نکات کلیدی
- سرطان بیضه سرطانی نسبتاً نادر است، ولی شایعترین سرطان مردان جوان (حدود ۱۵ تا ۴۰ سال) است [۲، ۴].
- شایعترین نشانه، یک توده یا ورم بیدرد در یکی از بیضههاست. اگر چنین چیزی دیدید، زود به پزشک مراجعه کنید [۳، ۸].
- تشخیص با معاینه، سونوگرافی و آزمایش خون است و درمان با برداشتن بیضه از راه کشاله ران شروع میشود؛ از کیسه بیضه نمونهبرداری نمیکنند [۳، ۵].
- سرطان بیضه از درمانپذیرترین سرطانهاست: در مرحله اول تقریباً همه بیماران درمان میشوند و حتی وقتی پخش شده باشد، بیشتر بیماران درمان قطعی میشوند [۵، ۶، ۷].
- در مرحله ۱، بیشتر بیماران بعد از جراحی فقط پیگیری منظم لازم دارند؛ گاهی یک دوز یا یک دوره کوتاه شیمیدرمانی پیشنهاد میشود [۳].
- پیش از هر درمانی، حتی پیش از جراحی، درباره بانک اسپرم بپرسید. بیشتر مردان بعد از درمان میتوانند پدر شوند [۳، ۵].
سرطان بیضه چیست؟
بیضهها دو غده بیضیشکل داخل کیسه بیضهاند که اسپرم و هورمون مردانه (تستوسترون) میسازند. بیشتر سرطانهای بیضه از سلولهای سازنده اسپرم شروع میشوند و به آنها «تومور سلول زایا» میگویند [۵]. این تومورها دو گروه اصلی دارند: سمینوم و غیرسمینوم؛ درمان و پیگیری این دو کمی فرق دارد [۵].
سرطان بیضه نادر است: از هر ۱۰۰ سرطان در مردان، حدود ۱ مورد سرطان بیضه است [۲]. در سال ۲۰۲۴ حدود ۷۱ هزار مرد در جهان به آن مبتلا شدند و حدود ۹ هزار نفر جان باختند [۱]. برخلاف بیشتر سرطانها، بیماری مردان جوان است و بیشترین موارد در ۲۵ تا ۳۴ سالگی دیده میشود [۲]؛ بیشتر بیماران هنگام تشخیص ۱۸ تا ۴۰ سالهاند [۳]. شمار مبتلایان در دهههای اخیر بیشتر شده، ولی مرگ ناشی از آن به لطف درمانهای مؤثر بسیار کم شده است [۲، ۳].
خبر خوب این است که در طولانیمدت، تقریباً همه بیماران زنده میمانند (حدود ۹۷ نفر از هر ۱۰۰ نفر) [۳]. حدود دوسوم بیماران وقتی تشخیص داده میشوند که سرطان هنوز فقط در بیضه است [۲].
سمینوم و غیرسمینوم
سمینوم به پرتودرمانی و شیمیدرمانی بسیار حساس است و کمتر از غیرسمینوم به اعضای دور پخش میشود [۵]. غیرسمینوم معمولاً مخلوطی از چند نوع سلول است و ممکن است بخشی به نام «تراتوم» داشته باشد که به شیمیدرمانی جواب نمیدهد و باید با جراحی برداشته شود [۵]. اگر تومور حتی بخش کوچکی غیرسمینوم داشته باشد، مثل غیرسمینوم درمان میشود [۵]. نوع تومور را پاتولوژیست پس از برداشتن بیضه تعیین میکند.
ویژه پزشکان
| نشانگر | سمینوم خالص | غیرسمینوم | نکته بالینی |
|---|---|---|---|
| AFP | تولید نمیشود | در ۴۰ تا ۶۰٪ بالا | AFP بالا با پاتولوژی سمینوم یعنی جزء غیرسمینوم و باید مثل غیرسمینوم درمان شود، مگر علت قانعکننده دیگری مثل بیماری کبد باشد |
| بتا-hCG | حدود ۱۴٪ در مرحله ۱ و حدود نیمی در بیماری متاستاتیک | در ۴۰ تا ۶۰٪ بالا | مثبت کاذب با واکنش متقاطع با LH (با تزریق عضلانی تستوسترون طبیعی میشود) و گزارشهایی با مصرف ماریجوانا |
| LDH | ممکن است بالا باشد | ممکن است بالا باشد | اختصاصی نیست و در پیگیری ارزش کمی دارد، ولی در غیرسمینوم متاستاتیک عامل پیشآگهی مستقل است |
نشانگرها پیش از ارکیکتومی اندازهگیری و پس از آن با توجه به نیمهعمر تکرار میشوند؛ نشانگر طبیعی سرطان را رد نمیکند [۳]. تراتوم به شیمیدرمانی مقاوم است و معمولاً جراحی لازم دارد [۵].
علائم سرطان بیضه
سرطان بیضه معمولاً با یک توده یا ورم بیدرد در یکی از بیضهها خود را نشان میدهد؛ گاهی هم در سونوگرافیای که برای مشکل دیگری انجام شده، تصادفی پیدا میشود [۳]. بیشتر وقتها خود مرد آن را پیدا میکند [۲].
نشانههای دیگر [۸]:
- تغییر در حس بیضه
- درد مبهم پایین شکم یا کشاله ران
- جمع شدن ناگهانی مایع در کیسه بیضه
- درد یا ناراحتی در بیضه یا کیسه بیضه
درد کیسه بیضه، شکم یا کمر هم ممکن است پیش بیاید و گاهی باعث تأخیر در تشخیص میشود [۹]. در تعداد کمی از بیماران سینهها بزرگ میشوند؛ برای همین پزشک در معاینه، سینهها را هم بررسی میکند [۹، ۳].
این نشانهها ممکن است علتهای دیگری غیر از سرطان داشته باشند [۸]، ولی فقط معاینه و سونوگرافی میتواند علت را روشن کند. توضیح بیشتر در علائم سرطان بیضه چیست؟ آمده است.
کی باید با پزشک تماس بگیرم؟
اگر یکی از اینها را دارید، در همین چند روز به پزشک عمومی یا متخصص اورولوژی مراجعه کنید و منتظر نمانید که خودبهخود خوب شود [۸، ۳]:
- هر توده، سفتی یا ورم در بیضه، حتی اگر درد ندارد
- تغییر در اندازه یا حس یکی از بیضهها
- درد مبهم یا ناراحتی در کیسه بیضه، پایین شکم یا کشاله ران
- جمع شدن ناگهانی مایع در کیسه بیضه
اگر در حال شیمیدرمانی هستید، تب، لرز، تنگی نفس تازه یا سرفه را فوراً به تیم درمان خبر دهید [۱۱، ۱۰]. جزئیات در راهنمای کاهش گلبولها و عفونت آمده است.
عوامل خطر، معاینه خود بیضه و غربالگری
علت دقیق سرطان بیضه روشن نیست و ممکن است در مردانی هم پیدا شود که هیچ عامل خطری ندارند [۱۲]. مهمترین عوامل خطر:
- بیضه نزولنکرده: بیضهای که در کودکی به کیسه بیضه پایین نیامده، خطر را حدود ۳ برابر میکند [۱۳]. جراحی پایین آوردن بیضه پیش از بلوغ احتمالاً خطر را کم میکند، ولی این قطعی نیست [۵].
- سابقه خانوادگی: بهویژه پدر یا برادر مبتلا [۵، ۱۲]؛ در بستگان درجه اول یک بیمار، خطر چند برابر بیشتر است [۴].
- سابقه سرطان بیضه: کسی که یک بار سرطان بیضه داشته، در خطر سرطان در بیضه دیگر است؛ این خطر کم است و در ۱۵ سال بعد حدود ۲ نفر از هر ۱۰۰ نفر را درگیر میکند [۱۴، ۵].
- بیضه کوچک یا غیرطبیعی، تغییرات پیشسرطانی در بیضه («نئوپلازی سلول زایای درجا») و سندرم کلاینفلتر [۱۲].
- سرطان بیضه در مردان سفیدپوست شایعتر است [۱۲].
معاینه خود بیضه و غربالگری
برای مردانی که هیچ نشانهای ندارند، معاینه منظم توسط پزشک یا آزمایش غربالگری توصیه نمیشود؛ هیچ مطالعهای نشان نداده که این کار مرگ را کم کند، و این سرطان در هر مرحله معمولاً درمان میشود [۱۵، ۲]. با این حال، بیشتر سرطانهای بیضه را خود مردان پیدا میکنند [۲]. رهنمود اروپایی به مردان جوان توصیه میکند اهمیت معاینه بیضه را بدانند؛ بهویژه کسانی که سابقه بیضه نزولنکرده یا سابقه شخصی یا خانوادگی سرطان بیضه دارند بهتر است بیضههای خود را معاینه کنند [۹].
چطور بیضههایم را معاینه کنم؟
- ۱
زمان مناسب
بعد از حمام یا دوش آب گرم، که پوست کیسه بیضه نرم و شل است.
- ۲
هر بیضه را جداگانه بررسی کنید
بیضه را آرام بین انگشت شست و انگشتان دیگر بچرخانید و سطح آن را لمس کنید.
- ۳
دنبال چه باشید
توده سفت، ورم، یا تغییر در اندازه و سفتی بیضه. لوله نرمی که پشت بیضه حس میشود (اپیدیدیم) جزء طبیعی بدن است.
- ۴
اگر تغییری دیدید
زود به پزشک مراجعه کنید [۸]. همه تغییرها سرطان نیستند، ولی بررسی با معاینه و سونوگرافی لازم است.
تشخیص و مرحلهبندی
مسیر تشخیص سرطان بیضه
- ۱
معاینه
پزشک هر دو بیضه، شکم، ناحیه بالای ترقوه و قفسه سینه را معاینه میکند [۳].
- ۲
سونوگرافی هر دو بیضه
سونوگرافی ساده است و اشعه ندارد. نشان میدهد توده داخل بیضه است یا بیرون آن، چه اندازهای دارد و بیضه دیگر سالم است یا نه [۳].
- ۳
آزمایش خون پیش از جراحی
سه «نشانگر توموری» به نامهای AFP، بتا-hCG و LDH اندازهگیری میشوند. اینها به تشخیص و تعیین نوع تومور کمک میکنند، ولی طبیعی بودنشان سرطان را رد نمیکند [۳، ۱۶]. بیشتر بخوانید: نشانگر توموری چیست؟
- ۴
بانک اسپرم
اگر ممکن است، پیش از برداشتن بیضه اسپرم منجمد کنید [۳].
- ۵
- ۶
نمونهبرداری یا جراحی از راه کیسه بیضه ممکن است سلولهای سرطانی را به کیسه بیضه یا غدد لنفاوی کشاله ران برساند و احتمال برگشت سرطان در همان ناحیه را بیشتر کند [۵، ۳]. برای همین، وقتی سرطان بیضه محتمل است، کل بیضه از راه کشاله ران برداشته میشود. اگر قبلاً از راه کیسه بیضه جراحی شدهاید، حتماً به پزشک بگویید، چون در برنامه درمان و پیگیری اثر دارد [۵]. بیشتر بخوانید: آیا نمونهبرداری سرطان را پخش میکند؟
مراحل سرطان بیضه و گروههای پیشآگهی
| مرحله | یعنی چه؟ | درمان معمول |
|---|---|---|
| مرحله ۱ | سرطان فقط در بیضه است | برداشتن بیضه؛ سپس بیشتر وقتها فقط پیگیری منظم، گاهی یک دوز یا یک دوره کوتاه شیمیدرمانی |
| مرحله ۲ | سرطان به غدد لنفاوی پشت شکم رسیده است | شیمیدرمانی؛ در سمینوم گاهی پرتودرمانی و در بعضی غیرسمینومها جراحی غدد لنفاوی |
| مرحله ۳ | سرطان به غدد دورتر، ریه یا اعضای دیگر رسیده، یا نشانگرهای خون خیلی بالاست | شیمیدرمانی ۳ یا ۴ دوره بر اساس گروه پیشآگهی، سپس گاهی جراحی تودههای باقیمانده |
ویژه پزشکان
| دسته | LDH | بتا-hCG (mIU/mL) | AFP (ng/mL) |
|---|---|---|---|
| S0 | در محدوده طبیعی | در محدوده طبیعی | در محدوده طبیعی |
| S1 | کمتر از ۱٫۵ برابر حد بالای طبیعی، و | کمتر از ۵٬۰۰۰، و | کمتر از ۱٬۰۰۰ |
| S2 | ۱٫۵ تا ۱۰ برابر حد بالای طبیعی، یا | ۵٬۰۰۰ تا ۵۰٬۰۰۰، یا | ۱٬۰۰۰ تا ۱۰٬۰۰۰ |
| S3 | بیش از ۱۰ برابر حد بالای طبیعی، یا | بیش از ۵۰٬۰۰۰، یا | بیش از ۱۰٬۰۰۰ |
مرحله ۱: محدود به بیضه (IA: pT1؛ IB: pT2 تا pT4؛ IS: نشانگرهای پایدار بالا پس از ارکیکتومی). مرحله ۲: غدد خلف صفاقی (IIA: تا ۲ سانتیمتر؛ IIB: ۲ تا ۵ سانتیمتر؛ IIC: بیش از ۵ سانتیمتر). مرحله ۳: متاستاز دور (M1a: غدد غیرناحیهای یا ریه؛ M1b: احشایی غیرریوی) یا N+ با S2–S3. pT2 یعنی تهاجم عروقی-لنفاوی یا تهاجم به بافت نرم ناف بیضه، اپیدیدیم یا لایه مزوتلیال؛ pT3 تهاجم به طناب اسپرماتیک؛ pT4 تهاجم به کیسه بیضه (AJCC نسخه ۸) [۵]. مرحله ۱ با نشانگرهای پایدار بالا (IS) در غیرسمینوم مثل بیماری متاستاتیک درمان میشود [۵].
| گروه | معیارها | سهم بیماران | بقای بدون پیشرفت ۵ ساله (۱۹۹۷ ← ۲۰۲۱) | بقای کلی ۵ ساله (۱۹۹۷ ← ۲۰۲۱) |
|---|---|---|---|---|
| غیرسمینوم – خوب | تومور اولیه بیضه یا خلف صفاق، بدون متاستاز احشایی غیرریوی، و همه: AFP کمتر از ۱٬۰۰۰ ng/mL، بتا-hCG کمتر از ۵٬۰۰۰ IU/L، LDH کمتر از ۱٫۵ برابر حد بالای طبیعی | ۵۶ تا ۶۱٪ | ۸۹٪ ← ۹۰٪ | ۹۲٪ ← ۹۶٪ |
| غیرسمینوم – متوسط | تومور اولیه بیضه یا خلف صفاق، بدون متاستاز احشایی غیرریوی، و یکی از: AFP ۱٬۰۰۰ تا ۱۰٬۰۰۰، بتا-hCG ۵٬۰۰۰ تا ۵۰٬۰۰۰ یا LDH ۱٫۵ تا ۱۰ برابر حد بالای طبیعی | ۱۳ تا ۲۸٪ | ۷۵٪ ← ۷۸٪ | ۸۰٪ ← ۸۹٪ |
| غیرسمینوم – بد | تومور اولیه مدیاستن، یا متاستاز احشایی غیرریوی، یا یکی از: AFP بیش از ۱۰٬۰۰۰، بتا-hCG بیش از ۵۰٬۰۰۰ یا LDH بیش از ۱۰ برابر حد بالای طبیعی | ۱۶ تا ۲۶٪ | ۴۱٪ ← ۵۴٪ | ۴۸٪ ← ۶۷٪ |
| سمینوم – خوب | هر محل اولیه، بدون متاستاز احشایی غیرریوی، AFP طبیعی، هر مقدار بتا-hCG و LDH | ۹۰٪ | ۸۲٪ ← ۸۹٪ | ۸۶٪ ← ۹۵٪ |
| سمینوم – متوسط | هر محل اولیه، با متاستاز احشایی غیرریوی، AFP طبیعی، هر مقدار بتا-hCG و LDH | ۱۰٪ | ۶۷٪ ← ۷۹٪ | ۷۲٪ ← ۸۸٪ |
سمینوم گروه بد ندارد. سهم بیماران از داده اصلی است [۵]. بهروزرسانی ۲۰۲۱ (۹٬۷۲۸ بیمار غیرسمینوم و ۲٬۴۵۱ بیمار سمینوم درمانشده با رژیمهای بر پایه سیسپلاتین و اتوپوزاید بین ۱۹۹۰ تا ۲۰۱۳) LDH بیش از ۲٫۵ برابر حد بالای طبیعی را عامل نامطلوب افزوده و در غیرسمینوم، سن بالاتر و متاستاز ریوی را هم؛ ماشینحساب آنلاین EORTC بر این اساس است، ولی طبقهبندی اصلی همچنان مرجع تصمیم درمانی است [۶، ۷]. نشانگرهای پیش از شیمیدرمانی باید همان روز شروع شیمیدرمانی اندازهگیری شوند [۳].
شانس درمان و بقای سرطان بیضه
| وضعیت | از هر ۱۰ بیمار |
|---|---|
| مرحله ۱ (فقط در بیضه) | تقریباً همه درمان میشوند، چه با پیگیری منظم و چه با درمان کوتاه بعد از جراحی |
| مرحله ۲ (غدد لنفاوی پشت شکم) | بیش از ۹ نفر درمان میشوند |
| پخششده، گروه پیشآگهی خوب | بیش از ۹ نفر پس از ۵ سال زندهاند |
| پخششده، گروه پیشآگهی متوسط | حدود ۹ نفر پس از ۵ سال زندهاند |
| پخششده، گروه پیشآگهی بد (فقط در غیرسمینوم) | حدود ۷ نفر (حدود ۲ نفر از هر ۳ نفر) پس از ۵ سال زندهاند |
این اعداد از بیمارانی است که بین سالهای ۱۹۹۰ تا ۲۰۱۳ درمان شدهاند و آینده هر فرد را دقیق پیشبینی نمیکند؛ پزشک شما با توجه به وضعیت خودتان توضیح میدهد.
درمان سرطان بیضه بر اساس مرحله
راههای درمان سرطان بیضه
پیگیری منظم
یک دوز کربوپلاتین
در سمینوم مرحله ۱، بهجای پیگیری تنها، یک بار تزریق داروی کربوپلاتین خطر برگشت را کم میکند [۲۱، ۳].
شیمیدرمانی
ترکیب سه داروی بلئومایسین، اتوپوزاید و سیسپلاتین (رژیم BEP) پایه درمان است. هر دوره ۳ هفته است و تعداد دورهها به مرحله و گروه پیشآگهی بستگی دارد [۳، ۱۹].
پرتودرمانی
سمینوم به اشعه بسیار حساس است. امروز بیشتر در مرحله ۲ و بهعنوان جایگزین شیمیدرمانی به کار میرود، چون پس از سالها خطر سرطان دوم را بیشتر میکند [۳، ۵]. بیشتر بخوانید: پرتودرمانی چیست؟
جراحی غدد لنفاوی پشت شکم
شیمیدرمانی با دوز بالا و پیوند سلولهای بنیادی خود بیمار
برای بعضی بیماران که سرطانشان بعد از شیمیدرمانی برگشته است؛ حتی در این وضعیت هم بخشی از بیماران درمان قطعی میشوند [۲۴]. بیشتر بخوانید: پیوند سلولهای بنیادی
سمینوم مرحله ۱
بیش از ۸ نفر از هر ۱۰ نفر فقط با برداشتن بیضه درمان میشوند و سرطانشان برنمیگردد [۳]. برای همین، رهنمود اروپایی پیگیری منظم را گزینه ترجیحی میداند، به شرطی که بیمار به همه نوبتها بیاید [۳]. اگر سرطان در دوران پیگیری برگردد، تقریباً همیشه با شیمیدرمانی یا پرتودرمانی درمان میشود [۵].
اگر نمیخواهید فقط پیگیری شوید، یک دوز کربوپلاتین گزینه دیگر است. در یک مطالعه بزرگ با حدود ۱٬۵۰۰ مرد، نتیجه آن تقریباً مانند پرتودرمانی بود و سرطان تازه در بیضه دیگر کمتر دیده شد [۲۰، ۲۱]. پرتودرمانی امروز فقط برای چند بیمار خاص به کار میرود [۳].
غیرسمینوم مرحله ۱
حدود ۷ نفر از هر ۱۰ نفر فقط با جراحی درمان میشوند [۵]. مهمترین نشانه خطر برگشت، «تهاجم عروقی-لنفاوی» است، یعنی پاتولوژیست سلولهای سرطانی را داخل رگهای کوچک بیضه ببیند؛ در این حالت، بدون درمان بیشتر تا نیمی از بیماران دچار برگشت میشوند [۳].
اگر این نشانه نباشد، معمولاً پیگیری منظم پیشنهاد میشود. اگر باشد، یک دوره شیمیدرمانی (BEP) گزینه ترجیحی است و برگشت را به حدود ۳ نفر از هر ۱۰۰ نفر میرساند؛ پیگیری هم همچنان یک گزینه است [۳، ۲۲]. جراحی غدد لنفاوی پشت شکم فقط برای چند بیمار خاص و در مراکز باتجربه انجام میشود [۳].
مرحله ۲: درگیری غدد لنفاوی پشت شکم
در سمینوم مرحله ۲ با غدد کوچکتر از ۵ سانتیمتر، گزینه ترجیحی رهنمود اروپایی ۳ دوره شیمیدرمانی BEP (یا ۴ دوره بدون بلئومایسین) است و پرتودرمانی به غدد پشت شکم گزینه جایگزین [۳]. با هر دو روش بیشتر بیماران درمان میشوند؛ عوارض کوتاهمدت با شیمیدرمانی و عوارض دیرهنگام (مثل مشکلات روده و سرطان دوم در ناحیه پرتو) با پرتودرمانی بیشتر است [۳]. اگر غدد بزرگتر از ۵ سانتیمتر باشند، شیمیدرمانی درمان اصلی است [۳، ۵].
در غیرسمینوم مرحله ۲، اگر نشانگرهای خون بالا باشند شیمیدرمانی داده میشود؛ اگر نشانگرها طبیعی و غدد کوچک باشند، گاهی ابتدا جراحی غدد لنفاوی پشت شکم انجام میشود [۳]. جراحی غدد لنفاوی بهجای شیمیدرمانی یا پرتودرمانی در سمینوم هنوز پژوهشی است [۲۳، ۳].
مرحله ۳ و بیماری پخششده
وقتی سرطان به غدد دورتر، ریه یا اعضای دیگر رسیده، شیمیدرمانی درمان اصلی است: در گروه پیشآگهی خوب ۳ دوره BEP و در گروههای متوسط و بد ۴ دوره [۳]. اگر بیمار نتواند بلئومایسین بگیرد (مثلاً به علت بیماری ریه)، ترکیب دیگری جایگزین میشود [۳]. شیمیدرمانی باید سر وقت و با دوز کامل داده شود [۳]. بیشتر بخوانید: شیمیدرمانی چند جلسه است؟
نتیجه درمان بسیار خوب است: در گروه پیشآگهی خوب تقریباً همه بیماران و در گروه بد حدود ۲ نفر از هر ۳ نفر پس از ۵ سال زندهاند [۶، ۷]. اگر در غیرسمینوم بعد از شیمیدرمانی تودهای بزرگتر از ۱ سانتیمتر باقی بماند، با جراحی برداشته میشود، چون ممکن است سرطان زنده یا تراتوم داشته باشد [۳، ۵].
اگر سرطان برگردد
حتی اگر سرطان بعد از شیمیدرمانی برگردد، هنوز امکان درمان قطعی هست. با «شیمیدرمانی نجات» (ترکیبهایی بر پایه سیسپلاتین و ایفوسفامید، معمولاً ۴ دوره)، حدود نیمی از بیماران بهبود طولانی پیدا میکنند [۳]. برای بعضی بیماران، شیمیدرمانی با دوز بالا و برگرداندن سلولهای بنیادی خود بیمار به کار میرود؛ در یک مرکز بزرگ، بیش از نیمی از این بیماران بدون بیماری ماندند [۲۴]. یک مطالعه بینالمللی بزرگ در حال مقایسه این دو روش است و نتیجه آن هنوز اعلام نشده [۲۵]. درمان عود باید در مراکز تخصصی انجام شود [۳].
باروری، هورمون مردانه و زندگی جنسی
بسیاری از مردان مبتلا حتی پیش از درمان کیفیت اسپرم پایینتری دارند، و جراحی، شیمیدرمانی و پرتودرمانی هم ممکن است باروری را کم کنند [۳، ۵]. برای همین، منجمد کردن اسپرم (بانک اسپرم) باید پیش از درمان، و اگر ممکن است پیش از برداشتن بیضه، پیشنهاد شود [۳، ۲۶]. اگر دادن نمونه منی ممکن نباشد، میتوان اسپرم را مستقیم از بیضه برداشت [۲۶].
خبر خوب این است که بیشتر مردان پس از درمان میتوانند پدر شوند؛ در دو مطالعه بزرگ، حدود ۷ نفر از هر ۱۰ مرد بعد از درمان بچهدار شدند، اغلب بدون نیاز به اسپرم منجمد [۵]. توصیه میشود دستکم ۳ ماه پس از پایان شیمیدرمانی برای بارداری صبر کنید، مگر با اسپرمی که پیش از درمان منجمد شده است [۵]. پس از پرتودرمانی تعداد اسپرم کم میشود، ولی ممکن است طی ۱ تا ۲ سال برگردد [۵]. جراحی غدد لنفاوی پشت شکم با روش حفظ اعصاب، انزال را تقریباً در همه بیماران حفظ میکند [۵].
در بعضی بازماندگان، بهویژه پس از شیمیدرمانی، سطح تستوسترون (هورمون مردانه) پایین است و این میتواند خطر بیماریهای متابولیک و قلبی را بیشتر کند؛ پس در پیگیری باید اندازهگیری و در صورت نیاز درمان شود [۳]. اگر بخواهید، بیضه مصنوعی هم میتوان گذاشت [۹].
بیشتر بخوانید: راهنمای باروری و رابطه جنسی در درمان سرطان. برای پزشکان: حفظ باروری پیش از درمان سرطان.
زندگی پس از درمان: پیگیری و عوارض دیرهنگام
بعد از درمان، برنامه پیگیری منظم (معاینه، آزمایش خون و تصویربرداری) مهم است، بهویژه در ۲ تا ۳ سال اول که بیشتر برگشتها در آن رخ میدهد [۱۸، ۳]. بیضه باقیمانده را هم مرتب معاینه کنید و هر تغییری را زود به پزشک بگویید [۲۷].
چون بیماران جواناند و دهها سال زندگی پیش رو دارند، عوارض دیرهنگام اهمیت دارد [۳]:
- قلب و رگها: شیمیدرمانی و پرتودرمانی خطر فشار خون بالا، چربی خون بالا و بیماری قلبی را در سالهای بعد بیشتر میکنند [۳، ۲۸].
- شنوایی: سیسپلاتین ممکن است شنیدن صداهای زیر را کم کند یا وزوز گوش بدهد؛ هرچه مقدار کل دارو بیشتر، احتمال بیشتر [۲۹، ۵].
- اعصاب: گزگز و بیحسی دست و پا [۱۱]؛ راهنمای نوروپاتی محیطی را ببینید.
- سرطان دوم: پس از سالها، خطر سرطانهای دیگر کمی بیشتر میشود، بهویژه بعد از پرتودرمانی [۵، ۳].
- تستوسترون پایین در بعضی بیماران [۳].
کارهایی که در دست شماست: سیگار نکشید، ورزش کنید، فشار خون و چربی خون را کنترل کنید و از صدای بلند دوری کنید [۳، ۲۹].
پس از تشخیص چه کنم؟
پرسشهای متداول
آیا با یک بیضه میتوان بچهدار شد؟
آیا سرطان بیضه درمانپذیر است؟
آیا سرطان بیضه درد دارد؟
بعد از برداشتن بیضه، هورمون مردانه و توان جنسی چه میشود؟
چرا پزشک از بیضه نمونهبرداری نکرد و مستقیم آن را برداشت؟
اگر سرطان من مرحله ۱ باشد، حتماً شیمیدرمانی لازم دارم؟
نه. بیشتر بیماران مرحله ۱ فقط پیگیری منظم لازم دارند و اگر سرطان برگردد، تقریباً همیشه درمان میشود [۳، ۱۸]. یک دوز کربوپلاتین (در سمینوم) یا یک دوره شیمیدرمانی (در غیرسمینوم پرخطر) گزینهای برای کم کردن احتمال برگشت است [۳].
شیمیدرمانی سرطان بیضه چند دوره است؟
در بیماری پخششده معمولاً ۳ یا ۴ دوره ۳ هفتهای، بسته به گروه پیشآگهی [۳]. در رژیم معمول، دو دارو ۵ روز پشت سر هم تزریق میشوند و بلئومایسین هفتهای یک بار [۱۹].
شواهد و پیشرفتهای اخیر (ویژه پزشکان)
نمایش جزئیاتبستن
شیمیدرمانی خط اول بیماری متاستاتیک
BEP جایگزین PVB شد: در کارآزمایی تصادفی ویلیامز و همکاران (۲۶۱ بیمار؛ ۲۴۴ قابل ارزیابی)، ۸۳٪ با رژیم اتوپوزاید در برابر ۷۴٪ با رژیم وینبلاستین بدون بیماری شدند (معنادار نبود)؛ در ۱۵۷ بیمار با حجم بالای تومور ۷۷٪ در برابر ۶۱٪ (P کمتر از ۰٫۰۵)، بقا با BEP بهتر بود (P = ۰٫۰۴۸) و پارستزی، گرفتگی شکم و میالژی کمتر بود [۳۰].
پیشآگهی خوب: ۳ دوره کافی است، ولی بلئومایسین حذف نشود. در کارآزمایی SECSG (۱۸۴ بیمار)، ۹۲٪ بیماران در هر دو گروه ۳ و ۴ دوره PVP16B پیوسته بدون بیماری بودند [۳۱]. در کارآزمایی فاکتوریال EORTC/MRC (۸۱۲ بیمار)، بقای بدون پیشرفت ۲ ساله ۹۰٫۴٪ با ۳ دوره در برابر ۸۹٫۴٪ با ۴ دوره بود و برنامه ۳ روزه هم با ۵ روزه همارز بود (۸۹٫۷٪ در برابر ۸۸٫۸٪)؛ کیفیت زندگی با ۳ دوره بهتر حفظ شد [۱۹]. در کارآزمایی استرالیا و نیوزیلند، رژیم ایندیانا (۳ دوره BEP پنجروزه با بلئومایسین روزهای ۱، ۸ و ۱۵) در برابر ۴ دوره با دوز و شدت دوز کمتر بلئومایسین و اتوپوزاید، مرگ کمتری داشت (۳ در برابر ۱۳؛ HR ۰٫۲۲؛ فاصله اطمینان ۹۵٪: ۰٫۰۶ تا ۰٫۷۷) [۳۲]. حذف بلئومایسین در رژیم ۳ دورهای، بقای بدون شکست (۸۶٪ در برابر ۶۹٪) و بقای کلی (۹۵٪ در برابر ۸۶٪) را کم کرد [۳۳]. ۴ دوره EP در برابر ۳ دوره BEP از نظر پاسخ مطلوب تفاوتی نداشت، ولی روند به نفع BEP بود (بقای بدون رویداد ۴ ساله ۹۱٪ در برابر ۸۶٪؛ ۵ در برابر ۱۲ مرگ؛ هیچکدام معنادار نبود و مطالعه برای بقا توان کافی نداشت) [۳۴]. EAU برای پیشآگهی خوب BEP×۳ پنجروزه را استاندارد و EP×۴ را فقط در منع بلئومایسین توصیه میکند [۳].
پیشآگهی متوسط و بد: ۴ دوره BEP استاندارد است [۳]. VIP در دو کارآزمایی تصادفی کارایی مشابه ولی سمیت بیشتری داشت: در کارآزمایی Intergroup (۳۰۴ بیمار)، بقای کلی ۲ ساله ۷۴٪ در برابر ۷۱٪ با سمیت درجه ۳ یا بیشتر (بهویژه خونی و ادراری-تناسلی) بیشتر [۳۵]، و در کارآزمایی EORTC در پیشآگهی متوسط (۸۴ بیمار)، بقای بدون پیشرفت ۵ ساله ۸۵٪ در برابر ۸۳٪، با لکوسیت کمتر از ۲٬۰۰۰ در ۸۹٪ در برابر ۳۷٪ [۳۶]. در پیشآگهی بد، کارآزمایی GETUG 13 پس از یک دوره BEP، نشانگرها را در روز ۱۸ تا ۲۱ سنجید: ۲۰٪ افت مطلوب داشتند و ۲۰۳ بیمار با افت نامطلوب به ادامه BEP یا رژیم تشدیدیافته تصادفی شدند؛ بقای بدون پیشرفت ۳ ساله ۵۹٪ در برابر ۴۸٪ بود (HR ۰٫۶۶؛ فاصله اطمینان ۹۵٪: ۰٫۴۴ تا ۱٫۰۰؛ P = ۰٫۰۵) [۳۷]. در گزارش بهروزشده (میانه پیگیری ۷٫۱ سال)، بقای بدون پیشرفت ۵ ساله ۵۸٫۹٪ در برابر ۴۶٫۷٪ (HR ۰٫۶۵؛ ۰٫۴۴ تا ۰٫۹۷) و بقای کلی ۵ ساله ۷۰٫۹٪ در برابر ۶۱٫۳٪ بود (HR ۰٫۷۴؛ ۰٫۴۶ تا ۱٫۲۰؛ P = ۰٫۲۲) [۳۸]. شیمیدرمانی اولیه با دوز بالا در کارآزماییهای تصادفی سود بقای کلی نداشته است [۳].
مرحله ۱: پیگیری، کربوپلاتین و BEP یک دوره
پیگیری فعال: در ۲٬۴۸۳ بیمار مرحله بالینی ۱ (۱٬۱۳۹ غیرسمینوم و ۱٬۳۴۴ سمینوم)، عود در ۱۹٪ غیرسمینوم و ۱۳٪ سمینوم رخ داد؛ میانه زمان تا عود ۴ ماه (غیرسمینوم با تهاجم عروقی-لنفاوی)، ۸ ماه (غیرسمینوم بدون آن) و ۱۴ ماه (سمینوم) بود؛ ۹۰٪ عودهای غیرسمینوم در ۲ سال و ۹۲٪ عودهای سمینوم در ۳ سال اول رخ داد، ۹۹٪ عودهای سمینوم ویژگی پیشآگهی خوب IGCCCG داشتند و بقای اختصاصی بیماری ۵ ساله ۹۹٫۷٪ بود [۱۸]. در سمینوم، اندازه تومور بیش از ۴ سانتیمتر و تهاجم به رته بیضه با عود مرتبطاند: خطر عود ۵ ساله حدود ۱۰٪ بدون عامل، ۱۶٪ با یک عامل و ۳۲٪ با هر دو عامل [۵]. EAU پیگیری را گزینه ترجیحی میداند و در بیماران بدون عامل خطر درمان کمکی را توصیه نمیکند [۳].
کربوپلاتین در برابر پرتودرمانی (MRC TE19/EORTC 30982): ۱٬۴۷۷ بیمار سمینوم مرحله ۱ به پرتودرمانی (پاراآئورت یا dog-leg) یا یک تزریق کربوپلاتین با دوز ۷ × (GFR + ۲۵) میلیگرم تصادفی شدند؛ با میانه پیگیری ۴ سال، بقای بدون عود ۲ ساله ۹۶٫۷٪ در برابر ۹۷٫۷٪ بود (HR ۱٫۲۸؛ فاصله اطمینان ۹۰٪: ۰٫۸۵ تا ۱٫۹۳) و تومور سلول زایای تازه در بیضه مقابل در ۱۰ بیمار گروه پرتودرمانی در برابر ۲ بیمار گروه کربوپلاتین رخ داد [۲۰]. در نتایج بالغ (میانه ۶٫۵ سال)، میزان بدون عود ۵ ساله ۹۴٫۷٪ با کربوپلاتین و ۹۶٫۰٪ با پرتودرمانی بود (HR ۱٫۲۵؛ فاصله اطمینان ۹۰٪: ۰٫۸۳ تا ۱٫۸۹)، تومور بیضه مقابل ۲ در برابر ۱۵ (HR ۰٫۲۲؛ P = ۰٫۰۳)، و بیمارانی که دستکم ۹۹٪ دوز را گرفتند میزان بدون عود ۵ ساله ۹۶٫۱٪ در برابر ۹۲٫۶٪ با دوز کمتر داشتند [۲۱]. در TE18، ۲۰ گری در ۱۰ جلسه در برابر ۳۰ گری در ۱۵ جلسه عود مشابه داشت (۱۱ در برابر ۱۰ عود) و خستگی متوسط تا شدید در هفته ۴ کمتر بود (۵٪ در برابر ۲۰٪) [۳۹]؛ ولی پرتودرمانی خطر سرطانهای دوم غیر سلول زایا را بالا میبرد و EAU آن را بهطور روتین توصیه نمیکند [۳، ۵].
غیرسمینوم مرحله ۱: با پیگیری، حدود ۳۰٪ عود میکنند (خطر شرطی ۵ ساله ۴۲٪ در پرخطر و ۱۷٪ در کمخطر) [۳]. در SWENOTECA، ۵۱۷ بیمار یک دوره BEP کمکی گرفتند؛ با میانه پیگیری ۷٫۹ سال، عود ۵ ساله ۳٫۲٪ با تهاجم عروقی-لنفاوی و ۱٫۶٪ بدون آن بود و بقای اختصاصی ۵ ساله ۱۰۰٪ [۲۲]. در کارآزمایی 111 (۲۴۶ بیمار با تهاجم عروقی)، یک دوره BE500P سهروزه عود بدخیم ۲ ساله ۱٫۳٪ (فاصله اطمینان ۹۵٪: ۰٫۳ تا ۳٫۷٪) و تب نوتروپنیک درجه ۳–۴ در ۶٫۸٪ داشت [۴۱]. EAU برای بیماران با تهاجم عروقی-لنفاوی یک دوره BEP را گزینه ترجیحی درمان کمکی و RPLND اولیه را فقط برای بیماران بسیار منتخب میداند [۳].
مرحله ۲ و درمان نجات
سمینوم ۲A/۲B: در کارآزمایی آلمانی، پرتودرمانی ۳۰ گری (۲A) و ۳۶ گری (۲B) به غدد پاراآئورت و ایلیاک بالایی همان طرف، بقای بدون عود ۶ ساله ۹۵٫۳٪ و ۸۸٫۹٪ داشت [۴۰]. EAU عود ۹ تا ۲۴٪ و بقای بدون عود ۵ ساله ۹۲٪ (۲A) و ۹۰٪ (۲B) را با پرتودرمانی گزارش میکند و شیمیدرمانی (BEP×۳ یا EP×۴) را در هر دو گزینه ترجیحی میداند [۳]. RPLND اولیه در PRIMETEST (۳۳ بیمار) به هدف اصلی نرسید (عود ۳۰٪ با میانه پیگیری ۳۲ ماه) و خارج از کارآزمایی توصیه نمیشود [۲۳، ۳].
درمان نجات: شیمیدرمانی نجات بر پایه سیسپلاتین در حدود ۵۰٪ بیماران عودکرده بهبود طولانی میدهد و رژیمهای انتخابی ۴ دوره VIP، TIP یا GIP است [۳]. TIP در ۴۶ بیمار با عوامل پیشآگهی مطلوب (تومور اولیه بیضه و پاسخ کامل قبلی) پاسخ کامل ۷۰٪، پاسخ کامل پایدار ۶۳٪ و بقای بدون پیشرفت ۲ ساله ۶۵٪ داشت [۴۲]. در تجربه ایندیانا (۱۸۴ بیمار)، دو دوره پشتسرهم کربوپلاتین ۷۰۰ میلیگرم/مترمربع و اتوپوزاید ۷۵۰ میلیگرم/مترمربع (هر کدام ۳ روز) با پیوند سلول بنیادی خون محیطی خودی، ۱۱۶ بیمار را با میانه پیگیری ۴۸ ماه بدون عود نگه داشت: ۹۴ نفر از ۱۳۵ در خط دوم، ۲۲ نفر از ۴۹ در خط سوم یا بعد و ۱۸ نفر از ۴۰ بیمار مقاوم به پلاتین؛ ۳ مرگ ناشی از درمان و ۳ لوسمی حاد رخ داد [۲۴]. در کارآزمایی تصادفی IT-94 (۲۸۰ بیمار)، یک دوره دوز بالا (CarboPEC) پس از ۳ دوره معمولی، بقای بدون رویداد ۳ ساله (۴۲٪ در برابر ۳۵٪؛ P = ۰٫۱۶) و بقای کلی را بهتر نکرد و مرگ ناشی از سمیت ۷٪ در برابر ۳٪ بود [۴۳]؛ تحلیل ثانویه IPFSG (۱٬۶۰۰ بیمار) بهبود ۱۰ تا ۱۵٪ بقای کلی را با دوز بالا نشان داد [۳]. کارآزمایی فاز ۳ TIGER (۴۲۰ بیمار)، TIP را با TI-CE (پاکلیتاکسل و ایفوسفامید برای جمعآوری سلول بنیادی، سپس ۳ دوره کربوپلاتین و اتوپوزاید با دوز بالا) در نجات خط اول با پیامد اصلی بقای کلی مقایسه میکند؛ ورود بیماران تمام شده و نتایج هنوز گزارش نشده است (تاریخ برآوردی تکمیل پیامد اصلی: ۲۰۳۱) [۲۵].
پیگیری بازماندگان و عوارض دیرهنگام
EAU غربالگری و درمان فشار خون، اختلال چربی و کمبود تستوسترون را در پیگیری توصیه میکند؛ بروز تجمعی ۳۵ ساله سرطانهای دوم ۲۰٪ (فاصله اطمینان ۹۵٪: ۱۸٫۹ تا ۲۱٫۵٪) گزارش شده و مرگ قلبی-عروقی از جمعیت عمومی بیشتر است [۳]. در پیگیری میانه ۱۹ ساله ۹۹۰ بازمانده نروژی، BEP بهتنهایی خطر بیماری عروق کرونر را ۵٫۷ برابر جراحی تنها (فاصله اطمینان ۹۵٪: ۱٫۹ تا ۱۷٫۱) و خطر انفارکتوس قلبی را ۳٫۱ برابر جمعیت شاهد کرد [۲۸]. در ۴۸۸ بازمانده، هر ۱۰۰ میلیگرم/مترمربع سیسپلاتین تجمعی آستانه شنوایی (۴ تا ۱۲ کیلوهرتز) را ۳٫۲ دسیبل بدتر کرد؛ ۱۸٪ کمشنوایی شدید تا عمیق و ۴۰٪ وزوز داشتند و پرسش منظم درباره شنوایی، ارجاع به ادیولوژیست و کنترل فشار خون توصیه شد [۲۹]. سیسپلاتین تجمعی بیش از ۸۵۰ میلیگرم با خطر ۳ برابری بیماری تحدیدی ریه همراه بود؛ اتوپوزاید با دوز تجمعی استاندارد (کمتر از ۲ گرم/مترمربع) خطر نسبی ۱۵ تا ۲۵ برای لوسمی ثانویه دارد که بروز تجمعی کمتر از ۰٫۵٪ در ۵ سال است [۵]. برنامه پایش قلبی-عروقی: پایش قلبی در درمان سرطان.
- جایگاه شیمیدرمانی با دوز بالا بهعنوان نجات خط اول تا گزارش TIGER روشن نیست؛ TI-CE را فقط در کارآزمایی یا مراکز تخصصی به کار ببرید [۲۵، ۳].
- RPLND اولیه در سمینوم مرحله ۲ و راهبردهای کاهش درمان فقط در کارآزمایی یا مراکز پرحجم [۲۳، ۳].
- miR-371a-3p نشانگری نوظهور با دقت بالاتر از نشانگرهای معمول است، ولی هنوز برای استفاده روتین استاندارد نشده است [۳].
رژیمهای درمانی و دوز (ویژه پزشکان)
نمایش جزئیاتبستن
فهرست رژیمهای درمانی و دوز۱۲ رژیم
- بلئومایسین (BEP و رژیمهای دارای بلئومایسین): سمیت ریوی در ۱۰٪ و مرگ از فیبروز ریوی در حدود ۱٪ بیماران؛ خطر در سن بالاتر و دوز تجمعی بیش از ۴۰۰ واحد بیشتر است، ولی در بیماران جوان و دوزهای کم هم دیده شده و در ترکیب با داروهای دیگر در دوزهای کمتر هم رخ میدهد. نخستین علامت تنگی نفس و نخستین نشانه رال ظریف است؛ رادیوگرافی قفسه سینه هر ۱ تا ۲ هفته، و اگر DLCO برای پایش به کار میرود ماهانه؛ با افت DLCO به کمتر از ۳۰ تا ۳۵٪ مقدار پیش از درمان یا تغییرات ریوی، دارو قطع شود. در CrCl کمتر از ۵۰ میلیلیتر/دقیقه دوز کاهش یابد (۴۰–۵۰: ۷۰٪؛ ۳۰–۴۰: ۶۰٪؛ ۲۰–۳۰: ۵۵٪؛ ۱۰–۲۰: ۴۵٪؛ ۵–۱۰: ۴۰٪ دوز). در جراحی بعدی (مثلاً RPLND)، FiO2 نزدیک هوای اتاق (۲۵٪) نگه داشته و مایعدرمانی با دقت انجام شود [۱۰]. سمیت ریوی با دوز تجمعی کمتر از ۴۰۰ واحد بهندرت کشنده است [۵].
- سیسپلاتین: هیدراتاسیون کافی پیش، حین و پس از تزریق؛ پایش کراتینین، BUN و الکترولیتها (از جمله منیزیم و پتاسیم)؛ پیشداروی ضدتهوع بسیار مؤثر؛ ارزیابی شنوایی را در نظر بگیرید [۱۱]. انتخاب ضدتهوع: رژیم ضدتهوع.
- ایفوسفامید (VIP، TIP و رژیم GETUG 13): هیدراتاسیون دستکم ۲ لیتر در روز و مسنا برای پیشگیری از سیستیت خونریزیدهنده [۴۵].
- دوز کامل و سر وقت: BEP در فواصل ۲۱ روزه و بدون تأخیر یا کاهش دوز داده شود [۳]. نشانگرهای پیش از شیمیدرمانی (برای تعیین گروه IGCCCG) همان روز شروع شیمیدرمانی سنجیده شوند [۳]. پیشگیری اولیه با G-CSF: ابزار تصمیم G-CSF و مدیریت تب نوتروپنیک.
- ترومبوآمبولی: بیماران متاستاتیک تحت شیمیدرمانی پرخطرند؛ سود و خطر پیشگیری ضدانعقادی را فردی بسنجید و تا حد امکان از کاتتر ورید مرکزی استفاده نکنید (توصیههای ضعیف EAU) [۳]. ترومبوز مرتبط با سرطان.
- بانک اسپرم پیش از هر درمانی، ترجیحاً پیش از ارکیکتومی [۳، ۲۶].
درمان کمکی مرحله ۱ پس از ارکیکتومی
کربوپلاتین تکدوز AUC ۷ (سمینوم مرحله ۱)
سمینوم مرحله بالینی ۱ پس از ارکیکتومی رادیکال اینگوینال، وقتی درمان کمکی بهجای پیگیری فعال انتخاب شود (پیگیری گزینه ترجیحی است؛ در بیماران بدون عامل خطر درمان کمکی توصیه نمیشود)طول هر دوره: یک دوز
سمینوم مرحله بالینی ۱ پس از ارکیکتومی رادیکال اینگوینال، وقتی درمان کمکی بهجای پیگیری فعال انتخاب شود (پیگیری گزینه ترجیحی است؛ در بیماران بدون عامل خطر درمان کمکی توصیه نمیشود)
پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک| دارو | دوز | روش | زمان تجویز |
|---|---|---|---|
| کربوپلاتین | AUC ۷؛ دوز (میلیگرم) = ۷ × (GFR + ۲۵) | وریدی | روز ۱، یک بار |
دوز طبق کارآزمایی MRC TE19/EORTC 30982 [۲۰، ۲۱]: GFR با روش رادیوایزوتوپی (EDTA) اندازهگیری شد و در بیمارانی که GFR بر پایه کلیرانس کراتینین تخمین زده شد، ۹۰٪ این دوز داده شد [۲۱]. دوز را کم نکنید: بیمارانی که دستکم ۹۹٪ دوز را گرفتند میزان بدون عود ۵ ساله ۹۶٫۱٪ در برابر ۹۲٫۶٪ با دوز کمتر داشتند [۲۱]. دوزدهی بر پایه کلیرانس کراتینین محاسبهشده همارز نیست و در این کاربرد اعتبارسنجی نشده است [۵]. توصیه EAU: اگر درمان کمکی در نظر است، یک دوز کربوپلاتین AUC ۷ (توصیه قوی) [۳]. محاسبه: ماشینحساب دوز کربوپلاتین.
شواهد: MRC TE19/EORTC 30982 (۲۰۱۱)
BEP یک دوره کمکی (غیرسمینوم مرحله ۱)
غیرسمینوم مرحله بالینی ۱ با تهاجم عروقی-لنفاوی (گزینه ترجیحی درمان کمکی در EAU)، یا بدون آن در بیمارانی که پیگیری را نمیخواهند یا نمیتوانندطول هر دوره: یک دوره ۲۱ روزه
غیرسمینوم مرحله بالینی ۱ با تهاجم عروقی-لنفاوی (گزینه ترجیحی درمان کمکی در EAU)، یا بدون آن در بیمارانی که پیگیری را نمیخواهند یا نمیتوانند
پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک| دارو | دوز | روش | زمان تجویز |
|---|---|---|---|
| بلئومایسین | ۳۰ واحد (۳۰ میلیگرم) | وریدی (یا عضلانی) | روز ۱، ۸ و ۱۵ |
| اتوپوزاید | ۱۰۰ میلیگرم/مترمربع | وریدی | روز ۱ تا ۵ |
| سیسپلاتین | ۲۰ میلیگرم/مترمربع | وریدی | روز ۱ تا ۵ |
دوزهای هر دوره همان BEP استاندارد پنجروزه است [۱۹]؛ SWENOTECA یک دوره BEP به کار برد [۲۲]. در کارآزمایی 111، یک دوره BE500P سهروزه داده شد: بلئومایسین ۳۰٬۰۰۰ واحد بینالمللی روزهای ۱، ۸ و ۱۵، اتوپوزاید ۱۶۵ میلیگرم/مترمربع روز ۱ تا ۳ و سیسپلاتین ۵۰ میلیگرم/مترمربع روز ۱ و ۲، همراه پیشگیری ضدباکتری و G-CSF [۴۱]. توصیه EAU [۳]. مرحله ۱ با نشانگرهای پایدار بالا پس از ارکیکتومی (IS) مثل بیماری متاستاتیک درمان میشود [۳، ۵].
دوزها مطابق پروتکل کارآزمایی، رهنمود یا برچسب رسمی دارو (منبع در یادداشت هر رژیم) است. پیش از تجویز، شمارش سلولهای خون، عملکرد کلیه و کبد، تداخلات دارویی و شرایط بیمار را بررسی کنید و دوز را بر اساس برچسب دارو تعدیل کنید.
پرتودرمانی سمینوم
پرتودرمانی کمکی ۲۰ گری (سمینوم مرحله ۱)
فقط بیماران بسیار منتخب که برای پیگیری مناسب نیستند و منع شیمیدرمانی دارند (EAU: پرتودرمانی کمکی بهطور روتین انجام نشود)طول هر دوره: —
فقط بیماران بسیار منتخب که برای پیگیری مناسب نیستند و منع شیمیدرمانی دارند (EAU: پرتودرمانی کمکی بهطور روتین انجام نشود)
پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک| دارو | دوز | روش | زمان تجویز |
|---|---|---|---|
| پرتودرمانی خارجی به غدد پاراآئورت (میدان نواری) یا میدان dog-leg | ۲۰ گری در ۱۰ جلسه | پرتودرمانی خارجی | ۱۰ جلسه روزانه طی ۲ هفته |
پرتودرمانی ۳۰ گری (سمینوم مرحله ۲A)
سمینوم مرحله بالینی ۲A؛ گزینه جایگزین شیمیدرمانی (BEP×۳ یا EP×۴ گزینه ترجیحی EAU است)طول هر دوره: —
سمینوم مرحله بالینی ۲A؛ گزینه جایگزین شیمیدرمانی (BEP×۳ یا EP×۴ گزینه ترجیحی EAU است)
پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک| دارو | دوز | روش | زمان تجویز |
|---|---|---|---|
| پرتودرمانی خارجی به غدد پاراآئورت و ایلیاک همان طرف | ۳۰ گری (۲ گری × ۱۵ جلسه) | پرتودرمانی خارجی | ۱۵ جلسه روزانه |
پرتودرمانی ۳۶ گری (سمینوم مرحله ۲B)
سمینوم مرحله بالینی ۲B (غدد ۲ تا ۵ سانتیمتر)؛ گزینه جایگزین شیمیدرمانی (BEP×۳ یا EP×۴ گزینه ترجیحی EAU است)طول هر دوره: —
سمینوم مرحله بالینی ۲B (غدد ۲ تا ۵ سانتیمتر)؛ گزینه جایگزین شیمیدرمانی (BEP×۳ یا EP×۴ گزینه ترجیحی EAU است)
پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک| دارو | دوز | روش | زمان تجویز |
|---|---|---|---|
| میدان پایه | |||
| پرتودرمانی خارجی به غدد پاراآئورت و ایلیاک همان طرف | ۳۰ گری (۲ گری × ۱۵ جلسه) | پرتودرمانی خارجی | ۱۵ جلسه روزانه |
| بوست | |||
| بوست به غدد لنفاوی بزرگشده | ۶ گری (۲ گری × ۳ جلسه) | پرتودرمانی خارجی | ۳ جلسه پس از میدان پایه |
دوزها مطابق پروتکل کارآزمایی، رهنمود یا برچسب رسمی دارو (منبع در یادداشت هر رژیم) است. پیش از تجویز، شمارش سلولهای خون، عملکرد کلیه و کبد، تداخلات دارویی و شرایط بیمار را بررسی کنید و دوز را بر اساس برچسب دارو تعدیل کنید.
شیمیدرمانی خط اول بیماری متاستاتیک (بر اساس گروه IGCCCG)
BEP سه دوره (پیشآگهی خوب)
سمینوم یا غیرسمینوم متاستاتیک با پیشآگهی خوب IGCCCG؛ همچنین سمینوم مرحله ۲A/۲B (گزینه ترجیحی EAU) و غیرسمینوم ۲A/۲B با نشانگر بالاطول هر دوره: هر ۲۱ روز
سمینوم یا غیرسمینوم متاستاتیک با پیشآگهی خوب IGCCCG؛ همچنین سمینوم مرحله ۲A/۲B (گزینه ترجیحی EAU) و غیرسمینوم ۲A/۲B با نشانگر بالا
پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک| دارو | دوز | روش | زمان تجویز |
|---|---|---|---|
| بلئومایسین | ۳۰ واحد (۳۰ میلیگرم) | وریدی (یا عضلانی) | روز ۱، ۸ و ۱۵ |
| اتوپوزاید | ۱۰۰ میلیگرم/مترمربع | وریدی | روز ۱ تا ۵ |
| سیسپلاتین | ۲۰ میلیگرم/مترمربع | وریدی | روز ۱ تا ۵ |
دوزها طبق کارآزمایی EORTC/MRC [۱۹] و رژیم ایندیانا در کارآزمایی ANZ [۳۲]؛ دوز سیسپلاتین و اتوپوزاید در محدوده برچسب FDA [۱۱، ۴۴]. EAU: برنامه پنجروزه، در فواصل ۲۱ روزه و بدون تأخیر یا کاهش دوز [۳]. برنامه ۳ روزه (اتوپوزاید ۱۶۵ میلیگرم/مترمربع روز ۱ تا ۳ و سیسپلاتین ۵۰ میلیگرم/مترمربع روز ۱ و ۲) در کارآزمایی EORTC/MRC از نظر اثربخشی همارز بود [۱۹]. صفحه کامل رژیم: رژیم BEP.
EP چهار دوره (پیشآگهی خوب با منع بلئومایسین)
پیشآگهی خوب IGCCCG (سمینوم یا غیرسمینوم) وقتی بلئومایسین منع مصرف دارد (مثلاً بیماری ریوی)؛ در غیر این صورت حذف بلئومایسین توصیه نمیشودطول هر دوره: هر ۲۱ روز
پیشآگهی خوب IGCCCG (سمینوم یا غیرسمینوم) وقتی بلئومایسین منع مصرف دارد (مثلاً بیماری ریوی)؛ در غیر این صورت حذف بلئومایسین توصیه نمیشود
پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک| دارو | دوز | روش | زمان تجویز |
|---|---|---|---|
| اتوپوزاید | ۱۰۰ میلیگرم/مترمربع | وریدی | روز ۱ تا ۵ |
| سیسپلاتین | ۲۰ میلیگرم/مترمربع | وریدی | روز ۱ تا ۵ |
BEP چهار دوره (پیشآگهی متوسط یا بد)
سمینوم با پیشآگهی متوسط و غیرسمینوم با پیشآگهی متوسط یا بد IGCCCG؛ در پیشآگهی بد، ادامه BEP با افت مطلوب نشانگرها پس از دوره ۱طول هر دوره: هر ۲۱ روز
سمینوم با پیشآگهی متوسط و غیرسمینوم با پیشآگهی متوسط یا بد IGCCCG؛ در پیشآگهی بد، ادامه BEP با افت مطلوب نشانگرها پس از دوره ۱
پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک| دارو | دوز | روش | زمان تجویز |
|---|---|---|---|
| بلئومایسین | ۳۰ واحد (۳۰ میلیگرم) | وریدی (یا عضلانی) | روز ۱، ۸ و ۱۵ |
| اتوپوزاید | ۱۰۰ میلیگرم/مترمربع | وریدی | روز ۱ تا ۵ |
| سیسپلاتین | ۲۰ میلیگرم/مترمربع | وریدی | روز ۱ تا ۵ |
دوزهای هر دوره مانند BEP سه دوره [۱۹، ۱۱، ۴۴]؛ در بازوی ۴ دوره BEP کارآزمایی EORTC، بلئومایسین ۳۰ میلیگرم هفتگی تا ۱۲ هفته داده شد [۳۶]. جایگاه طبق EAU [۳]. در پیشآگهی بد، AFP و بتا-hCG را در روز ۱۸ تا ۲۱ دوره ۱ بسنجید؛ با افت نامطلوب، تشدید درمان (رژیم GETUG 13) را در نظر بگیرید [۳۷، ۳]. در صورت اختلال عملکرد ریه، VIP جایگزین است [۳].
VIP چهار دوره (منع بلئومایسین؛ پیشآگهی متوسط یا بد، یا درمان نجات)
پیشآگهی متوسط یا بد IGCCCG با منع بلئومایسین (مثلاً اختلال عملکرد ریه)؛ همچنین یکی از رژیمهای انتخابی درمان نجات
پیشآگهی متوسط یا بد IGCCCG با منع بلئومایسین (مثلاً اختلال عملکرد ریه)؛ همچنین یکی از رژیمهای انتخابی درمان نجات
پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک| دارو | دوز | روش | زمان تجویز |
|---|---|---|---|
| اتوپوزاید | ۷۵ میلیگرم/مترمربع | وریدی | روز ۱ تا ۵ |
| ایفوسفامید | ۱٫۲ گرم/مترمربع | وریدی، انفوزیون دستکم ۳۰ دقیقه | روز ۱ تا ۵ |
| سیسپلاتین | ۲۰ میلیگرم/مترمربع | وریدی | روز ۱ تا ۵ |
| مسنا | طبق پروتکل مؤسسه | وریدی | همراه هر دوز ایفوسفامید |
دوزها طبق رژیم VIP در برچسب FDA ایفوسفامید (اتوپوزاید ۷۵، ایفوسفامید ۱٫۲ گرم و سیسپلاتین ۲۰ میلیگرم/مترمربع روزهای ۱ تا ۵)؛ هیدراتاسیون دستکم ۲ لیتر در روز و مسنا برای پیشگیری از سیستیت خونریزیدهنده [۴۵]. کارایی مشابه BEP در خط اول، با سمیت خونی و ادراری-تناسلی بیشتر [۳۵، ۳۶]؛ جایگاه طبق EAU [۳]. سرکوب مغز استخوان شدیدتر است: لکوسیت کمتر از ۲٬۰۰۰ در ۸۹٪ در برابر ۳۷٪ با BEP [۳۶]؛ پیشگیری با G-CSF را در نظر بگیرید.
رژیم تشدیدیافته GETUG 13 (پیشآگهی بد با افت نامطلوب نشانگرها)
غیرسمینوم با پیشآگهی بد IGCCCG که پس از یک دوره BEP، افت AFP یا بتا-hCG در روز ۱۸ تا ۲۱ نامطلوب است؛ فقط در مراکز باتجربه
غیرسمینوم با پیشآگهی بد IGCCCG که پس از یک دوره BEP، افت AFP یا بتا-hCG در روز ۱۸ تا ۲۱ نامطلوب است؛ فقط در مراکز باتجربه
پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک| دارو | دوز | روش | زمان تجویز |
|---|---|---|---|
| مرحله ۱: ۲ دوره T-BEP-اگزالیپلاتین | |||
| پاکلیتاکسل | ۱۷۵ میلیگرم/مترمربع | وریدی، طی ۳ ساعت | روز ۱، پیش از BEP |
| بلئومایسین، اتوپوزاید و سیسپلاتین | دوزهای BEP استاندارد | وریدی (بلئومایسین وریدی یا عضلانی) | مانند BEP |
| اگزالیپلاتین | ۱۳۰ میلیگرم/مترمربع | وریدی، طی ۳ ساعت | روز ۱۰ |
| مرحله ۲: ۲ دوره سیسپلاتین، ایفوسفامید و بلئومایسین | |||
| سیسپلاتین | ۱۰۰ میلیگرم/مترمربع | وریدی، طی ۲ ساعت | روز ۱ |
| ایفوسفامید | ۲ گرم/مترمربع | وریدی، طی ۳ ساعت | روز ۱۰، ۱۲ و ۱۴ |
| مسنا | ۵۰۰ میلیگرم/مترمربع | وریدی | ساعت ۰، ۳، ۷ و ۱۱ در روزهای ایفوسفامید |
| بلئومایسین | ۲۵ واحد در روز | انفوزیون وریدی پیوسته ۲۴ ساعته | روز ۱۰ تا ۱۴ |
دوزها طبق کارآزمایی GETUG 13، همراه پشتیبانی G-CSF (لنوگراستیم) [۳۷]. بقای بدون پیشرفت را بهتر کرد، بدون سود معنادار در بقای کلی [۳۷، ۳۸]. EAU: با افت نامطلوب نشانگرها پس از یک دوره BEP، تغییر به رژیم تشدیدیافته (توصیه ضعیف) [۳]. در پیگیری طولانی، ۳ بیمار بازوی تشدیدیافته در سال اول نوروتوکسیسیته حرکتی درجه ۳ داشتند [۳۸].
دوزها مطابق پروتکل کارآزمایی، رهنمود یا برچسب رسمی دارو (منبع در یادداشت هر رژیم) است. پیش از تجویز، شمارش سلولهای خون، عملکرد کلیه و کبد، تداخلات دارویی و شرایط بیمار را بررسی کنید و دوز را بر اساس برچسب دارو تعدیل کنید.
درمان نجات: عود یا بیماری مقاوم
TIP چهار دوره (نجات خط اول)
عود پس از شیمیدرمانی خط اول بر پایه سیسپلاتین؛ بهترین نتایج در بیماران با تومور اولیه بیضه و پاسخ کامل قبلیطول هر دوره: هر ۲۱ روز
عود پس از شیمیدرمانی خط اول بر پایه سیسپلاتین؛ بهترین نتایج در بیماران با تومور اولیه بیضه و پاسخ کامل قبلی
پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک| دارو | دوز | روش | زمان تجویز |
|---|---|---|---|
| پاکلیتاکسل | ۲۵۰ میلیگرم/مترمربع | وریدی، طی ۲۴ ساعت (با پیشدارو) | روز ۱ |
| ایفوسفامید | ۱٬۵۰۰ میلیگرم/مترمربع | وریدی، همراه مسنا | روز ۲ تا ۵ |
| سیسپلاتین | ۲۵ میلیگرم/مترمربع | وریدی | روز ۲ تا ۵ |
| پگفیلگراستیم (یا G-CSF روزانه) | ۶ میلیگرم | زیرجلدی | روز ۶ یا ۷ (G-CSF روزانه: روز ۶ تا ۱۸) |
کربوپلاتین و اتوپوزاید با دوز بالا و پیوند سلول بنیادی خودی (۲ دوره پشتسرهم)
تومور سلول زایای متاستاتیک پیشرفتکرده پس از شیمیدرمانی بر پایه سیسپلاتین (خط دوم یا بعد، از جمله مقاوم به پلاتین)؛ فقط در مراکز پیوند باتجربه
تومور سلول زایای متاستاتیک پیشرفتکرده پس از شیمیدرمانی بر پایه سیسپلاتین (خط دوم یا بعد، از جمله مقاوم به پلاتین)؛ فقط در مراکز پیوند باتجربه
پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک| دارو | دوز | روش | زمان تجویز |
|---|---|---|---|
| کربوپلاتین | ۷۰۰ میلیگرم/مترمربع | وریدی | روزانه، ۳ روز پشتسرهم |
| اتوپوزاید | ۷۵۰ میلیگرم/مترمربع | وریدی | روزانه، ۳ روز پشتسرهم |
| سلولهای بنیادی خون محیطی خودی | — | انفوزیون وریدی | پس از هر دوره |
دوزها طبق تجربه دانشگاه ایندیانا؛ در ۱۱۰ بیمار، ۱ یا ۲ دوره VeIP (وینبلاستین، ایفوسفامید و سیسپلاتین) برای کاهش حجم تومور پیش از دوز بالا داده شد [۲۴]. یک دوره دوز بالا پس از ۳ دوره معمولی در کارآزمایی تصادفی سودی نداشت [۴۳]. مقایسه تصادفی با TIP در نجات خط اول (TIGER) در جریان است [۲۵]. اندیکاسیونها و آمادهسازی پیوند.
شواهد: شیمیدرمانی با دوز بالا و نجات با سلولهای بنیادی در تومورهای سلول زایای متاستاتیک (۲۰۰۷)
دوزها مطابق پروتکل کارآزمایی، رهنمود یا برچسب رسمی دارو (منبع در یادداشت هر رژیم) است. پیش از تجویز، شمارش سلولهای خون، عملکرد کلیه و کبد، تداخلات دارویی و شرایط بیمار را بررسی کنید و دوز را بر اساس برچسب دارو تعدیل کنید.
شواهد علمی
نمایش جزئیاتبستن
مطالعات کلیدی
۶ موردکارآزمایی تصادفی کربوپلاتین در برابر پرتودرمانی در سمینوم مرحله I: نتایج بالغ درباره عود و سرطان بیضه مقابل در مطالعه MRC TE19/EORTC 30982
الگوهای عود در بیماران مبتلا به سرطان بیضه مرحله بالینی I تحت پیگیری فعال
همارزی ۳ یا ۴ دوره شیمیدرمانی بلئومایسین، اتوپوزاید و سیسپلاتین و برنامه ۳ یا ۵ روزه در سرطان سلول زایای با پیشآگهی خوب: مطالعه تصادفی گروه سرطانهای دستگاه ادراری-تناسلی EORTC و شورای تحقیقات پزشکی بریتانیا
درمان تومورهای زایای منتشرشده با سیسپلاتین، بلئومایسین و یا وینبلاستین یا اتوپوزاید
پیشبینی پیامد در مردان مبتلا به تومورهای سلول زایای غیرسمینومی متاستاتیک: نتایج کنسرسیوم بهروزرسانی IGCCCG
شیمیدرمانی با دوز بالا و نجات با سلولهای بنیادی در تومورهای سلول زایای متاستاتیک
رهنمودها و منابع تکمیلی
۳ موردرهنمودهای انجمن اروپایی اورولوژی (EAU) درباره سرطان بیضه: بهروزرسانی ۲۰۲۳
حفظ باروری در افراد مبتلا به سرطان: بهروزرسانی راهنمای ASCO
راهنمای عملکرد پزشکی آزمایشگاهی آکادمی ملی بیوشیمی بالینی (NACB) برای کاربرد نشانگرهای توموری در سرطانهای بیضه، پروستات، کولورکتال، سینه و تخمدان
پرسشهای رایج
رژیمهای درمانی (پزشکان)
منابع علمی
۴۵ منبعنمایش همه منابع، ۹ مورد با خلاصه و ترجمه فارسیبستن فهرست منابع
شمارههای داخل متن، مانند [۱]، به این منابع اشاره دارند. منابعی که دکمه «خلاصه و ترجمه فارسی» دارند، در کتابخانه شواهد علمی خلاصه و ترجمه شدهاند.
- ۱Testis fact sheet (GLOBOCAN 2024)
- ۲
- ۳European Association of Urology Guidelines on Testicular Cancer: 2023 Updateخلاصه و ترجمه فارسیDOIPubMed بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳ ۴ ۵ ۶ ۷ ۸ ۹ ۱۰ ۱۱ ۱۲ ۱۳ ۱۴ ۱۵ ۱۶ ۱۷ ۱۸ ۱۹ ۲۰ ۲۱ ۲۲ ۲۳ ۲۴ ۲۵ ۲۶ ۲۷ ۲۸ ۲۹ ۳۰ ۳۱ ۳۲ ۳۳ ۳۴ ۳۵ ۳۶ ۳۷ ۳۸ ۳۹ ۴۰ ۴۱ ۴۲ ۴۳ ۴۴ ۴۵ ۴۶ ۴۷ ۴۸ ۴۹ ۵۰ ۵۱ ۵۲ ۵۳ ۵۴ ۵۵ ۵۶ ۵۷ ۵۸ ۵۹ ۶۰ ۶۱ ۶۲ ۶۳ ۶۴ ۶۵ ۶۶ ۶۷ ۶۸ ۶۹ ۷۰ ۷۱ ۷۲ ۷۳ ۷۴ ۷۵ ۷۶ ۷۷ ۷۸ ۷۹ ۸۰ ۸۱ ۸۲ ۸۳ ۸۴ ۸۵ ۸۶ ۸۷ ۸۸ ۸۹ ۹۰ ۹۱ ۹۲ ۹۳ ۹۴ ۹۵ ۹۶ ۹۷ ۹۸ ۹۹ ۱۰۰ ۱۰۱ ۱۰۲ ۱۰۳ ۱۰۴ ۱۰۵ ۱۰۶ ۱۰۷
- ۴
- ۵
- ۶
- ۷
- ۸
- ۹
- ۱۰
- ۱۱
- ۱۲
- ۱۳A meta-analysis of the risk of boys with isolated cryptorchidism developing testicular cancer in later life
- ۱۴Risk of contralateral testicular cancer: a population-based study of 29,515 U.S. men
- ۱۵Testicular Cancer: Screening (reaffirmation recommendation statement)
- ۱۶National Academy of Clinical Biochemistry laboratory medicine practice guidelines for use of tumor markers in testicular, prostate, colorectal, breast, and ovarian cancers
- ۱۷
- ۱۸
- ۱۹Equivalence of three or four cycles of bleomycin, etoposide, and cisplatin chemotherapy and of a 3- or 5-day schedule in good-prognosis germ cell cancer: a randomized study of the European Organization for Research and Treatment of Cancer Genitourinary Tract Cancer Cooperative Group and the Medical Research Council
- ۲۰
- ۲۱
- ۲۲
- ۲۳
- ۲۴
- ۲۵TIGER: Conventional-dose chemotherapy with paclitaxel, ifosfamide and cisplatin (TIP) versus high-dose chemotherapy with paclitaxel plus ifosfamide followed by high-dose carboplatin and etoposide (TI-CE) as first salvage treatment in relapsed or refractory germ cell tumors (NCT02375204)
- ۲۶
- ۲۷
- ۲۸
- ۲۹
- ۳۰Treatment of disseminated germ-cell tumors with cisplatin, bleomycin, and either vinblastine or etoposide
- ۳۱Evaluation of optimal duration of chemotherapy in favorable-prognosis disseminated germ cell tumors: a Southeastern Cancer Study Group protocol
- ۳۲
- ۳۳
- ۳۴
- ۳۵
- ۳۶
- ۳۷
- ۳۸
- ۳۹
- ۴۰
- ۴۱
- ۴۲
- ۴۳
- ۴۴
- ۴۵
این مطلب بر پایه منابع علمی معتبر تهیه شده و آخرین بار در ۶ آبان ۱۴۰۵ بهروزرسانی شده است. محتوای این وبسایت صرفاً جنبه آموزشی و اطلاعرسانی دارد و جایگزین مشاوره، تشخیص یا درمان توسط پزشک متخصص نیست. برای هر تصمیم درمانی با پزشک معالج خود مشورت کنید.
این برگه از سایت چاپ شده است؛ نسخه کامل و بهروز: https://drdabiri.com/cancer/testicular-cancer/