خلاصه نکات کلیدی
- در دوران درمان، بدن اغلب به پروتئین و کالری بیشتری نیاز دارد؛ تغذیه خوب برای افراد مبتلا به سرطان ممکن است با «رژیم سالم» معمول متفاوت باشد [۱].
- سوءتغذیه و از دست دادن عضله در بیماران سرطانی شایع است و بر نتیجه درمان اثر منفی دارد؛ همه بیماران باید به‌طور منظم از نظر خطر سوءتغذیه بررسی شوند [۳].
- رهنمود ESPEN همراه کردن مراقبت تغذیه‌ای با فعالیت بدنی و ورزش را توصیه می‌کند [۳].
- مصرف مکمل‌های آنتی‌اکسیدان، آهن یا ویتامین B12 در حین شیمی‌درمانی در یک مطالعه با نتایج بدتر همراه بود؛ پیش از مصرف هر مکمل (به جز مولتی‌ویتامین معمولی) با پزشک مشورت کنید [۷].
- در دوران کاهش گلبول‌های سفید، رعایت ایمنی غذا (پخت کامل گوشت و تخم‌مرغ، شستن میوه و سبزی) اهمیت دارد [۹].
- کاهش وزن ناخواسته، ناتوانی در خوردن یا نوشیدن به مدت چند روز، یا علائم کم‌آبی را حتماً به تیم درمان اطلاع دهید [۱].
چرا تغذیه در درمان سرطان مهم است و چه چیزی آن را مختل می‌کند؟
پروتئین و کالری کافی به شما کمک می‌کند توان خود را برای تحمل عوارض درمان حفظ کنید، از سوءتغذیه پیشگیری شود و بهترین کیفیت زندگی ممکن را داشته باشید [۱]. سوءتغذیه ممکن است ناشی از کم‌خوردن، کاهش فعالیت بدنی و تغییرات متابولیکی ناشی از تومور باشد [۳]. اگر سوءتغذیه مدیریت نشود، می‌تواند به کاشکسی برسد: سندرمی با ضعف، کاهش وزن و از دست رفتن چربی و عضله که حتی با خوردن کافی هم ممکن است رخ دهد [۱].
عوارض درمان که بر تغذیه اثر می‌گذارند [۱]:
- شیمی‌درمانی: کم‌اشتهایی، تهوع و استفراغ، یبوست یا اسهال، خشکی و زخم دهان، تغییر مزه، دشواری بلع، سیری زودرس.
- پرتودرمانی: بسته به ناحیه، از خشکی و زخم دهان تا دشواری بلع، تهوع و اسهال؛ بیشتر عوارض ۲ تا ۳ هفته پس از شروع ظاهر می‌شوند.
- هورمون‌درمانی: افزایش وزن، احتباس مایعات و افزایش قند خون.
- ایمنی‌درمانی و درمان هدفمند: خستگی و کم‌اشتهایی، اسهال، تهوع و تغییر مزه.
سرطان‌های سر و گردن، مری، معده، پانکراس، کبد و روده بزرگ بیشتر با مشکلات تغذیه همراه‌اند [۱].
چه کارهایی کمک می‌کند؟
راهکارهای عملی
- ۱
پیش از درمان برنامه‌ریزی کنید
یخچال و آشپزخانه را از غذاهای پرپروتئین و پرکالری و غذاهای آماده یا کم‌زحمت پر کنید؛ غذا را از قبل بپزید و در وعده‌های کوچک فریز کنید؛ تنقلات سبک مانند بیسکویت ساده دم دست داشته باشید و پیشنهاد کمک خانواده برای خرید و پخت را بپذیرید [۱].
- ۲
وعده‌های کوچک و مکرر
روزانه پنج تا شش وعده کوچک بخورید و بزرگ‌ترین وعده را زمانی بخورید که اشتهایتان بیشتر است [۱].
- ۳
اول پروتئین
غذاهای پرپروتئین را در ابتدای وعده بخورید و به غذاها پروتئین و کالری اضافه کنید. گوشت، ماهی، تخم‌مرغ، لبنیات و پروتئین‌های گیاهی مانند حبوبات منابع خوبی هستند [۱].
- ۴
مایعات را بین وعده‌ها بنوشید
بیشتر مایعات را بین وعده‌ها بنوشید، نه همراه غذا (جرعه‌های کوچک سر غذا اشکالی ندارد). اگر غذای جامد میل ندارید، شیک، اسموتی، سوپ یا آب‌میوه را امتحان کنید [۱].
- ۵
مکمل‌های غذایی خوراکی
اگر با غذای معمولی وزنتان حفظ نمی‌شود، نوشیدنی‌های مکمل غذایی (پرانرژی و پرپروتئین) کمک می‌کنند [۱]. با متخصص تغذیه درباره نوع مناسب مشورت کنید.
- ۶
- ۷
با متخصص تغذیه کار کنید
اگر خطر سوءتغذیه دارید، پزشک شما را به متخصص تغذیه ارجاع می‌دهد تا برنامه غذایی متناسب با عوارض و نیازهایتان تنظیم شود [۱].
ایمنی غذا در دوران درمان
پخت کامل
گوشت، ماهی و تخم‌مرغ را کاملاً بپزید [۹].
دمای مناسب
غذای داغ را داغ و غذای سرد را سرد نگه دارید [۹].
شستن و جداسازی
میوه و سبزی خام را خوب بشویید و برای گوشت خام و سبزی از ظرف و تخته جداگانه استفاده کنید [۱].
رژیم سخت‌گیرانه لازم نیست
در یک کارآزمایی تصادفی در بیماران لوسمی، حذف کامل میوه و سبزی خام عفونت‌های جدی را کاهش نداد [۸].
پزشک چه کارهایی می‌تواند انجام دهد؟
تیم درمان در صورت دشواری در خوردن، درباره تغییر وزن، مقدار و نوع غذا، مشکلات خوردن و توانایی انجام فعالیت‌های روزانه سؤال می‌کند و در صورت نیاز شما را به متخصص تغذیه ارجاع می‌دهد [۱]. مداخلات تغذیه‌ای به‌صورت پلکانی ارائه می‌شوند: از مشاوره تغذیه و مکمل‌های خوراکی تا تغذیه از راه لوله یا تغذیه وریدی در صورت نیاز [۱، ۳]. برای کم‌اشتهایی شدید در سرطان پیشرفته، ممکن است داروهای افزایش اشتها مانند مشتقات پروژسترون یا دوره کوتاه کورتیکواستروئید امتحان شود [۵].
ویژه پزشکان
خلاصه رهنمودها برای پزشکان
- ESPEN ۲۰۱۷: غربالگری منظم همه بیماران برای خطر یا وجود سوءتغذیه؛ تأمین نیاز انرژی و مواد مغذی به‌صورت پلکانی از مشاوره تا تغذیه وریدی (به جز مراقبت پایان عمر) با سنجش سود و زیان در بیماری پیشرفته؛ همراهی مراقبت تغذیه‌ای با تمرین ورزشی؛ داروها و فارماکونوترینت‌ها اثر محدودی بر سوءتغذیه سرطان پیشرفته دارند [۳]. در متن رهنمود، نیاز انرژی کل معمولاً ۲۵ تا ۳۰ کیلوکالری به ازای هر کیلوگرم در روز و دریافت پروتئین بیش از ۱ و در صورت امکان تا ۱٫۵ گرم به ازای هر کیلوگرم در روز در نظر گرفته شده است [۳].
- ESPEN practical guideline ۲۰۲۱: ۴۳ توصیه کاربردی به‌صورت فلوچارت برای تشخیص و مدیریت تغذیه‌ای [۲].
- ASCO ۲۰۲۰ (کاشکسی سرطان پیشرفته): مشاوره تغذیه ممکن است ارائه شود؛ تغذیه روده‌ای از طریق لوله و تغذیه وریدی نباید به‌طور روتین استفاده شود؛ هیچ داروی خاصی استاندارد مراقبت نیست، اما در صورت تصمیم به آزمایش دارو، مشتقات پروژسترون و کورتیکواستروئید کوتاه‌مدت (چند هفته) قابل استفاده‌اند [۵]. ESMO نیز غربالگری، ارزیابی و مدیریت چندوجهی کاشکسی را توصیه می‌کند [۴].
- مکمل‌ها: در مطالعه آینده‌نگر همراه کارآزمایی SWOG S0221 (۱۱۳۴ بیمار سرطان سینه)، مصرف آنتی‌اکسیدان پیش و حین شیمی‌درمانی با خطر بالاتر عود همراه بود (HR تعدیل‌شده ۱٫۴۱؛ ۹۵٪ CI: ۰٫۹۸ تا ۲٫۰۴؛ P=۰٫۰۶)؛ ویتامین B12 با بقای بدون بیماری بدتر (HR ۱٫۸۳) و آهن حین شیمی‌درمانی با عود (HR ۱٫۷۹) همراه بودند؛ مولتی‌ویتامین با پیامد ارتباطی نداشت [۷].
- ACS ۲۰۲۲: رهنمود تغذیه و فعالیت بدنی برای بازماندگان سرطان، شامل توصیه‌هایی برای دوران درمان [۶].
باورهای نادرست و واقعیت‌ها
| باور رایج | واقعیت |
|---|---|
| در دوران درمان باید رژیم سبک و کم‌کالری گرفت. | بسیاری از بیماران در دوران درمان به پروتئین و کالری بیشتر نیاز دارند [۱]؛ رژیم‌های محدودکننده می‌توانند سوءتغذیه را بدتر کنند [۳]. |
| در شیمی‌درمانی نباید هیچ میوه و سبزی تازه‌ای خورد. | حذف کامل میوه و سبزی خام در کارآزمایی تصادفی عفونت جدی را کم نکرد [۸]؛ شستن کامل و رعایت ایمنی غذا کافی است [۱]. |
| اگر خوب غذا بخورم، کاشکسی نمی‌گیرم. | کاشکسی ممکن است حتی با خوردن کافی رخ دهد، زیرا بخشی از آن ناشی از تغییرات متابولیکی تومور است [۱، ۳]. |
کی باید با پزشک تماس بگیرم؟
- کاهش وزن ناخواسته یا اینکه با وجود تلاش نمی‌توانید وزن خود را حفظ کنید [۱].
- نمی‌توانید غذا یا مایعات کافی بخورید و بنوشید، یا استفراغ و اسهال مداوم دارید؛ خطر کم‌آبی و سوءتغذیه وجود دارد [۱].
- درد یا زخم دهان و گلو که مانع خوردن شده است [۱].
- تب ۳۸ درجه سانتی‌گراد یا بالاتر در دوران شیمی‌درمانی، یا اسهال همراه با تب؛ این وضعیت اورژانسی است [۹].
پرسش‌های متداول
اشتها ندارم؛ چه کنم؟
آیا داروهای گیاهی یا مکمل‌ها را می‌توانم مصرف کنم؟
پیش از مصرف هر مکمل یا داروی گیاهی با پزشک مشورت کنید؛ برخی ممکن است با درمان تداخل داشته باشند و برخی مکمل‌ها با نتایج بدتر همراه بوده‌اند [۷].
منابع علمی
۹ منبعنمایش همه منابع، ۷ مورد با خلاصه و ترجمه فارسیبستن فهرست منابع
شماره‌های داخل متن، مانند [۱]، به این منابع اشاره دارند. منابعی که دکمه «خلاصه و ترجمه فارسی» دارند، در کتابخانه شواهد علمی خلاصه و ترجمه شده‌اند.
- ۱
- ۲ESPEN practical guideline: Clinical Nutrition in cancer
- ۳
- ۴Cancer cachexia in adult patients: ESMO Clinical Practice Guidelines
- ۵
- ۶American Cancer Society nutrition and physical activity guideline for cancer survivors
- ۷
- ۸Randomized Comparison of Cooked and Noncooked Diets in Patients Undergoing Remission Induction Therapy for Acute Myeloid Leukemia
- ۹
این مطلب بر پایه منابع علمی معتبر تهیه شده و آخرین بار در ۲۷ مهر ۱۴۰۵ به‌روزرسانی شده است. محتوای این وب‌سایت صرفاً جنبه آموزشی و اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین مشاوره، تشخیص یا درمان توسط پزشک متخصص نیست. برای هر تصمیم درمانی با پزشک معالج خود مشورت کنید.