خلاصه نکات کلیدی
- همه داروهای شیمی‌درمانی باعث ریزش مو نمی‌شوند؛ پیش از شروع درمان از تیم درمان بپرسید داروی شما چنین اثری دارد یا نه [۱].
- ریزش مو در شیمی‌درمانی کلاسیک تا ۶۵٪ بیماران را درگیر می‌کند و معمولاً برگشت‌پذیر است [۷]؛ مو اغلب ۲ تا ۳ ماه پس از پایان شیمی‌درمانی دوباره رشد می‌کند [۱].
- سرد کردن پوست سر (کلاه سرد) در یک کارآزمایی تصادفی در زنان مبتلا به سرطان سینه، در حدود نیمی از بیماران مو را حفظ کرد، در برابر هیچ‌یک از بیماران گروه بدون کلاه [۲]؛ در یک متاآنالیز، خطر متاستاز پوست سر را هم افزایش نداد [۶].
- شست‌وشوی ملایم، برس نرم، پرهیز از سشوار و اتو، و محافظت پوست سر از آفتاب و سرما توصیه می‌شود [۱].
- در برخی بیماران، به‌ویژه پس از رژیم‌های دارای تاکسان، ریزش مو پایدار می‌ماند؛ این حالت هم قابل بررسی و درمان است [۷].
چرا شیمی‌درمانی باعث ریزش مو می‌شود؟
بسیاری از داروهای شیمی‌درمانی سلول‌هایی را هدف می‌گیرند که سریع تقسیم می‌شوند. سلول‌های ریشه مو (فولیکول مو) از سریع‌ترین سلول‌های در حال تقسیم بدن هستند، بنابراین آسیب می‌بینند و مو می‌ریزد [۵]. علاوه بر شیمی‌درمانی، پرتودرمانی (فقط در ناحیه‌ای که تابش می‌گیرد)، برخی داروهای هدفمند، ایمنی‌درمانی، پیوند سلول بنیادی و هورمون‌درمانی هم می‌توانند باعث تغییرات مو شوند [۵].
ریزش مو ممکن است فقط به موی سر محدود نباشد و ابرو، مژه و موهای سایر نقاط بدن را هم درگیر کند [۱]. مو معمولاً ۲ تا ۳ ماه پس از پایان شیمی‌درمانی و ۳ تا ۶ ماه پس از پایان پرتودرمانی دوباره رشد می‌کند. موی تازه در ابتدا بسیار نازک است و ممکن است فرفری‌تر، صاف‌تر یا حتی به رنگ دیگری باشد؛ با گذشت زمان معمولاً به حالت قبل برمی‌گردد. پس از پرتودرمانی با دوز بسیار بالا، مو در ناحیه تابش ممکن است کم‌پشت‌تر یا اصلاً رشد نکند [۱].
مراقبت از مو و پوست سر
کارهایی که کمک می‌کند
با موهایتان مهربان باشید
از برس نرم یا شانه دندانه‌درشت و شامپوی ملایم استفاده کنید. مو را کمتر بشویید و با حوله نرم به آرامی خشک کنید. از سشوار، اتو، ژل و گیره‌هایی که به پوست سر آسیب می‌زنند پرهیز کنید [۱].
کوتاه کردن یا تراشیدن
برخی افراد پیش از شروع ریزش، موهایشان را کوتاه می‌کنند تا مدیریت آن آسان‌تر شود؛ برخی سر خود را می‌تراشند. اگر می‌تراشید، از ماشین اصلاح برقی استفاده کنید تا پوست سر زخمی نشود [۱].
کلاه‌گیس، روسری یا کلاه
اگر کلاه‌گیس می‌خواهید، آن را پیش از ریزش مو تهیه کنید تا رنگش را با موی خود هماهنگ کنید. اگر کلاه‌گیس گرم یا خارش‌آور است، روسری یا دستار نرم را امتحان کنید [۱].
از پوست سر محافظت کنید
بیرون از خانه از ضدآفتاب یا کلاه استفاده کنید و در هوای سرد سر را گرم نگه دارید. اگر پوست سر خارش دارد یا حساس است، لوسیون‌ها و نرم‌کننده‌ها کمک می‌کنند [۱].
درباره احساساتتان حرف بزنید
خشم، اندوه یا خجالت از ریزش مو بسیار طبیعی است. صحبت با خانواده، دوستان یا کسانی که این تجربه را داشته‌اند کمک می‌کند. به فرزندان و نزدیکان از پیش بگویید که ممکن است موهایتان بریزد [۱].
وقتی مو دوباره رشد می‌کند
با موی تازه ملایم باشید؛ برس کشیدن زیاد، فر کردن و سشوار را محدود کنید [۱].
سرد کردن پوست سر (کلاه سرد)
در این روش، کلاهی که دمای آن کنترل می‌شود پیش، حین و پس از تزریق شیمی‌درمانی روی سر قرار می‌گیرد. سرما با تنگ کردن رگ‌های پوست سر، مقدار دارویی را که به ریشه مو می‌رسد کاهش می‌دهد [۵]. در یک مطالعه، سرد کردن ۳۰ دقیقه پیش از هر جلسه شروع شد، دمای پوست سر در حدود ۳ درجه سانتی‌گراد در تمام مدت تزریق حفظ شد و ۹۰ تا ۱۲۰ دقیقه پس از پایان تزریق ادامه یافت [۳].
کلاه سرد برای چه کسانی مناسب‌تر است؟ بیشترین شواهد مربوط به زنان مبتلا به سرطان سینه است که رژیم‌های دارای تاکسان یا آنتراسایکلین می‌گیرند [۲]. نتایج با رژیم‌های بدون آنتراسایکلین بهتر گزارش شده است [۳]. رهنمود ESMO (۲۰۲۱) درباره سمیت‌های پوستی داروهای ضدسرطان، سرد کردن پوست سر را برای پیشگیری از ریزش مو در بیماران مبتلا به تومورهای جامد که شیمی‌درمانی می‌گیرند توصیه می‌کند [۴].
عوارض: معمولاً خفیف است: احساس سرما، سردرد خفیف و ناراحتی [۲، ۳]؛ فقط درصد کمی از بیماران به دلیل احساس سرما آن را قطع کردند [۳]. حتی با کلاه سرد، کم‌پشت شدن مو پس از هر دوره شایع است [۸].
ویژه پزشکان
شواهد کلاه سرد برای پزشکان
- کارآزمایی تصادفی SCALP (۱۸۲ بیمار؛ ۱۴۲ قابل ارزیابی در تحلیل میانی؛ حدود دوسوم رژیم‌های دارای تاکسان و یک‌سوم رژیم‌های دارای آنتراسایکلین): حفظ مو (CTCAE درجه ۰ یا ۱) پس از ۴ دوره در ۴۸ از ۹۵ بیمار گروه سرد کردن (۵۰٫۵٪؛ فاصله اطمینان ۹۵٪: ۴۰٫۷ تا ۶۰٫۴٪) در برابر ۰ از ۴۷ بیمار گروه کنترل؛ تفاوتی در مقیاس‌های کیفیت زندگی دیده نشد؛ همه عوارض مرتبط با دستگاه درجه ۱ یا ۲ بودند [۲].
- مطالعه کوهورت Rugo و همکاران (رژیم‌های بدون آنتراسایکلین): ریزش ≤۵۰٪ (مقیاس Dean) در ۶۷ از ۱۰۱ بیمار (۶۶٫۳٪) در برابر ۰ از ۱۶ بیمار؛ ۳ از ۵ معیار کیفیت زندگی یک ماه پس از درمان بهتر بود؛ سردرد خفیف در ۳٫۸٪ بیماران و قطع به دلیل احساس سرما در ۲٫۸٪ [۳].
- رژیم TC (دوستاکسل و سیکلوفسفامید)، مطالعه کوچک: ۹۰٪ بیماران با سرد کردن پوست سر ریزش موی کمتر از ۵۰٪ داشتند [۸].
- متاآنالیز خطر متاستاز پوست سر در سرطان سینه: ۰٫۶۱٪ (۹۵٪ CI: ۰٫۳۲ تا ۱٫۱٪) با سرد کردن در برابر ۰٫۴۱٪ (۰٫۱۳ تا ۰٫۹۴٪) بدون آن؛ P=۰٫۴۳ [۶].
ریزش موی پایدار و نقش پزشک
در گروه کوچکی از بیماران، مو پس از پایان شیمی‌درمانی به‌طور کامل برنمی‌گردد. این حالت بیشتر پس از رژیم‌های دارای تاکسان دیده می‌شود و در بیشتر موارد ظاهر آن شبیه ریزش موی ارثی (آندروژنتیک) است؛ درمان با مینوکسیدیل موضعی یا خوراکی، گاهی همراه با داروهای ضدآندروژن، تراکم مو را بهبود می‌دهد، هرچند پاسخ نسبی است [۷]. هورمون‌درمانی هم می‌تواند باعث کم‌پشتی مو شود [۵]. اگر شش ماه پس از پایان درمان مو رشد نکرده یا کم‌پشتی جدیدی در دوران هورمون‌درمانی دارید، ارجاع به متخصص پوست و مو را درخواست کنید.
ویژه پزشکان
آلوپسی پایدار پس از شیمی‌درمانی (pCIA)
- در مجموعه موارد ۱۰۰ بیمار مبتلا به ریزش موی پایدار پس از درمان سرطان سینه، ۹۲٪ رژیم‌های دارای تاکسان گرفته بودند و ریزش مو در آن‌ها شدیدتر بود؛ بیشتر موارد الگوی شبه‌آندروژنتیک داشتند [۷].
- مینوکسیدیل موضعی یا خوراکی، گاهی همراه با داروهای ضدآندروژن، تراکم مو را به‌طور معناداری بهبود داد، اما پاسخ نسبی بود [۷].
باورهای نادرست و واقعیت‌ها
| باور رایج | واقعیت |
|---|---|
| هر شیمی‌درمانی باعث ریزش مو می‌شود. | فقط برخی داروهای شیمی‌درمانی موی سر را می‌ریزند؛ از تیم درمان درباره داروی خودتان بپرسید [۱]. |
| کلاه سرد باعث می‌شود سرطان به پوست سر برسد. | در متاآنالیز مطالعات سرطان سینه، میزان متاستاز پوست سر با و بدون کلاه سرد بسیار کم و مشابه بود [۶]. |
| مویی که دوباره رشد می‌کند دقیقاً مثل قبل است. | موی تازه ممکن است در ابتدا نازک‌تر، فرفری‌تر یا به رنگ دیگری باشد و معمولاً به‌تدریج به حالت قبل برمی‌گردد [۱]. |
| ریزش موی پایدار درمانی ندارد. | درمان با مینوکسیدیل (گاهی همراه داروهای ضدآندروژن) تراکم مو را بهبود می‌دهد، هرچند پاسخ نسبی است [۷]. |
کی باید با پزشک تماس بگیرم؟
- تب ۳۸ درجه سانتی‌گراد یا بالاتر در دوران شیمی‌درمانی؛ این وضعیت اورژانسی است و ممکن است نشانه عفونت باشد [۹].
- قرمزی، تورم، درد، ترشح یا زخم روی پوست سر یا هر نقطه دیگر پوست، به‌ویژه در دوره‌ای که گلبول‌های سفید پایین است [۹].
- ناراحتی شدید یا نشانه‌های افسردگی به دلیل تغییر ظاهر؛ تیم درمان می‌تواند شما را به مشاور یا گروه‌های حمایتی معرفی کند [۱].
- مو شش ماه پس از پایان شیمی‌درمانی رشد نکرده یا در دوران هورمون‌درمانی به‌تدریج کم‌پشت می‌شود؛ این حالت قابل بررسی و درمان است [۷].
پرسش‌های متداول
مو چه زمانی دوباره رشد می‌کند؟
معمولاً ۲ تا ۳ ماه پس از پایان شیمی‌درمانی و ۳ تا ۶ ماه پس از پایان پرتودرمانی [۱].
آیا کلاه سرد برای همه بیماران مناسب است؟
آیا ریزش مو نشانه این است که شیمی‌درمانی اثر می‌کند؟
در دوران ریزش مو چه شامپویی استفاده کنم؟
شامپوی ملایم، شست‌وشوی کمتر و خشک کردن آرام با حوله نرم توصیه می‌شود؛ اگر پوست سر خارش دارد، لوسیون یا نرم‌کننده کمک می‌کند [۱].
انواع سرطان مرتبط
منابع علمی
۹ منبعنمایش همه منابع، ۶ مورد با خلاصه و ترجمه فارسیبستن فهرست منابع
شماره‌های داخل متن، مانند [۱]، به این منابع اشاره دارند. منابعی که دکمه «خلاصه و ترجمه فارسی» دارند، در کتابخانه شواهد علمی خلاصه و ترجمه شده‌اند.
- ۱
- ۲
- ۳
- ۴
- ۵
- ۶
- ۷
- ۸Efficacy of Scalp Cooling in Preventing Chemotherapy-Induced Alopecia in Breast Cancer Patients Receiving Adjuvant Docetaxel and Cyclophosphamide Chemotherapy
- ۹
این مطلب بر پایه منابع علمی معتبر تهیه شده و آخرین بار در ۲۷ مهر ۱۴۰۵ به‌روزرسانی شده است. محتوای این وب‌سایت صرفاً جنبه آموزشی و اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین مشاوره، تشخیص یا درمان توسط پزشک متخصص نیست. برای هر تصمیم درمانی با پزشک معالج خود مشورت کنید.