عود سرطان یعنی بازگشت سرطان پس از درمان؛ علت آن سلول‌های سرطانی اندکی است که از درمان اول جان سالم به در برده‌اند و آن‌قدر کوچک بوده‌اند که در آزمایش‌های پیگیری دیده نشده‌اند، و این به معنای اشتباه بودن درمان قبلی نیست [۱]. عود ممکن است موضعی (در همان محل)، ناحیه‌ای (در غدد لنفاوی یا بافت‌های نزدیک) یا دوردست (متاستاتیک) باشد [۱]. پیگیری معمولاً با ویزیت هر ۳ تا ۴ ماه در ۲ تا ۳ سال نخست و سپس سالی یک تا دو بار انجام می‌شود، اما برنامه دقیق به نوع سرطان، درمان و سلامت فرد بستگی دارد [۲].
چرا سرطان برمی‌گردد؟
سرطان عودکننده از سلول‌های سرطانی‌ای شروع می‌شود که درمان اول نتوانسته همه آن‌ها را از بین ببرد. این به معنای غلط بودن درمان نیست؛ فقط تعداد کمی سلول زنده مانده‌اند که آن‌قدر کوچک بوده‌اند که در آزمایش‌های پیگیری دیده نشوند و به‌مرور به توموری قابل تشخیص تبدیل شده‌اند [۱].
| نوع عود | یعنی چه؟ | نمونه |
|---|---|---|
| موضعی | سرطان در همان محل سرطان اولیه یا بسیار نزدیک به آن است | بازگشت سرطان در سینه درمان‌شده |
| ناحیه‌ای | تومور به غدد لنفاوی یا بافت‌های نزدیک سرطان اولیه رسیده است | درگیری غدد لنفاوی نزدیک |
| دوردست | سرطان به اندام‌ها یا بافت‌های دور گسترش یافته است (متاستاز) | سرطان کولون که در کبد عود می‌کند و همچنان «سرطان کولون» نامیده می‌شود |
پیگیری پس از درمان چگونه است؟
همه بازماندگان سرطان باید پیگیری منظم داشته باشند و در پایان درمان یک «برنامه پیگیری» شامل خلاصه درمان و توصیه‌های بعدی دریافت کنند. تعداد دفعات ویزیت به نوع سرطان، درمان دریافت‌شده و سلامت عمومی بستگی دارد؛ به‌طور کلی ویزیت‌ها هر ۳ تا ۴ ماه در ۲ تا ۳ سال اول و سپس سالی یک تا دو بار است. در این ویزیت‌ها معاینه و در صورت نیاز آزمایش خون و سایر بررسی‌ها انجام می‌شود [۲].
پرسش‌هایی که خوب است از پزشک بپرسید: چه علائمی را باید زیر نظر داشته باشم؟ چه آزمایش‌هایی لازم است و هر چند وقت؟ چه عوارض طولانی‌مدتی ممکن است داشته باشم؟ احتمال بازگشت سرطان من چقدر است؟ [۲]
ویژه پزشکان
| سرطان | منبع | یافته یا توصیه |
|---|---|---|
| سینه | رهنمود ASCO | معاینه هر ۳ تا ۶ ماه در ۳ سال اول، هر ۶ تا ۱۲ ماه در سال‌های ۴ و ۵ و سپس سالانه؛ ماموگرافی سالانه؛ آزمایش خون، اسکن استخوان، CT، PET، MRI و تومور مارکرها به‌طور روتین در بیمار بدون علامت توصیه نمی‌شود [۴] |
| روده بزرگ | کارآزمایی FACS (۱۲۰۲ بیمار) | پیگیری با CEA یا CT درصد جراحی درمانی عود را بیشتر کرد (۶٫۷٪ تا ۸٪ در برابر ۲٫۳٪)، اما تعداد مرگ‌ها تفاوت معنی‌داری نداشت [۵] |
| روده بزرگ مرحله ۲ و ۳ | کارآزمایی COLOFOL (۲۵۰۹ بیمار) | مرگ‌ومیر ۵ ساله با پیگیری پرتکرار ۱۳٫۰٪ و با پیگیری کم‌تکرار ۱۴٫۱٪ بود؛ تفاوت معنی‌دار نبود [۶] |
در برخی سرطان‌ها خطر عود سال‌ها باقی می‌ماند. در متاآنالیز ۸۸ کارآزمایی با ۶۲٬۹۲۳ زن مبتلا به سرطان سینه گیرنده استروژن مثبت که پس از ۵ سال هورمون‌درمانی بدون بیماری بودند، خطر عود دوردست طی سال‌های ۵ تا ۲۰ بسته به اندازه تومور و تعداد غدد لنفاوی درگیر بین ۱۰٪ و ۴۱٪ بود؛ برای مثال ۱۳٪ در تومورهای کوچک بدون درگیری غدد و ۴۱٪ در تومورهای T2 با درگیری ۴ تا ۹ غده [۳].
اگر سرطان برگشت چه می‌شود؟
بسیاری از همان آزمایش‌های زمان تشخیص برای تعیین محل و میزان گسترش تکرار می‌شود («مرحله‌بندی دوباره») و ممکن است یک مرحله جدید با پیشوند «r» تعیین شود، اما مرحله اولیه تغییر نمی‌کند. گزینه‌های درمان شامل جراحی، شیمی‌درمانی، پرتودرمانی، درمان‌های زیستی یا ترکیبی از آن‌ها و کارآزمایی‌های بالینی است و مراقبت تسکینی همیشه در دسترس است [۱].
کی باید با پزشک تماس بگیرم؟
پرسش‌های مرتبط
آیا عود یعنی درمان قبلی اشتباه بوده است؟
خیر. عود به این معناست که تعداد کمی سلول سرطانی از درمان جان سالم به در برده و آن‌قدر کوچک بوده‌اند که دیده نشده‌اند [۱].
آیا آزمایش و اسکن بیشتر باعث زنده ماندن بیشتر می‌شود؟
فرق عود با سرطان دوم چیست؟
عود بازگشت همان سرطان قبلی است؛ اما گاهی فردی با سابقه سرطان به نوع جدیدی از سرطان مبتلا می‌شود که «سرطان اولیه دوم» نام دارد [۱].
انواع سرطان مرتبط
منابع علمی
۷ منبعنمایش همه منابع، ۴ مورد با خلاصه و ترجمه فارسیبستن فهرست منابع
شماره‌های داخل متن، مانند [۱]، به این منابع اشاره دارند. منابعی که دکمه «خلاصه و ترجمه فارسی» دارند، در کتابخانه شواهد علمی خلاصه و ترجمه شده‌اند.
- ۱
- ۲
- ۳20-Year Risks of Breast-Cancer Recurrence after Stopping Endocrine Therapy at 5 Years
- ۴Breast Cancer Follow-Up and Management After Primary Treatment: American Society of Clinical Oncology Clinical Practice Guideline Update
- ۵Effect of 3 to 5 Years of Scheduled CEA and CT Follow-up to Detect Recurrence of Colorectal Cancer
- ۶Effect of More vs Less Frequent Follow-up Testing on Overall and Colorectal Cancer–Specific Mortality in Patients With Stage II or III Colorectal Cancer
- ۷Metastatic Cancer: When Cancer Spreads
این مطلب بر پایه منابع علمی معتبر تهیه شده و آخرین بار در ۲۷ مهر ۱۴۰۵ به‌روزرسانی شده است. محتوای این وب‌سایت صرفاً جنبه آموزشی و اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین مشاوره، تشخیص یا درمان توسط پزشک متخصص نیست. برای هر تصمیم درمانی با پزشک معالج خود مشورت کنید.