شایع‌ترین علامت سرطان بیضه یک توده یا تورم بدون درد در یکی از بیضه‌هاست [۱]. تغییر در حس یا سفتی بیضه، احساس سنگینی در کیسه بیضه، درد مبهم در زیر شکم یا کشاله ران، جمع شدن ناگهانی مایع در کیسه بیضه، یا درد و ناراحتی بیضه هم ممکن است رخ دهد [۱، ۵]. این سرطان بیشتر در مردان ۲۰ تا ۴۰ ساله دیده می‌شود و حتی وقتی پخش شده باشد معمولاً درمان می‌شود [۲]؛ اما هر تغییر تازه بیضه را زود به پزشک نشان دهید، چون اگر بیماری پخش نشده باشد درمان سبک‌تر و عوارض کمتری لازم است [۳].
نکات کلیدی
- شایع‌ترین علامت، توده یا تورم بدون درد در یکی از بیضه‌هاست [۱]؛ نبودن درد دلیل بی‌خطر بودن نیست.
- این سرطان بیشتر در مردان ۲۰ تا ۴۰ ساله رخ می‌دهد و شایع‌ترین سرطان مردان در این سن است [۲].
- سرطان بیضه حتی وقتی پخش شده باشد معمولاً قابل علاج است [۲، ۴].
- زود رسیدن باز هم مهم است: اگر بیماری پخش نشده باشد، شیمی‌درمانی و جراحی کمتر و عوارض کمتری لازم می‌شود [۳].
- بیشتر وقت‌ها خود مرد تغییر را پیدا می‌کند؛ بیضه‌های خود را بشناسید و هر تغییری را به پزشک بگویید [۳، ۵].
علائم سرطان بیضه
| علامت | توضیح | چه باید کرد |
|---|---|---|
| توده یا تورم بدون درد در یک بیضه | شایع‌ترین علامت [۱] | زود به پزشک نشان دهید |
| تغییر در حس بیضه یا سفت‌تر شدن آن | از علائم [۱، ۵] | زود به پزشک نشان دهید |
| احساس سنگینی در کیسه بیضه | از علائم [۵] | اگر ادامه داشت، مراجعه کنید |
| درد مبهم در زیر شکم یا کشاله ران | از علائم [۱] | اگر ادامه داشت، مراجعه کنید |
| جمع شدن ناگهانی مایع در کیسه بیضه | از علائم [۱]؛ گاهی پشت آن توده‌ای پنهان است [۶] | مراجعه کنید؛ سونوگرافی کمک می‌کند |
| درد یا ناراحتی در بیضه یا کیسه بیضه | داشتن درد سرطان را رد نمی‌کند [۱، ۶] | درد ناگهانی و شدید: فوراً به اورژانس بروید |
| کمردرد، توده در گردن، سرفه یا تنگی نفس، بزرگ شدن یا حساس شدن سینه | وقتی بیماری پخش شده باشد [۵] | زود مراجعه کنید |
این جدول جایگزین معاینه پزشک نیست؛ تورم کیسه بیضه علت‌های دیگری هم دارد، مثل عفونت، جمع شدن مایع یا گشاد شدن رگ‌های بیضه [۵].
کی باید با پزشک تماس بگیرم؟
هر توده، تورم یا سفتی تازه در بیضه را زود به پزشک عمومی یا متخصص اورولوژی نشان دهید؛ منتظر نمانید که خودش برود و از خجالت معطل نکنید [۱، ۳].
اگر برای «عفونت» آنتی‌بیوتیک گرفته‌اید و تورم بعد از درمان از بین نرفته، دوباره مراجعه کنید و درباره سونوگرافی بپرسید [۵].
درد ناگهانی و شدید بیضه ممکن است پیچ‌خوردگی بیضه باشد و همان ساعت نیاز به مراجعه به اورژانس دارد.
معاینه بیضه در خانه
معاینه منظم بیضه برای مردان بدون علامت توصیه رسمی نیست، چون مطالعه‌ای نشان نداده جان بیشتری نجات می‌دهد؛ یک دلیلش این است که این سرطان در هر مرحله‌ای معمولاً درمان می‌شود [۳، ۸]. اما شناختن بدن خودتان کمک می‌کند تغییر تازه را زود ببینید؛ بیشتر سرطان‌های بیضه را خود مردان پیدا می‌کنند [۳]. اگر معاینه را انتخاب می‌کنید [۵]:
- ۱
ایستاده و هر ماه در یک زمان
معاینه را ایستاده و هر ماه در زمانی ثابت انجام دهید [۵].
- ۲
هر بیضه را جداگانه بچرخانید
انگشت شست را روی بیضه و انگشت اشاره و میانی را زیر آن بگذارید و بیضه را چند بار آرام بین انگشتان بچرخانید؛ دنبال توده، سفتی یا تورم بگردید [۵].
- ۳
بدانید طبیعی چه حسی دارد
بیضه سالم تخم‌مرغی‌شکل و صاف است و لوله نرمی که پشت آن حس می‌شود (اپیدیدیم) طبیعی است [۵].
- ۴
اگر تغییری دیدید
به پزشک مراجعه کنید؛ اولین آزمایش معمولاً سونوگرافی کیسه بیضه است [۵].
مسیر تشخیص
- ۱
معاینه
پزشک بیضه‌ها و کیسه بیضه را از نظر توده، تورم یا درد معاینه می‌کند [۵].
- ۲
سونوگرافی بیضه
آزمایشی ساده که اولین آزمایش برای توده بیضه است و نشان می‌دهد توده داخل خود بیضه است یا نه [۵].
- ۳
آزمایش خون تومور مارکر
سه ماده در خون (AFP، بتا-hCG و LDH) پیش از جراحی اندازه گرفته می‌شوند تا به تشخیص، تعیین مرحله و پیگیری کمک کنند [۴]. بیشتر بخوانید: تومور مارکر چیست؟
- ۴
جراحی برداشتن بیضه
اگر توده مشکوک باشد، کل بیضه از راه برشی در کشاله ران (نه از راه کیسه بیضه) برداشته و زیر میکروسکوپ بررسی می‌شود؛ این جراحی هم تشخیص است و هم اولین درمان [۴].
- ۵
تعیین مرحله
سی‌تی‌اسکن شکم و تصویربرداری قفسه سینه نشان می‌دهد بیماری پخش شده یا نه [۵]. پیش از شیمی‌درمانی یا پرتودرمانی، درباره ذخیره اسپرم با پزشک صحبت کنید [۴]. بیشتر بخوانید: سرطان بیضه
چه کسانی بیشتر در خطرند؟
این عوامل خطر سرطان بیضه را بیشتر می‌کنند [۴]:
- بیضه نزول‌نکرده: بیضه‌ای که در کودکی در کیسه بیضه پایین نیامده است. جراحی پیش از بلوغ شاید خطر را کمتر کند، اما این قطعی نیست [۴].
- سرطان بیضه در خانواده، به‌ویژه در پدر یا برادر
- سابقه سرطان در بیضه دیگر
این سرطان بیشتر مردان جوان و میانسال را درگیر می‌کند [۴]. اگر یکی از این عوامل را دارید، بیشتر مراقب تغییرات بیضه باشید و درباره پیگیری با پزشک صحبت کنید.
پرسش‌های متداول
توده بیضه‌ام درد ندارد؛ یعنی چیز مهمی نیست؟
سرطان بیضه قابل درمان است؟
معاینه ماهانه بیضه لازم است؟
برای مردان بدون علامت توصیه رسمی نیست، چون مطالعه‌ای نشان نداده جان بیشتری نجات دهد [۳، ۸]. اما بیشتر سرطان‌های بیضه را خود مردان پیدا می‌کنند؛ پس بدن خود را بشناسید و هر تغییری را بگویید [۳]. اگر بیضه نزول‌نکرده یا سابقه سرطان بیضه داشته‌اید، درباره پیگیری با پزشک صحبت کنید [۴].
تورم بیضه‌ام با آنتی‌بیوتیک خوب نشد؛ چه کنم؟
سرطان بیضه روی باروری اثر دارد؟
بیشتر مردان بعد از درمان می‌توانند بچه‌دار شوند [۴]. اما شیمی‌درمانی، پرتودرمانی و بعضی جراحی‌ها ممکن است باروری را کم کنند؛ برای همین پیش از این درمان‌ها ذخیره اسپرم پیشنهاد می‌شود [۴]. بیشتر بخوانید: باروری و رابطه جنسی در درمان سرطان
آیا ضربه به بیضه باعث سرطان می‌شود؟
ممکن است سرطان در بیضه دیگر هم پیدا شود؟
کم پیش می‌آید. در ۱۵ سال پس از تشخیص، از هر ۵۰ مرد درمان‌شده حدود یک نفر در بیضه دیگر هم سرطان می‌گیرد [۴]. برای همین معاینه بیضه باقی‌مانده و پیگیری منظم مهم است.
معیارهای ارجاع و ارزیابی (ویژه پزشکان)
ویژه پزشکان
NICE NG12 (به‌روزرسانی ۱۵ آوریل ۲۰۲۶). بزرگ شدن بدون درد یا تغییر شکل یا قوام بیضه: ارجاع از مسیر سرطان مشکوک (تشخیص یا رد ظرف ۲۸ روز) در نظر گرفته شود (توصیه ۱٫۶٫۷). علائم بیضه‌ای بدون توضیح یا پایدار: سونوگرافی فوری با دسترسی مستقیم (ظرف ۲ هفته) در نظر گرفته شود (۱٫۶٫۸) [۷]. USPSTF غربالگری (معاینه توسط پزشک یا خود فرد) را در نوجوانان و مردان بدون علامت توصیه نمی‌کند (درجه D) [۸].
ارزش علائم در مراقبت اولیه. در مطالعه مورد-شاهدی ۱٬۳۹۸ بیمار و ۴٬۹۵۶ شاهد (۱۷ سال و بالاتر)، قوی‌ترین ارتباط‌ها با تورم بیضه (OR ۲۸۰؛ فاصله اطمینان ۹۵٪: ۱۱۰ تا ۶۹۰)، توده بیضه (OR ۲۷۰؛ ۱۰۰ تا ۷۴۰) و تورم کیسه بیضه (OR ۱۷۰؛ ۳۵ تا ۸۰۰) بود. ارزش اخباری مثبت توده بیضه در ۱۷ تا ۴۹ سالگی ۲٫۵٪ (۱٫۱ تا ۵٫۶٪) بود و ترکیب توده با تورم یا درد بیضه به ترتیب به ۱۷٪ و ۱۰٪ می‌رسید. بزرگ شدن دردناک بیضه سرطان را رد نمی‌کند و برخی تشخیص‌های اولیه هیدروسل اشتباه بوده‌اند؛ وقتی تشخیص هیدروسل قطعی نیست، سونوگرافی مفید است [۶].
ارزیابی. سونوگرافی کیسه بیضه نخستین آزمون در توده بیضه است؛ توده داخل بیضه ارجاع به اورولوژی برای ارکیکتومی و سی‌تی شکم و تصویربرداری قفسه سینه لازم دارد. توده‌ای که با تشخیص احتمالی اپیدیدیمیت به آنتی‌بیوتیک پاسخ نمی‌دهد باید بازبینی شود [۵]. AFP، بتا-hCG و LDH پیش از ارکیکتومی اندازه‌گیری شوند؛ ارکیکتومی رادیکال اینگوینال با بستن بالای طناب اسپرماتیک روش انتخابی تشخیص و درمان توده بدخیم بیضه است. پیش از هر درمانی جز ارکیکتومی، ذخیره اسپرم پیشنهاد شود [۴].
پیش‌آگهی (IGCCCG به‌روزشده، درمان ۱۹۹۰ تا ۲۰۱۳). غیرسمینوم متاستاتیک (۹٬۷۲۸ بیمار): بقای کلی ۵ ساله ۹۶٪ در گروه خوب، ۸۹٪ در متوسط و ۶۷٪ در ضعیف؛ LDH بیش از ۲٫۵ برابر حد بالای طبیعی، سن بالاتر و متاستاز ریه عوامل نامطلوب افزوده‌اند [۹]. سمینوم متاستاتیک (۲٬۴۵۱ بیمار): بقای کلی ۵ ساله ۹۵٪ در گروه خوب و ۸۸٪ در متوسط؛ LDH بیش از ۲٫۵ برابر حد بالای طبیعی عامل نامطلوب افزوده است [۱۰]. در بیماری مرحله پایین، نرخ علاج به ۱۰۰٪ نزدیک است و خطر تجمعی سرطان بیضه مقابل در ۱۵ سال حدود ۲٪ است [۴]. رژیم BEP را ببینید.
انواع سرطان مرتبط
منابع علمی
۱۰ منبعنمایش همه منابع، ۱ مورد با خلاصه و ترجمه فارسیبستن فهرست منابع
شماره‌های داخل متن، مانند [۱]، به این منابع اشاره دارند. منابعی که دکمه «خلاصه و ترجمه فارسی» دارند، در کتابخانه شواهد علمی خلاصه و ترجمه شده‌اند.
- ۱
- ۲
- ۳
- ۴
- ۵
- ۶
- ۷Suspected cancer: recognition and referral. NICE guideline NG12: Recommendations organised by site of cancer (last updated 15 April 2026)
- ۸
- ۹Predicting Outcomes in Men With Metastatic Nonseminomatous Germ Cell Tumors (NSGCT): Results From the IGCCCG Update Consortium
- ۱۰Survival and New Prognosticators in Metastatic Seminoma: Results From the IGCCCG-Update Consortium
این مطلب بر پایه منابع علمی معتبر تهیه شده و آخرین بار در ۶ آبان ۱۴۰۵ به‌روزرسانی شده است. محتوای این وب‌سایت صرفاً جنبه آموزشی و اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین مشاوره، تشخیص یا درمان توسط پزشک متخصص نیست. برای هر تصمیم درمانی با پزشک معالج خود مشورت کنید.
این برگه از سایت چاپ شده است؛ نسخه کامل و به‌روز: https://drdabiri.com/questions/symptoms-of-testicular-cancer/