بله؛ برای بیشتر بیماران ورزش در دوران درمان بی‌خطر و مفید است و رهنمود انجمن انکولوژی بالینی آمریکا (ASCO) توصیه می‌کند پزشکان ورزش هوازی و مقاومتی منظم را در دوران درمان با هدف درمان قطعی توصیه کنند [۱]. ورزش آمادگی قلبی‌تنفسی، قدرت عضلانی و خستگی ناشی از سرطان را بهبود می‌دهد [۱، ۲]. برنامه باید متناسب با هر فرد تنظیم شود و افرادی با شرایطی مانند متاستاز استخوانی، جراحی اخیر ریه یا شکم یا بیماری قلبی‌ریوی، پیش از شروع به ارزیابی و تأیید پزشک نیاز دارند [۳].
نکات کلیدی
- در یک متاآنالیز ۱۱۳ مطالعه، ورزش و مداخلات روان‌شناختی خستگی ناشی از سرطان را کاهش دادند اما داروها اثر معنی‌داری نداشتند [۲].
- در کارآزمایی CHALLENGE، برنامه ورزشی ساختاریافته ۳ ساله پس از شیمی‌درمانی کمکی سرطان کولون، بقای بدون بیماری ۵ ساله را از ۷۳٫۹٪ به ۸۰٫۳٪ رساند [۴].
- ورزش پیش از جراحی در سرطان ریه مدت بستری و عوارض پس از عمل را کاهش داد [۱].
ورزش در دوران درمان چه فایده‌ای دارد؟
بر اساس مرور ۵۲ مرور نظام‌مند و ۲۳ کارآزمایی تصادفی، ورزش در دوران درمان سرطان (بیشتر در سرطان‌های سینه، پروستات، ریه و روده بزرگ) آمادگی قلبی‌تنفسی، قدرت، خستگی و دیگر پیامدهای گزارش‌شده توسط بیمار را بهبود داد [۱]. اجماع بین‌المللی متخصصان نیز نتیجه گرفت که ورزش برای بازماندگان سرطان، چه در دوران درمان و چه پس از آن، به‌طور کلی بی‌خطر است و می‌تواند اضطراب، علائم افسردگی، خستگی، عملکرد جسمانی و کیفیت زندگی را بهتر کند [۳]. در متاآنالیز خستگی ناشی از سرطان، اندازه اثر ورزش ۰٫۳۰ بود، در حالی که داروها اثر معنی‌داری نداشتند (۰٫۰۹) [۲].
| نوع ورزش | مقدار | توضیح |
|---|---|---|
| هوازی | شدت متوسط، دست‌کم ۳ بار در هفته، هر بار دست‌کم ۳۰ دقیقه | به مدت دست‌کم ۸ تا ۱۲ هفته |
| مقاومتی | دست‌کم ۲ بار در هفته؛ دست‌کم ۲ ست ۸ تا ۱۵ تکراری | با شدت دست‌کم ۶۰٪ حداکثر توان یک‌تکرار؛ همراه هوازی فواید مشابهی دارد |
| اصل کلی | از بی‌تحرکی پرهیز کنید | آزمون‌ها و برنامه ورزشی بر اساس وضعیت سلامت و عوارض درمان تنظیم می‌شوند |
چه کسانی پیش از شروع باید با پزشک مشورت کنند؟
| وضعیت بیمار | توصیه |
|---|---|
| بدون بیماری همراه | نیازی به ارزیابی پزشکی بیشتر نیست؛ توصیه‌های عمومی ورزش را دنبال کنید |
| نوروپاتی محیطی، آرتریت یا مشکلات عضلانی‌اسکلتی، پوکی یا کم‌تراکمی استخوان، لنف‌ادم | ارزیابی پزشکی پیش از ورزش، تعدیل برنامه و در صورت نیاز ارجاع به متخصص آموزش‌دیده |
| جراحی ریه یا شکم، استومی، بیماری قلبی‌ریوی، عدم تعادل، خستگی شدید، سوءتغذیه شدید، بدتر شدن وضعیت جسمانی، متاستاز استخوانی | ارزیابی و تأیید پزشک پیش از ورزش و ارجاع به فیزیوتراپیست یا متخصص فیزیولوژی ورزشی |
ورزش پس از درمان و خطر عود
کارآزمایی فاز ۳ CHALLENGE نخستین شواهد سطح بالا را فراهم کرد: ۸۸۹ بیمار مبتلا به سرطان کولون که شیمی‌درمانی کمکی را تمام کرده بودند، به برنامه ورزشی ساختاریافته ۳ ساله یا دریافت مطالب آموزشی تقسیم شدند. با پیگیری میانه ۷٫۹ سال، بقای بدون بیماری در گروه ورزش بیشتر بود (نسبت خطر ۰٫۷۲) و بقای کلی ۸ ساله ۹۰٫۳٪ در برابر ۸۳٫۲٪ بود؛ عوارض عضلانی‌اسکلتی در گروه ورزش بیشتر بود (۱۸٫۵٪ در برابر ۱۱٫۵٪) [۴]. به دنبال آن، ESMO در به‌روزرسانی رهنمود خود شرکت بیماران واجد شرایط مبتلا به سرطان کولون موضعی در برنامه‌های ورزشی ساختاریافته را توصیه کرده است [۶].
لنف‌ادم پس از سرطان سینه: تمرین مقاومتی پیش‌رونده برای گروه‌های بزرگ عضلانی ۲ تا ۳ بار در هفته با اصل «آرام شروع کن، آهسته پیش برو» زیر نظر متخصص ورزش بی‌خطر است؛ ورزش هوازی نیز به نظر بی‌خطر می‌رسد [۳].
کی باید با پزشک تماس بگیرم؟
اگر در دوران درمان تب ۳۸ درجه یا بالاتر، لرز یا نشانه‌های دیگر عفونت دارید، با تیم درمان تماس بگیرید؛ عفونت در دوران درمان سرطان می‌تواند تهدیدکننده زندگی باشد و نیاز به رسیدگی فوری دارد [۵]. پیش از ادامه ورزش با پزشک مشورت کنید. اگر وضعیت جسمانی‌تان بدتر شده یا متاستاز استخوانی دارید، ورزش را فقط پس از تأیید پزشک ادامه دهید [۳].
پرسش‌های مرتبط
آیا ورزش می‌تواند جای درمان را بگیرد؟
خیر. در کارآزمایی CHALLENGE، برنامه ورزشی پس از پایان شیمی‌درمانی کمکی شروع شد و مکمل درمان استاندارد بود، نه جایگزین آن [۴].
اگر لنف‌ادم بازو دارم، ورزش با وزنه ممنوع است؟
نه لزوماً. تمرین مقاومتی تدریجی زیر نظر متخصص در لنف‌ادم ناشی از سرطان سینه بی‌خطر بوده است؛ اما شواهد کافی درباره شروع تمرین مقاومتی بدون نظارت وجود ندارد [۳].
آیا رژیم غذایی خاصی در دوران درمان لازم است؟
رهنمود ASCO رژیم غذایی «نوتروپنیک» را برای پیشگیری از عفونت توصیه نمی‌کند و شواهد برای سایر رژیم‌های خاص در دوران درمان بسیار محدود است [۱].
شواهد علمی
مطالعات کلیدی در کتابخانه شواهد
۲ موردورزش ساختاریافته پس از شیمی‌درمانی کمکی در سرطان کولون
به‌روزرسانی فوری رهنمود بالینی ESMO درباره به‌کارگیری ورزش در بیماران مبتلا به سرطان کولون موضعی
انواع سرطان مرتبط
منابع علمی
۶ منبعنمایش همه منابع، ۵ مورد با خلاصه و ترجمه فارسیبستن فهرست منابع
شماره‌های داخل متن، مانند [۱]، به این منابع اشاره دارند. منابعی که دکمه «خلاصه و ترجمه فارسی» دارند، در کتابخانه شواهد علمی خلاصه و ترجمه شده‌اند.
- ۱
- ۲
- ۳
- ۴
- ۵Infection and Neutropenia during Cancer Treatment
- ۶ESMO Clinical Practice Guideline Express Update on the adoption of physical exercise in patients with localised colon cancer
این مطلب بر پایه منابع علمی معتبر تهیه شده و آخرین بار در ۲۷ مهر ۱۴۰۵ به‌روزرسانی شده است. محتوای این وب‌سایت صرفاً جنبه آموزشی و اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین مشاوره، تشخیص یا درمان توسط پزشک متخصص نیست. برای هر تصمیم درمانی با پزشک معالج خود مشورت کنید.