجویز: نکات تجویز
دارودوزروشزمان تجویز
تک‌دارویی
کپسیتابین۱۲۵۰ میلی‌گرم/مترمربع دو بار در روزخوراکی، تا ۳۰ دقیقه پس از غذاروزهای ۱ تا ۱۴
یا CAPOX
کپسیتابین۱۰۰۰ میلی‌گرم/مترمربع دو بار در روزخوراکی، تا ۳۰ دقیقه پس از غذاروزهای ۱ تا ۱۴
CAPOX
اگزالی‌پلاتین۱۳۰ میلی‌گرم/مترمربعوریدیروز ۱
طول هر دوره
هر ۲۱ روز
مدت درمان
حداکثر ۸ دوره

دوز طبق برچسب FDA [۱].

سرطان راست‌روده موضعی پیشرفته، پیرامون جراحی

جزء شیمی‌پرتودرمانی یا رژیم ترکیبی پیرامون جراحی

جزء شیمی‌پرتودرمانی یا رژیم ترکیبی پیرامون جراحی

پیش از تجویز: نکات تجویز
دارودوزروشزمان تجویز
همزمان با پرتودرمانی
کپسیتابین۸۲۵ میلی‌گرم/مترمربع دو بار در روزخوراکی، تا ۳۰ دقیقه پس از غذا
بدون پرتودرمانی
کپسیتابین۱۲۵۰ میلی‌گرم/مترمربع دو بار در روزخوراکی، تا ۳۰ دقیقه پس از غذا
طول هر دوره
طبق پروتکل پرتودرمانی/رژیم ترکیبی
مدت درمان
طبق رژیم پیرامون جراحی

دوز طبق برچسب FDA [۱].

سرطان کولورکتال غیرقابل جراحی یا متاستاتیک

تک‌دارویی یا همراه اگزالی‌پلاتینطول هر دوره: هر ۲۱ روز

تک‌دارویی یا همراه اگزالی‌پلاتین

پیش از تجویز: نکات تجویز
دارودوزروشزمان تجویز
تک‌دارویی
کپسیتابین۱۲۵۰ میلی‌گرم/مترمربع دو بار در روزخوراکی، تا ۳۰ دقیقه پس از غذاروزهای ۱ تا ۱۴
یا همراه اگزالی‌پلاتین
کپسیتابین۱۰۰۰ میلی‌گرم/مترمربع دو بار در روزخوراکی، تا ۳۰ دقیقه پس از غذاروزهای ۱ تا ۱۴
اگزالی‌پلاتین۱۳۰ میلی‌گرم/مترمربعوریدیروز ۱
طول هر دوره
هر ۲۱ روز
مدت درمان
تا پیشرفت یا سمیت غیرقابل قبول

دوز طبق برچسب FDA [۱].

سرطان سینه پیشرفته یا متاستاتیک

تک‌دارویی وقتی رژیم حاوی آنتراسایکلین یا تاکسان مناسب نیست؛ یا همراه دوستاکسل پس از پیشرفت با آنتراسایکلینطول هر دوره: هر ۲۱ روز

تک‌دارویی وقتی رژیم حاوی آنتراسایکلین یا تاکسان مناسب نیست؛ یا همراه دوستاکسل پس از پیشرفت با آنتراسایکلین

پیش از تجویز: نکات تجویز
دارودوزروشزمان تجویز
کپسیتابین۱۰۰۰ یا ۱۲۵۰ میلی‌گرم/مترمربع دو بار در روزخوراکی، تا ۳۰ دقیقه پس از غذاروزهای ۱ تا ۱۴
در ترکیب
دوستاکسل۷۵ میلی‌گرم/مترمربعوریدیروز ۱
طول هر دوره
هر ۲۱ روز
مدت درمان
تا پیشرفت یا سمیت غیرقابل قبول

دوز بر اساس عوامل خطر و عوارض فردی‌سازی شود. در ترکیب با دوستاکسل، هر دو دارو تا برقراری شرایط ازسرگیری هر دو متوقف می‌شوند [۱].

سرطان معده، مری یا محل اتصال معده به مری

غیرقابل جراحی یا متاستاتیک، جزء رژیم ترکیبی؛ HER2 مثبت متاستاتیک بدون درمان قبلی همراه سیس‌پلاتین و تراستوزومابطول هر دوره: هر ۲۱ روز

غیرقابل جراحی یا متاستاتیک، جزء رژیم ترکیبی؛ HER2 مثبت متاستاتیک بدون درمان قبلی همراه سیس‌پلاتین و تراستوزوماب

پیش از تجویز: نکات تجویز
دارودوزروشزمان تجویز
همراه رژیم پلاتین‌دار
کپسیتابین۶۲۵ میلی‌گرم/مترمربع دو بار در روزخوراکی، تا ۳۰ دقیقه پس از غذاروزهای ۱ تا ۲۱ (پیوسته)
یا همراه اگزالی‌پلاتین
کپسیتابین۸۵۰ یا ۱۰۰۰ میلی‌گرم/مترمربع دو بار در روزخوراکی، تا ۳۰ دقیقه پس از غذاروزهای ۱ تا ۱۴
اگزالی‌پلاتین۱۳۰ میلی‌گرم/مترمربعوریدیروز ۱
HER2 مثبت
کپسیتابین۱۰۰۰ میلی‌گرم/مترمربع دو بار در روز (همراه سیس‌پلاتین و تراستوزوماب)خوراکی، تا ۳۰ دقیقه پس از غذاروزهای ۱ تا ۱۴
طول هر دوره
هر ۲۱ روز
مدت درمان
رژیم پلاتین‌دار با ۶۲۵: حداکثر ۸ دوره؛ سایر: تا پیشرفت یا سمیت غیرقابل قبول

دوز داروهای همراه طبق برچسب همان داروها [۱].

سرطان پانکراس، ادجوانت (همراه جمسیتابین)

آدنوکارسینوم پانکراس پس از جراحیطول هر دوره: هر ۲۸ روز

آدنوکارسینوم پانکراس پس از جراحی

پیش از تجویز: نکات تجویز
دارودوزروشزمان تجویز
کپسیتابین۸۳۰ میلی‌گرم/مترمربع دو بار در روزخوراکی، تا ۳۰ دقیقه پس از غذاروزهای ۱ تا ۲۱
جمسیتابین۱۰۰۰ میلی‌گرم/مترمربعوریدیروزهای ۱، ۸ و ۱۵
طول هر دوره
هر ۲۸ روز
مدت درمان
حداکثر ۶ دوره، یا تا پیشرفت یا سمیت غیرقابل قبول

دوز طبق برچسب FDA [۱].

دوزها مطابق پروتکل کارآزمایی، رهنمود یا برچسب رسمی دارو (منبع در یادداشت هر رژیم) است. پیش از تجویز، شمارش سلول‌های خون، عملکرد کلیه و کبد، تداخلات دارویی و شرایط بیمار را بررسی کنید و دوز را بر اساس برچسب دارو تعدیل کنید.

عوارض جانبی

عوارض شایع کپسیتابین تک‌دارویی در درمان کمکی سرطان کولون (کارآزمایی X-ACT، ۹۹۵ بیمار)
عارضههمه درجاتدرجه ۳ یا ۴
سندرم دست و پا (قرمزی، تورم و درد کف دست و پا)۶۰٪۱۷٪
اسهال۴۷٪۱۲٪
تهوع۳۴٪۲٪
زخم و التهاب دهان۲۲٪۲٪
خستگی۱۶٪کمتر از ۱٪
استفراغ۱۵٪۲٪
درد شکم۱۴٪۳٪
افزایش بیلی‌روبین (آزمایش خون)—۲۰٪

منبع: برچسب FDA زلودا [۱]. در ترکیب با اگزالی‌پلاتین، عوارض مشابه است ولی آسیب عصبی حسی بیشتر دیده می‌شود [۱]. ریزش مو در کمتر از ۱۰٪ بیماران گزارش شد [۱].

سندرم دست و پا مهم‌ترین عارضه روزمره کپسیتابین است؛ در بیماران متاستاتیک به‌طور میانه حدود ۲٫۶ ماه پس از شروع درمان ظاهر شد و در موارد شدید یا طولانی ممکن است به از بین رفتن اثر انگشت منجر شود [۱]. در کارآزمایی CREATE-X این عارضه در ۷۳٫۴٪ بیماران سرطان سینه رخ داد [۶]. درمان علامتی زودهنگام توصیه می‌شود [۱].

عوارض جدی

برچسب FDA زلودا دو هشدار جعبه‌ای دارد [۱]:

  • کمبود آنزیم DPD: بیماران با کمبود کامل DPD (دو نوع ژنی معیوب DPYD) در معرض عوارض زودرس، شدید و گاه کشنده (زخم شدید دهان و گوارش، اسهال، کاهش گلبول‌های سفید و عوارض عصبی) هستند. حدود ۳ تا ۵٪ از جمعیت سفیدپوست کمبود نسبی و حدود ۰٫۲٪ کمبود کامل دارند. حتی با آزمایش منفی هم ممکن است عارضه شدید رخ دهد [۱].
  • خونریزی با وارفارین: افزایش INR و خونریزی، از جمله موارد مرگ‌بار، در مصرف هم‌زمان با داروهای ضدانعقاد آنتاگونیست ویتامین K گزارش شده است [۱].

سایر هشدارهای مهم [۱]:

  • عوارض قلبی: سکته قلبی، آنژین، آریتمی، نارسایی قلب و مرگ ناگهانی؛ در سابقه بیماری عروق کرونر شایع‌تر است.
  • اسهال شدید و کم‌آبی که می‌تواند به نارسایی کلیه (گاه کشنده) منجر شود؛ میانه زمان بروز اسهال درجه ۲ تا ۴ حدود ۳۴ روز بود.
  • واکنش‌های شدید پوستی مانند سندرم استیونس-جانسون و نکرولیز اپیدرمی سمی.
  • کاهش سلول‌های خونی: در مصرف تک‌دارویی، نوتروپنی درجه ۳–۴ در ۳٫۲٪؛ همراه دوستاکسل در ۶۸٪ بیماران. التهاب نکروزان روده (تیفلیت) نیز گزارش شده است.
  • افزایش بیلی‌روبین: درجه ۳ در ۱۵٪ و درجه ۴ در ۳٫۹٪ بیماران متاستاتیک سینه و روده.
  • آسیب به جنین در صورت مصرف در بارداری.

کی باید با پزشک تماس بگیرم؟

کی باید با پزشک تماس بگیرم؟

در موارد زیر مصرف قرص را متوقف کنید و فوراً با پزشک یا تیم درمان تماس بگیرید [۱]:

  • اسهال با ۴ تا ۶ بار اجابت مزاج بیش از حد معمول در روز یا اسهال شبانه؛ یا اسهال خونی همراه درد شدید شکم و تب
  • تب ۳۸ درجه یا بالاتر یا هر نشانه عفونت
  • درد قفسه سینه، تنگی نفس، سرگیجه یا سبکی سر (در این موارد به اورژانس بروید)
  • استفراغ ۲ تا ۵ بار در ۲۴ ساعت، یا تهوعی که غذا خوردن را به‌طور واضح کم کرده است
  • زخم‌های دردناک دهان یا زبان، یا قرمزی، تورم و درد کف دست و پا که در کارهای روزمره اختلال ایجاد کند
  • زردی پوست یا چشم، کاهش ادرار یا علائم کم‌آبی
  • بثورات پوستی، تاول یا پوسته‌ریزی پوست؛ کهیر یا تورم صورت، لب، زبان یا گلو که بلع یا تنفس را دشوار کند
  • هر نشانه خونریزی، به‌ویژه اگر وارفارین مصرف می‌کنید

تداخلات، بارداری و احتیاط‌ها

  • داروهای دیگر: فهرست همه داروها، ویتامین‌ها و گیاهان دارویی را به پزشک بدهید. کپسیتابین سطح وارفارین و فنی‌توئین و سایر سوبستراهای CYP2C9 (مثلاً برخی داروهای دیابت) را بالا می‌برد؛ اثر وارفارین تا ۱ ماه پس از قطع کپسیتابین هم ممکن است ادامه یابد. از مصرف هم‌زمان آلوپورینول پرهیز شود چون ممکن است اثر دارو را کم کند [۱].
  • اسید فولیک: مکمل‌های حاوی اسید فولیک یا لکوورین سمیت فلوئورواوراسیل را افزایش می‌دهند؛ فقط با دستور پزشک مصرف شوند [۱].
  • کلیه: مصرف هم‌زمان با داروهای آسیب‌رسان به کلیه (مانند ترکیبات پلاتین، متوترکسات و بیس‌فسفونات‌های وریدی) نیاز به پایش دارد؛ پیش از شروع درمان آب کافی بنوشید [۱].
  • بارداری و پیشگیری: پیش از شروع، بارداری بررسی شود. زنان تا ۶ ماه و مردان دارای همسر در سن باروری تا ۳ ماه پس از آخرین دوز از روش مؤثر پیشگیری استفاده کنند. دارو ممکن است باروری را کاهش دهد [۱].
  • شیردهی: در طول درمان و تا ۱ هفته پس از آخرین دوز شیر ندهید [۱].
  • سالمندان بیشتر دچار عوارض گوارشی می‌شوند و نیاز به پیگیری دقیق‌تر دارند [۱].
  • ایمنی خانواده: کپسیتابین داروی خطرناک (سیتوتوکسیک) است؛ قرص را خرد نکنید، چون تماس با پودر آن موجب سوزش چشم، بثورات و عوارض دیگر شده است [۱].

پرسش‌های متداول

آیا کپسیتابین هم شیمی‌درمانی است؟

بله. کپسیتابین شکل خوراکی و پیش‌داروی فلوئورواوراسیل است و در بدن به همان داروی فعال تبدیل می‌شود [۱]. در درمان کمکی سرطان کولون، اثر آن دست‌کم برابر با رژیم تزریقی فلوئورواوراسیل و لکوورین بود [۲].

چرا پیش از شروع درمان آزمایش DPYD لازم است؟

این آزمایش ژنتیکی افرادی را که آنزیم تجزیه‌کننده دارو (DPD) را ندارند یا کم دارند مشخص می‌کند. در کمبود کامل باید از دارو پرهیز شود و در کمبود نسبی دوز کاهش می‌یابد [۱، ۳]. آزمایش منفی هم خطر عوارض را صفر نمی‌کند [۱].

اگر یک نوبت را فراموش کنم یا بعد از خوردن قرص استفراغ کنم چه کنم؟

دوز فراموش‌شده یا استفراغ‌شده را جبران نکنید و نوبت بعدی را در زمان معمول بخورید [۱].

با قرمزی و درد کف دست و پا چه کنم؟

به تیم درمان اطلاع دهید؛ درمان علامتی زودهنگام توصیه می‌شود. اگر درد و تورم در کارهای روزمره اختلال ایجاد کرد، مصرف قرص را متوقف کرده و با پزشک تماس بگیرید؛ معمولاً پس از بهبود، درمان با همان دوز یا دوز کمتر ادامه می‌یابد [۱].

آیا با کپسیتابین موهایم می‌ریزد؟

ریزش مو با کپسیتابین تنها شایع نیست؛ در کارآزمایی X-ACT در کمتر از ۱۰٪ بیماران گزارش شد [۱]. اگر کپسیتابین همراه داروهای دیگر (مثل دوستاکسل) داده شود، ریزش مو شایع‌تر است [۱].

وارفارین مصرف می‌کنم؛ آیا مشکلی دارد؟

حتماً به پزشک بگویید. کپسیتابین اثر وارفارین را افزایش می‌دهد و خطر خونریزی جدی دارد؛ INR باید مکرر کنترل شود، حتی تا یک ماه پس از قطع کپسیتابین [۱].

شواهد علمی

مطالعات کلیدی

۱۳ مورد
کارآزمایی بالینی · تحلیل تجمیعی آینده‌نگر و از پیش برنامه‌ریزی‌شده ۶ کارآزمایی فاز ۳

مدت شیمی‌درمانی کمکی در سرطان کولون مرحله ۳

N Engl J Med · 2018
HR ۱٫۰۷کل جمعیت (۳ در برابر ۶ ماه)
کارآزمایی بالینی · فاز ۳

مقایسه جمسیتابین و کپسیتابین کمکی با جمسیتابین تنها در بیماران مبتلا به سرطان پانکراس جراحی‌شده (ESPAC-4): کارآزمایی فاز ۳ تصادفی، باز و چندمرکزی

Lancet · 2017
۲۸٫۰ در برابر ۲۵٫۵ ماهمیانه بقای کلی
کارآزمایی بالینی · فاز ۳

تراستوزوماب همراه با شیمی‌درمانی در برابر شیمی‌درمانی به‌تنهایی برای درمان سرطان پیشرفتهٔ معده یا محل اتصال معده به مری HER2-مثبت (ToGA): کارآزمایی تصادفی کنترل‌شده، باز و فاز ۳

Lancet · 2010
۱۳٫۸ در برابر ۱۱٫۱ ماهمیانه بقای کلی
کارآزمایی بالینی · فاز ۳

رادیوتراپی کوتاه‌مدت و سپس شیمی‌درمانی پیش از برداشتن کامل مزورکتوم (TME) در برابر شیمی‌پرتودرمانی پیش از عمل، TME و شیمی‌درمانی کمکی اختیاری در سرطان رکتوم پیشرفته موضعی (RAPIDO): کارآزمایی تصادفی، باز، فاز ۳

Lancet Oncol · 2021
۲۳٫۷٪ در برابر ۳۰٫۴٪شکست درمان مرتبط با بیماری در ۳ سال
رهنمود بالینی

سرطان کولون موضعی: رهنمود بالینی ESMO برای تشخیص، درمان و پیگیری

Ann Oncol · 2020در صورت نبود اندیکاسیون جراحی فوری، کولونوسکوپی کامل برای تأیید تشخیص سرطان کولون و رد تومورهای هم‌زمان توصیه …
۸توصیه کلیدی با ترجمه فارسی
رهنمود بالینی

سرطان رکتوم موضعی: رهنمود بالینی ESMO برای تشخیص، درمان و پیگیری

Ann Oncol · 2025وضعیت MSI و/یا MMR باید در همه بیماران در زمان تشخیص با استفاده از نمونه بیوپسی ارزیابی شود.
۸توصیه کلیدی با ترجمه فارسی
رهنمود بالینی

سرطان معده: رهنمود بالینی ESMO برای تشخیص، درمان و پیگیری

Ann Oncol · 2022برای سرطان معده در مرحلهٔ IB تا III، درمان پیرامون جراحی (پیش و پس از جراحی) همراه با گاسترکتومی رادیکال توصیه…
۸توصیه کلیدی با ترجمه فارسی
رهنمود بالینی

سرطان پانکراس: رهنمود بالینی ESMO برای تشخیص، درمان و پیگیری

Ann Oncol · 2023بیماران دارای سابقه خانوادگی و افراد پرخطر باید مشاوره ژنتیک دریافت کنند.
۱۶توصیه کلیدی با ترجمه فارسی
رهنمود بالینی

سرطان سینه، نسخه ۴٫۲۰۲۶؛ رهنمودهای بالینی NCCN در انکولوژی (بخش سرطان سینه عودکننده/متاستاتیک)

J Natl Compr Canc Netw · 2026پرتوزوماب + تراستوزوماب همراه تاکسان (THP) و سپس نگهدارنده با پرتوزوماب + تراستوزوماب، گزینه ترجیحی درمان خط ا…
۸توصیه کلیدی با ترجمه فارسی
کارآزمایی بالینی · فاز ۳

زولبتوکسیماب به‌همراه CAPOX در آدنوکارسینوم معده یا محل اتصال معده به مری CLDN18.2-مثبت: کارآزمایی تصادفی فاز ۳ GLOW

Nat Med · 2023
۸٫۲۱ در برابر ۶٫۸۰ ماهمیانه بقای بدون پیشرفت
کارآزمایی بالینی · فاز ۳

پمبرولیزوماب به‌همراه شیمی‌درمانی در برابر دارونما به‌همراه شیمی‌درمانی در سرطان پیشرفتهٔ معده HER2-منفی (KEYNOTE-859): کارآزمایی چندمرکزی، تصادفی، دوسوکور و فاز ۳

Lancet Oncol · 2023
۱۲٫۹ در برابر ۱۱٫۵ ماهمیانه بقای کلی (ITT)
کارآزمایی بالینی · فاز ۳

شیمی‌درمانی نئوادجوانت با FOLFIRINOX و شیمی‌پرتودرمانی پیش از عمل در بیماران مبتلا به سرطان رکتوم پیشرفته موضعی (UNICANCER-PRODIGE 23): کارآزمایی چندمرکزی، تصادفی، باز، فاز ۳

Lancet Oncol · 2021
۷۶٪ در برابر ۶۹٪بقای بدون بیماری ۳ ساله
کارآزمایی بالینی · فاز ۳

نیولوماب به‌همراه شیمی‌درمانی در برابر شیمی‌درمانی به‌تنهایی به‌عنوان درمان خط اول آدنوکارسینوم پیشرفتهٔ معده، محل اتصال معده به مری و مری (CheckMate 649): کارآزمایی تصادفی، باز و فاز ۳

Lancet · 2021
۱۴٫۴ در برابر ۱۱٫۱ ماهمیانه بقای کلی (CPS ≥۵)

منابع علمی

۹ منبع
نمایش همه منابع، ۸ مورد با خلاصه و ترجمه فارسیبستن فهرست منابع

شماره‌های داخل متن، مانند [۱]، به این منابع اشاره دارند. منابعی که دکمه «خلاصه و ترجمه فارسی» دارند، در کتابخانه شواهد علمی خلاصه و ترجمه شده‌اند.

  1. ۱
    XELODA (capecitabine) tablets, for oral use — Prescribing InformationU.S. Food and Drug Administration · FDA label · 2025
  2. ۲
    Capecitabine as Adjuvant Treatment for Stage III Colon CancerTwelves C, Wong A, Nowacki MP, et al · N Engl J Med · 2005;352:2696-2704
  3. ۳
    Clinical Pharmacogenetics Implementation Consortium (CPIC) Guideline for Dihydropyrimidine Dehydrogenase Genotype and Fluoropyrimidine Dosing: 2017 UpdateAmstutz U, Henricks LM, Offer SM, et al · Clin Pharmacol Ther · 2018;103:210-216
  4. ۴
    Capecitabine Plus Oxaliplatin Compared With Fluorouracil and Folinic Acid As Adjuvant Therapy for Stage III Colon CancerHaller DG, Tabernero J, Maroun J, et al · J Clin Oncol · 2011;29:1465-1471
  5. ۵
    Duration of Adjuvant Chemotherapy for Stage III Colon CancerGrothey A, Sobrero AF, Shields AF, et al · N Engl J Med · 2018;378:1177-1188
  6. ۶
    Adjuvant Capecitabine for Breast Cancer after Preoperative ChemotherapyMasuda N, Lee SJ, Ohtani S, et al · N Engl J Med · 2017;376:2147-2159
  7. ۷
    Capecitabine and Oxaliplatin for Advanced Esophagogastric CancerCunningham D, Starling N, Rao S, et al · N Engl J Med · 2008;358:36-46
  8. ۸
    Trastuzumab in combination with chemotherapy versus chemotherapy alone for treatment of HER2-positive advanced gastric or gastro-oesophageal junction cancer (ToGA): a phase 3, open-label, randomised controlled trialBang YJ, Van Cutsem E, Feyereislova A, et al · Lancet · 2010;376:687-697
  9. ۹
    Comparison of adjuvant gemcitabine and capecitabine with gemcitabine monotherapy in patients with resected pancreatic cancer (ESPAC-4): a multicentre, open-label, randomised, phase 3 trialNeoptolemos JP, Palmer DH, Ghaneh P, et al · Lancet · 2017;389:1011-1024

این مطلب بر پایه منابع علمی معتبر تهیه شده و آخرین بار در ۲۸ مهر ۱۴۰۵ به‌روزرسانی شده است. محتوای این وب‌سایت صرفاً جنبه آموزشی و اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین مشاوره، تشخیص یا درمان توسط پزشک متخصص نیست. برای هر تصمیم درمانی با پزشک معالج خود مشورت کنید.