نکات کلیدی
- پورت و PICC راهی پایدار به یک رگ بزرگ‌اند تا شیمی‌درمانی، داروهای دیگر و خون‌گیری از همین راه انجام شود [۱]؛ در یک مطالعه، بیماران آن‌ها را به سوزن زدن در رگ دست ترجیح می‌دادند [۳].
- پورت کاملاً زیر پوست است و وقتی استفاده نمی‌شود معمولاً ماهی یک بار شست‌وشو می‌خواهد؛ PICC از بازو بیرون است و هر هفته شست‌وشو و پانسمان لازم دارد [۳].
- کاتتر را زیر آب نبرید؛ دوش گرفتن با پوشش ضدآب اشکالی ندارد [۲].
- تب ۳۸ درجه یا بالاتر، لرز، یا قرمزی و ترشح اطراف کاتتر ممکن است نشانه عفونت باشد؛ فوراً تماس بگیرید [۱، ۷].
- تورم یا درد بازو در سمت کاتتر ممکن است نشانه لخته خون باشد؛ همان روز به پزشک خبر دهید [۶].
پورت و PICC چیست؟
بیشتر شیمی‌درمانی‌ها از راه رگ داده می‌شوند. وقتی درمان طولانی است، پزشک ممکن است یک کاتتر بگذارد: لوله‌ای نرم و نازک که یک سر آن در رگی بزرگ است. از همین راه می‌توان شیمی‌درمانی، داروهای دیگر و خون‌گیری را انجام داد [۱].
- پورت: صفحه کوچک و گردی است که زیر پوست، معمولاً در بالای قفسه سینه، کاشته می‌شود و یک لوله نازک آن را به یک رگ بزرگ وصل می‌کند [۱]. برای استفاده، پرستار یک سوزن مخصوص را از روی پوست در آن فرو می‌کند [۳]. اگر درمان چند روز طول بکشد، سوزن می‌تواند در جای خود بماند [۱]. وقتی سوزن ندارد، چیزی بیرون از پوست نیست [۳].
- PICC: لوله‌ای بلند و نازک است که از یکی از رگ‌های بازو وارد می‌شود و نوک آن به رگ بزرگی نزدیک قلب می‌رسد [۲]. بخشی از آن بیرون از بازو و زیر پانسمان می‌ماند [۳].
در یک مطالعه بزرگ، پورت‌ها معمولاً حدود یک سال یا بیشتر و PICCها حدود چهار ماه در بدن ماندند [۳].
| ویژگی | پورت | PICC |
|---|---|---|
| کجا قرار می‌گیرد؟ | زیر پوست قفسه سینه، با لوله‌ای که به یک رگ بزرگ می‌رسد [۱] | از رگ بازو وارد می‌شود و نوک آن به رگ بزرگ نزدیک قلب می‌رسد [۲] |
| بیرون از پوست | وقتی سوزن ندارد، هیچ [۳] | بخشی از لوله و درپوش آن، زیر پانسمان [۳] |
| مراقبت وقتی استفاده نمی‌شود | معمولاً ماهی یک بار شست‌وشو؛ پانسمان دائمی لازم نیست [۳] | شست‌وشوی هفتگی و تعویض منظم پانسمان [۳] |
| حمام | پس از خوب شدن زخم، پانسمان ندارد؛ زمان حمام و شنا را بپرسید [۳] | دوش با پوشش ضدآب؛ وان و استخر نه [۲] |
| گذاشتن و درآوردن | کار بیشتری می‌خواهد [۳] | ساده‌تر است [۳] |
| در مطالعه‌ها | عارضه کمتر [۳] | لخته خون در بازو بسیار بیشتر از پورت [۴] |
انتخاب بین پورت و PICC به مدت درمان، داروها و وضعیت شما بستگی دارد و با پزشک انجام می‌شود.
زندگی روزمره با پورت یا PICC
- ۱
پیش از دست زدن، دست‌ها را بشویید
پیش از دست زدن به کاتتر یا پانسمان، دست‌ها را با آب و صابون یا محلول الکلی تمیز کنید. از پرستاران هم بخواهید پیش و پس از کار با کاتتر دست‌هایشان را تمیز کنند [۲].
- ۲
- ۳
حمام: دوش آری، زیر آب نه
- ۴
شست‌وشوی منظم (فلاش) را فراموش نکنید
کاتتر باید مرتب با سرم شست‌وشو شود تا بسته نشود [۹]. PICC معمولاً هر هفته شست‌وشو و پانسمان می‌شود و پورتی که استفاده نمی‌شود معمولاً ماهی یک بار [۳]. در یک مطالعه، شست‌وشوی پورت هر ۳ ماه یک بار در کسانی که شیمی‌درمانی‌شان تمام شده بود بی‌خطر بود [۸]. برنامه مرکز درمان خود را بپرسید و تاریخ‌ها را در تقویم بنویسید.
- ۵
- ۶
ورزش و کار
درباره ورزش سنگین، بلند کردن بار سنگین با دستی که PICC دارد و ورزش‌هایی که ضربه به سینه یا بازو دارند، از تیم درمان بپرسید.
سه مشکل اصلی و نشانه‌های آن‌ها
عفونت
لخته خون
کی باید با پزشک تماس بگیرم؟
فوراً با تیم درمان تماس بگیرید یا به اورژانس بروید اگر:
- تب ۳۸ درجه یا بالاتر یا لرز دارید؛ پیش از تماس، تب‌بر نخورید [۷].
- اطراف کاتتر قرمز، متورم یا دردناک شده یا ترشح دارد [۱، ۷].
- بازو یا دست در سمت کاتتر متورم، دردناک، گرم یا قرمز شده است [۶].
- پانسمان خیس، شل یا کثیف شده است [۲].
با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید اگر ناگهان تنگی نفس، درد قفسه سینه، تپش قلب یا سرفه خونی دارید [۶].
پرسش‌های متداول
پورت بهتر است یا PICC؟
هر دو برای شیمی‌درمانی طولانی به کار می‌روند. در یک مطالعه بزرگ در بیماران شیمی‌درمانی، پورت‌ها عارضه کمتری از PICC داشتند [۳] و در مطالعه دیگری لخته خون در بازو با PICC بسیار بیشتر بود [۴]. رهنمود بین‌المللی درمان لخته در سرطان هم پورت را به PICC ترجیح می‌دهد [۵]. در عوض، گذاشتن و درآوردن PICC ساده‌تر است [۳]. انتخاب را با پزشک خود انجام دهید.
با پورت می‌توانم حمام کنم یا شنا بروم؟
هر چند وقت یک بار پورت را باید شست‌وشو داد؟
اگر لخته پیدا شود، کاتتر را درمی‌آورند؟
نه همیشه. داروی رقیق‌کننده خون دست‌کم ۳ ماه و تا زمانی که کاتتر در بدن است داده می‌شود. اگر کاتتر کار می‌کند، درست قرار گرفته و عفونی نیست، می‌تواند زیر نظر پزشک بماند [۵].
آیا برای پیشگیری از لخته باید داروی رقیق‌کننده خون بخورم؟
کاتتر را با هپارین شست‌وشو می‌دهند یا با سرم نمکی؟
صفحه‌های مرتبط
مراقبت از کاتتر ورید مرکزی (ویژه پزشکان)
نمایش جزئیاتبستن
- CDC ۲۰۱۱ (پیشگیری از عفونت کاتتر): بهداشت دست پیش و پس از لمس، دسترسی، تعمیر یا پانسمان کاتتر؛ آماده‌سازی پوست با کلرهگزیدین بیش از ۰٫۵٪ در الکل هنگام گذاشتن کاتتر مرکزی و تعویض پانسمان (IA)؛ تعویض پانسمان شفاف کاتتر مرکزی کوتاه‌مدت دست‌کم هر ۷ روز و پانسمان گازی هر ۲ روز؛ پانسمان شفاف کاتتر تونل‌دار یا کاشتنی نه بیش از هفته‌ای یک بار تا بهبود محل (مگر خیس یا شل شود)؛ تعویض پانسمان خیس، شل یا آلوده (IB)؛ پرهیز از پماد یا کرم آنتی‌بیوتیک موضعی روی محل ورود، جز کاتتر دیالیز (IB)؛ کاتتر زیر آب نرود و دوش با پوشش نفوذناپذیر مجاز است (IB)؛ ضدعفونی درگاه دسترسی پیش از هر استفاده (IA)؛ عدم پروفیلاکسی آنتی‌بیوتیک سیستمیک روتین (IB)؛ خارج کردن فوری هر کاتتر غیرضروری (IA) [۲].
- ASCO ۲۰۱۳: شست‌وشوی روتین با سالین؛ وارفارین یا LMWH پیشگیرانه توصیه نمی‌شود؛ t-PA برای باز کردن کاتتر مسدود؛ بیشتر عفونت‌ها با کاتتر در محل قابل درمان‌اند ولی برخی عفونت‌های تهدیدکننده حیات خروج فوری می‌خواهند؛ کشت پیش از آنتی‌بیوتیک؛ خروج کاتتر وقتی دیگر لازم نیست یا ترومبوز تأییدشده با وجود ضدانعقاد بدتر شود [۹].
- هپارین یا سالین (کاکرین ۲۰۲۲): ۱۲ کارآزمایی با ۲۴۲۲ شرکت‌کننده؛ انسداد شاید با هپارین کمتر باشد اما نامطمئن (RR ۰٫۷۰؛ ۹۵٪ CI ۰٫۵۱ تا ۰٫۹۵؛ شواهد با قطعیت پایین)؛ تفاوت روشنی در مدت باز ماندن کاتتر، عفونت خون، خونریزی یا مرگ دیده نشد [۱۰].
- فاصله شست‌وشوی پورت: در کارآزمایی فاز ۲ با ۸۷ بیمار پس از پایان شیمی‌درمانی، شست‌وشو هر ۳ ماه: ۱۰ عارضه مرتبط با پورت (۱۱٫۴۹٪؛ ۹۵٪ CI ۴٫۸۵ تا ۱۸٫۱۴٪)، بدون عفونت یا ترومبوز علامت‌دار و بدون از کار افتادن پورت در طول مطالعه [۸].
- CAVA (Lancet ۲۰۲۱؛ ۱۰۶۱ بیمار تحت درمان سیستمیک ۱۲ هفته یا بیشتر): میزان عارضه پورت در برابر PICC ۳۲٪ در برابر ۴۷٪ (OR ۰٫۵۲؛ ۰٫۳۳ تا ۰٫۸۳)؛ پورت در برابر Hickman ۲۹٪ در برابر ۴۳٪ (OR ۰٫۵۴؛ ۰٫۳۷ تا ۰٫۷۷)؛ PICC در برابر Hickman ۵۲٪ در برابر ۴۹٪ (غیرکهتری تأیید نشد) [۳].
- PICCPORT (۳۹۹ بیمار با تومور توپر): ترومبوز ورید عمقی مرتبط با کاتتر ۸٪ با PICC در برابر ۱٪ با پورت (HR ۱۰٫۲؛ ۹۵٪ CI ۲٫۳ تا ۴۴٫۶)؛ عوارض مرکب هم با PICC بیشتر (HR ۲٫۷) [۴].
- ITAC ۲۰۲۲: ضدانعقاد برای پیشگیری روتین از ترومبوز کاتتر توصیه نمی‌شود (درجه 1A)؛ کاتتر در سمت راست، در ورید ژوگولار، با نوک در محل اتصال ورید اجوف فوقانی و دهلیز راست (1B)؛ پورت کاشتنی بر PICC ترجیح دارد (راهنما). درمان ترومبوز علامت‌دار کاتتر دست‌کم ۳ ماه و تا زمانی که کاتتر در محل است، با ترجیح LMWH؛ کاتتر کارآمد، درست‌جاگذاری‌شده و غیرعفونی با بهبود علائم و پایش دقیق می‌تواند بماند [۵]. جزئیات: ترومبوآمبولی وریدی در سرطان.
منابع علمی
۱۰ منبعنمایش همه منابعبستن فهرست منابع
شماره‌های داخل متن، مانند [۱]، به این منابع اشاره دارند. منابعی که دکمه «خلاصه و ترجمه فارسی» دارند، در کتابخانه شواهد علمی خلاصه و ترجمه شده‌اند.
- ۱
- ۲
- ۳
- ۴
- ۵
- ۶
- ۷
- ۸
- ۹
- ۱۰
این مطلب بر پایه منابع علمی معتبر تهیه شده و آخرین بار در ۶ آبان ۱۴۰۵ به‌روزرسانی شده است. محتوای این وب‌سایت صرفاً جنبه آموزشی و اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین مشاوره، تشخیص یا درمان توسط پزشک متخصص نیست. برای هر تصمیم درمانی با پزشک معالج خود مشورت کنید.
این برگه از سایت چاپ شده است؛ نسخه کامل و به‌روز: https://drdabiri.com/guides/port-and-picc-care/