بیشتر سرطان‌های تیروئید کشنده نیستند و درمان می‌شوند. شایع‌ترین انواع، پاپیلاری و فولیکولار، معمولاً درمان قطعی دارند [۲]؛ در نوع پاپیلاری تقریباً همه بیماران پس از ۵ سال و بیش از ۹ نفر از هر ۱۰ نفر پس از ۲۰ سال زنده‌اند [۱]. نوع مدولاری اگر زود پیدا شود نتیجه خوبی دارد [۶]، ولی نوع آناپلاستیک، که خیلی کمیاب است، سریع رشد می‌کند، خطرناک است و درمان فوری لازم دارد [۷].
نکات کلیدی
- در آمریکا، تقریباً همه بیماران سرطان تیروئید پس از ۵ سال زنده‌اند [۳].
- در یک بررسی بزرگ در آمریکا، از هر ۱۰ سرطان تیروئید بیش از ۸ مورد از نوع پاپیلاری بود [۱۱]؛ این نوع معمولاً آهسته رشد می‌کند و بیش از ۹ نفر از هر ۱۰ بیمار پس از ۲۰ سال زنده‌اند [۱].
- «سرطان تیروئید بدخیم» همان سرطان تیروئید است؛ هر سرطانی بدخیم است. آنچه شانس درمان را تعیین می‌کند، نوع سرطان، مرحله آن و سن بیمار است [۱۰، ۲].
- سن مهم است: در کسانی که کمتر از ۵۵ سال دارند، سرطان تمایزیافته حتی اگر به غدد لنفاوی گردن رسیده باشد، مرحله ۱ حساب می‌شود [۴].
- بیماری ممکن است برگردد، بیشتر در گردن؛ برای همین پیگیری منظم بعد از درمان مهم است [۱].
- نوع آناپلاستیک کمتر از ۲ مورد از هر ۱۰۰ سرطان تیروئید است، ولی خیلی سریع رشد می‌کند و باید فوری بررسی و درمان شود [۷].
«سرطان تیروئید بدخیم» یعنی چه؟ آیا بدخیم یعنی کشنده؟
«بدخیم» یعنی سرطانی. تومور بدخیم می‌تواند به بافت‌های اطراف نفوذ کند و به جاهای دیگر بدن برود؛ تومور «خوش‌خیم» این کار را نمی‌کند و بعد از برداشتن معمولاً دوباره رشد نمی‌کند [۱۰]. پس «سرطان تیروئید بدخیم» همان «سرطان تیروئید» است؛ سرطان خوش‌خیم وجود ندارد.
ولی بدخیم به معنای کشنده نیست. بیشتر سرطان‌های تیروئید از نوع «تمایزیافته» (پاپیلاری و فولیکولار) هستند که معمولاً درمان قطعی دارند [۲]. آنچه شانس درمان را تعیین می‌کند، نوع سرطان، اندازه و گسترش آن و سن بیمار است [۲، ۴].
اگر هنوز فقط یک ندول در سونوگرافی دارید و جواب نمونه‌برداری مشخص نیست، بیشتر ندول‌ها سرطان نیستند؛ ببینید: ندول تیروئید و TIRADS: کی خطرناک است؟ و فرق تومور خوش‌خیم و بدخیم چیست؟
شانس درمان و زنده ماندن در هر نوع سرطان تیروئید
| نوع | چقدر شایع | نتیجه درمان |
|---|---|---|
| پاپیلاری | شایع‌ترین؛ بیش از ۸ مورد از هر ۱۰ سرطان تیروئید [۱۱] | تقریباً همه پس از ۵ سال و بیش از ۹ نفر از هر ۱۰ پس از ۲۰ سال زنده‌اند [۱] |
| فولیکولار | کمتر شایع | مثل پاپیلاری از نوع تمایزیافته است و معمولاً درمان قطعی دارد [۲] |
| مدولاری | ۱ تا ۲ مورد از هر ۱۰۰ [۶] | در مرحله ۱ همه و در مرحله ۲ بیش از ۹ نفر از هر ۱۰ پس از ۱۰ سال زنده‌اند؛ در مرحله ۴ حدود ۲ نفر از هر ۱۰ [۶] |
| آناپلاستیک | کمتر از ۲ مورد از هر ۱۰۰ [۷] | خیلی سریع رشد می‌کند و خطرناک است؛ درمان فوری لازم دارد [۷] |
نوع سرطان شما در گزارش آسیب‌شناسی نوشته شده است. این عددها میانگین گروه‌های بزرگ‌اند و درباره هر نفر، پزشک خودش بهتر می‌تواند توضیح دهد.
سرطان تیروئید پاپیلاری کشنده است؟ پاپیلاری کلاسیک یعنی چه؟
سرطان پاپیلاری معمولاً آهسته رشد می‌کند و نتیجه درمان آن عالی است: تقریباً همه بیماران پس از ۵ سال، و بیش از ۹ نفر از هر ۱۰ بیمار پس از ۱۰ و ۲۰ سال زنده‌اند [۱]. مؤسسه ملی سرطان آمریکا می‌گوید سرطان‌های پاپیلاری و فولیکولار درمان‌پذیرند و معمولاً درمان قطعی دارند [۲].
در گزارش آسیب‌شناسی، زیرگروه سرطان پاپیلاری هم نوشته می‌شود. «کلاسیک» همان شکل معمول سرطان پاپیلاری است؛ زیرگروه‌های کمیاب‌تری هم هست، مثل «سلول بلند» (tall cell)، «هوبنیل» (hobnail) و «سلول ستونی» (columnar) [۱]. پزشک این زیرگروه را همراه اندازه و گسترش تومور در تخمین خطر برگشت بیماری در نظر می‌گیرد [۱].
سرطان پاپیلاری خیلی کوچک (۱ سانتی‌متر یا کمتر) که پخش نشده، گاهی فقط با سونوگرافی منظم پیگیری می‌شود. در بیمارستانی در ژاپن، از ۱۲۳۵ بیمار که پیگیری را انتخاب کردند و به‌طور متوسط حدود ۶ سال پیگیری شدند، هیچ‌کس به سرطان پخش‌شده به جاهای دور مبتلا نشد یا بر اثر این سرطان فوت نکرد؛ از ۱۹۱ نفری که بعداً به دلایل مختلف جراحی شدند هم هیچ‌کس بر اثر سرطان فوت نکرد [۵]. بیشتر بخوانید: پیگیری بدون جراحی فوری در تومورهای خیلی کوچک.
سن و مرحله: چرا جوان‌ترها نتیجه بهتری دارند؟
در سرطان‌های پاپیلاری و فولیکولار، سن یکی از مهم‌ترین عوامل است. در مرحله‌بندی امروز، مرز سنی ۵۵ سال است [۴]:
- کمتر از ۵۵ سال: اگر سرطان به جاهای دور بدن نرسیده باشد، اندازه و درگیری غدد لنفاوی هر چه باشد، مرحله ۱ است؛ فقط پخش شدن به جاهای دور (مثلاً ریه) مرحله ۲ حساب می‌شود [۴].
- ۵۵ سال و بیشتر: مرحله بر اساس اندازه تومور، درگیری غدد لنفاوی و رشد به بیرون از تیروئید از ۱ تا ۴ تعیین می‌شود [۴].
به‌طور تخمینی، ۱۰ سال بعد این تعداد از بیماران به خاطر این سرطان فوت نکرده‌اند: در مرحله ۱ تقریباً همه، در مرحله ۲ حدود ۹ نفر از هر ۱۰، در مرحله ۳ حدود ۶ تا ۷ نفر از هر ۱۰ و در مرحله ۴ کمتر از نیمی [۴]. توضیح کلی مرحله را در مراحل سرطان (استیج) چیست؟ ببینید.
سرطان مدولاری و آناپلاستیک تیروئید
سرطان مدولاری از سلول‌های دیگری در تیروئید شروع می‌شود و ۱ تا ۲ مورد از هر ۱۰۰ سرطان تیروئید است [۶]. گاهی ارثی است؛ برای همین به همه بیماران، حتی کسانی که سابقه خانوادگی ندارند، آزمایش ژن RET پیشنهاد می‌شود [۶]. نتیجه درمان به مرحله بستگی دارد: پس از ۱۰ سال، در مرحله ۱ همه، در مرحله ۲ بیش از ۹ نفر از هر ۱۰، در مرحله ۳ حدود ۷ نفر از هر ۱۰ و در مرحله ۴ حدود ۲ نفر از هر ۱۰ زنده بودند [۶]. کسانی که بعد از جراحی، آزمایش خون کلسی‌تونین (نشانگر این سرطان) در آن‌ها طبیعی می‌شود، تقریباً همه پس از ۱۰ سال زنده‌اند [۶].
سرطان آناپلاستیک کمتر از ۲ مورد از هر ۱۰۰ سرطان تیروئید است، ولی معمولاً به شکل توده‌ای که در گردن خیلی سریع بزرگ می‌شود پیدا می‌شود [۷]. در گذشته فقط حدود ۲ نفر از هر ۱۰ بیمار پس از یک سال زنده بودند [۷]. امروز آزمایش ژن BRAF باید خیلی زود انجام شود [۷]؛ در بیمارانی که این تغییر ژنی را دارند، در یک مطالعه کوچک با دو قرص هدفمند، حدود نیمی از بیماران پس از یک سال زنده بودند [۸].
احتمال برگشت سرطان تیروئید چقدر است؟
در سرطان پاپیلاری، بیماری در بخشی از بیماران برمی‌گردد (بین حدود ۱ نفر از هر ۷ و ۱ نفر از هر ۳)؛ بیشتر وقت‌ها در جای تیروئید یا غدد لنفاوی گردن، و به‌ندرت در جاهای دور [۱]. اگر بیماری برگردد، برای آن هم درمان هست، مثل جراحی دوباره یا ید رادیواکتیو؛ پزشک بر اساس جا و اندازه آن تصمیم می‌گیرد [۱].
بعد از جراحی، پزشک خطر برگشت را برای هر بیمار تخمین می‌زند: کم، کم تا متوسط، متوسط تا زیاد یا زیاد [۱]. همین تخمین تعیین می‌کند ید رادیواکتیو لازم است یا نه و پیگیری چقدر نزدیک باشد [۱]. پیگیری بیشتر با سونوگرافی گردن و آزمایش خون انجام می‌شود؛ جزئیاتش را در قرص هورمون تیروئید و پیگیری ببینید.
زندگی بعد از جراحی تیروئید
- بعد از برداشتن کامل تیروئید، بدن دیگر هورمون تیروئید نمی‌سازد و باید هر روز قرص هورمون تیروئید خورد [۲]. با قرص و آزمایش‌های منظم، سطح هورمون تنظیم می‌شود.
- بعد از برداشتن نیمی از تیروئید، نیمه باقی‌مانده در بیشتر افراد هورمون کافی می‌سازد. در یک بررسی بزرگ، حدود ۱ نفر از هر ۵ نفر کم‌کاری تیروئید پیدا کرد که بیشترش خفیف بود و فقط حدود ۱ نفر از هر ۲۵ نفر کم‌کاری آشکار داشت [۹].
- ید رادیواکتیو برای همه لازم نیست؛ بسیاری از بیماران کم‌خطر بعد از جراحی به آن نیاز ندارند [۱]. توضیح بیشتر و نکات بارداری را در صفحه سرطان تیروئید ببینید.
کی باید با پزشک تماس بگیرم؟
چه پیش از تشخیص و چه بعد از درمان، این‌ها را بدون تأخیر به پزشک بگویید [۲]:
- توده یا ورم تازه در گردن
- گرفتگی صدا که خوب نمی‌شود
- سختی یا درد هنگام بلع
- سختی نفس کشیدن
توده گردنی که به‌سرعت بزرگ می‌شود باید فوری بررسی شود [۷]. تنگی نفس شدید یا ناتوانی در قورت دادن نیاز به مراجعه فوری دارد؛ با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید.
پرسش‌های متداول
با سرطان تیروئید چقدر عمر می‌کنم؟
سرطان تیروئید که به غدد لنفاوی گردن رسیده، درمان می‌شود؟
اگر سرطان تیروئید به ریه یا استخوان رسیده باشد چه؟
در کسانی که کمتر از ۵۵ سال دارند، این حالت مرحله ۲ است و به‌طور تخمینی حدود ۹ نفر از هر ۱۰ نفر پس از ۱۰ سال از این سرطان فوت نکرده‌اند [۴]. در ۵۵ سال و بالاتر، همین حالت مرحله ۴ حساب می‌شود [۴]. درمان با ید رادیواکتیو و، اگر بیماری به ید جواب ندهد، با قرص‌های هدفمند انجام می‌شود [۱]؛ ببینید سرطان تیروئید.
سرطان تیروئید ارثی است؟
بیشتر سرطان‌های تیروئید ارثی نیستند، ولی سابقه خانوادگی بیماری یا سرطان تیروئید از عوامل خطر است [۲]. نوع مدولاری گاهی ارثی است و به همه بیماران آن آزمایش ژن RET پیشنهاد می‌شود [۶].
باید فوراً جراحی کنم؟
ندول تیروئید دارم؛ یعنی سرطان دارم؟
به احتمال زیاد نه؛ بیشتر ندول‌های تیروئید سرطان نیستند [۲]. ببینید: ندول تیروئید و TIRADS: کی خطرناک است؟ و علائم سرطان تیروئید چیست؟
پیش‌آگهی، مرحله‌بندی و خطر عود (ویژه پزشکان)
ویژه پزشکان
سرطان تمایزیافته (ATA ۲۰۲۵). PTC معمولاً کندرشد است؛ بقا ۹۶٪ در ۵ سال، ۹۳٪ در ۱۰ سال و بیش از ۹۰٪ در ۲۰ سال؛ مرگ‌ومیر ۱ تا ۶٫۵٪ و عود کلی ۱۵ تا ۳۵٪، معمولاً در بستر تیروئید یا غدد لنفاوی گردن و به‌ندرت دوردست. دسته‌های خطر عود ATA ۲۰۲۵: کم (کمتر از ۱۰٪)، کم-متوسط (۱۰ تا ۱۵٪)، متوسط-بالا (۱۶ تا ۳۰٪) و بالا (بیش از ۳۰٪). پاسخ عالی یعنی نبود شواهد بیوشیمیایی یا ساختاری بیماری پایدار [۱]. در SEER-9 (۱۹۷۴ تا ۲۰۱۳، ۷۷٬۲۷۶ بیمار)، PTC با ۶۴٬۶۲۵ مورد شایع‌ترین نوع بود و مرگ‌ومیر مبتنی بر بروز در PTC مرحله دوردست سالانه ۲٫۹٪ افزایش یافت [۱۱]. USPSTF (۲۰۱۷): بقای ۵ ساله کلی سرطان تیروئید ۹۸٫۱٪ [۳].
AJCC ویرایش ۸. مرز سنی از ۴۵ به ۵۵ سال رسید (در اعتبارسنجی حدود ۹۵۰۰ بیمار، ۱۲٪ مرحله پایین‌تر گرفتند با بقای اختصاصی ۱۰ ساله ۹۸٪ در گروه تنزل‌یافته). کمتر از ۵۵ سال: مرحله I هر T و هر N با M0، مرحله II با M1. ۵۵ سال و بیشتر: I T1–T2 N0/Nx؛ II T3a (بیش از ۴ سانتی‌متر و محدود به تیروئید)، T3b (گسترش آشکار فقط به عضلات استرپ) یا N1؛ III گسترش آشکار به ساختارهای اصلی گردن؛ IVA گسترش به فاسیای پیش‌مهره‌ای یا احاطه عروق بزرگ؛ IVB متاستاز دوردست. بقای اختصاصی ۱۰ ساله مورد انتظار: I ۹۸ تا ۱۰۰٪، II ۸۵ تا ۹۵٪، III ۶۰ تا ۷۰٪، IV (IVA و IVB) کمتر از ۵۰٪. سرطان آناپلاستیک: IVA درون تیروئید، IVB با گسترش آشکار یا متاستاز گردنی، IVC با متاستاز دوردست [۴].
مراقبت فعال در میکروکارسینوم. Ito ۲۰۱۴: ۱۲۳۵ بیمار PTMC کم‌خطر (۱۹۹۳ تا ۲۰۱۱، میانگین پیگیری ۷۵ ماه)؛ پیشرفت در زیر ۴۰ سال بیشتر و در ۶۰ سال و بالاتر کمتر بود؛ هیچ متاستاز دوردست یا مرگ ناشی از PTC رخ نداد؛ از ۱۹۱ بیمار جراحی‌شده پس از پیگیری، جز یک عود در تیروئید باقی‌مانده عودی دیده نشد [۵].
سرطان مدولاری (ATA ۲۰۱۵). ۱ تا ۲٪ سرطان‌های تیروئید در آمریکا؛ بقای ۱۰ ساله مراحل I تا IV به ترتیب ۱۰۰٪، ۹۳٪، ۷۱٪ و ۲۱٪؛ بیماران با کلسی‌تونین پایه طبیعی (کمتر از ۱۰ پیکوگرم بر میلی‌لیتر) پس از دیسکسیون کامل غدد لنفاوی «علاج بیوشیمیایی» دارند و بقای ۱۰ ساله ۹۷٫۷٪؛ آزمون ژرم‌لاین RET برای بیماران با MTC ظاهراً تک‌گیر توصیه می‌شود [۶].
سرطان آناپلاستیک (ATA ۲۰۲۱). ۱٫۷٪ سرطان‌های تیروئید؛ تومور سریع‌الرشد؛ میانه بقای تاریخی حدود ۵ ماه و بقای یک‌ساله ۲۰٪؛ بررسی BRAF V600E باید فوری با IHC و تأیید مولکولی انجام شود (توصیه ۴، قوی) [۷]. در کوهورت ATC کارآزمایی ROAR (۳۶ بیمار، دابرافنیب ۱۵۰ میلی‌گرم دو بار در روز + ترامتینیب ۲ میلی‌گرم یک بار در روز)، میانه PFS ۶٫۷ و OS ۱۴٫۵ ماه، OS دوازده‌ماهه ۵۱٫۷٪ و ۲۴ ماهه ۳۱٫۵٪ بود [۸].
پس از لوبکتومی. متاآنالیز ۳۲ مطالعه: خطر کلی کم‌کاری تیروئید پس از همی‌تیروئیدکتومی ۲۲٪؛ در ۴ مطالعه با تفکیک، کم‌کاری تحت‌بالینی ۱۲٪ و بالینی ۴٪؛ مثبت بودن آنتی‌بادی ضد TPO پیش از عمل پیش‌بینی‌کننده مهم است [۹].
انواع سرطان مرتبط
منابع علمی
۱۱ منبعنمایش همه منابع، ۶ مورد با خلاصه و ترجمه فارسیبستن فهرست منابع
شماره‌های داخل متن، مانند [۱]، به این منابع اشاره دارند. منابعی که دکمه «خلاصه و ترجمه فارسی» دارند، در کتابخانه شواهد علمی خلاصه و ترجمه شده‌اند.
- ۱
- ۲
- ۳Screening for Thyroid Cancer: US Preventive Services Task Force Recommendation Statement
- ۴
- ۵
- ۶
- ۷
- ۸Dabrafenib plus trametinib in patients with BRAF V600E-mutant anaplastic thyroid cancer: updated analysis from the phase II ROAR basket study
- ۹
- ۱۰
- ۱۱
این مطلب بر پایه منابع علمی معتبر تهیه شده و آخرین بار در ۶ آبان ۱۴۰۵ به‌روزرسانی شده است. محتوای این وب‌سایت صرفاً جنبه آموزشی و اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین مشاوره، تشخیص یا درمان توسط پزشک متخصص نیست. برای هر تصمیم درمانی با پزشک معالج خود مشورت کنید.
این برگه از سایت چاپ شده است؛ نسخه کامل و به‌روز: https://drdabiri.com/questions/is-thyroid-cancer-curable/