تاکنون ثابت نشده که اوزمپیک (سماگلوتاید) یا داروهای مشابه آن در انسان سرطان تیروئید ایجاد کنند. هشداری که در برگه رسمی این داروها آمده، از آزمایش روی موش‌ها است و هنوز معلوم نیست در انسان هم صدق کند [۱، ۳]. بیشتر مطالعه‌های بزرگ روی صدها هزار بیمار افزایش روشنی در سرطان تیروئید ندیده‌اند، ولی یک مطالعه در فرانسه خطر بیشتری دید و پژوهش ادامه دارد [۴، ۵، ۶، ۱۰]. کسی که خودش یا یکی از خانواده‌اش سرطان مدولاری تیروئید داشته، یا بیماری ارثی MEN2 دارد، نباید این داروها را بزند [۱].
نکات کلیدی
- هشدار از کجا آمده: سماگلوتاید و تیرزپاتاید (مونجارو) در موش‌ها تومور تیروئید ایجاد کردند؛ اینکه در انسان هم چنین اثری داشته باشند، معلوم نیست [۱، ۲].
- مطالعه‌های بزرگ روی انسان: در کشورهای اسکاندیناوی و در مطالعه‌ای در شش کشور، این داروها با سرطان تیروئید بیشتر همراه نبودند؛ یک مطالعه در فرانسه خطر بیشتری دید [۴، ۵، ۶].
- چه کسانی نباید بزنند: کسی که خودش یا یکی از خانواده‌اش سرطان مدولاری تیروئید داشته، یا بیماری ارثی MEN2 دارد [۱، ۲].
- آزمایش منظم برای همه: آزمایش خون کلسی‌تونین یا سونوگرافی تیروئید به‌طور منظم برای همه مصرف‌کنندگان ارزش روشنی ندارد؛ ولی اگر توده‌ای در گردن دارید، باید بررسی شود [۱].
هشدار سرطان تیروئید روی اوزمپیک از کجا آمده است؟
اوزمپیک (با ماده مؤثر سماگلوتاید) و مونجارو (با ماده مؤثر تیرزپاتاید) آمپول‌های هفته‌ای یک بار برای دیابت نوع ۲ هستند و بسیاری آن‌ها را با نام «آمپول لاغری» می‌شناسند. در برگه رسمی هر دو دارو، هشدار ویژه‌ای درباره «خطر تومور تیروئید» آمده است [۱، ۲]. این هشدار از آزمایش روی موش‌ها آمده است: در موش‌هایی که در تمام عمر این داروها را گرفتند، تومورهایی در گروهی از سلول‌های تیروئید به نام سلول‌های C بیشتر دیده شد [۱، ۲].
سلول‌های C هورمونی به نام کلسی‌تونین می‌سازند و نوع کمیابی از سرطان تیروئید به نام سرطان مدولاری از همین سلول‌ها شروع می‌شود [۱۲، ۱۳]. شایع‌ترین انواع سرطان تیروئید از سلول‌های دیگری شروع می‌شوند [۱۳]؛ درباره انواع آن ببینید سرطان تیروئید.
پژوهشگران دیدند سلول‌های C در موش‌ها گیرنده‌های زیادی برای این داروها دارند، اما در انسان و میمون این گیرنده‌ها خیلی کم است. در میمون‌هایی که نزدیک به ۲ سال مقدار خیلی زیادی از داروی مشابه لیراگلوتاید گرفتند، این سلول‌ها زیاد نشدند [۳]. برای همین هنوز معلوم نیست یافته موش‌ها در انسان هم صدق کند و این هشدار همچنان در برگه دارو آمده است [۱، ۳].
سماگلوتاید سرطان تیروئید می‌آورد؟ مطالعه‌ها روی انسان چه نشان داده‌اند
- مطالعه‌ای در فرانسه: پرونده بیش از ۲۵۰۰ بیمار دیابتی مبتلا به سرطان تیروئید با بیش از ۴۵ هزار بیمار دیابتی بدون این سرطان مقایسه شد. کسانی که ۱ تا ۳ سال این داروها را مصرف کرده بودند، حدود یک‌ونیم برابر بیشتر سرطان تیروئید داشتند [۴].
- مطالعه‌ای در دانمارک، نروژ و سوئد: بیش از ۱۴۵ هزار بیمار دیابتی که این داروها را شروع کرده بودند، با نزدیک به ۳۰۰ هزار بیمار که داروی دیابت دیگری گرفته بودند مقایسه شدند. در نزدیک به ۴ سال، سرطان تیروئید در هر دو گروه به یک اندازه کم بود: هر سال کمتر از ۲ نفر از هر ۱۰ هزار نفر [۵].
- مطالعه‌ای در شش کشور (کانادا، دانمارک، نروژ، کره جنوبی، سوئد و تایوان) روی بیش از ۹۸ هزار مصرف‌کننده هم خطر بیشتری نشان نداد؛ پژوهشگران نوشتند چون بیماران فقط حدود ۲ تا ۳ سال پیگیری شده بودند، اثر مصرف طولانی را هنوز نمی‌توان کنار گذاشت [۶].
- جمع‌بندی مطالعه‌های دارویی: در یک بررسی، سرطان تیروئید در گروه این داروها بیشتر بود، ولی موارد خیلی کم بودند و افزایش واقعی بسیار کوچک بود: تقریباً یک مورد بیشتر به ازای هر ۱۳۵۰ نفری که ۵ سال دارو بگیرند [۸]. بررسی تازه‌تری در سال ۲۰۲۶ افزایش قطعی ندید و نوشت به دلیل کم بودن موارد، نمی‌توان با اطمینان نظر داد [۹].
آژانس دارویی اروپا در سال ۲۰۲۳، پس از بررسی شواهد آن زمان (از جمله مطالعه فرانسه)، اعلام کرد شواهد موجود نشان نمی‌دهد این داروها علت سرطان تیروئید باشند، و از سازندگان خواست موضوع را زیر نظر داشته باشند [۱۰].
چرا بعضی مطالعه‌ها سرطان تیروئید بیشتری دیده‌اند؟
در مطالعه‌ای در آمریکا روی بیش از ۳۵۰ هزار بیمار دیابتی، سرطان تیروئید فقط در سال اول بعد از شروع این داروها بیشتر تشخیص داده شد [۷]. پژوهشگران نوشتند احتمالاً علت این است که این بیماران بیشتر معاینه و آزمایش شده‌اند و سرطان‌های کوچکی که از قبل بوده، زودتر پیدا شده‌اند؛ نه اینکه دارو سرطان تازه ساخته باشد [۷].
درباره اینکه چرا پیدا شدن یک سرطان کوچک تیروئید همیشه به معنای خطر نیست، ببینید بیش‌تشخیصی در سرطان تیروئید.
این را هم باید دانست که بیشتر این مطالعه‌ها روی بیماران دیابتی و با پیگیری چندساله انجام شده‌اند [۴، ۵، ۶، ۷]؛ پس پژوهش درباره مصرف طولانی‌تر ادامه دارد [۶].
اوزمپیک برای چه کسانی ممنوع است؟
اوزمپیک، مونجارو و داروهای مشابه برای این افراد ممنوع‌اند [۱، ۲]:
- کسی که خودش سرطان مدولاری تیروئید داشته است، یا یکی از اعضای خانواده‌اش این سرطان را داشته است.
- کسی که بیماری ارثی MEN2 دارد (نوعی بیماری خانوادگی که خطر سرطان مدولاری تیروئید را بالا می‌برد) [۱۲].
سرطان مدولاری گاهی ارثی است و با آزمایش ژنتیک می‌توان خانواده را بررسی کرد [۱۲]. اگر در خانواده‌تان کسی سرطان تیروئید داشته و نوع آن را نمی‌دانید، پیش از شروع دارو به پزشک بگویید. درباره آزمایش ژنتیک ببینید آیا سرطان ارثی است؟
قبل از اوزمپیک آزمایش تیروئید (کلسی‌تونین یا سونوگرافی) لازم است؟
برای کسی که علامتی ندارد، معمولاً نه. طبق برگه رسمی دارو، اندازه‌گیری منظم کلسی‌تونین خون یا سونوگرافی تیروئید در همه مصرف‌کنندگان ارزش روشنی برای پیدا کردن زودهنگام سرطان مدولاری ندارد [۱]. چون بیماری‌های تیروئید خیلی شایع‌اند و آزمایش کلسی‌تونین گاهی بدون وجود سرطان هم بالا نشان می‌دهد، این کار ممکن است به نمونه‌برداری‌های بی‌فایده بینجامد [۱].
اما اگر پزشک در معاینه یا تصویربرداری ندولی در تیروئید پیدا کند، یا کلسی‌تونین خون بالا باشد، باید بیشتر بررسی شود [۱]. ببینید ندول تیروئید و TIRADS: کی خطرناک است؟
کی باید با پزشک تماس بگیرم؟
اگر این داروها را مصرف می‌کنید و هر یک از این علامت‌ها را دارید، به پزشک خبر دهید [۱]:
- توده یا برآمدگی در جلوی گردن
- سختی در قورت دادن غذا
- تنگی نفس
- گرفتگی صدا که خوب نمی‌شود
این علامت‌ها همیشه به معنای سرطان نیستند، ولی باید بررسی شوند. ببینید علائم سرطان تیروئید چیست؟
پرسش‌های متداول
سرطان تیروئید (نوع پاپیلاری) داشته‌ام؛ می‌توانم اوزمپیک بزنم؟
برای سرطان مدولاری، نه [۱]. درباره شایع‌ترین نوع‌ها (پاپیلاری و فولیکولار)، در مطالعه‌ای در یک مرکز سرطان در نیویورک، بیش از ۵۰۰ بیمار که این داروها را گرفته بودند با همین تعداد بیمار بدون دارو مقایسه شدند و در نزدیک به ۶ سال پیگیری، برگشت یا رشد سرطان در آن‌ها بیشتر نبود [۱۱]. این یک مطالعه در یک مرکز است؛ تصمیم را با پزشک تیروئید خودتان بگیرید.
ندول تیروئید دارم؛ اوزمپیک برایم خطر دارد؟
برگه رسمی دارو می‌گوید ندولی که در معاینه یا تصویربرداری پیدا شود، باید بیشتر بررسی شود [۱]. پیش از شروع دارو به پزشک بگویید ندول دارید تا اگر لازم است، بررسی آن کامل شود. ببینید ندول تیروئید و TIRADS.
مونجارو (تیرزپاتاید) هم همین هشدار را دارد؟
بله. تیرزپاتاید هم در موش‌ها تومور سلول‌های C تیروئید ایجاد کرد و در برگه رسمی آن همان هشدار و همان موارد ممنوعیت آمده است [۲]. بررسی سال ۲۰۲۶ که داروهای دوگانه‌ای مثل تیرزپاتاید را هم شامل می‌شد، افزایش قطعی در سرطان تیروئید ندید [۹].
اوزمپیک برای لاغری هم خطر سرطان تیروئید دارد؟
اگر اوزمپیک می‌زنم، باید هر چند وقت سونوگرافی تیروئید بدهم؟
این داروها خطر سرطان‌های دیگر را کم یا زیاد می‌کنند؟
درباره ارتباط وزن با سرطان و آنچه تاکنون درباره این داروها می‌دانیم، ببینید آیا چاقی باعث سرطان می‌شود؟
جزئیات شواهد و توصیه برچسب (ویژه پزشکان)
ویژه پزشکان
برچسب FDA. هشدار جعبه‌ای خطر تومور سلول C تیروئید: در موش و رت، سماگلوتاید افزایش وابسته به دوز و مدت درمان در آدنوم و کارسینوم سلول C در مواجهه‌های بالینی مرتبط ایجاد کرد؛ ارتباط آن با انسان تعیین نشده است. ممنوعیت مصرف: سابقه شخصی یا خانوادگی MTC و MEN 2. پایش روتین کلسی‌تونین سرم یا سونوگرافی تیروئید برای کشف زودهنگام MTC ارزش نامشخصی دارد و به دلیل ویژگی پایین کلسی‌تونین و شیوع زمینه‌ای بالای بیماری تیروئید ممکن است به اقدامات غیرضروری بینجامد؛ بیماران MTC معمولاً کلسی‌تونین بیش از ۵۰ نانوگرم بر لیتر دارند و کلسی‌تونین بالا یا ندول یافت‌شده در معاینه یا تصویربرداری باید بیشتر ارزیابی شود [۱]. تیرزپاتاید همین هشدار و ممنوعیت را دارد (تومور سلول C در رت‌های نر و ماده) [۲].
سازوکار و تفاوت گونه‌ها. Bjerre Knudsen ۲۰۱۰: گیرنده GLP-1 در سلول‌های C جوندگان بیان می‌شود و آگونیست‌ها آزادسازی کلسی‌تونین و هیپرپلازی سلول C را القا می‌کنند؛ بیان گیرنده در سلول C انسان و میمون سینومولگوس کم است و ۲۰ ماه لیراگلوتاید با بیش از ۶۰ برابر مواجهه انسانی در میمون هیپرپلازی سلول C ایجاد نکرد؛ میانگین کلسی‌تونین بیماران پس از ۲ سال لیراگلوتاید در حد پایین طبیعی ماند [۳].
مطالعه‌های مشاهده‌ای (همه در دیابت نوع ۲). Bezin ۲۰۲۳ (SNDS فرانسه، مورد-شاهدی آشیانه‌ای): ۲۵۶۲ مورد و ۴۵٬۱۸۴ شاهد؛ مصرف ۱ تا ۳ ساله با HR تعدیل‌شده ۱٫۵۸ (۱٫۲۷ تا ۱٫۹۵) برای کل سرطان تیروئید و ۱٫۷۸ (۱٫۰۴ تا ۳٫۰۵) برای MTC [۴]. Pasternak ۲۰۲۴ (دانمارک، نروژ و سوئد، ۲۰۰۷ تا ۲۰۲۱، طراحی کاربر جدید با مقایسه‌گر فعال): ۱۴۵٬۴۱۰ مصرف‌کننده GLP-1 RA در برابر ۲۹۱٬۶۶۷ مصرف‌کننده مهارکننده DPP-4، میانگین پیگیری ۳٫۹ سال؛ بروز ۱٫۳۳ در برابر ۱٫۴۶ در هر ۱۰٬۰۰۰ نفر-سال؛ HR ۰٫۹۳ (۰٫۶۶ تا ۱٫۳۱)؛ MTC ۱٫۱۹ (۰٫۳۷ تا ۳٫۸۶)؛ در برابر SGLT2i ۱٫۱۶ (۰٫۶۵ تا ۲٫۰۵) [۵]. Baxter ۲۰۲۵ (شش پایگاه داده در کانادا، دانمارک، نروژ، کره جنوبی، سوئد و تایوان): ۹۸٬۱۴۷ مصرف‌کننده GLP-1 RA در برابر ۲٬۴۸۸٬۳۰۳ مصرف‌کننده DPP-4i، میانه پیگیری ۱٫۸ تا ۳٫۰ سال؛ HR تجمیعی ۰٫۸۱ (۰٫۵۹ تا ۱٫۱۲)، بدون رابطه با دوز تجمعی؛ تحلیل جداگانه انواع سرطان تیروئید ممکن نبود [۶]. Brito ۲۰۲۵ (داده بیمه‌ای آمریکا، ۳۵۱٬۹۱۳ بیمار): HR کلی ۱٫۲۴ (۰٫۸۸ تا ۱٫۷۶)؛ در سال اول ۱٫۸۵ (۱٫۱۱ تا ۳٫۰۸) و در تحلیل as-treated ۲٫۰۷ (۱٫۱۰ تا ۳٫۹۵)؛ نویسندگان افزایش کوتاه‌مدت را به احتمال زیاد ناشی از افزایش مراقبت و کشف موارد دانستند [۷].
کارآزمایی‌های تصادفی. Silverii ۲۰۲۴: ۶۴ کارآزمایی با حداقل ۵۲ هفته؛ MH-OR ۱٫۵۲ (۱٫۰۱ تا ۲٫۲۹)، شاخص شکنندگی ۱ و NNH پنج‌ساله ۱۳۴۹؛ پاپیلاری ۱٫۵۴ (۰٫۷۷ تا ۳٫۰۶) و مدولاری ۱٫۴۴ (۰٫۲۳ تا ۹٫۱۶) [۸]. Eisa ۲۰۲۶ (درمان‌های اینکرتینی شامل آگونیست دوگانه GIP/GLP-1): ۱۵ کارآزمایی، ۸۴٬۲۳۷ شرکت‌کننده، ۲۸ در برابر ۱۵ رویداد؛ OR ۱٫۵۲ (۰٫۸۶ تا ۲٫۶۸)؛ قطعیت GRADE بسیار پایین به دلیل عدم دقت [۹]. PRAC آژانس دارویی اروپا (اکتبر ۲۰۲۳؛ اگزناتید، لیراگلوتاید، دولاگلوتاید، سماگلوتاید و لیکسی‌سناتید): شواهد از رابطه علیتی حمایت نمی‌کند و تغییر اطلاعات محصول لازم نیست [۱۰].
بیماران مبتلا به DTC. Patrizio ۲۰۲۶ (کوهورت گذشته‌نگر تک‌مرکزی): ۵۳۶ بیمار DTC با مواجهه GLP-1 RA در برابر ۵۳۶ بیمار همسان، میانه مواجهه ۱۶ ماه و میانه پیگیری ۶۹ ماه؛ عود یا پیشرفت ساختاری HR ۰٫۸۷ (۰٫۶۲ تا ۱٫۲۱) در کوهورت بقا و ۰٫۷۵ (۰٫۵۴ تا ۱٫۰۳) در کل کوهورت [۱۱].
جمع‌بندی برای مشاوره. پیش از شروع، سابقه شخصی و خانوادگی MTC و MEN 2 را بپرسید؛ ارزش پایش روتین کلسی‌تونین یا سونوگرافی نامشخص است؛ ندول یا علائم گردنی را طبق مسیر معمول ارزیابی کنید [۱]. داده‌ها عمدتاً مربوط به دیابت نوع ۲ با پیگیری کوتاه‌تر از ۴ سال است [۵، ۶].
انواع سرطان مرتبط
منابع علمی
۱۳ منبعنمایش همه منابعبستن فهرست منابع
شماره‌های داخل متن، مانند [۱]، به این منابع اشاره دارند. منابعی که دکمه «خلاصه و ترجمه فارسی» دارند، در کتابخانه شواهد علمی خلاصه و ترجمه شده‌اند.
- ۱
- ۲
- ۳
- ۴
- ۵
- ۶
- ۷
- ۸
- ۹
- ۱۰
- ۱۱
- ۱۲
- ۱۳
این مطلب بر پایه منابع علمی معتبر تهیه شده و آخرین بار در ۶ آبان ۱۴۰۵ به‌روزرسانی شده است. محتوای این وب‌سایت صرفاً جنبه آموزشی و اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین مشاوره، تشخیص یا درمان توسط پزشک متخصص نیست. برای هر تصمیم درمانی با پزشک معالج خود مشورت کنید.
این برگه از سایت چاپ شده است؛ نسخه کامل و به‌روز: https://drdabiri.com/questions/ozempic-thyroid-cancer/