خلاصه نکات کلیدی
- تقریباً همه موارد سرطان دهانه رحم ناشی از عفونت پایدار با انواع پرخطر ویروس پاپیلومای انسانی (HPV) است و به همین دلیل این سرطان تا حد زیادی قابل پیشگیری است [۱].
- واکسن HPV، بهویژه اگر پیش از ۱۷ سالگی تزریق شود، خطر سرطان مهاجم دهانه رحم را بهشدت کاهش میدهد [۲، ۳].
- آزمایش HPV هر ۵ سال، در مقایسه با پاپ اسمیر بهتنهایی، محافظت بیشتری در برابر سرطان مهاجم ایجاد میکند [۴، ۵].
- در بیماری پیشرفته موضعی، شیمیپرتودرمانی پایه درمان است و افزودن ایمنیدرمانی یا شیمیدرمانی القایی کوتاهمدت، بقای کلی را بهبود داده است [۶، ۷].
- سازمان جهانی بهداشت راهبردی جهانی برای حذف سرطان دهانه رحم بهعنوان یک مشکل بهداشت عمومی طراحی کرده است [۸، ۹].
سرطان دهانه رحم چیست؟
دهانه رحم (سرویکس) بخش پایینی و باریک رحم است که به واژن راه دارد. سرطان دهانه رحم زمانی ایجاد میشود که سلولهای این ناحیه، معمولاً طی سالها و پس از عبور از مراحل پیشسرطانی (ضایعات CIN)، به سلولهای سرطانی تبدیل شوند [۱]. دو نوع بافتی اصلی آن کارسینوم سلول سنگفرشی (شایعتر) و آدنوکارسینوم است [۱].
هر سال بیش از نیم میلیون زن در جهان به این بیماری مبتلا میشوند و بیش از ۳۰۰ هزار نفر جان خود را از دست میدهند؛ حدود ۹۰٪ موارد در کشورهای کمدرآمد و با درآمد متوسط رخ میدهد که برنامه منظم غربالگری و واکسیناسیون ندارند [۱]. در کشورهای پردرآمد، بروز و مرگ ناشی از این سرطان پس از اجرای برنامههای غربالگری در ۳۰ سال گذشته بیش از نصف شده است [۱].
HPV؛ عامل اصلی
ویروس پاپیلومای انسانی (HPV) ویروسی بسیار شایع است که از راه تماس جنسی منتقل میشود و بیشتر افراد در طول زندگی به آن آلوده میشوند. در اغلب موارد، سیستم ایمنی ویروس را طی یک تا دو سال پاک میکند. تنها در بخش کوچکی از زنان، عفونت با انواع پرخطر (بهویژه HPV ۱۶ و ۱۸) پایدار میماند و میتواند طی سالها به ضایعه پیشسرطانی و سپس سرطان تبدیل شود [۱].
همین فاصله طولانی میان عفونت و سرطان، فرصتی طلایی برای پیشگیری (واکسن) و کشف و درمان ضایعات پیشسرطانی (غربالگری) فراهم میکند [۱].
علائم و نشانهها
ضایعات پیشسرطانی و سرطانهای بسیار زودرس معمولاً هیچ علامتی ندارند؛ به همین دلیل غربالگری منظم اهمیت حیاتی دارد [۱]. با پیشرفت بیماری ممکن است این علائم ظاهر شوند [۱]:
- خونریزی غیرطبیعی واژینال: پس از نزدیکی، بین دورههای قاعدگی یا پس از یائسگی
- ترشحات واژینال غیرعادی، آبکی یا بدبو
- درد لگن یا درد هنگام نزدیکی
- در مراحل پیشرفته: درد پهلو یا پا، تورم پاها، یا مشکلات ادراری و رودهای
کی باید با پزشک تماس بگیرم؟
هر خونریزی غیرعادی واژینال، بهویژه پس از نزدیکی، بین دورههای قاعدگی یا بعد از یائسگی، و ترشح غیرعادی یا درد لگنی که ادامه پیدا میکند، باید توسط پزشک زنان بررسی شود. این علائم بیشتر به دلایل خوشخیم مانند عفونت یا پولیپ ایجاد میشوند، اما معاینه ساده است و آرامش خاطر میدهد.
عوامل خطر، پیشگیری و غربالگری
مهمترین عامل خطر، عفونت پایدار با HPV پرخطر است. عواملی که احتمال پایداری عفونت یا پیشرفت آن را بیشتر میکنند عبارتاند از [۱]:
- استعمال دخانیات
- ضعف سیستم ایمنی (مانند عفونت HIV یا مصرف داروهای سرکوبکننده ایمنی)
- شروع فعالیت جنسی در سنین پایین و تعدد شرکای جنسی
- زایمانهای متعدد و مصرف طولانیمدت قرصهای پیشگیری از بارداری
- و مهمتر از همه: عدم انجام غربالگری منظم
واکسن HPV: اثباتشده و ایمن
در یک مطالعه کشوری در سوئد بر روی بیش از یک و نیم میلیون دختر و زن، واکسن چهارظرفیتی HPV با کاهش چشمگیر خطر سرطان مهاجم دهانه رحم همراه بود؛ در زنانی که پیش از ۱۷ سالگی واکسینه شده بودند، نسبت بروز تعدیلشده ۰٫۱۲ بود (یعنی حدود ۸۸٪ کاهش خطر) [۲]. در برنامه ملی واکسیناسیون انگلستان نیز میزان سرطان دهانه رحم در دخترانی که واکسن را در ۱۲ تا ۱۳ سالگی دریافت کرده بودند، ۸۷٪ کمتر از گروه واکسینهنشده بود [۳].
کارآزمایی تصادفی KEN SHE در کنیا نشان داد حتی یک دوز واکسن دوظرفیتی یا نهظرفیتی، با کارایی ۹۷٫۵٪ از عفونت پایدار با HPV ۱۶/۱۸ پیشگیری میکند؛ یافتهای که راه را برای برنامههای سادهتر و ارزانتر واکسیناسیون هموار کرده است [۱۰].
غربالگری: آزمایش HPV و پاپ اسمیر
غربالگری میتواند ضایعات پیشسرطانی را سالها پیش از تبدیل شدن به سرطان کشف کند. دو روش اصلی وجود دارد: پاپ اسمیر (سیتولوژی) که سلولهای غیرطبیعی را جستوجو میکند، و آزمایش HPV که وجود ویروسهای پرخطر را بررسی میکند [۱۱].
پیگیری چهار کارآزمایی بزرگ اروپایی نشان داد غربالگری مبتنی بر HPV، در مقایسه با سیتولوژی، ۶۰ تا ۷۰٪ محافظت بیشتری در برابر سرطان مهاجم ایجاد میکند و فاصله غربالگری را میتوان دستکم به ۵ سال افزایش داد [۵]. همچنین یک فراتحلیل نشان داد آزمایش HPV مبتنی بر PCR روی نمونهای که خود زن برمیدارد (خودنمونهگیری)، تقریباً به همان دقت نمونهگیری توسط پزشک است و به رسیدن به زنانی که کمتر غربالگری میشوند کمک میکند [۱۲]. در بهروزرسانی ۲۰۲۶ انجمن سرطان آمریکا، نمونهگیری توسط پزشک همچنان ترجیح دارد، اما نمونه واژینال خودگرفته برای زنان ۲۵ تا ۶۵ ساله با خطر متوسط قابلقبول است؛ در این حالت پس از نتیجه منفی، آزمایش هر ۳ سال (بهجای ۵ سال) تکرار میشود [۲۲].
| گروه سنی | USPSTF (۲۰۱۸) [۱۱] | انجمن سرطان آمریکا (۲۰۲۰، بهروزرسانی ۲۰۲۶) [۴، ۲۲] |
|---|---|---|
| زیر ۲۱ سال | غربالگری توصیه نمیشود | غربالگری توصیه نمیشود |
| ۲۱ تا ۲۴ سال | پاپ اسمیر هر ۳ سال | شروع غربالگری از ۲۵ سالگی |
| ۲۵ تا ۲۹ سال | پاپ اسمیر هر ۳ سال | آزمایش اولیه HPV هر ۵ سال (ترجیحی)؛ یا همآزمایی هر ۵ سال یا پاپ اسمیر هر ۳ سال؛ نمونه خودگرفته HPV قابلقبول با تکرار هر ۳ سال |
| ۳۰ تا ۶۵ سال | پاپ اسمیر هر ۳ سال، یا آزمایش HPV هر ۵ سال، یا همآزمایی (HPV + پاپ) هر ۵ سال | آزمایش اولیه HPV هر ۵ سال (ترجیحی)؛ نمونه خودگرفته HPV قابلقبول با تکرار هر ۳ سال |
| بالای ۶۵ سال | در صورت غربالگری کافی قبلی و نبود خطر بالا، توقف | توقف در صورت آزمایش HPV منفی (ترجیحی) یا همآزمایی منفی در ۶۰ و ۶۵ سالگی؛ در نبود آن، سه پاپ اسمیر منفی متوالی با آخرین آزمایش در ۶۵ سالگی؛ شرایط جداگانه برای سابقه نتایج غیرطبیعی یا سرکوب ایمنی |
زنان با خطر بالا (مانند عفونت HIV، سرکوب ایمنی یا سابقه ضایعات پیشسرطانی) به برنامه غربالگری ویژه نیاز دارند. پس از برداشتن رحم و دهانه رحم به دلایل خوشخیم، غربالگری لازم نیست [۱۱].
راهبرد سازمان جهانی بهداشت برای حذف سرطان دهانه رحم
سازمان جهانی بهداشت (WHO) هدف خود را رساندن بروز سرطان دهانه رحم به کمتر از ۴ مورد در هر ۱۰۰ هزار زن در سال تعیین کرده و برای رسیدن به آن، اهداف «۹۰-۷۰-۹۰» را تا سال ۲۰۳۰ پیشنهاد کرده است [۸، ۹]:
- ۹۰٪ دختران تا ۱۵ سالگی بهطور کامل علیه HPV واکسینه شوند؛
- ۷۰٪ زنان تا ۳۵ سالگی و دوباره تا ۴۵ سالگی با یک آزمایش با کارایی بالا (مانند آزمایش HPV) غربالگری شوند؛
- ۹۰٪ زنان دارای ضایعه پیشسرطانی درمان شوند و ۹۰٪ زنان مبتلا به سرطان مهاجم، درمان مناسب دریافت کنند.
مدلسازی در ۷۸ کشور کمدرآمد و با درآمد متوسط پایین نشان داد اجرای کامل این راهبرد سهگانه میتواند تا سال ۲۱۲۰ مرگ ناشی از سرطان دهانه رحم را تا حدود ۹۹٪ کاهش دهد و جان بیش از ۶۲ میلیون زن را نجات دهد [۹]. افزودن غربالگری دو بار در طول عمر به واکسیناسیون، زمان رسیدن به حذف را ۱۱ تا ۳۱ سال جلو میاندازد [۸].
تشخیص و مرحلهبندی
مسیر تشخیص سرطان دهانه رحم
- ۱
نتیجه غیرطبیعی غربالگری یا وجود علائم
آزمایش HPV مثبت، پاپ اسمیر غیرطبیعی یا خونریزی غیرعادی، شروع مسیر بررسی است [۱].
- ۲
- ۳
معاینه بالینی لگن
ارزیابی اندازه تومور و گسترش آن به واژن یا بافتهای اطراف رحم (پارامتر) [۱۳].
- ۴
تصویربرداری
MRI لگن برای ارزیابی گسترش موضعی، و CT یا PET-CT برای بررسی غدد لنفاوی و متاستاز دوردست در بیماری پیشرفتهتر [۱۳].
- ۵
مرحلهبندی FIGO ۲۰۱۸
مرحلهبندی بازنگریشده FIGO اجازه استفاده از یافتههای تصویربرداری و پاتولوژی را میدهد؛ درگیری غدد لنفاوی لگنی یا پاراآئورت، بیمار را در مرحله IIIC قرار میدهد [۱۴].
| مرحله | تعریف خلاصه |
|---|---|
| I | تومور محدود به دهانه رحم؛ IB1: ۵ میلیمتر تا کمتر از ۲ سانتیمتر، IB2: ۲ تا ۴ سانتیمتر، IB3: ۴ سانتیمتر یا بیشتر [۱۴] |
| II | گسترش به فراتر از رحم، اما نه به دیواره لگن یا یکسوم تحتانی واژن [۱۴] |
| III | درگیری یکسوم تحتانی واژن، دیواره لگن، هیدرونفروز، یا غدد لنفاوی لگنی (IIIC1) یا پاراآئورت (IIIC2) [۱۴] |
| IV | درگیری مخاط مثانه یا راستروده (IVA) یا متاستاز دوردست (IVB) [۱۴] |
تعاریف کامل در مرحلهبندی رسمی FIGO آمده است؛ این جدول برای آشنایی کلی است.
درمان بر اساس مرحله بیماری
گزینههای درمانی بر حسب مرحله
ضایعات پیشسرطانی
برداشتن ناحیه غیرطبیعی با روشهای سرپایی مانند LEEP یا کونیزاسیون، یا روشهای تخریبی؛ این درمانها از تبدیل ضایعه به سرطان جلوگیری میکنند [۱].
مراحل بسیار زودرس (IA–IB1)
مراحل زودرس (IB2 و IIA1)
پیشرفته موضعی (IB3 تا IVA)
شیمیپرتودرمانی همزمان با سیسپلاتین هفتگی بههمراه براکیتراپی (پرتودرمانی داخلی) [۱۳]. در بیماران منتخب، شیمیدرمانی القایی کوتاهمدت پیش از آن [۶] یا افزودن پمبرولیزوماب در بیماری پرخطر، بهویژه مرحله III–IVA [۷، ۲۱].
متاستاتیک یا عودکننده
شیمیدرمانی مبتنی بر پلاتین و پاکلیتاکسل همراه بواسیزوماب [۱۷]؛ در تومورهای PD-L1 مثبت (CPS ≥۱) با افزودن پمبرولیزوماب [۱۸]. افزودن آتزولیزوماب به همین رژیم، بدون نیاز به بررسی PD-L1، گزینه دیگری با سود بقا است [۱۹]. در خطوط بعدی: پمبرولیزوماب تکدارویی در تومورهای PD-L1 مثبتی که پیشتر ایمنیدرمانی نگرفتهاند [۲۱، ۲۳]، تراستوزوماب دروکستکان در تومورهای HER2-مثبت [۲۱، ۲۴]، شیمیدرمانی تکدارویی، و گزینه جدیدتر آنتیبادی متصل به دارو، تیزوتوماب ودوتین [۲۰].
مراقبت حمایتی
کنترل درد، حمایت روانی، مدیریت عوارض پرتودرمانی و توجه به سلامت جنسی، بخشی جداییناپذیر از درمان در همه مراحل است [۱۳].
پس از تشخیص چه کنم؟
پرسشهای متداول
آیا ابتلا به HPV یعنی سرطان خواهم گرفت؟
خیر. عفونت HPV بسیار شایع است و در بیشتر افراد طی یکی دو سال خودبهخود برطرف میشود. تنها عفونت پایدار با انواع پرخطر، طی سالها ممکن است به ضایعه پیشسرطانی و سرطان تبدیل شود؛ به همین دلیل پیگیری منظم اهمیت دارد [۱].
اگر واکسن HPV زده باشم، باز هم به غربالگری نیاز دارم؟
آزمایش HPV بهتر است یا پاپ اسمیر؟
آزمایش HPV حساستر است و در کارآزماییهای بزرگ، محافظت بیشتری در برابر سرطان مهاجم ایجاد کرده است؛ به همین دلیل میتوان آن را هر ۵ سال یکبار انجام داد [۴، ۵]. پاپ اسمیر همچنان گزینه قابل قبولی است، بهویژه در زنان جوانتر یا جایی که آزمایش HPV در دسترس نیست [۱۱].
آیا واکسن HPV برای پسران هم مفید است؟
HPV در مردان نیز میتواند باعث برخی سرطانها و زگیل تناسلی شود و مردان ناقل ویروس هستند. در بسیاری از کشورها، واکسیناسیون پسران نوجوان نیز انجام میشود؛ درباره آن با پزشک مشورت کنید.
آیا پس از درمان سرطان دهانه رحم میتوانم باردار شوم؟
ایمنیدرمانی در سرطان دهانه رحم چه نقشی دارد؟
شواهد و پیشرفتهای اخیر (ویژه پزشکان)
ویژه پزشکان
بیماری زودرس: جراحی
کارآزمایی SHAPE نشان داد در تومورهای کمخطر (عمدتاً مرحله IB1 بر اساس FIGO 2009)، میزان عود لگنی سهساله پس از هیسترکتومی ساده ۲٫۵۲٪ و پس از هیسترکتومی رادیکال ۲٫۱۷٪ بود (غیرفروتری)، در حالی که بیاختیاری و احتباس ادراری با هیسترکتومی ساده بهطور معنیداری کمتر بود [۱۵].
در کارآزمایی LACC، هیسترکتومی رادیکال به روش کمتهاجمی (لاپاروسکوپی یا رباتیک) در مقایسه با جراحی باز با بقای بدون بیماری ۴٫۵ ساله کمتر (۸۶٫۰٪ در برابر ۹۶٫۵٪) و بقای کلی سهساله کمتر (۹۳٫۸٪ در برابر ۹۹٫۰٪؛ HR مرگ ۶٫۰۰) همراه بود [۱۶]. بر این اساس، رویکرد باز استاندارد هیسترکتومی رادیکال در نظر گرفته میشود [۱۳].
ویژه پزشکان
بیماری پیشرفته موضعی
دو کارآزمایی فاز ۳ پس از دو دهه، استاندارد شیمیپرتودرمانی با سیسپلاتین را تغییر دادهاند. در KEYNOTE-A18 (ENGOT-cx11/GOG-3047)، ۱۰۶۰ بیمار پرخطر (FIGO 2014 مرحله IB2–IIB با درگیری غدد لنفاوی یا III–IVA) تحت شیمیپرتودرمانی همراه پمبرولیزوماب (Pembrolizumab) یا دارونما (۲۰۰ میلیگرم هر ۳ هفته برای ۵ دوره) و سپس نگهدارنده (۴۰۰ میلیگرم هر ۶ هفته برای ۱۵ دوره) قرار گرفتند؛ در تحلیل میانی دوم، HR مرگ ۰٫۶۷ (۹۵٪ CI: ۰٫۵۰–۰٫۹۰) و بقای کلی ۳۶ ماهه ۸۲٫۶٪ در برابر ۷۴٫۸٪ بود. عوارض بالقوه با واسطه ایمنی در ۳۹٪ در برابر ۱۷٪ رخ داد [۷]. رهنمود NCCN (نسخه ۲٫۲۰۲۶) افزودن پمبرولیزوماب به شیمیپرتودرمانی را برای بیماران منتخب مرحله FIGO 2014 III–IVA در نظر میگیرد و شیمیدرمانی القایی بر اساس INTERLACE را نیز برای مرحله IIB–IVA در توصیههای خود گنجانده است [۲۱].
در INTERLACE، شش هفته شیمیدرمانی القایی هفتگی (کربوپلاتین AUC2 و پاکلیتاکسل (Paclitaxel) ۸۰ میلیگرم بر متر مربع) پیش از شیمیپرتودرمانی استاندارد، بقای بدون پیشرفت ۵ ساله را از ۶۴٪ به ۷۲٪ (HR ۰٫۶۵) و بقای کلی ۵ ساله را از ۷۲٪ به ۸۰٪ (HR ۰٫۶۰) افزایش داد؛ عوارض درجه ۳ یا بالاتر ۵۹٪ در برابر ۴۸٪ بود [۶]. جمعیت این کارآزمایی (عمدتاً مرحله IIB) با KEYNOTE-A18 متفاوت است و مقایسه مستقیم این دو راهبرد وجود ندارد.
بیماری متاستاتیک، پایدار یا عودکننده
از زمان GOG 240، افزودن بواسیزوماب (Bevacizumab) به شیمیدرمانی ترکیبی، در تحلیل نهایی میانه بقای کلی را از ۱۳٫۳ به ۱۶٫۸ ماه رساند (HR ۰٫۷۷) [۱۷]. در پیگیری ۵ ساله KEYNOTE-826، افزودن پمبرولیزوماب به شیمیدرمانی پلاتیندار (با یا بدون بواسیزوماب) در بیماران PD-L1 CPS ≥۱، میانه بقای کلی را از ۱۶٫۵ به ۲۸٫۶ ماه (HR ۰٫۶۲) و در کل بیماران از ۱۶٫۸ به ۲۶٫۴ ماه (HR ۰٫۶۴) افزایش داد [۱۸]. رهنمود NCCN هر دو رژیم شیمیدرمانی همراه بواسیزوماب، با یا بدون پمبرولیزوماب (در CPS ≥۱)، را از گزینههای ترجیحی خط اول میداند [۲۱]. در BEATcc، آتزولیزوماب (Atezolizumab) همراه بواسیزوماب و شیمیدرمانی، بدون انتخاب بر اساس PD-L1، بقای بدون پیشرفت (۱۳٫۷ در برابر ۱۰٫۴ ماه) و بقای کلی (۳۲٫۱ در برابر ۲۲٫۸ ماه) را بهبود داد [۱۹].
در خط دوم یا سوم، در تومورهای PD-L1 مثبتی که پیشتر ایمنیدرمانی نگرفتهاند، پمبرولیزوماب تکدارویی در کوهورت دهانه رحم مطالعه فاز ۲ KEYNOTE-158 پاسخ عینی ۱۴٫۶٪ با پاسخهای پایدار ایجاد کرد [۲۳] و NCCN آن را از گزینههای ترجیحی میداند [۲۱]. در تومورهای بیانکننده HER2 (IHC ۳+ یا ۲+)، تراستوزوماب دروکستکان (Trastuzumab deruxtecan) در کوهورت دهانه رحم مطالعه فاز ۲ DESTINY-PanTumor02 پاسخ عینی ۵۰٪ (۲۰ از ۴۰ بیمار؛ ۷۵٪ در ۸ بیمار HER2 IHC ۳+) ایجاد کرد [۲۴] و NCCN آن را برای تومورهای HER2-مثبت در نظر میگیرد [۲۱]. شیمیدرمانی تکدارویی (مانند وینورلبین، جمسیتابین، ایرینوتکان، پمترکسد یا توپوتکان) نیز به کار میرود؛ آنتیبادی متصل به داروی جدیدتر تیزوتوماب ودوتین (Tisotumab vedotin) در کارآزمایی innovaTV 301 در مقایسه با همین شیمیدرمانی انتخابی پزشک، خطر مرگ را ۳۰٪ کاهش داد (میانه بقای کلی ۱۱٫۵ در برابر ۹٫۵ ماه؛ HR ۰٫۷۰) [۲۰].
رژیمهای درمانی و دوز (ویژه پزشکان)
فهرست رژیمهای درمانی و دوز۱۰ رژیم
سیسپلاتین (همه رژیمهای حاوی سیسپلاتین): پیش از هر دوز سیسپلاتین هیدراتاسیون کافی و حفظ برونده ادراری تا ۲۴ ساعت پس از تزریق، و داروی ضدتهوع پیش و پس از تزریق لازم است. در کاهش کلیرانس کراتینین، سرکوب مغز استخوان یا نوروپاتی، کاهش دوز یا درمان جایگزین در نظر گرفته شود؛ نوروپاتی درجه ۳ تا ۴ دلیل قطع دائمی است [۲۷].
کربوپلاتین: دوز کربوپلاتین با فرمول Calvert محاسبه میشود: دوز کل (میلیگرم) = AUC هدف × (GFR + ۲۵) [۲۸].
پاکلیتاکسل: طبق برچسب، همه بیماران برای پیشگیری از واکنش حساسیتی شدید پیشدارو میگیرند: دگزامتازون ۲۰ میلیگرم خوراکی حدود ۱۲ و ۶ ساعت پیش از تزریق، دیفنهیدرامین ۵۰ میلیگرم وریدی و سایمتیدین ۳۰۰ میلیگرم یا رانیتیدین ۵۰ میلیگرم وریدی ۳۰ تا ۶۰ دقیقه پیش از تزریق [۲۹].
بواسیزوماب (همه رژیمهای حاوی بواسیزوماب): دستکم ۲۸ روز پیش و پس از جراحی بزرگ (و تا بهبود زخم) تجویز نشود؛ فشار خون و پروتئین ادرار پایش شود (در پروتئینوری تا رسیدن به کمتر از ۲ گرم قطع موقت، در سندرم نفروتیک قطع دائم)؛ در سوراخشدگی گوارشی، فیستول درجه ۴ یا هر فیستول با درگیری اندام، خونریزی درجه ۳ تا ۴ و ترومبوآمبولی شریانی شدید قطع شود [۲۶]. در GOG 240، فیستول در ۱۵٪ بیماران گروه بواسیزوماب، همگی با سابقه پرتودرمانی لگن، رخ داد [۱۷].
پمبرولیزوماب (همه رژیمهای حاوی پمبرولیزوماب): آنزیمهای کبدی، کراتینین و عملکرد تیروئید در ابتدا و بهطور دورهای بررسی شوند. کاهش دوز پمبرولیزوماب توصیه نمیشود: در عارضه ایمنی شدید (درجه ۳) دارو قطع موقت، و در درجه ۴، عود درجه ۳ نیازمند سرکوب ایمنی، یا ناتوانی در کاهش کورتیکواستروئید به ۱۰ میلیگرم پردنیزولون یا کمتر در روز ظرف ۱۲ هفته، قطع دائمی میشود؛ میوکاردیت درجه ۲ یا بالاتر قطع دائمی [۲۵].
ویژه پزشکان
بیماری پیشرفته موضعی: شیمیپرتودرمانی و افزودههای آن
شیمیپرتودرمانی با سیسپلاتین هفتگی (استاندارد)
سرطان دهانه رحم پیشرفته موضعی (IB3 تا IVA)، و مراحل IB2 و IIA1 در صورت مناسب نبودن جراحیطول هر دوره: هفتگی
سرطان دهانه رحم پیشرفته موضعی (IB3 تا IVA)، و مراحل IB2 و IIA1 در صورت مناسب نبودن جراحی
پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک| دارو | دوز | روش | زمان تجویز |
|---|---|---|---|
| سیسپلاتین | ۴۰ میلیگرم/مترمربع (در INTERLACE حداکثر ۷۰ میلیگرم در هر نوبت) | وریدی | هفتهای یکبار همزمان با پرتودرمانی خارجی، ۵ تا ۶ نوبت |
| پرتودرمانی خارجی لگن | ۴۵ تا ۵۰٫۴ گری در ۲۰ تا ۲۸ جلسه | پرتودرمانی خارجی | همزمان با سیسپلاتین |
| براکیتراپی | رسیدن به دوز کل معادل ۲ گری (EQD2) ۷۸ تا ۸۶ گری؛ در KEYNOTE-A18 حداقل ۸۰ گری (حجممحور) یا ۷۵ گری (نقطهمحور) | داخل حفرهای | پس از پرتودرمانی خارجی |
در کارآزمایی پایه GOG، کراتینین سرم حداکثر ۲ میلیگرم/دسیلیتر، گلبول سفید دستکم ۳۰۰۰ و پلاکت دستکم ۱۰۰٬۰۰۰ در میلیمتر مکعب شرط ورود بود و سیسپلاتین ۴۰ میلیگرم/مترمربع هفتگی به مدت ۶ هفته بقا را در مقایسه با هیدروکسیاوره بهبود داد [۳۸]. منبع دوز و پرتودرمانی: پروتکلهای INTERLACE و KEYNOTE-A18 [۶، ۳۳، ۳۴].
شواهد: INTERLACE (GCIG) (۲۰۲۴)، GOG (۱۹۹۹)
پمبرولیزوماب + شیمیپرتودرمانی (KEYNOTE-A18)
FIGO 2014 مرحله III تا IVA (اندیکاسیون FDA)؛ در کارآزمایی، مرحله IB2 تا IIB با درگیری غدد لنفاوی نیز وارد شد
FIGO 2014 مرحله III تا IVA (اندیکاسیون FDA)؛ در کارآزمایی، مرحله IB2 تا IIB با درگیری غدد لنفاوی نیز وارد شد
پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک| دارو | دوز | روش | زمان تجویز |
|---|---|---|---|
| همزمان با شیمیپرتودرمانی: ۵ دوره | |||
| پمبرولیزوماب | ۲۰۰ میلیگرم (انفوزیون ۳۰ دقیقهای) | وریدی | روز ۱ هر ۳ هفته |
| سیسپلاتین | ۴۰ میلیگرم/مترمربع | وریدی | هفتهای یکبار به مدت ۵ یا ۶ هفته، همراه پرتودرمانی خارجی و براکیتراپی |
| نگهدارنده: ۱۵ دوره | |||
| پمبرولیزوماب | ۴۰۰ میلیگرم | وریدی | روز ۱ هر ۶ هفته |
در روزهای مشترک، پمبرولیزوماب پیش از شیمیپرتودرمانی تزریق میشود. منبع برنامه: پروتکل NCT04221945 [۳۳].
شیمیدرمانی القایی هفتگی و سپس شیمیپرتودرمانی (INTERLACE)
FIGO 2008 مرحله IB1 با غدد مثبت، IB2، IIA، IIB، IIIB یا IVA (۷۰٪ بیماران مرحله IIB)؛ NCCN برای مرحله IIB تا IVAطول هر دوره: هفتگی
FIGO 2008 مرحله IB1 با غدد مثبت، IB2، IIA، IIB، IIIB یا IVA (۷۰٪ بیماران مرحله IIB)؛ NCCN برای مرحله IIB تا IVA
پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک| دارو | دوز | روش | زمان تجویز |
|---|---|---|---|
| القایی: ۶ هفته | |||
| کربوپلاتین | AUC ۲ (حداکثر ۲۷۰ میلیگرم) | وریدی | روزهای ۱، ۸، ۱۵، ۲۲، ۲۹ و ۳۶ |
| پاکلیتاکسل | ۸۰ میلیگرم/مترمربع (حداکثر ۱۶۲ میلیگرم) | وریدی | روزهای ۱، ۸، ۱۵، ۲۲، ۲۹ و ۳۶ |
| سپس شیمیپرتودرمانی | |||
| سیسپلاتین | ۴۰ میلیگرم/مترمربع (حداکثر ۷۰ میلیگرم) | وریدی | هفتگی حداکثر ۵ نوبت، از هفته اول پرتودرمانی |
| پرتودرمانی خارجی + براکیتراپی | ۴۵ تا ۵۰٫۴ گری در ۲۰ تا ۲۸ جلسه + براکیتراپی تا EQD2 کل ۷۸ تا ۸۶ گری | پرتودرمانی | همزمان با سیسپلاتین |
سیسپلاتین پس از بهبود شمارش خون از دوره القایی آغاز میشود [۳۴]. ۹۲٪ بیماران دستکم ۵ نوبت القایی را کامل کردند [۶]. منبع دوز و سقفها: پروتکل NCT01566240 [۳۴].
شواهد: INTERLACE (GCIG) (۲۰۲۴)
دوزها مطابق پروتکل کارآزمایی، رهنمود یا برچسب رسمی دارو (منبع در یادداشت هر رژیم) است. پیش از تجویز، شمارش سلولهای خون، عملکرد کلیه و کبد، تداخلات دارویی و شرایط بیمار را بررسی کنید و دوز را بر اساس برچسب دارو تعدیل کنید.
بیماری متاستاتیک، پایدار یا عودکننده: خط اول
پاکلیتاکسل + سیسپلاتین + بواسیزوماب (GOG 240)
خط اول بیماری متاستاتیک، پایدار یا عودکننده؛ وضعیت عملکردی GOG صفر تا ۱؛ بدون زخم التیامنیافته یا خونریزی فعال؛ نسبت پروتئین به کراتینین ادرار کمتر از ۱طول هر دوره: هر ۲۱ روز
خط اول بیماری متاستاتیک، پایدار یا عودکننده؛ وضعیت عملکردی GOG صفر تا ۱؛ بدون زخم التیامنیافته یا خونریزی فعال؛ نسبت پروتئین به کراتینین ادرار کمتر از ۱
پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک| دارو | دوز | روش | زمان تجویز |
|---|---|---|---|
| پاکلیتاکسل | ۱۷۵ میلیگرم/مترمربع (انفوزیون ۳ ساعته)؛ یا ۱۳۵ میلیگرم/مترمربع (۲۴ ساعته) | وریدی | روز ۱ |
| سیسپلاتین | ۵۰ میلیگرم/مترمربع | وریدی | روز ۱ یا ۲ |
| بواسیزوماب | ۱۵ میلیگرم/کیلوگرم (انفوزیون ۳۰ تا ۹۰ دقیقه) | وریدی | روز ۱ |
جایگزین بدون پلاتین: توپوتکان ۰٫۷۵ میلیگرم/مترمربع روزهای ۱ تا ۳ + پاکلیتاکسل ۱۷۵ میلیگرم/مترمربع روز ۱ (با یا بدون بواسیزوماب)، که بر سیسپلاتین–پاکلیتاکسل برتری نداشت (HR مرگ ۱٫۲۰) [۳۹]. در KEYNOTE-826 و BEATcc، کربوپلاتین AUC ۵ روز ۱ نیز بهجای سیسپلاتین مجاز بود [۳۵، ۳۶]. منبع دوز و مدت انفوزیون: [۱۷، ۳۹، ۴۱].
پمبرولیزوماب + پاکلیتاکسل و پلاتین ± بواسیزوماب (KEYNOTE-826)
خط اول بیماری پایدار، عودکننده یا متاستاتیک با PD-L1 CPS ≥۱ (آزمون تأییدشده)طول هر دوره: هر ۲۱ روز
خط اول بیماری پایدار، عودکننده یا متاستاتیک با PD-L1 CPS ≥۱ (آزمون تأییدشده)
پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک| دارو | دوز | روش | زمان تجویز |
|---|---|---|---|
| پمبرولیزوماب | ۲۰۰ میلیگرم (یا ۴۰۰ میلیگرم هر ۶ هفته طبق برچسب) | وریدی | روز ۱ هر ۳ هفته، پیش از شیمیدرمانی |
| پاکلیتاکسل | ۱۷۵ میلیگرم/مترمربع | وریدی | روز ۱ |
| سیسپلاتین یا کربوپلاتین | سیسپلاتین ۵۰ میلیگرم/مترمربع یا کربوپلاتین AUC ۵ | وریدی | روز ۱ |
| بواسیزوماب (به تشخیص پزشک) | ۱۵ میلیگرم/کیلوگرم | وریدی | روز ۱ |
شایعترین عوارض درجه ۳ تا ۵ کمخونی (۳۰٫۳٪ در برابر ۲۶٫۹٪) و نوتروپنی (۱۲٫۴٪ در برابر ۹٫۷٪) بود [۴۰]. منبع دوز: پروتکل NCT03635567 [۳۵].
شواهد: KEYNOTE-826 – پیگیری ۵ ساله (۲۰۲۶)، KEYNOTE-826 (۲۰۲۳)، KEYNOTE-826 (۲۰۲۱)
آتزولیزوماب + بواسیزوماب + پاکلیتاکسل و پلاتین (BEATcc)
خط اول بیماری متاستاتیک (IVB)، پایدار یا عودکننده درماننشده و غیرقابل درمان قطعی؛ بدون نیاز به بررسی PD-L1طول هر دوره: هر ۲۱ روز
خط اول بیماری متاستاتیک (IVB)، پایدار یا عودکننده درماننشده و غیرقابل درمان قطعی؛ بدون نیاز به بررسی PD-L1
پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک| دارو | دوز | روش | زمان تجویز |
|---|---|---|---|
| آتزولیزوماب | ۱۲۰۰ میلیگرم | وریدی | روز ۱ |
| پاکلیتاکسل | ۱۷۵ میلیگرم/مترمربع | وریدی | روز ۱ |
| سیسپلاتین یا کربوپلاتین | سیسپلاتین ۵۰ میلیگرم/مترمربع یا کربوپلاتین AUC ۵ | وریدی | روز ۱ |
| بواسیزوماب | ۱۵ میلیگرم/کیلوگرم | وریدی | روز ۱ |
آتزولیزوماب در برچسب FDA اندیکاسیون سرطان دهانه رحم ندارد؛ دوز و برنامه از پروتکل کارآزمایی است [۱۹، ۳۶]. عوارض درجه ۳ یا بالاتر ۷۹٪ در برابر ۷۵٪ بود و اسهال، درد مفاصل، تب و بثورات درجه ۱ تا ۲ با آتزولیزوماب بیشتر شد [۱۹].
شواهد: BEATcc (ENGOT-Cx10/GEICO 68-C/JGOG1084/GOG-3030) (۲۰۲۴)
پیش از تجویز، دوز را با برچسب دارو، آزمایشها و شرایط بیمار تطبیق دهید.
بیماری متاستاتیک یا عودکننده: خط دوم و بعد
پمبرولیزوماب تکدارویی (KEYNOTE-158)
بیماری عودکننده یا متاستاتیک با پیشرفت حین یا پس از شیمیدرمانی، PD-L1 CPS ≥۱؛ بیمارانی که پیشتر ایمنیدرمانی نگرفتهاندطول هر دوره: هر ۳ یا هر ۶ هفته
بیماری عودکننده یا متاستاتیک با پیشرفت حین یا پس از شیمیدرمانی، PD-L1 CPS ≥۱؛ بیمارانی که پیشتر ایمنیدرمانی نگرفتهاند
پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک| دارو | دوز | روش | زمان تجویز |
|---|---|---|---|
| پمبرولیزوماب | ۲۰۰ میلیگرم هر ۳ هفته یا ۴۰۰ میلیگرم هر ۶ هفته (انفوزیون ۳۰ دقیقهای) | وریدی | روز ۱ |
تراستوزوماب دروکستکان (DESTINY-PanTumor02)
تومور HER2-مثبت (IHC 3+) غیرقابل جراحی یا متاستاتیک پس از درمان سیستمیک و بدون گزینه رضایتبخش (اندیکاسیون FDA، تأیید سریع)؛ در کارآزمایی IHC 3+ یا 2+طول هر دوره: هر ۳ هفته
تومور HER2-مثبت (IHC 3+) غیرقابل جراحی یا متاستاتیک پس از درمان سیستمیک و بدون گزینه رضایتبخش (اندیکاسیون FDA، تأیید سریع)؛ در کارآزمایی IHC 3+ یا 2+
پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک| دارو | دوز | روش | زمان تجویز |
|---|---|---|---|
| تراستوزوماب دروکستکان | ۵٫۴ میلیگرم/کیلوگرم (نوبت اول ۹۰ دقیقه، سپس ۳۰ دقیقه در صورت تحمل) | وریدی | روز ۱ |
جایگزین تراستوزوماب یا تراستوزوماب امتانسین نشود؛ پیشدارو برای پیشگیری از تهوع و استفراغ لازم است. بیماری بینابینی ریه: علائم تنفسی جدید فوراً بررسی شود و در ILD درجه ۲ یا بالاتر دارو برای همیشه قطع شود. شمارش خون پیش از هر دوز و LVEF پیش از شروع و بهطور دورهای ارزیابی شود [۳۱]. در کل مطالعه، ILD مرتبط با دارو در ۱۰٫۵٪ بیماران رخ داد [۲۴].
شواهد: DESTINY-PanTumor02 (۲۰۲۴)
شیمیدرمانی تکدارویی (گزینههای گروه کنترل innovaTV 301)
بیماری عودکننده یا متاستاتیک پس از درمان ترکیبی خط اولزمانبندی هر دارو در جدول
بیماری عودکننده یا متاستاتیک پس از درمان ترکیبی خط اول
پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک| دارو | دوز | روش | زمان تجویز |
|---|---|---|---|
| یکی از موارد | |||
| توپوتکان | ۱ یا ۱٫۲۵ میلیگرم/مترمربع | وریدی | روزهای ۱ تا ۵، هر ۲۱ روز |
| وینورلبین | ۳۰ میلیگرم/مترمربع | وریدی | روزهای ۱ و ۸، هر ۲۱ روز |
| جمسیتابین | ۱۰۰۰ میلیگرم/مترمربع | وریدی | روزهای ۱ و ۸، هر ۲۱ روز |
| ایرینوتکان | ۱۰۰ یا ۱۲۵ میلیگرم/مترمربع | وریدی | هفتگی به مدت ۴ هفته، هر ۴۲ روز |
| پمترکسد | ۵۰۰ میلیگرم/مترمربع | وریدی | روز ۱، هر ۲۱ روز |
پمترکسد: اسید فولیک ۴۰۰ تا ۱۰۰۰ میکروگرم خوراکی روزانه از ۷ روز پیش از دوز اول تا ۲۱ روز پس از آخرین دوز، ویتامین B12 یک میلیگرم عضلانی یک هفته پیش از دوز اول و سپس هر ۳ دوره، و دگزامتازون ۴ میلیگرم خوراکی دو بار در روز در روز قبل، روز تزریق و روز بعد [۳۲]. پاسخ عینی با این داروها در کارآزمایی ۵٫۲٪ بود [۲۰]. منبع دوز: پروتکل NCT04697628 [۳۷].
تیزوتوماب ودوتین (innovaTV 301)
سرطان عودکننده یا متاستاتیک با پیشرفت حین یا پس از شیمیدرمانی (خط دوم یا سوم)طول هر دوره: هر ۳ هفته
سرطان عودکننده یا متاستاتیک با پیشرفت حین یا پس از شیمیدرمانی (خط دوم یا سوم)
پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک| دارو | دوز | روش | زمان تجویز |
|---|---|---|---|
| تیزوتوماب ودوتین | ۲ میلیگرم/کیلوگرم (حداکثر ۲۰۰ میلیگرم در وزن ۱۰۰ کیلوگرم یا بیشتر)، انفوزیون ۳۰ دقیقهای | وریدی | روز ۱ |
هشدار سمیت چشمی: معاینه چشم (حدت بینایی و اسلیتلمپ) پیش از شروع و پیش از هر دوره در ۹ دوره نخست؛ قطره کورتیکواستروئید چشمی یک قطره در هر چشم پیش از هر تزریق و سپس سه بار در روز به مدت ۷۲ ساعت؛ قطره تنگکننده عروق چشم بلافاصله پیش از تزریق؛ پد سرد چشم در طول تزریق؛ قطره لوبریکانت در تمام دوره درمان و تا ۳۰ روز پس از آخرین دوز؛ پرهیز از لنز تماسی. کاهش دوز: ۱٫۳ میلیگرم/کیلوگرم و سپس ۰٫۹ میلیگرم/کیلوگرم؛ در عدم تحمل ۰٫۹ میلیگرم/کیلوگرم قطع دائمی [۳۰]. عوارض درجه ۳ یا بالاتر ۵۲٫۰٪ و قطع درمان به دلیل سمیت ۱۴٫۸٪ بود [۲۰].
پیش از تجویز، دوز را با برچسب دارو، آزمایشها و شرایط بیمار تطبیق دهید.
شواهد علمی
مطالعات کلیدی
۱۰ موردپمبرولیزوماب یا دارونما همراه شیمیپرتودرمانی و سپس پمبرولیزوماب یا دارونما در سرطان دهانه رحم پیشرفته موضعی پرخطر تازه تشخیصدادهشده (ENGOT-cx11/GOG-3047/KEYNOTE-A18): نتایج بقای کلی یک کارآزمایی فاز ۳ تصادفی، دوسوکور و کنترلشده با دارونما
شیمیدرمانی القایی و سپس شیمیپرتودرمانی استاندارد در برابر شیمیپرتودرمانی استاندارد بهتنهایی در بیماران مبتلا به سرطان دهانه رحم پیشرفته موضعی (GCIG INTERLACE): کارآزمایی فاز ۳ بینالمللی، چندمرکزی و تصادفی
هیسترکتومی ساده در برابر هیسترکتومی رادیکال در زنان مبتلا به سرطان دهانه رحم کمخطر
هیسترکتومی رادیکال کمتهاجمی در برابر هیسترکتومی رادیکال باز شکمی برای سرطان دهانه رحم
بواسیزوماب در سرطان پیشرفته دهانه رحم: تحلیل نهایی بقای کلی و عوارض یک کارآزمایی تصادفی، کنترلشده، باز و فاز ۳
پمبرولیزوماب همراه شیمیدرمانی در سرطان دهانه رحم: تحلیل اکتشافی کارآزمایی بالینی تصادفی
اثربخشی و ایمنی پمبرولیزوماب در سرطان پیشرفته دهانه رحم با درمان قبلی: نتایج مطالعه فاز ۲
کارایی و ایمنی تراستوزوماب دروکستکان در بیماران مبتلا به تومورهای جامد بیانکننده HER2: نتایج اولیه کارآزمایی فاز ۲ DESTINY-PanTumor02
آتزولیزوماب همراه بواسیزوماب و شیمیدرمانی برای سرطان دهانه رحم متاستاتیک، پایدار یا عودکننده (BEATcc): کارآزمایی فاز ۳ تصادفی و باز
تیسوتوماب ودوتین بهعنوان درمان خط دوم یا سوم سرطان دهانه رحم عودکننده
رهنمودهای بالینی
۳ موردسرطان دهانه رحم، نسخه ۲٫۲۰۲۶؛ رهنمودهای بالینی NCCN در انکولوژی
نمونههای واژینال خودگرفته برای آزمایش ویروس پاپیلومای انسانی و راهنمای توقف غربالگری: بهروزرسانی رهنمود غربالگری سرطان دهانه رحم انجمن سرطان آمریکا
رهنمودهای ESGO/ESTRO/ESP برای مدیریت بیماران مبتلا به سرطان دهانه رحم – بهروزرسانی ۲۰۲۳
پرسشهای رایج
داروهای مرتبط
راهنماهای کاربردی
منابع علمی
۴۱ منبعنمایش همه منابع، ۲۷ مورد با خلاصه و ترجمه فارسیبستن فهرست منابع
شمارههای داخل متن، مانند [۱]، به این منابع اشاره دارند. منابعی که دکمه «خلاصه و ترجمه فارسی» دارند، در کتابخانه شواهد علمی خلاصه و ترجمه شدهاند.
- ۱
- ۲
- ۳
- ۴
- ۵
- ۶
- ۷Pembrolizumab or placebo with chemoradiotherapy followed by pembrolizumab or placebo for newly diagnosed, high-risk, locally advanced cervical cancer (ENGOT-cx11/GOG-3047/KEYNOTE-A18): overall survival results from a randomised, double-blind, placebo-controlled, phase 3 trial
- ۸
- ۹
- ۱۰Efficacy of Single-Dose Human Papillomavirus Vaccination among Young African Women
- ۱۱
- ۱۲Detecting cervical precancer and reaching underscreened women by using HPV testing on self samples: updated meta-analyses
- ۱۳
- ۱۴
- ۱۵Simple versus Radical Hysterectomy in Women with Low-Risk Cervical Cancer
- ۱۶Minimally Invasive versus Abdominal Radical Hysterectomy for Cervical Cancer
- ۱۷
- ۱۸
- ۱۹
- ۲۰
- ۲۱
- ۲۲Self-collected vaginal specimens for human papillomavirus testing and guidance on screening exit: An update to the American Cancer Society cervical cancer screening guideline
- ۲۳
- ۲۴
- ۲۵
- ۲۶AVASTIN (bevacizumab) injection, for intravenous use: Prescribing Information
- ۲۷CISPLATIN for injection, for intravenous use — Prescribing Information
- ۲۸CARBOplatin Injection — Prescribing Information
- ۲۹Paclitaxel Injection USP — Prescribing Information
- ۳۰TIVDAK (tisotumab vedotin-tftv) for injection, for intravenous use: Prescribing Information
- ۳۱ENHERTU (fam-trastuzumab deruxtecan-nxki) for injection, for intravenous use: Prescribing Information
- ۳۲ALIMTA (pemetrexed) for injection, for intravenous use: Prescribing Information
- ۳۳
- ۳۴
- ۳۵
- ۳۶
- ۳۷Tisotumab Vedotin vs Chemotherapy in Recurrent or Metastatic Cervical Cancer (innovaTV 301) — study record (NCT04697628)
- ۳۸Concurrent Cisplatin-Based Radiotherapy and Chemotherapy for Locally Advanced Cervical Cancer
- ۳۹Improved survival with bevacizumab in advanced cervical cancer
- ۴۰Pembrolizumab for Persistent, Recurrent, or Metastatic Cervical Cancer
- ۴۱Paclitaxel and Cisplatin or Topotecan With or Without Bevacizumab in Treating Patients With Stage IVB, Recurrent, or Persistent Cervical Cancer (GOG 240) — study record (NCT00803062)
این مطلب بر پایه منابع علمی معتبر تهیه شده و آخرین بار در ۲۸ مهر ۱۴۰۵ بهروزرسانی شده است. محتوای این وبسایت صرفاً جنبه آموزشی و اطلاعرسانی دارد و جایگزین مشاوره، تشخیص یا درمان توسط پزشک متخصص نیست. برای هر تصمیم درمانی با پزشک معالج خود مشورت کنید.
