نکات کلیدی
- بیشتر کسانی که پرتودرمانی می‌گیرند در ناحیه درمان تغییر پوستی پیدا می‌کنند: قرمزی شبیه آفتاب‌سوختگی، تیره شدن، خشکی، خارش یا پوسته‌ریزی [۱، ۳].
- این تغییرها معمولاً چند هفته پس از شروع پیدا می‌شوند و بسیاری از آن‌ها چند هفته پس از پایان درمان بهتر می‌شوند [۱].
- هر روز با آب ولرم و صابون ملایم دوش بگیرید و پوست را با ضربه‌های آرام خشک کنید؛ در مطالعه‌ها، شستن پوست واکنش پوستی را بدتر نکرد [۱، ۳، ۵].
- در مطالعه‌ها، دئودورانت در پرتودرمانی سینه واکنش پوستی را بیشتر نکرد؛ پیش از شروع، نظر تیم درمان را بپرسید [۱، ۶، ۷].
- تاول، زخم باز یا پوست خیس و دردناک را همان روز به تیم پرتودرمانی خبر دهید [۱، ۲].
چرا پوست در پرتودرمانی تغییر می‌کند و کی؟
پرتو، سلول‌های سالم پوست را هم در ناحیه درمان از بین می‌برد. چون پرتودرمانی تقریباً هر روز انجام می‌شود، سلول‌های پوست فرصت کافی برای ترمیم ندارند [۱]. به همین دلیل بیشتر کسانی که پرتودرمانی می‌گیرند تغییر پوستی پیدا می‌کنند و حدود یک نفر از هر ۳ نفر واکنش متوسط تا شدید با پوسته‌ریزی مرطوب دارد [۳].
- قرمزی یا تیره شدن پوست، شبیه آفتاب‌سوختگی یا برنزه شدن
- خارش، گاهی شدید
- خشکی و پوسته‌ریزی
- تورم پوست
- «واکنش مرطوب»: پوست خیس، دردناک و مستعد عفونت؛ بیشتر در چین‌های پوست مثل زیر سینه، پشت گوش و باسن، یا جایی که پوست نازک است مثل گردن
زمان: تغییرها معمولاً چند هفته پس از شروع پرتودرمانی پیدا می‌شوند و بسیاری از آن‌ها چند هفته پس از پایان درمان از بین می‌روند. بعضی تغییرها ممکن است بمانند: پوست ناحیه درمان ممکن است تیره‌تر یا لکه‌دار، خشک‌تر یا ضخیم‌تر بماند و همیشه زودتر آفتاب‌سوخته شود [۱].
شدت واکنش به دوز پرتو، وسعت و جای ناحیه درمان، شیمی‌درمانی همزمان، وزن، سیگار کشیدن و رنگ پوست بستگی دارد [۳].
مراقبت روزانه از پوست: چه کنم؟
- ۱
هر روز بشویید
می‌توانید هر روز با آب ولرم دوش بگیرید و صابون ملایم به کار ببرید. اگر وان را ترجیح می‌دهید، یک روز در میان و کوتاه. پوست را با حوله نرم و با ضربه‌های آرام خشک کنید، نه با مالیدن. مراقب باشید علامت‌هایی که برای پرتودرمانی روی پوست کشیده شده پاک نشود [۱].
در مطالعه‌ها، شستن پوست با آب و صابون واکنش پوستی را بدتر نکرد [۳، ۵].
- ۲
- ۳
- ۴
لباس نرم و گشاد
لباس و ملحفه از پارچه نرم انتخاب کنید و روی ناحیه درمان لباس تنگ و بدون تهویه نپوشید [۱].
- ۵
- ۶
- ۷
از آفتاب دور بمانید
پوست ناحیه درمان را هر روز از آفتاب بپوشانید، حتی در روزهای ابری: کلاه لبه‌دار، آستین بلند و شلوار. درباره کرم ضدآفتاب از تیم بپرسید؛ معمولاً SPF ۳۰ یا بیشتر. این مراقبت را پس از پایان پرتودرمانی هم ادامه دهید و از تخت برنزه پرهیز کنید [۱].
- ۸
اگر ناحیه مقعد درمان می‌شود
پس از اجابت مزاج، به جای دستمال کاغذی با دستمال مرطوب بچه یا آب تمیز کنید و بپرسید آیا نشستن در لگن آب ولرم برای شما مفید است [۱].
پزشک چه کارهایی می‌تواند انجام دهد؟
تیم درمان در جلسه‌ها پوست شما را بررسی می‌کند؛ هر تغییری را که دیدید بگویید [۱]. بسته به وضع پوست، این کارها ممکن است انجام شود:
- کرم کورتون‌دار: در بررسی مطالعه‌ها، کرم‌های کورتون‌دار مثل مومتازون و بتامتازون احتمال پوسته‌ریزی مرطوب و واکنش شدید پوستی را کم کردند [۸].
- فیلم‌ها و پانسمان‌های مخصوص: برخی فیلم‌های نازک چسبنده برای پیشگیری از واکنش پوستی (به‌ویژه در پرتودرمانی سینه) و پانسمان‌های نرم برای مراقبت از پوست آسیب‌دیده توصیه شده‌اند [۴].
- داروهای دیگر: لوسیون برای خشکی و خارش، آنتی‌بیوتیک برای عفونت و داروهایی برای کم کردن تورم یا خارش [۱].
- دوره کوتاه‌تر پرتودرمانی: در سرطان سینه، در یک مطالعه دوره کوتاه‌تر با دوز روزانه بیشتر واکنش پوستی کمتری از دوره معمول داشت [۹].
کی باید با پزشک تماس بگیرم؟
همان روز به تیم پرتودرمانی خبر دهید اگر:
- پوست تاول زده، زخم باز شده یا خیس است و ترشح دارد [۱، ۲].
- قرمزی یا درد بیشتر می‌شود یا زخم‌ها دردناک و خیس شده‌اند؛ این زخم‌ها ممکن است عفونی شوند [۲].
- خارش یا درد آن‌قدر شدید است که نمی‌گذارد بخوابید یا کار روزانه را انجام دهید [۱].
- هر تغییر پوستی که نگرانتان می‌کند؛ برخی تغییرها ممکن است جدی باشند [۱].
فوراً تماس بگیرید اگر تب ۳۸ درجه یا بالاتر دارید، به‌ویژه اگر همزمان شیمی‌درمانی می‌گیرید [۱۰].
پرسش‌های متداول
آیا در دوره پرتودرمانی می‌توانم دوش بگیرم؟
آیا می‌توانم دئودورانت بزنم؟
چه کرمی بزنم؟
تیرگی پوست کی از بین می‌رود؟
بسیاری از تغییرها چند هفته پس از پایان درمان بهتر می‌شوند، اما پوست ناحیه درمان ممکن است برای همیشه کمی تیره‌تر، خشک‌تر یا ضخیم‌تر بماند [۱].
پس از پایان پرتودرمانی هم باید از آفتاب دوری کنم؟
بله. پوست ناحیه درمان همیشه زودتر آفتاب‌سوخته می‌شود؛ هر روز آن را بپوشانید یا ضدآفتاب بزنید و از تخت برنزه پرهیز کنید [۱].
صفحه‌های مرتبط
درماتیت حاد ناشی از پرتو: شواهد (ویژه پزشکان)
نمایش جزئیاتبستن
- رهنمود MASCC ۲۰۲۳ (اجماع دلفی، ۴۲ متخصص، آستانه اجماع ۷۵٪): برای پیشگیری شش مداخله توصیه شد: فوتوبیومدولاسیون و فیلم Mepitel در سرطان سینه، Hydrofilm، مومتازون، بتامتازون و روغن زیتون؛ برای درمان درماتیت، پانسمان Mepilex Lite. بیشتر مداخله‌ها به دلیل شواهد ناکافی یا متناقض یا نبود اجماع توصیه نشدند [۴].
- مرور نظام‌مند MASCC: ۲۳۵ مطالعه شامل ۱۴۹ کارآزمایی تصادفی. درماتیت حاد در حداکثر ۹۵٪ بیماران رخ می‌دهد و حدود ۳۶٪ واکنش متوسط تا شدید با پوسته‌ریزی مرطوب دارند. بر پایه چند کارآزمایی، دئودورانت (از جمله آلومینیومی) و شستن با آب و صابون درماتیت را بدتر نمی‌کنند، هرچند شواهدی برای استفاده از آن‌ها به‌منظور پیشگیری نیست [۳].
- شستن: کارآزمایی تصادفی ۹۹ بیمار سرطان سینه: پوسته‌ریزی مرطوب ۱۴٪ با شستن با آب و صابون در برابر ۳۳٪ بدون شستن؛ شستن با سمیت بیشتر همراه نبود [۵].
- دئودورانت: کارآزمایی غیرکهتری ۸۴ بیمار: درماتیت درجه ۲ زیر بغل ۲۳٪ در برابر ۳۰٪ و سینه ۳۰٪ در برابر ۳۴٪ (با و بدون دئودورانت)، بدون درجه ۳ یا ۴؛ تعریق کمتر با دئودورانت [۶]. متاآنالیز ۵ کارآزمایی: درماتیت درجه ۱ یا بیشتر OR ۰٫۸۱ (۹۵٪ CI ۰٫۵۴ تا ۱٫۲۱)، درجه ۲ یا بیشتر OR ۰٫۹۰ (۰٫۶۵ تا ۱٫۲۵)، درجه ۳ OR ۰٫۵۴ (۰٫۲۶ تا ۱٫۱۲) [۷].
- کورتیکواستروئید موضعی: متاآنالیز ۱۰ کارآزمایی (۱۰۴۱ بیمار؛ ۶ مطالعه مومتازون و ۴ بتامتازون): کاهش پوسته‌ریزی مرطوب OR ۰٫۳۴ (۹۵٪ CI ۰٫۲۵ تا ۰٫۴۷)؛ بتامتازون OR ۰٫۲۹ و مومتازون OR ۰٫۳۹؛ یافته مشابه برای درماتیت درجه ۲ یا بیشتر [۸].
- هیپوفرکشنیشن در سینه: کارآزمایی ۲۸۷ بیمار، ۴۲٫۵۶ گری در ۱۶ جلسه در برابر ۵۰ گری در ۲۵ جلسه (هر دو با بوست): سمیت حاد درجه ۲ یا بیشتر ۴۷٪ در برابر ۷۸٪؛ درماتیت، خارش و هیپرپیگمانتاسیون هم با دوره کوتاه‌تر کمتر بود [۹].
انواع سرطان مرتبط
منابع علمی
۱۰ منبعنمایش همه منابعبستن فهرست منابع
شماره‌های داخل متن، مانند [۱]، به این منابع اشاره دارند. منابعی که دکمه «خلاصه و ترجمه فارسی» دارند، در کتابخانه شواهد علمی خلاصه و ترجمه شده‌اند.
- ۱
- ۲
- ۳
- ۴
- ۵
- ۶
- ۷
- ۸
- ۹
- ۱۰Infection and Neutropenia during Cancer Treatment
این مطلب بر پایه منابع علمی معتبر تهیه شده و آخرین بار در ۶ آبان ۱۴۰۵ به‌روزرسانی شده است. محتوای این وب‌سایت صرفاً جنبه آموزشی و اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین مشاوره، تشخیص یا درمان توسط پزشک متخصص نیست. برای هر تصمیم درمانی با پزشک معالج خود مشورت کنید.
این برگه از سایت چاپ شده است؛ نسخه کامل و به‌روز: https://drdabiri.com/guides/radiotherapy-skin-care/
