سرطان دهانه رحم در مراحل اول معمولاً هیچ علامتی ندارد؛ برای همین آزمایش منظم HPV یا پاپ اسمیر مهم است [۱، ۲]. وقتی علامت می‌دهد، شایع‌ترین نشانه‌ها خونریزی غیرعادی از واژن است (بعد از نزدیکی، بین قاعدگی‌ها، قاعدگی سنگین‌تر یا طولانی‌تر از معمول، یا هر خونریزی بعد از یائسگی)، همراه با ترشح آبکی، بدبو یا خونی و درد لگن یا درد هنگام نزدیکی [۱]. این علائم بیشتر علت‌های دیگری دارند، اما تنها راه فهمیدن معاینه پزشک است و نادیده گرفتنشان درمان را دیر و کم‌اثرتر می‌کند [۱].
نکات کلیدی
- سرطان دهانه رحم در آغاز معمولاً بی‌علامت است و علائم بیشتر وقتی پیدا می‌شوند که بیماری پیشرفت کرده باشد [۱].
- شایع‌ترین علامت، خونریزی غیرعادی از واژن است: بعد از نزدیکی، بین دو قاعدگی، قاعدگی سنگین‌تر یا طولانی‌تر از همیشه، یا هر خونریزی بعد از یائسگی [۱، ۲].
- این علائم بیشتر علت دیگری دارند؛ ولی تنها راه فهمیدن، معاینه پزشک است [۱].
- تقریباً همه موارد از عفونت طولانی با ویروس HPV می‌آیند؛ واکسن HPV و آزمایش منظم دهانه رحم بیشتر این سرطان‌ها را پیشگیری می‌کنند [۲، ۳].
علائم سرطان دهانه رحم
| علامت | توضیح | چه باید کرد |
|---|---|---|
| خونریزی بعد از نزدیکی | از علائم مراحل اول [۱]؛ در بیشتر زنان علت دیگری دارد [۶] | برای معاینه دهانه رحم مراجعه کنید |
| خونریزی بین دو قاعدگی | از علائم مراحل اول [۱] | اگر تازه است یا تکرار می‌شود، مراجعه کنید |
| قاعدگی سنگین‌تر یا طولانی‌تر از همیشه | از علائم مراحل اول [۱] | اگر تغییر تازه است، مراجعه کنید |
| هر خونریزی بعد از یائسگی | از علائم مهم [۱، ۲]؛ ممکن است نشانه سرطان رحم (آندومتر) هم باشد [۵] | حتی اگر کم و یک‌باره بود، مراجعه کنید |
| ترشح آبکی، بدبو یا خونی از واژن | از علائم مراحل اول [۱، ۲] | اگر ادامه داشت، مراجعه کنید |
| درد لگن یا درد هنگام نزدیکی | از علائم [۱] | اگر ادامه داشت، مراجعه کنید |
| درد مبهم کمر، درد شکم یا ورم پاها | در بیماری پیشرفته‌تر [۱، ۲] | زود مراجعه کنید |
| سختی یا درد در ادرار کردن یا اجابت مزاج، خون در ادرار یا مدفوع | در بیماری پیشرفته‌تر [۱] | زود مراجعه کنید |
| خستگی، کاهش وزن و کم شدن اشتها | در بیماری پیشرفته‌تر [۱، ۲] | برای پیدا کردن علت مراجعه کنید |
این جدول جایگزین معاینه پزشک نیست؛ این علائم بیشتر علتی غیر از سرطان دارند [۱].
کی باید با پزشک تماس بگیرم؟
اگر هر یک از این‌ها را دارید، برای معاینه دهانه رحم نزد پزشک زنان یا پزشک خانواده بروید و منتظر نمانید که خودش خوب شود [۱]:
- خونریزی بعد از نزدیکی
- خونریزی بین قاعدگی‌ها، یا قاعدگی‌ای که سنگین‌تر یا طولانی‌تر از همیشه شده
- هر خونریزی بعد از یائسگی، حتی یک لکه
- ترشح آبکی، بدبو یا خونی که ادامه دارد
- درد لگن یا درد هنگام نزدیکی که ادامه دارد
اگر جواب آخرین آزمایش شما طبیعی بوده، باز هم بروید. آزمایش‌های غربالگری برای افراد بدون علامت‌اند [۴]؛ وقتی علامت دارید، پزشک باید خود دهانه رحم را ببیند [۵].
خونریزی شدید از واژن، یا خونریزی همراه با سرگیجه و ضعف، نیاز به مراجعه فوری به اورژانس دارد.
مسیر تشخیص
- ۱
- ۲
کولپوسکوپی
نگاه دقیق به دهانه رحم با یک ذره‌بین نوردار، بعد از زدن محلول سرکه که نواحی غیرعادی را نمایان می‌کند. معمولاً در همان جلسه نمونه کوچکی هم برداشته می‌شود [۷].
- ۳
نمونه‌برداری
فقط بررسی نمونه بافت زیر میکروسکوپ سرطان را قطعی می‌کند. نمونه با ابزار کوچکی در مطب، یا با برداشتن تکه‌ای مخروطی از دهانه رحم گرفته می‌شود [۷].
- ۴
تعیین مرحله
اگر سرطان تأیید شد، با MRI، PET-CT و آزمایش خون معلوم می‌شود بیماری چقدر گسترش یافته است [۷]. بیشتر بخوانید: سرطان دهانه رحم
چه کسانی بیشتر در خطرند و چه آزمایشی لازم است؟
تقریباً همه سرطان‌های دهانه رحم از عفونت طولانی با انواع پرخطر ویروس HPV ایجاد می‌شوند. HPV ویروس بسیار شایعی است که از راه تماس جنسی منتقل می‌شود و بیشتر وقت‌ها بدن خودش آن را پاک می‌کند [۲]. این عوامل احتمال ماندن عفونت و تبدیل شدن آن به سرطان را بیشتر می‌کنند [۲]:
- ضعف دستگاه ایمنی، مثلاً عفونت HIV
- سیگار کشیدن
- زایمان‌های زیاد، اولین بارداری در سن کم و مصرف قرص ضدبارداری
- عفونت‌های دیگری که از راه جنسی منتقل می‌شوند
و از همه مهم‌تر: انجام ندادن آزمایش منظم. بیشتر موارد این سرطان در کشورهایی است که برنامه منظم آزمایش ندارند؛ جایی که این برنامه‌ها اجرا شده، ابتلا و مرگ بیش از نصف شده است [۳].
آزمایش منظم: مهم‌ترین کار
تبدیل شدن سلول‌های تغییرکرده دهانه رحم به سرطان معمولاً ۱۵ تا ۲۰ سال طول می‌کشد [۲]؛ این فرصت بزرگی است تا آزمایش منظم، پیش‌سرطان را پیدا کند و درمان شود. انجمن سرطان آمریکا توصیه می‌کند زنان از ۲۵ تا ۶۵ سالگی هر ۵ سال آزمایش HPV بدهند؛ آزمایش همزمان HPV و پاپ اسمیر هر ۵ سال، یا پاپ اسمیر به‌تنهایی هر ۳ سال هم قابل قبول است [۴]. سازمان جهانی بهداشت آزمایش را از ۳۰ سالگی هر ۵ تا ۱۰ سال، و برای زنان مبتلا به HIV از ۲۵ سالگی هر ۳ تا ۵ سال توصیه می‌کند [۲]. برنامه مناسب سن خود را در صفحه غربالگری ببینید.
پرسش‌های متداول
آیا خونریزی بعد از نزدیکی یعنی سرطان دهانه رحم دارم؟
نه. در بیشتر زنان این خونریزی علت دیگری دارد و احتمال سرطان، به‌ویژه در زنان جوان، خیلی کم است [۶]. اما چون یکی از علائم مراحل اول سرطان دهانه رحم است، باید دهانه رحم معاینه شود [۱].
سرطان دهانه رحم در مراحل اول علامت دارد؟
پاپ اسمیر بهتر است یا آزمایش HPV؟
آزمایش HPV ویروسی را پیدا می‌کند که عامل این سرطان است و پاپ اسمیر سلول‌های تغییرکرده را. انجمن سرطان آمریکا آزمایش HPV هر ۵ سال را روش ترجیحی می‌داند و پاپ اسمیر هر ۳ سال را هم قابل قبول [۴]. مهم‌ترین نکته این است که یکی از آن‌ها را منظم انجام دهید.
واکسن HPV زده‌ام؛ باز هم آزمایش لازم دارم؟
می‌توانم نمونه آزمایش HPV را خودم بگیرم؟
سرطان دهانه رحم درمان می‌شود؟
بله؛ اگر زود پیدا و به‌موقع درمان شود، قابل علاج است [۲]. در مراحل اول و کم‌خطر، جراحی‌هایی هم وجود دارد که امکان بارداری را حفظ می‌کنند [۳]. درمان هر مرحله را در صفحه سرطان دهانه رحم بخوانید.
فرق سرطان دهانه رحم با سرطان رحم چیست؟
دهانه رحم بخش پایینی و باریک رحم است که به واژن می‌رسد؛ سرطان رحم (آندومتر) از پوشش داخلی خود رحم شروع می‌شود [۹]. این دو بیماری جدا هستند و علائم، علت و آزمایش‌هایشان فرق دارد. علائم سرطان رحم را در علائم سرطان رحم (آندومتر) ببینید.
معیارهای ارجاع و نکات تشخیصی (ویژه پزشکان)
ویژه پزشکان
NICE NG12 (به‌روزرسانی ۱۵ آوریل ۲۰۲۶). اگر در معاینه ظاهر دهانه رحم با سرطان سازگار باشد، ارجاع از مسیر سرطان مشکوک (تشخیص یا رد سرطان ظرف ۲۸ روز) در نظر گرفته شود (توصیه ۱٫۵٫۱۶). خونریزی پس از یائسگی بدون توضیح در ۵۵ سالگی و بالاتر، اگر به HRT نسبت داده نشود، ارجاع از مسیر سرطان مشکوک برای سرطان آندومتر را لازم می‌کند (۱٫۵٫۱۲) [۵].
خونریزی پس از نزدیکی. در مرور نظام‌مند، شیوع نقطه‌ای آن در جامعه ۰٫۷ تا ۹٪ و در زنان مبتلا به سرطان دهانه رحم ۰٫۷ تا ۳۹٪ بود. خطر سرطان در زنی از جامعه که دچار خونریزی پس از نزدیکی می‌شود، از ۱ در ۴۴٬۰۰۰ در ۲۰ تا ۲۴ سالگی تا ۱ در ۲٬۴۰۰ در ۴۵ تا ۵۴ سالگی برآورد شد؛ داده‌ای برای محاسبه مستقیم خطر در مراجعه‌کنندگان به مراقبت اولیه وجود نداشت [۶].
تشخیص و مرحله‌بندی. تشخیص بافتی است: کولپوسکوپی با نمونه‌برداری پانچ، کورتاژ اندوسرویکس، LEEP یا کونیزاسیون؛ مرحله‌بندی با PET-CT، MRI، سونوگرافی، عکس قفسه سینه، CBC و بیوشیمی خون [۷]. در مرحله‌بندی FIGO ۲۰۱۸ می‌توان از تصویربرداری و پاتولوژی در هر مرحله استفاده کرد: درگیری غدد لنفاوی لگنی IIIC1 و پارا‌آئورتیک IIIC2 است و روش تعیین با «r» (تصویربرداری) یا «p» (پاتولوژی) ثبت می‌شود [۱۰].
غربالگری. انجمن سرطان آمریکا (۲۰۲۰): آزمایش اولیه HPV هر ۵ سال از ۲۵ تا ۶۵ سالگی (ترجیحی)؛ آزمایش همزمان هر ۵ سال یا سیتولوژی هر ۳ سال قابل قبول؛ قطع بعد از ۶۵ سالگی در صورت غربالگری منفی کافی در ۱۰ سال گذشته و نبود CIN2 یا بالاتر در ۲۵ سال گذشته [۴]. سازمان جهانی بهداشت: آزمون با کارایی بالا هر ۵ تا ۱۰ سال از ۳۰ سالگی؛ در زنان مبتلا به HIV هر ۳ تا ۵ سال از ۲۵ سالگی؛ نمونه‌گیری توسط خود فرد برای آزمایش HPV قابل اعتماد است [۲].
انواع سرطان مرتبط
منابع علمی
۱۰ منبعنمایش همه منابع، ۴ مورد با خلاصه و ترجمه فارسیبستن فهرست منابع
شماره‌های داخل متن، مانند [۱]، به این منابع اشاره دارند. منابعی که دکمه «خلاصه و ترجمه فارسی» دارند، در کتابخانه شواهد علمی خلاصه و ترجمه شده‌اند.
- ۱
- ۲
- ۳
- ۴
- ۵
- ۶
- ۷
- ۸HPV Vaccination and the Risk of Invasive Cervical Cancer
- ۹
- ۱۰Revised FIGO staging for carcinoma of the cervix uteri
این مطلب بر پایه منابع علمی معتبر تهیه شده و آخرین بار در ۶ آبان ۱۴۰۵ به‌روزرسانی شده است. محتوای این وب‌سایت صرفاً جنبه آموزشی و اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین مشاوره، تشخیص یا درمان توسط پزشک متخصص نیست. برای هر تصمیم درمانی با پزشک معالج خود مشورت کنید.
این برگه از سایت چاپ شده است؛ نسخه کامل و به‌روز: https://drdabiri.com/questions/symptoms-of-cervical-cancer/