نکات کلیدی
- بهترین درمان هم اگر دیر شروع شود، نیمه‌کاره بماند یا قرص‌هایش جا بیفتد، اثرش کم می‌شود.
- تأخیر هزینه دارد: هر ۴ هفته تأخیر در شروع شیمی‌درمانی پس از جراحی روده بزرگ، با ۱۴٪ خطر مرگ بیشتر همراه بود [۲].
- قرص‌ها را جا نیندازید: زنانی که قرص هورمونی سرطان سینه را زودتر از موعد قطع کردند، بقای کمتری داشتند [۵].
- تب در دوران شیمی‌درمانی اورژانس است: هر ساعت تأخیر در آنتی‌بیوتیک، خطر مرگ را بیشتر کرد [۹].
۱. درمان را به‌موقع شروع کنید
پس از تشخیص، معمولاً چند هفته برای آزمایش‌ها و برنامه‌ریزی وقت هست؛ ولی این فرصت نباید به ماه‌ها برسد:
- جراحی سرطان سینه: در بیش از ۲۰۰ هزار بیمار در آمریکا، هر یک ماه تأخیر بیشتر تا جراحی با حدود ۱۰٪ خطر مرگ بیشتر همراه بود؛ این اثر در مراحل ۱ و ۲ هم دیده شد [۱].
- شیمی‌درمانی پس از جراحی روده بزرگ: هر ۴ هفته تأخیر در شروع آن با ۱۴٪ کاهش بقا همراه بود [۲].
اگر نوبت جراحی، پرتودرمانی یا شیمی‌درمانی شما عقب افتاده، به پزشک بگویید و بپرسید آیا راه سریع‌تری هست.
۲. پرتودرمانی را بدون وقفه تمام کنید
در پرتودرمانی، فاصله افتادن بین جلسه‌ها به سلول‌های سرطانی فرصت رشد دوباره می‌دهد:
- سرطان دهانه رحم: وقتی کل دوره بیش از ۵۵ روز طول کشید، به ازای هر روز اضافه، بقا حدود ۰٫۶٪ کمتر شد [۳].
- سرطان‌های سر و گردن: طولانی شدن پرتودرمانی بیش از ۵۶ روز با ۲۵٪ خطر مرگ بیشتر همراه بود [۴].
برای جلسه‌ها برنامه رفت‌وآمد بریزید. اگر عارضه‌ای مثل زخم دهان یا اسهال دارید، درمانش را از تیم بخواهید تا مجبور به وقفه نشوید.
۳. قرص‌ها را هر روز و تا پایان دوره بخورید
بسیاری از درمان‌های امروز قرص‌هایی هستند که در خانه و برای ماه‌ها یا سال‌ها خورده می‌شوند. کسی بر خوردن آن‌ها نظارت نمی‌کند، پس جا انداختنشان آسان است:
- هورمون‌درمانی سرطان سینه: ۳۱٪ زنان قرص را زودتر از موعد قطع کردند. بقای ۱۰ ساله در آن‌ها ۷۴٪ بود، در برابر ۸۱٪ در کسانی که ادامه دادند [۵].
- لوسمی میلوئید مزمن (قرص ایماتینیب): در بیمارانی که ۹۰٪ یا کمتر از قرص‌ها را خوردند، پاسخ مولکولی عمیق در ۲۸٪ رخ داد، در برابر ۹۵٪ در بیماران منظم [۶].
- لوسمی کودکان: اگر کمتر از ۹۵٪ قرص‌های نگه‌دارنده خورده می‌شد، خطر بازگشت بیماری حدود ۴ برابر بود [۷] (آیا سرطان کودکان درمان‌پذیر است؟).
چطور قرص‌ها را جا نیندازیم؟
- ۱
یک ساعت ثابت انتخاب کنید
قرص را به کاری روزانه گره بزنید، مثلاً صبحانه یا مسواک شب.
- ۲
یادآور بگذارید
زنگ گوشی، جعبه قرص هفتگی یا تقویم روی یخچال کمک می‌کند.
- ۳
پیش از تمام شدن، دارو تهیه کنید
دست‌کم یک هفته زودتر نسخه و دارو را آماده کنید تا وقفه نیفتد.
- ۴
عارضه را بگویید، دارو را قطع نکنید
بیشتر عوارض قابل درمان‌اند یا با تغییر دوز بهتر می‌شوند؛ این تصمیم با پزشک است.
۴. دوز کامل و پیشگیری از عفونت
نمایش جزئیاتبستن
گاهی دوز شیمی‌درمانی به دلیل افت گلبول‌های سفید کم یا عقب انداخته می‌شود. در مطالعه‌های تصادفی، استفاده از داروی تقویت گلبول سفید (G-CSF، مانند فیلگراستیم) همراه شیمی‌درمانی، مرگ به هر علت را کمی کمتر کرد؛ بیشترین سود در درمان‌های قطعی و برنامه‌های فشرده بود [۸]. از پزشک بپرسید آیا برای شما لازم است.
کی باید با پزشک تماس بگیرم؟
تب ۳۸ درجه یا بالاتر در دوران شیمی‌درمانی اورژانس است: همان موقع به اورژانس بروید و بگویید شیمی‌درمانی می‌گیرید. در یک مطالعه، هر ساعت تأخیر در نخستین دوز آنتی‌بیوتیک با حدود ۱۸٪ خطر مرگ بیشتر همراه بود [۹]. همچنین اگر نوبت درمان شما بیش از چند هفته عقب افتاده یا نمی‌توانید قرص‌ها را بخورید، همان هفته با تیم درمان تماس بگیرید (کاهش گلبول‌ها و عفونت).
بیشتر بخوانید
نکات برای پزشکان (ویژه پزشکان)
نمایش جزئیاتبستن
زمان تا جراحی سینه. SEER-Medicare (۹۴٬۵۴۴ بیمار): HR مرگ ۱٫۰۹ به ازای هر فاصله ۳۰ روزه و sHR مرگ اختصاصی ۱٫۲۶ به ازای هر ۶۰ روز؛ NCDB (۱۱۵٬۷۹۰ بیمار): HR ۱٫۱۰، معنادار در مرحله I و II [۱].
زمان تا شیمی‌درمانی ادجوانت کولورکتال. فراتحلیل ۱۰ مطالعه (۱۵٬۴۱۰ بیمار): HR بقای کلی ۱٫۱۴ (۱٫۱۰ تا ۱٫۱۷) به ازای هر ۴ هفته [۲].
مدت کل پرتودرمانی. دهانه رحم (۲۰۹ بیمار): بقای ۵ ساله ۶۵٪ در برابر ۵۴٪ برای کمتر از ۵۵ روز در برابر ۵۵ روز یا بیشتر؛ کاهش ۰٫۶٪ بقا به ازای هر روز اضافه [۳]. سر و گردن (NCDB، ۱۹٬۵۳۱ بیمار): مدت بیش از ۵۶ روز HR ۱٫۲۵ (۱٫۱۴ تا ۱٫۳۷)، در شیمی‌پرتودرمانی HR ۱٫۲۹ [۴].
پایبندی به داروی خوراکی. هورمون‌درمانی ادجوانت: قطع زودهنگام HR ۱٫۲۶ و عدم پایبندی HR ۱٫۴۹ [۵]. ایماتینیب در CML: پایبندی ≤۹۰٪ با MMR شش ساله ۲۸٫۴٪ در برابر ۹۴٫۵٪؛ در پایبندی ≤۸۰٪ هیچ پاسخ مولکولی دیده نشد [۶]. ۶-مرکاپتوپورین در ALL کودکان: پایبندی زیر ۹۵٪ با HR عود ۴ تا ۵٫۷ [۷].
حفظ شدت دوز. فراتحلیل ۶۱ کارآزمایی: G-CSF اولیه RR مرگ ۰٫۹۳ (۰٫۹۰ تا ۰٫۹۶)، بیشترین اثر در رژیم‌های متراکم (RR ۰٫۸۹) و درمان با قصد شفا (RR ۰٫۹۱) [۸].
در عمل. زمان‌های کلیدی (تشخیص تا جراحی، جراحی تا شیمی‌درمانی، مدت کل پرتودرمانی) را ثبت و پیگیری کنید؛ پایبندی دارویی را در هر ویزیت بپرسید؛ برای تب نوتروپنیک مسیر «آنتی‌بیوتیک ظرف ۱ ساعت» داشته باشید (۱۰ کار ارزان).
شواهد علمی
نمایش جزئیاتبستن
شواهد علمی
۲ موردمدیریت سرپایی تب و نوتروپنی در بزرگسالان تحت درمان برای بدخیمی: به‌روزرسانی رهنمود بالینی انجمن آمریکایی انکولوژی بالینی و انجمن بیماری‌های عفونی آمریکا
پیامدهای بلندمدت درمان با ایماتینیب در لوسمی میلوئید مزمن
منابع علمی
۹ منبعنمایش همه منابعبستن فهرست منابع
شماره‌های داخل متن، مانند [۱]، به این منابع اشاره دارند. منابعی که دکمه «خلاصه و ترجمه فارسی» دارند، در کتابخانه شواهد علمی خلاصه و ترجمه شده‌اند.
- ۱
- ۲
- ۳
- ۴
- ۵
- ۶
- ۷
- ۸
- ۹
این مطلب بر پایه منابع علمی معتبر تهیه شده و آخرین بار در ۴ آبان ۱۴۰۵ به‌روزرسانی شده است. محتوای این وب‌سایت صرفاً جنبه آموزشی و اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین مشاوره، تشخیص یا درمان توسط پزشک متخصص نیست. برای هر تصمیم درمانی با پزشک معالج خود مشورت کنید.