بله؛ بسیاری از سرطان‌ها درمان قطعی دارند، به‌ویژه وقتی زود پیدا و درست درمان شوند [۱]. در آمریکا، از هر ۱۰ نفر که سرطانشان هنگام تشخیص فقط در همان عضو بوده، بیش از ۹ نفر ۵ سال بعد زنده‌اند؛ اما وقتی سرطان به جاهای دور بدن رسیده باشد، این عدد حدود ۳ تا ۴ نفر است [۳]. سرطان بیضه، تیروئید، لنفوم هوچکین و سرطان‌های سینه و پروستاتی که زود پیدا شده‌اند بیشترین شانس درمان را دارند؛ و بعضی سرطان‌هایی که کاملاً از بین نمی‌روند، مثل لوسمی میلوئید مزمن، با درمان سال‌ها کنترل می‌شوند [۳، ۴، ۹].
نکات کلیدی
- درمان قطعی یعنی پس از درمان اثری از سرطان نمانده و دیگر برنمی‌گردد؛ بهبودی یعنی نشانه‌های سرطان کم شده یا از بین رفته، ولی ممکن است برگردد [۲].
- زود پیدا کردن سرطان بیشترین اثر را دارد: سرطانی که هنوز در همان عضو است، بیش از دو برابرِ سرطانی که به جاهای دور رسیده، شانس زنده ماندن پس از ۵ سال دارد [۳].
- در سرطان بیضه، از هر ۱۰ بیمار بیش از ۹ نفر کاملاً خوب می‌شوند و عمری مثل هم‌سن‌های سالمشان دارند [۴].
- سرطان‌های پانکراس، کبد، مری و ریه هنوز سخت‌تر درمان می‌شوند؛ سرطان ریه و کبد اغلب دیر پیدا می‌شوند، ولی وقتی زود پیدا شوند شانس بسیار بیشتری دارند [۳].
- بسیاری از سرطان‌هایی که درمان قطعی ندارند، سال‌ها کنترل می‌شوند؛ مثلاً بیشتر بیماران لوسمی میلوئید مزمن با یک قرص روزانه عمری نزدیک به عمر عادی دارند [۳، ۹].
درمان قطعی سرطان یعنی چه؟
پزشکان این سه حالت را از هم جدا می‌کنند:
- درمان قطعی: پس از درمان هیچ اثری از سرطان نمانده و سرطان دیگر برنمی‌گردد [۲].
- بهبودی (رمیشن): علائم و نشانه‌های سرطان کم شده‌اند (بهبودی نسبی) یا کاملاً از بین رفته‌اند (بهبودی کامل). در بهبودی کامل هم ممکن است سرطان بعدها برگردد [۲].
- کنترل طولانی: سرطان کاملاً از بین نرفته، اما درمان آن را سال‌ها مهار می‌کند و فرد با آن زندگی می‌کند، مثل یک بیماری مزمن [۱۲].
اگر کسی ۵ سال یا بیشتر در بهبودی کامل بماند، بعضی پزشکان می‌گویند درمان قطعی شده است؛ با این حال، احتمال کمی برای برگشتن سرطان می‌ماند [۲]. این زمان در همه سرطان‌ها یکسان نیست: در یک مطالعه بزرگ اروپایی، در سرطان بیضه و تیروئیدی که پیش از ۵۵ سالگی تشخیص داده شده بود، کمتر از ۵ سال پس از تشخیص، وضع بیماران تقریباً مثل هم‌سن‌های بدون سرطانشان شد؛ ولی در سرطان سینه و پروستات، کمی خطر بیشتر دست‌کم تا ۱۵ سال باقی ماند [۴]. بیشتر بخوانید: عود سرطان چیست و چگونه پیگیری می‌شود؟
کدام سرطان‌ها قابل درمان هستند؟
شانس درمان پیش از هر چیز به نوع سرطان و مرحله آن بستگی دارد. به گفته سازمان جهانی بهداشت، سرطان‌های شایعی مثل سرطان سینه، دهانه رحم، دهان و روده بزرگ، اگر زود پیدا و درست درمان شوند، شانس درمان قطعی بالایی دارند؛ و سرطان‌هایی مثل سمینومای بیضه و انواعی از لوسمی و لنفوم کودکان هم با درمان مناسب بیشتر وقت‌ها خوب می‌شوند [۱].
| سرطان | مطالعه‌ها چه نشان داده‌اند؟ |
|---|---|
| سرطان بیضه | از هر ۱۰ بیمار بیش از ۹ نفر کاملاً خوب می‌شوند و عمری مثل هم‌سن‌های سالمشان دارند [۴] |
| سرطان تیروئید | تقریباً همه ۵ سال بعد زنده‌اند [۳]؛ از هر ۱۰ زن مبتلا نزدیک به ۹ نفر و از هر ۱۰ مرد مبتلا ۷ نفر کاملاً خوب شدند [۴] |
| سرطان پروستات | وقتی سرطان در خود پروستات یا اطراف آن است، تقریباً همه ۵ سال بعد زنده‌اند [۳] |
| سرطان سینه | وقتی فقط در سینه است، تقریباً همه ۵ سال بعد زنده‌اند؛ در همه مراحل روی هم، از هر ۱۰ نفر ۹ نفر [۳] |
| ملانوما | وقتی فقط در همان محل پوست است، تقریباً همه ۵ سال بعد زنده‌اند [۳] |
| سرطان پوست بازال‌سل و اسکواموس‌سل | شایع‌ترین سرطان‌ها، ولی کمتر از ۱ مورد از هر ۱۰۰۰ مرگ ناشی از سرطان؛ بازال‌سل آهسته رشد می‌کند و به‌ندرت پخش می‌شود [۱۱] |
| سرطان روده بزرگ زودرس | وقتی هنوز در همان روده است، از هر ۱۰ نفر ۹ نفر ۵ سال بعد زنده‌اند [۳] |
| لنفوم هوچکین | از هر ۱۰ نفر تقریباً ۹ نفر ۵ سال بعد زنده‌اند؛ در کودکان و نوجوانان تقریباً همه [۳] |
| لوسمی لنفوبلاستیک حاد کودکان | شایع‌ترین سرطان کودکان؛ از هر ۱۰ کودک مبتلا بیش از ۹ نفر ۵ سال بعد زنده‌اند [۳] |
| لوسمی پرومیلوسیتی حاد (APL) | در یک مطالعه بزرگ روی بیمارانی که خطر کم یا متوسط داشتند، با دو دارو و بدون شیمی‌درمانی، تقریباً همه ۲ سال بعد زنده و بدون برگشت بیماری بودند [۸] |
عددهای «۵ سال بعد زنده» از آمار آمریکا و درباره بیمارانی است که بین سال‌های ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۱ تشخیص داده شده‌اند؛ آینده یک نفر را پیش‌بینی نمی‌کنند [۳].
اگر سرطان زود پیدا شود، قابل درمان است؟
حتی در سرطان ریه، که از سخت‌ترین سرطان‌هاست، وقتی تومور فقط در ریه است، از هر ۳ نفر ۲ نفر ۵ سال بعد زنده‌اند؛ ولی وقتی پخش شده باشد، حدود ۱ نفر از هر ۱۰ نفر [۳]. برای همین، جدی گرفتن علائم و انجام غربالگری‌های مناسب سن، از مهم‌ترین کارهایی است که از دست ما برمی‌آید [۱]. این عددها را برای هر سرطان در مراحل سرطان (استیج) چیست؟ ببینید؛ غربالگری‌های لازم برای خودتان را در غربالگری سرطان پیدا کنید و ۵ کار برای پیدا کردن زودهنگام سرطان را بخوانید.
کدام سرطان قابل درمان نیست؟ خطرناک‌ترین سرطان‌ها کدام‌اند؟
بعضی سرطان‌ها خیلی سخت‌تر از بقیه درمان می‌شوند، ولی حتی در این سرطان‌ها هم گروهی از بیماران خوب می‌شوند، به‌ویژه وقتی سرطان زود پیدا شود [۳، ۴]. «خطرناک‌ترین سرطان» را به دو شکل می‌شود دید:
- سرطان‌هایی که بیشترین مرگ را دارند، چون بسیار شایع‌اند: در جهان به ترتیب سرطان ریه، روده بزرگ، کبد، سینه و معده [۱]. در ایران، بیشترین مرگ‌ها به ترتیب از سرطان معده، سینه، ریه و روده بزرگ است [۵].
- سرطان‌هایی که شانس زنده ماندن در آن‌ها کمتر است: در آمریکا، در سرطان پانکراس حدود ۱ نفر از هر ۸ بیمار، در سرطان کبد و مری حدود ۲ نفر از هر ۱۰، در سرطان ریه کمتر از ۳ نفر از هر ۱۰ و در تومورهای مغز حدود ۱ نفر از هر ۳ نفر ۵ سال بعد زنده‌اند [۳].
یکی از دلیل‌های اصلی این است که این سرطان‌ها اغلب دیر پیدا می‌شوند: در آمریکا از هر ۱۰ سرطان ریه حدود ۷ مورد و از هر ۱۰ سرطان کبد نزدیک به ۶ مورد وقتی تشخیص داده می‌شوند که پیشرفت کرده‌اند [۳]. با این حال، درمان‌های تازه وضع همین سرطان‌ها را هم بهتر کرده‌اند؛ مثلاً تعداد کسانی که ۵ سال پس از تشخیص سرطان کبد زنده می‌مانند، از دهه ۱۹۹۰ تا امروز تقریباً سه برابر شده است [۳].
سرطان‌هایی که کنترل می‌شوند، حتی اگر از بین نروند
درمان قطعی تنها هدف خوب درمان نیست. بعضی سرطان‌ها کاملاً از بین نمی‌روند، اما درمان آن‌ها را سال‌ها مهار می‌کند؛ بعضی سرطان‌های پیشرفته هم حتی درمان قطعی می‌شوند [۱۲]:
- لوسمی میلوئید مزمن: در دهه ۱۹۷۰ از هر ۱۰ بیمار حدود ۲ نفر ۵ سال زنده می‌ماندند؛ امروز ۷ نفر. با قرص‌های هدفمند، بیشتر بیماران عمری نزدیک به عمر عادی دارند [۳، ۹]. (بیشتر بخوانید)
- مولتیپل میلوما: با داروهای تازه، تعداد کسانی که ۵ سال زنده می‌مانند از دهه ۱۹۹۰ تا امروز تقریباً دو برابر شده است [۳].
- سرطان سینه هورمون‌مثبتِ پخش‌شده: در یک مطالعه بزرگ، با قرص هورمونی همراه یک قرص هدفمند، نیمی از زنان بیش از ۵ سال زنده ماندند [۱۰].
درباره سرطان‌هایی که به جاهای دور بدن پخش شده‌اند بخوانید: سرطان مرحله ۴ چیست و آیا درمان دارد؟
چرا هنوز همه سرطان‌ها درمان قطعی ندارند؟
«سرطان» یک بیماری نیست؛ بیش از ۱۰۰ نوع سرطان وجود دارد و هر کدام رفتار و درمان خودش را دارد [۶]. چند دلیل باعث می‌شود بعضی سرطان‌ها سخت‌تر درمان شوند:
- سلول‌های سرطانی با هم فرق دارند: سرطان هر نفر ترکیب خاصی از تغییرات ژنی دارد، با رشد تومور تغییرات تازه‌ای پیدا می‌کند و حتی سلول‌های یک تومور هم ممکن است با هم فرق داشته باشند [۶]. اگر دارو بیشتر سلول‌ها را از بین ببرد، سلول‌هایی که به دارو جواب نمی‌دهند ممکن است بمانند و دوباره رشد کنند [۷].
- اندازه تومور: هرچه سرطان بزرگ‌تر و پخش‌تر باشد، احتمال وجود سلول‌های مقاوم بیشتر است؛ برای همین، زودتر پیدا کردن سرطان یکی از راه‌های اصلی غلبه بر این مشکل است [۷].
- پنهان شدن: بعضی سلول‌های سرطانی از دید دستگاه ایمنی پنهان می‌شوند، یا جایی هستند که دارو به‌سختی به آن‌ها می‌رسد [۶، ۷].
با این حال، پیشرفت واقعی است: در آمریکا، از هر ۱۰ بیمار سرطانی در دهه ۱۹۷۰ حدود ۵ نفر ۵ سال زنده می‌ماندند و امروز ۷ نفر [۳]. بیشتر بخوانید: سرطان چیست و چگونه به وجود می‌آید؟
چه کاری از دست من برمی‌آید؟
- علائم تازه و ماندگار را جدی بگیرید و زود به پزشک مراجعه کنید؛ سرطانی که زود پیدا شود، بهتر به درمان جواب می‌دهد [۱]. ببینید کدام غربالگری‌ها برای شما لازم است.
- درمان را کامل و سر وقت انجام دهید: درمان کامل، به‌موقع و بدون وقفه.
- از پزشک بپرسید هدف درمان چیست: درمان قطعی، کنترل طولانی یا کم کردن علائم؟ خودتان تصمیم می‌گیرید چقدر از آمار و پیش‌آگهی بدانید [۲].
پرسش‌های متداول
آیا سرطان بدخیم هم درمان دارد؟
بله. «بدخیم» یعنی تومور سرطانی است و می‌تواند به بافت‌های اطراف رشد کند یا به جاهای دیگر بدن برود [۶]؛ این به معنای درمان‌ناپذیر بودن نیست. همه سرطان‌های جدول بالا بدخیم‌اند و بیشتر آن‌ها اغلب کاملاً درمان می‌شوند [۳]. بیشتر بخوانید: فرق تومور خوش‌خیم و بدخیم چیست؟
کدام سرطان کشنده نیست؟
هیچ سرطانی را نباید بی‌خطر دانست و درمان نکرد. اما بعضی سرطان‌ها اگر درمان شوند، به‌ندرت جان کسی را می‌گیرند. شایع‌ترین آن‌ها سرطان‌های پوست بازال‌سل و اسکواموس‌سل‌اند: کمتر از ۱ مورد از هر ۱۰۰۰ مرگ ناشی از سرطان به آن‌ها مربوط است؛ بازال‌سل به‌ندرت پخش می‌شود، ولی اگر درمان نشود در همان محل به بافت‌ها آسیب جدی می‌زند [۱۱]. در سرطان تیروئید و سرطان پروستاتی که در خود پروستات مانده هم تقریباً همه بیماران ۵ سال بعد زنده‌اند [۳]. بیشتر بخوانید: سرطان پوست (بازال‌سل و اسکواموس‌سل)
اگر ۵ سال بگذرد و سرطان برنگردد، یعنی کاملاً خوب شده‌ام؟
در بسیاری از سرطان‌ها، احتمالش زیاد است؛ بعضی پزشکان پس از ۵ سال بهبودی کامل از درمان قطعی حرف می‌زنند [۲]. اما این در همه سرطان‌ها یکسان نیست: در سرطان معده، روده بزرگ، رحم و ملانوما، کمتر از ۱۰ سال پس از تشخیص، وضع بیماران تقریباً مثل هم‌سن‌های بدون سرطانشان شد؛ ولی در سرطان سینه و پروستات، کمی خطر بیشتر دست‌کم تا ۱۵ سال باقی ماند [۴]. برای همین، پیگیری‌ها را طبق برنامه پزشکتان ادامه دهید.
سرطان پیشرفته یا مرحله ۴ درمان دارد؟
بیشتر سرطان‌های پخش‌شده درمان دارند؛ هدف درمان اغلب کنترل سرطان است و بعضی افراد سال‌ها با آن زندگی می‌کنند، و برخی سرطان‌های پیشرفته حتی کاملاً درمان می‌شوند [۱۲]. توضیح کامل: سرطان مرحله ۴ چیست و آیا درمان دارد؟
بیمار سرطانی چقدر عمر می‌کند؟
هیچ عدد واحدی وجود ندارد: طول عمر به نوع سرطان، مرحله آن، ویژگی‌های سلول‌های سرطانی، سن و سلامت کلی و پاسخ به درمان بستگی دارد و آمارها فقط درباره گروه‌های بزرگ‌اند [۲]. بسیاری از بیماران کاملاً خوب می‌شوند و عمر عادی دارند [۴]. توضیح کامل: بیمار سرطانی چقدر عمر می‌کند؟ بقای ۵ ساله یعنی چه
شاخص‌های درمان قطعی و بقا (ویژه پزشکان)
ویژه پزشکان
کسر درمان در EUROCARE-5. Dal Maso و همکاران با مدل‌های mixture-cure روی ۷٫۲ میلیون بیمار ۱۵ تا ۷۴ ساله (۴۲ ثبت سرطان جمعیتی در ۱۷ کشور اروپایی؛ تشخیص ۱۹۹۰ تا ۲۰۰۷، پیگیری تا ۲۰۰۸) سه شاخص را برآورد کردند: کسر درمان (CF؛ نسبت بیمارانی که میزان مرگشان با جمعیت عمومی برابر است)، امید به زندگی موارد کشنده (LEF) و زمان تا درمان (TTC؛ زمان رسیدن بقای نسبی شرطی ۵ ساله به بیش از ۹۵٪). CF: بیضه ۹۴٪، تیروئید ۸۷٪ در زنان و ۷۰٪ در مردان، ملانوم پوست ۸۶٪ در زنان و ۷۶٪ در مردان، سینه ۶۶٪، پروستات ۶۳٪ و کمتر از ۱۰٪ در کبد، ریه و پانکراس. LEF از ۱۰ سال در CLL تا کمتر از ۶ ماه در کبد، پانکراس، مغز، کیسه صفرا و ریه بود. TTC در بیضه و تیروئید با تشخیص پیش از ۵۵ سالگی کمتر از ۵ سال و در معده، کولورکتال، جسم رحم و ملانوما در همه سنین کمتر از ۱۰ سال بود؛ در سینه و پروستات، اضافه‌مرگ اندک (بقای نسبی شرطی کمتر از ۹۵٪) دست‌کم ۱۵ سال باقی ماند [۴].
بقای نسبی ۵ ساله در SEER (تشخیص ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۱، پیگیری تا ۲۰۲۲). همه سرطان‌ها ۷۰٪ (۴۹٪ در ۱۹۷۵ تا ۱۹۷۷)؛ بیشترین در تیروئید ۹۸٪، پروستات ۹۸٪، بیضه ۹۵٪ و ملانوما ۹۵٪ و کمترین در ریه ۲۸٪، کبد ۲۲٪، مری ۲۲٪ و پانکراس ۱۳٪. بر اساس مرحله در همه سرطان‌ها: موضعی ۹۲٪، ناحیه‌ای ۶۹٪ و دوردست ۳۵٪ (ریه: ۶۵٪، ۳۷٪ و ۱۰٪). رقم ۱۳٪ پانکراس تا حدی ناشی از افزایش تومورهای نورواندوکرین تصادفی با بقای ۷۲٪ است؛ بقای آدنوکارسینوم مجرایی ۸٪ است. بخشی از افزایش بقا در سینه، پروستات و کلیه ناشی از lead-time و تشخیص بیش‌ازحد است. بقای CML از ۲۲٪ (اواسط دهه ۱۹۷۰) و میلوما از ۳۲٪ (اواسط دهه ۱۹۹۰) به ترتیب به ۷۰٪ و ۶۲٪ رسیده است [۳].
APL و CML. در APL0406 (خطر کم تا متوسط، WBC حداکثر ۱۰ × ۱۰۹ در لیتر)، بقای بدون رویداد ۲ ساله با ATRA همراه آرسنیک تری‌اکسید ۹۷٪ و با ATRA همراه شیمی‌درمانی ۸۶٪ بود [۸]. در ثبت ملی سوئد، بیماران CML که در ۲۰۱۳ تشخیص داده شدند، در همه سنین به‌طور میانگین کمتر از ۳ سال از امید به زندگی خود را از دست می‌دهند [۹]. در MONALEESA-2 (HR+/HER2− پیشرفته، خط اول)، میانه بقای کلی با ریبوسیکلیب همراه لتروزول ۶۳٫۹ ماه و با لتروزول تنها ۵۱٫۴ ماه بود (HR ۰٫۷۶) [۱۰].
شواهد علمی
شواهد علمی
۲ موردپیامدهای بلندمدت درمان با ایماتینیب در لوسمی میلوئید مزمن
ترتینوئین و آرسنیک تری‌اکسید برای لوسمی پرومیلوسیتی حاد
انواع سرطان مرتبط
پرسش‌های مرتبط
منابع علمی
۱۲ منبعنمایش همه منابع، ۳ مورد با خلاصه و ترجمه فارسیبستن فهرست منابع
شماره‌های داخل متن، مانند [۱]، به این منابع اشاره دارند. منابعی که دکمه «خلاصه و ترجمه فارسی» دارند، در کتابخانه شواهد علمی خلاصه و ترجمه شده‌اند.
- ۱
- ۲
- ۳
- ۴
- ۵Iran, Islamic Republic of: Globocan 2024 fact sheet
- ۶
- ۷
- ۸Retinoic acid and arsenic trioxide for acute promyelocytic leukemia
- ۹
- ۱۰Overall Survival with Ribociclib plus Letrozole in Advanced Breast Cancer
- ۱۱
- ۱۲
این مطلب بر پایه منابع علمی معتبر تهیه شده و آخرین بار در ۶ آبان ۱۴۰۵ به‌روزرسانی شده است. محتوای این وب‌سایت صرفاً جنبه آموزشی و اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین مشاوره، تشخیص یا درمان توسط پزشک متخصص نیست. برای هر تصمیم درمانی با پزشک معالج خود مشورت کنید.
این برگه از سایت چاپ شده است؛ نسخه کامل و به‌روز: https://drdabiri.com/questions/can-cancer-be-cured/