مهم‌ترین علامت سرطان رحم (آندومتر) هر خونریزی یا لکه‌بینی بعد از یائسگی است؛ از هر ۱۰ زن مبتلا، حدود ۹ نفر این علامت را داشته‌اند [۱]. در زنانی که هنوز قاعده می‌شوند، خونریزی‌ای که به قاعدگی ربطی ندارد یا قاعدگی‌های خیلی سنگین می‌تواند نشانه باشد؛ ترشح غیرعادی، درد لگن و درد هنگام نزدیکی هم ممکن است رخ دهد [۲، ۳]. بیشتر خونریزی‌های بعد از یائسگی علت دیگری دارند، اما هر بار باید پزشک آن را بررسی کند؛ چون این علامت زود پیدا می‌شود، بیشتر بیماران در مرحله‌ای تشخیص داده می‌شوند که درمان‌شدنی است [۱، ۳].
نکات کلیدی
- هر خونریزی بعد از یائسگی، حتی یک لکه کوچک یا فقط یک بار، باید به پزشک نشان داده شود [۱، ۸].
- از هر ۱۰ زن مبتلا به سرطان آندومتر، حدود ۹ نفر خونریزی بعد از یائسگی داشته‌اند؛ اما از هر ۱۰ زنی که این خونریزی را دارند، فقط حدود یک نفر سرطان دارد [۱].
- چون این علامت زود پیدا می‌شود، بیشتر بیماران در مرحله اول تشخیص داده و با جراحی درمان می‌شوند [۳، ۶].
- پاپ اسمیر این سرطان را پیدا نمی‌کند و برای سرطان آندومتر آزمایش غربالگری روتینی وجود ندارد؛ توجه به علامت مهم‌ترین راه زود پیدا کردن آن است [۳، ۷].
- چاقی، دیابت، مصرف تاموکسیفن، هورمون‌درمانی فقط با استروژن و سندرم لینچ خطر را بیشتر می‌کنند [۵].
علائم سرطان رحم (آندومتر)
| علامت | توضیح | چه باید کرد |
|---|---|---|
| خونریزی یا لکه‌بینی بعد از یائسگی | مهم‌ترین و شایع‌ترین علامت [۱، ۳] | حتی اگر کم یا یک‌باره بود، مراجعه کنید |
| خونریزی یا ترشحی که به قاعدگی ربطی ندارد | مثل خونریزی بین قاعدگی‌ها [۲] | اگر تازه است یا تکرار می‌شود، مراجعه کنید |
| قاعدگی‌های خیلی سنگین | می‌تواند اولین نشانه باشد [۳] | اگر تغییر تازه است، مراجعه کنید |
| ترشح تازه و غیرعادی از واژن، به‌ویژه بعد از ۵۵ سالگی | از علائم [۲، ۸] | اگر ادامه داشت، مراجعه کنید |
| درد لگن یا درد هنگام نزدیکی | از علائم [۲] | اگر ادامه داشت، مراجعه کنید |
| سختی یا درد در ادرار کردن | از علائم [۲] | اگر عفونت ادراری نیست و ادامه دارد، مراجعه کنید |
این جدول جایگزین معاینه پزشک نیست؛ بیشتر این علائم علتی غیر از سرطان دارند [۱].
فرق سرطان رحم (آندومتر) با سرطان دهانه رحم
«سرطان رحم» در بیشتر موارد یعنی سرطان آندومتر؛ نوع دیگر آن، یعنی سارکوم که از عضله دیواره رحم شروع می‌شود، نادر است [۴]. سرطان آندومتر و سرطان دهانه رحم در یک عضو هستند، ولی دو بیماری جدا با علت، آزمایش و درمان متفاوت‌اند:
- محل: آندومتر پوشش داخلی رحم است [۳]؛ دهانه رحم بخش پایینی رحم که به واژن باز می‌شود [۱۰].
- علت: سرطان آندومتر بیشتر با استروژن اضافه در بدن و چاقی مرتبط است [۳، ۶]؛ سرطان دهانه رحم تقریباً همیشه از عفونت طولانی با ویروس HPV می‌آید [۱۰].
- سن: خطر سرطان آندومتر با بالا رفتن سن بیشتر می‌شود و بیشتر بعد از یائسگی دیده می‌شود [۱، ۳]؛ سرطان دهانه رحم زنان جوان‌تر را هم بیشتر درگیر می‌کند [۱۰].
- پیدا کردن زودهنگام: برای سرطان دهانه رحم آزمایش HPV و پاپ اسمیر هست [۱۰]؛ برای سرطان آندومتر آزمایش غربالگری روتینی وجود ندارد و پاپ اسمیر قابل اعتماد نیست [۳، ۷].
علائم سرطان دهانه رحم را در علائم سرطان دهانه رحم ببینید.
کی باید با پزشک تماس بگیرم؟
برای این‌ها در اولین فرصت نزد پزشک زنان یا پزشک خانواده بروید [۱، ۸]:
- هر خونریزی یا لکه‌بینی بعد از یائسگی (وقتی دست‌کم یک سال قاعدگی نداشته‌اید)، حتی اگر کم بوده و فقط یک بار پیش آمده
- خونریزی بین قاعدگی‌ها، یا قاعدگی‌هایی که ناگهان خیلی سنگین‌تر شده‌اند
- ترشح تازه و غیرعادی از واژن، به‌ویژه بعد از ۵۵ سالگی
- هر خونریزی غیرعادی از واژن اگر تاموکسیفن می‌خورید یا قبلاً خورده‌اید [۳]
اگر هورمون‌درمانی یائسگی مصرف می‌کنید و خونریزی خارج از برنامه دارید، آن را هم به پزشک بگویید [۸].
خونریزی شدید از واژن، یا خونریزی همراه با سرگیجه و ضعف، نیاز به مراجعه فوری به اورژانس دارد.
مسیر تشخیص
- ۱
معاینه و سونوگرافی از راه واژن
پزشک معاینه لگن انجام می‌دهد و با سونوگرافی از راه واژن، ضخامت پوشش داخلی رحم را می‌سنجد [۳].
- ۲
نمونه‌برداری از آندومتر
- ۳
هیستروسکوپی یا کورتاژ
گاهی پزشک با یک دوربین باریک داخل رحم را می‌بیند (هیستروسکوپی) یا با کورتاژ نمونه بیشتری برمی‌دارد [۳].
- ۴
اگر سرطان تأیید شد
درمان اصلی بیشتر بیماران جراحی برداشتن رحم است و در بسیاری از آن‌ها همین جراحی بیماری را درمان می‌کند [۶]. بیشتر بخوانید: سرطان رحم (آندومتر)
چه کسانی بیشتر در خطرند؟
خطر سرطان آندومتر با بالا رفتن سن بیشتر می‌شود [۳]. بیشتر عوامل خطر دیگر به استروژن اضافه در بدن برمی‌گردند، وقتی هورمون متعادل‌کننده آن (پروژسترون) کافی نیست [۳، ۵]:
- چاقی و افزایش وزن در بزرگسالی؛ مهم‌ترین دلیل بیشتر شدن این سرطان در جهان [۵، ۶]
- دیابت نوع ۲ و سندرم متابولیک (چاقی شکمی، قند خون بالا، فشار خون بالا و چربی خون بالا) [۵]
- مصرف تاموکسیفن (داروی سرطان سینه) بیش از ۲ سال، به‌ویژه بعد از یائسگی [۵]
- هورمون‌درمانی یائسگی فقط با استروژن؛ مصرف استروژن همراه پروژسترون این خطر را بالا نمی‌برد [۵]
- بچه‌دار نشدن، شروع زود قاعدگی، یائسگی دیر و سندرم تخمدان پلی‌کیستیک [۵]
- سندرم لینچ (یک بیماری ارثی) و سابقه سرطان رحم در مادر، خواهر یا دختر [۵]
اگر تاموکسیفن می‌خورید، داروی خود را خودسرانه قطع نکنید؛ سونوگرافی منظم بدون علامت لازم نیست، ولی هر خونریزی غیرعادی را زود به پزشک بگویید [۷]. اگر چند نفر در خانواده‌تان سرطان رحم یا روده بزرگ داشته‌اند، بخوانید: آیا سرطان ارثی است؟
پرسش‌های متداول
یک بار لکه‌بینی بعد از یائسگی داشتم؛ باید نگران باشم؟
نگران نباشید، اما حتماً پزشک را ببینید. بیشتر این خونریزی‌ها علت دیگری دارند و از هر ۱۰ زن فقط حدود یک نفر سرطان دارد [۱]. ولی چون این مهم‌ترین علامت سرطان آندومتر است، حتی یک بار هم باید بررسی شود [۸].
پاپ اسمیر سرطان رحم را نشان می‌دهد؟
نه. پاپ اسمیر برای سرطان دهانه رحم است و برای پیدا کردن سرطان آندومتر قابل اعتماد نیست [۳، ۷]. اگر علامت دارید، طبیعی بودن پاپ اسمیر را نشانه سالم بودن رحم ندانید.
سونوگرافی طبیعی بود؛ باز هم نمونه‌برداری لازم است؟
ممکن است لازم باشد. انجمن متخصصان زنان و زایمان آمریکا در سال ۲۰۲۶ توصیه کرد برای بیشتر زنانی که خونریزی بعد از یائسگی دارند، سونوگرافی و نمونه‌برداری با هم انجام شود؛ سونوگرافی به‌تنهایی فقط برای گروه کوچکی کافی است که یک بار خونریزی داشته‌اند، پوشش رحمشان کامل دیده شده و نازک است و عامل خطر مهمی ندارند [۹]. اگر خونریزی ادامه پیدا کرد یا دوباره تکرار شد، دوباره مراجعه کنید [۹].
سرطان رحم در زنان جوان هم پیش می‌آید؟
سرطان رحم درمان می‌شود؟
معیارهای ارجاع و ارزیابی (ویژه پزشکان)
ویژه پزشکان
NICE NG12 (به‌روزرسانی ۱۵ آوریل ۲۰۲۶). ۵۵ سال و بالاتر با خونریزی پس از یائسگی (PMB) بدون توضیح که به HRT نسبت داده نمی‌شود: ارجاع از مسیر سرطان مشکوک (تشخیص یا رد ظرف ۲۸ روز؛ توصیه ۱٫۵٫۱۲). زیر ۵۵ سال: همین ارجاع در نظر گرفته شود (۱٫۵٫۱۴). سونوگرافی فوری با دسترسی مستقیم (ظرف ۲ هفته) در ۵۵ سال و بالاتر در نظر گرفته شود اگر ترشح واژینال بدون توضیح برای نخستین بار است یا با ترومبوسیتوز یا هماچوری همراه است، یا اگر هماچوری آشکار با هموگلوبین پایین، ترومبوسیتوز یا قند خون بالا همراه است (۱٫۵٫۱۳). برای خونریزی برنامه‌ریزی‌نشده حین HRT به راهنمای انجمن یائسگی بریتانیا ارجاع می‌دهد (۱٫۵٫۱۵) [۸].
ارزش PMB. در متاآنالیز ۱۲۹ مطالعه (۴۰٬۷۹۰ زن)، شیوع تجمعی PMB در مبتلایان به سرطان آندومتر ۹۱٪ (فاصله اطمینان ۹۵٪: ۸۷ تا ۹۳٪) و مستقل از مرحله بود؛ خطر سرطان آندومتر در زنان با PMB ۹٪ (۸ تا ۱۱٪) بود و بر حسب مصرف هورمون‌درمانی از ۷٪ تا ۱۲٪ و بر حسب منطقه از ۵٪ (آمریکای شمالی) تا ۱۳٪ (اروپای غربی) تغییر می‌کرد [۱].
ارزیابی (ACOG، آوریل ۲۰۲۶). این به‌روزرسانی Committee Opinion شماره ۷۳۴ (۲۰۱۸) برای بیشتر بیماران با PMB، سونوگرافی ترانس‌واژینال همراه نمونه‌برداری آندومتر را در ارزیابی اولیه توصیه می‌کند. سونوگرافی بدون نمونه‌برداری فقط وقتی پذیرفتنی است که یک نوبت خونریزی بوده، آندومتر کامل دیده شده و ضخامتش ۴ میلی‌متر یا کمتر است، عامل خطر قوی (مانند BMI بالای ۳۰، دیابت، مصرف تاموکسیفن یا هورمون، استعداد ژنتیکی) وجود ندارد، به بیمار گفته شده خونریزی پایدار یا مکرر ارزیابی فوری دوباره لازم دارد و دسترسی سریع به معاینه زنان فراهم است [۹].
نکات دیگر. تشخیص قطعی نیاز به نمونه‌برداری مستقیم از آندومتر دارد و سیتولوژی دهانه رحم برای غربالگری سرطان آندومتر قابل اعتماد نیست [۳]. هر خونریزی غیرطبیعی در مصرف‌کننده تاموکسیفن معاینه و نمونه‌برداری آندومتر لازم دارد [۳]؛ سونوگرافی ترانس‌واژینال برای غربالگری مصرف‌کنندگان بدون علامت مفید نیست [۷]. شایع‌ترین علت مرگ در بیماران مبتلا به سرطان آندومتر بیماری قلبی-عروقی است که به عوامل خطر متابولیک مشترک برمی‌گردد [۳].
انواع سرطان مرتبط
پرسش‌های مرتبط
منابع علمی
۱۰ منبعنمایش همه منابعبستن فهرست منابع
شماره‌های داخل متن، مانند [۱]، به این منابع اشاره دارند. منابعی که دکمه «خلاصه و ترجمه فارسی» دارند، در کتابخانه شواهد علمی خلاصه و ترجمه شده‌اند.
- ۱
- ۲
- ۳
- ۴Uterine Cancer
- ۵
- ۶
- ۷
- ۸
- ۹
- ۱۰
این مطلب بر پایه منابع علمی معتبر تهیه شده و آخرین بار در ۶ آبان ۱۴۰۵ به‌روزرسانی شده است. محتوای این وب‌سایت صرفاً جنبه آموزشی و اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین مشاوره، تشخیص یا درمان توسط پزشک متخصص نیست. برای هر تصمیم درمانی با پزشک معالج خود مشورت کنید.
این برگه از سایت چاپ شده است؛ نسخه کامل و به‌روز: https://drdabiri.com/questions/symptoms-of-endometrial-cancer/