پرسش و پاسخ

پاپ اسمیر غیرطبیعی یا HPV مثبت: ASCUS، CIN و کولپوسکوپی یعنی چه؟

معنی هر جواب (ASCUS، LSIL، ASC-H، HSIL و AGC)، HPV مثبت با پاپ اسمیر طبیعی، CIN ۱ تا ۳، کولپوسکوپی، درمان LEEP و اثر آن بر بارداری

به‌روزرسانی: ۶ آبان ۱۴۰۵۷ دقیقه مطالعه۸ منبع علمی
نمایش برای:
پاسخ کوتاه

جواب غیرطبیعی پاپ اسمیر یا HPV مثبت بیشتر وقت‌ها به معنی سرطان نیست؛ بیشتر کسانی که چنین جوابی می‌گیرند عفونت HPV یا تغییرات اولیه‌ای دارند که فقط باید پیگیری شوند [۱]. قدم بعدی بر اساس خطر تعیین می‌شود: برای HPV مثبت با پاپ اسمیر طبیعی معمولاً تکرار آزمایش بعد از یک سال (مگر HPV ۱۶ یا ۱۸ باشد)، برای ASCUS یا LSIL همراه HPV مثبت معمولاً کولپوسکوپی، و برای ASC-H یا HSIL کولپوسکوپی و گاهی درمان مستقیم [۲]. اگر پیش‌سرطان (CIN ۲ یا ۳) پیدا شود، با روشی ساده و سرپایی مثل LEEP برداشته می‌شود و این کار جلوی سرطان را می‌گیرد [۱، ۷].

نکات کلیدی

  • بیشتر جواب‌های غیرطبیعی سرطان نیستند: بیشترشان عفونت HPV یا تغییرات اولیه‌ای‌اند که فقط پیگیری لازم دارند [۱].
  • قدم بعدی بر اساس خطر است: جواب فعلی، نوع HPV و جواب‌های قبلی شما با هم در نظر گرفته می‌شوند [۲].
  • پاپ اسمیر طبیعی و HPV مثبت: معمولاً تکرار آزمایش بعد از یک سال؛ اگر HPV ۱۶ یا ۱۸ باشد، کولپوسکوپی [۲، ۳].
  • بسیاری از ضایعه‌های CIN ۲ خودبه‌خود خوب می‌شوند، به‌ویژه در زنان زیر ۳۰ سال [۴]؛ CIN ۳ همیشه درمان می‌شود [۲].
  • درمان پیش‌سرطان ساده و مؤثر است [۷]، ولی ممکن است احتمال زایمان زودرس را بیشتر کند؛ برای همین درباره بارداری‌های آینده پیش از درمان با پزشک صحبت کنید [۲، ۵].

جواب پاپ اسمیر من غیرطبیعی یا مشکوک است؛ باید نگران باشم؟

نگرانی بعد از چنین جوابی طبیعی است، اما بیشتر کسانی که جواب غیرطبیعی می‌گیرند سرطان ندارند [۱]. دو آزمایش ممکن است غیرطبیعی شوند:

  • پاپ اسمیر غیرطبیعی یعنی برخی سلول‌های دهانه رحم کاملاً طبیعی به نظر نمی‌رسند؛ بیشتر این تغییرات را HPV ایجاد کرده و بسیاری خودبه‌خود خوب می‌شوند [۱].
  • HPV مثبت یعنی یکی از انواع پرخطر ویروس پیدا شده است؛ بدن بیشتر این عفونت‌ها را خودش پاک می‌کند [۷].

پزشکان امروز به‌جای نگاه به یک جواب تنها، خطر را می‌سنجند: جواب فعلی، نوع HPV، جواب آزمایش‌های قبلی و درمان‌های قبلی با هم در نظر گرفته می‌شوند [۱، ۲]. برای همین ممکن است دو نفر با جواب یکسان، برنامه متفاوتی بگیرند. درباره خودِ ویروس بخوانید: HPV چیست؟ و درباره آزمایش‌ها: پاپ اسمیر چیست و هر چند سال یک‌بار؟

معنی اصطلاحات جواب پاپ اسمیر: ASCUS، LSIL، HSIL و بقیه

اصطلاحات جواب پاپ اسمیر و قدم بعدی معمول
اصطلاح در جوابیعنی چه؟قدم بعدی معمول
NILM (منفی یا طبیعی)سلول غیرطبیعی دیده نشد [۸]اگر HPV هم منفی است، آزمایش بعدی طبق برنامه معمول [۲]
ASCUS (ASC-US)شایع‌ترین جواب غیرطبیعی؛ برخی سلول‌ها کاملاً طبیعی به نظر نمی‌رسند، ولی معلوم نیست علتش HPV است [۱]HPV منفی: تکرار آزمایش ۳ سال بعد؛ HPV مثبت: معمولاً کولپوسکوپی [۲]
LSILتغییرات خفیف که معمولاً عفونت HPV ایجاد کرده است [۱]HPV مثبت: معمولاً کولپوسکوپی؛ HPV منفی: تکرار آزمایش یک سال بعد [۲]
ASC-Hسلول‌هایی که ممکن است تغییرات شدید (HSIL) باشند، ولی قطعی نیست [۱]کولپوسکوپی، هر جوابی که آزمایش HPV داشته باشد [۲]
HSILتغییرات متوسط یا شدید که اگر درمان نشوند، ممکن است در آینده سرطان شوند [۱]کولپوسکوپی؛ یا گاهی درمان مستقیم بدون نمونه‌برداری قبلی [۲]
AGCبرخی سلول‌های غده‌ای طبیعی به نظر نمی‌رسند؛ گاهی نشانه مشکلی در بالاتر، داخل رحم [۱]کولپوسکوپی و نمونه از داخل کانال دهانه رحم؛ از ۳۵ سالگی (یا زودتر اگر خطر دارید) نمونه از داخل رحم هم [۲]
AISتغییر پیشرفته در بافت غده‌ای دهانه رحم که پیش‌سرطان به شمار می‌رود [۱]بررسی مثل AGC؛ درمان با برداشتن بافت [۲]

این نام‌ها از نظام بتسدا برای گزارش پاپ اسمیر آمده‌اند [۸]. برای زنان زیر ۲۵ سال، زنان باردار و کسانی که قبلاً جواب غیرطبیعی یا درمان داشته‌اند، برنامه فرق می‌کند [۲].

پاپ اسمیر نرمال ولی HPV مثبت؛ یعنی چه؟

یعنی یکی از انواع پرخطر HPV در دهانه رحم پیدا شده، ولی سلول‌ها هنوز تغییر قابل‌دیدنی نکرده‌اند. این جواب شایع است و در بیشتر زنان با گذشت زمان HPV منفی می‌شود، چون بدن بیشتر عفونت‌ها را خودش پاک می‌کند [۷]. قدم بعدی به نوع ویروس بستگی دارد:

  • HPV ۱۶ یا ۱۸: کولپوسکوپی توصیه می‌شود، حتی اگر پاپ اسمیر طبیعی باشد؛ چون این دو نوع بیشترین خطر را دارند [۲، ۳].
  • انواع پرخطر دیگر (مثل ۳۱، ۳۳، ۳۵، ۴۵، ۵۲ و ۵۸): اگر پاپ اسمیر طبیعی است، معمولاً آزمایش یک سال بعد تکرار می‌شود [۲]. اگر آزمایشگاه نوع دقیق ویروس را گزارش کرده، پزشک ممکن است بر اساس آن برنامه را دقیق‌تر کند [۳].
  • فقط HPV ۵۶، ۵۹ یا ۶۶: خطر کمتر است و آزمایش HPV یک سال بعد تکرار می‌شود [۳].

اگر در آزمایش یک سال بعد HPV باز هم مثبت بود، معمولاً کولپوسکوپی انجام می‌شود [۲]. در برنامه‌هایی که سازمان جهانی بهداشت توصیه می‌کند، زن HPV مثبت یا مستقیم درمان می‌شود یا اول یک آزمایش تکمیلی (مثل تعیین نوع ویروس، کولپوسکوپی یا پاپ اسمیر) می‌دهد؛ اگر آزمایش تکمیلی طبیعی بود، آزمایش HPV دو سال بعد تکرار می‌شود [۶].

اگر نگرانید ویروس از کجا آمده یا همسرتان هم باید آزمایش بدهد، بخوانید: HPV چیست؟

کولپوسکوپی چیست و درد دارد؟

  1. ۱

    دیدن دهانه رحم از نزدیک

    مثل پاپ اسمیر، پزشک با اسپکولوم واژن را آرام باز می‌کند. بعد محلول رقیق سرکه روی دهانه رحم می‌زند تا بخش‌های غیرطبیعی بهتر دیده شوند و با دستگاهی که نور قوی و ذره‌بین دارد (کولپوسکوپ)، دهانه رحم را از نزدیک نگاه می‌کند. این دستگاه وارد بدن نمی‌شود [۱].

  2. ۲

    نمونه‌برداری

    کولپوسکوپی معمولاً با نمونه‌برداری همراه است: تکه بسیار کوچکی از بخش‌های مشکوک برداشته می‌شود تا زیر میکروسکوپ بررسی شود [۱]. معمولاً ۲ تا ۴ نمونه گرفته می‌شود [۲].

  3. ۳

    بعد از آن

    ممکن است کمی خونریزی یا ترشح داشته باشید و بعضی‌ها دردی شبیه دل‌درد قاعدگی حس می‌کنند [۱].

  4. ۴

    جواب

    جواب نمونه به شکل CIN ۱، ۲ یا ۳ (یا LSIL و HSIL بافتی) گزارش می‌شود؛ معنی آن‌ها در بخش بعد آمده است [۲].

CIN ۱، CIN ۲ و CIN ۳ یعنی چه؟

جواب نمونه‌برداری دهانه رحم
جوابیعنی چه؟معمولاً چه می‌کنند؟
CIN ۱ (LSIL بافتی)تغییرات خفیف؛ معمولاً خودبه‌خود خوب می‌شود [۱]درمان لازم نیست؛ پیگیری با آزمایش یک سال بعد [۱، ۲]
CIN ۲ (HSIL بافتی)تغییرات متوسط؛ گاهی خودبه‌خود خوب می‌شود [۱]معمولاً درمان؛ در زنان زیر ۲۵ سال پیگیری دقیق ترجیح دارد و در زنانی که نگران بارداری‌های آینده‌اند هم قابل‌قبول است (معاینه و آزمایش هر ۶ ماه) [۲]
CIN ۳ (HSIL بافتی)تغییرات شدید؛ هنوز سرطان نیست، ولی اگر درمان نشود ممکن است سرطان شود [۱]همیشه درمان، جز در بارداری که درمان به بعد از زایمان موکول می‌شود [۱، ۲]

CIN ۲ بدون درمان چه می‌شود؟ در مروری بر ۳۶ مطالعه روی بیش از ۳ هزار زن که CIN ۲ داشتند و فقط پیگیری شدند، بعد از ۲ سال از هر ۱۰ زن، حدود ۵ نفر خوب شدند، حدود ۳ نفر همان‌طور ماندند و حدود ۲ نفر بدتر شدند [۴]. در زنان زیر ۳۰ سال، حدود ۶ نفر از هر ۱۰ نفر خوب شدند و حدود ۱ نفر بدتر شد [۴]. برای همین، در زنان جوانی که می‌توانند منظم برای پیگیری بیایند، پیگیری دقیق به‌جای درمان فوری گزینه‌ای منطقی است [۲، ۴].

درمان پیش‌سرطان: LEEP، کونیزاسیون و روش‌های دیگر

درمان پیش‌سرطان کاری ساده و مؤثر است و از سرطان دهانه رحم پیشگیری می‌کند [۷]. روش‌ها [۱، ۷]:

  • LEEP (برداشتن با حلقه برقی): بافت غیرطبیعی با حلقه سیمی نازکی که جریان برق از آن می‌گذرد برداشته می‌شود. معمولاً در مطب و با بی‌حسی موضعی انجام می‌شود و چند دقیقه طول می‌کشد [۱].
  • کونیزاسیون با تیغ جراحی: برداشتن بافت با تیغ، در بیمارستان و با بیهوشی عمومی [۱].
  • از بین بردن سلول‌ها با سرما یا گرما: با وسیله‌ای سرد (کرایوتراپی) یا گرم، سلول‌های غیرطبیعی از بین می‌روند [۱، ۷].
  • لیزر: برای برداشتن یا از بین بردن بافت غیرطبیعی [۱].

بعد از درمان، اولین آزمایش HPV حدود ۶ ماه بعد انجام می‌شود (سازمان جهانی بهداشت: ۱۲ ماه بعد) [۲، ۶]. بعد آزمایش هر سال تکرار می‌شود تا سه بار پشت سر هم منفی شود؛ از آن به بعد هر ۳ سال، دست‌کم تا ۲۵ سال [۲].

درمان بر بارداری اثر دارد؟

بیشتر زنانی که برای پیش‌سرطان درمان شده‌اند، بعدها زایمان به‌موقع دارند [۵]. اما درمان به‌ندرت دهانه رحم را ضعیف‌تر می‌کند و ممکن است احتمال زایمان زودرس یا سقط را بیشتر کند [۱]. در مروری بر ۶۹ مطالعه [۵]:

  • زایمان زودرس در زنان درمان‌شده نزدیک به دو برابر زنان درمان‌نشده بود؛ با این حال، از هر ۱۰ زن درمان‌شده، حدود ۹ نفر زایمان زودرس نداشتند.
  • خطر در روش‌هایی که بافت را برمی‌دارند (مثل LEEP و کونیزاسیون) بیشتر از روش‌هایی بود که سلول‌ها را از بین می‌برند؛ هرچه بافت برداشته‌شده عمیق‌تر بود یا درمان تکرار شده بود، خطر بیشتر بود.
  • بیشتر این مطالعه‌ها کیفیت پایینی داشتند و نتایج باید با احتیاط تفسیر شود.

اگر می‌خواهید در آینده باردار شوید، پیش از درمان با پزشک صحبت کنید؛ برای CIN ۲ گاهی پیگیری به‌جای درمان فوری انتخاب می‌شود [۲]. اگر بعد از درمان باردار شدید، به پزشک خود بگویید که این درمان را داشته‌اید.

کی باید با پزشک تماس بگیرم؟

کمی خونریزی، ترشح و دردی شبیه دل‌درد قاعدگی بعد از نمونه‌برداری یا درمان طبیعی است [۱]. اما در این موارد زود به پزشک مراجعه کنید [۶]:

  • تب، یا ترشح بدبو از واژن
  • درد شدید زیر شکم، بیشتر از درد معمول قاعدگی
  • خونریزی شدید، به‌ویژه همراه لخته

اگر خونریزی شدید همراه سرگیجه، ضعف شدید یا بی‌حالی است، فوراً با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید [۶].

و از همه مهم‌تر: پیگیری را عقب نیندازید. پیش‌سرطان سال‌ها فرصت درمان می‌دهد، ولی فقط اگر آزمایش‌های بعدی به‌موقع انجام شود [۷].

پرسش‌های متداول

جواب پاپ اسمیرم ASCUS است و HPV مثبت؛ حتماً باید کولپوسکوپی کنم؟

معمولاً بله؛ این ترکیب کولپوسکوپی لازم دارد [۲]. اما اگر در حدود ۵ سال گذشته آزمایش HPV یا آزمایش همزمان شما منفی بوده، خطر کمتر است و بیشتر وقت‌ها تکرار آزمایش بعد از یک سال کافی است [۲]. جواب‌های قبلی خود را به پزشک نشان دهید.

CIN ۳ یعنی سرطان دارم؟

نه. CIN ۳ تغییرات شدید است ولی هنوز سرطان نیست؛ اگر درمان نشود ممکن است سرطان شود، برای همین درمان می‌شود [۱]. درمان آن معمولاً با LEEP یا روش‌های مشابه و سرپایی است [۱، ۲].

زیر ۲۵ سال هستم و جواب پاپ اسمیرم LSIL است؛ چه کنم؟

در زنان زیر ۲۵ سال، عفونت HPV و تغییرات خفیف بیشتر خودبه‌خود خوب می‌شوند [۲]. معمولاً پاپ اسمیر یک سال و دو سال بعد تکرار می‌شود؛ کولپوسکوپی فقط وقتی لازم است که تغییرات شدیدتر شود یا بعد از دو سال باقی بماند [۲].

باردارم و جواب پاپ اسمیرم غیرطبیعی است؛ چه می‌شود؟

بررسی‌ها با همان معیارهای زنان غیرباردار انجام می‌شود و کولپوسکوپی در بارداری ممکن است [۲]. اما برخی کارها، مثل نمونه‌برداری از داخل کانال دهانه رحم، در بارداری انجام نمی‌شود و درمان CIN ۲ یا ۳ معمولاً به بعد از زایمان موکول می‌شود [۲]. پزشک درباره زمان هر کار با شما صحبت می‌کند [۱].

بعد از درمان، HPV برمی‌گردد؟

درمان سلول‌های غیرطبیعی را برمی‌دارد، ولی خطر کمی باقی می‌ماند؛ برای همین بعد از درمان، آزمایش HPV منظم تا سال‌ها ادامه دارد [۲]. اگر آزمایش‌های بعدی منفی باشند، فاصله آزمایش‌ها بیشتر می‌شود، ولی آزمایش هر ۳ سال تا دست‌کم ۲۵ سال ادامه دارد [۲].

ویژه پزشکان

مدیریت خطرمحور (ویژه پزشکان)

ویژه پزشکانآستانه‌های ASCCP ‏۲۰۱۹.
ویژه پزشکان

آستانه‌های ASCCP ‏۲۰۱۹. خطر فوری CIN3+‎ ‏۴٪ یا بیشتر: کولپوسکوپی؛ درمان سریع (excision بدون بیوپسی) در زنان غیرباردار ۲۵ سال و بالاتر در خطر فوری ۶۰٪ یا بیشتر ترجیحی و در ۲۵ تا ۶۰٪ قابل‌قبول؛ خطر فوری کمتر از ۴٪: بازگشت بر اساس خطر ۵ ساله، یک سال (۰٫۵۵٪ یا بیشتر)، ۳ سال (۰٫۱۵ تا کمتر از ۰٫۵۵٪) یا ۵ سال (کمتر از ۰٫۱۵٪) [۲]. خطرهای فوری CIN3+‎ در داده‌های KPNC: HPV+/NILM ‏۲٫۱٪ (تکرار یک‌ساله)؛ HPV-/LSIL ‏۱٫۱٪ (یک سال)؛ HPV-/ASC-US با خطر ۵ ساله ۰٫۴۰٪ (۳ سال)؛ HPV+/ASC-US ‏۴٫۲٪ (کولپوسکوپی)؛ HPV+/ASC-H ‏۲۶٪ (HPV-/ASC-H ‏۳٫۴٪ ولی خطر سرطان ۰٫۶۹٪؛ کولپوسکوپی صرف‌نظر از HPV)؛ HPV+/HSIL ‏۴۹٪ (CIN2+‎ ‏۷۷٪)؛ HSIL با HPV16 مثبت ۶۰٪ (درمان سریع ترجیحی، همچنین HSIL با HPV مثبت در افرادی که هرگز یا به‌ندرت غربالگری شده‌اند) [۲]. HPV16/18 مثبت حتی با سیتولوژی منفی: کولپوسکوپی. پس از آزمون منفی HPV یا هم‌آزمایی در حدود ۵ سال اخیر، HPV+‎ ASC-US/LSIL تازه: پیگیری یک‌ساله به‌جای کولپوسکوپی [۲].

ژنوتیپ‌گیری گسترده (Enduring Guidelines ‏۲۰۲۵، آزمون Onclarity). HPV16 و ۱۸: کولپوسکوپی؛ ۴۵، ۳۳/۵۸، ۳۱، ۵۲، ۳۵/۳۹/۶۸ یا ۵۱ بدون ۱۶/۱۸: تریاژ با سیتولوژی یا dual stain؛ فقط ۵۶/۵۹/۶۶ در غربالگری اولیه HPV: تکرار HPV در یک سال؛ در هم‌آزمایی با ۵۶/۵۹/۶۶: NILM، ASC-US و LSIL بازگشت یک‌ساله، ASC-H، AGC، HSIL یا کارسینوم کولپوسکوپی. در حضور سیتولوژی یا بافت‌شناسی پرخطر قبلی یا پیگیری پس از درمان CIN2+‎، طبق رهنمود ۲۰۱۹ [۳].

AGC/AIS. کولپوسکوپی و نمونه‌برداری اندوسرویکال صرف‌نظر از HPV (جز در بارداری)؛ نمونه‌برداری اندومتر در ۳۵ سال و بالاتر و در زیر ۳۵ سال با خطر (خونریزی غیرطبیعی، عدم تخمک‌گذاری مزمن، چاقی)؛ AIS: excision [۲].

بافت‌شناسی و درمان. CIN1: پیگیری ترجیحی؛ درمان در CIN1 پایدار ۲ سال یا بیشتر قابل‌قبول. CIN3: همیشه درمان (جز بارداری). CIN2: درمان؛ پیگیری با کولپوسکوپی و آزمون HPV هر ۶ ماه در نگرانی از بارداری آینده قابل‌قبول؛ زیر ۲۵ سال پیگیری ترجیحی. excision بر ablation ترجیح دارد (در آمریکا)؛ درمان‌های غیرجراحی (موضعی، واکسن درمانی) خارج از کارآزمایی غیرقابل‌قبول و هیسترکتومی به‌عنوان درمان اولیه HSIL غیرقابل‌قبول. زیر ۲۵ سال با LSIL یا ASC-US HPV+‎: سیتولوژی در ۱ و ۲ سال. بارداری: همان آستانه‌ها؛ ECC، بیوپسی اندومتر و درمان بدون بیوپسی غیرقابل‌قبول؛ درمان CIN2/3 توصیه نمی‌شود؛ کولپوسکوپی پس از زایمان نه زودتر از ۴ هفته. پس از درمان HSIL: آزمون HPV در ۶ ماه، سپس سالانه تا ۳ آزمون منفی متوالی، سپس هر ۳ سال دست‌کم ۲۵ سال، حتی پس از ۶۵ سالگی [۲]. WHO ‏۲۰۲۱: HPV مثبت با تریاژ منفی، تکرار HPV در ۲۴ ماه؛ پس از درمان CIN2/3 یا AIS، آزمون HPV در ۱۲ ماه [۶].

سیر طبیعی CIN2 (Tainio، BMJ ‏۲۰۱۸؛ ۳۶ مطالعه، ۳۱۶۰ زن). در ۲۴ ماه: پسرفت ۵۰٪ (۴۳ تا ۵۷)، پایداری ۳۲٪ (۲۳ تا ۴۲)، پیشرفت ۱۸٪ (۱۱ تا ۲۷)؛ زیر ۳۰ سال (۱۰۶۹ زن): ۶۰٪، ۲۳٪ و ۱۱٪؛ عدم پایبندی به پیگیری حدود ۱۰٪ [۴].

پیامدهای مامایی (Kyrgiou، Cochrane ‏۲۰۱۷؛ ۶۹ مطالعه). زایمان زودرس کمتر از ۳۷ هفته ۱۰٫۷٪ در برابر ۵٫۴٪ (RR ‏۱٫۷۵؛ ۱٫۵۷ تا ۱٫۹۶)؛ excision ‏RR ‏۱٫۸۷ و ablation ‏RR ‏۱٫۳۵؛ CKC ‏RR ‏۲٫۷۰، LLETZ ‏RR ‏۱٫۵۸؛ درمان تکراری RR ‏۳٫۷۸؛ با عمق مخروط ۲۰ میلی‌متر یا بیشتر RR ‏۴٫۹۱؛ شواهد با کیفیت پایین یا بسیار پایین [۵].

انواع سرطان مرتبط

منابع علمی

۸ منبع
نمایش همه منابعبستن فهرست منابع

شماره‌های داخل متن، مانند [۱]، به این منابع اشاره دارند. منابعی که دکمه «خلاصه و ترجمه فارسی» دارند، در کتابخانه شواهد علمی خلاصه و ترجمه شده‌اند.

  1. ۱
    HPV and Pap Test Results: Next Steps after an Abnormal Cervical Cancer Screening TestNational Cancer Institute · cancer.gov · 2024
  2. ۲
    2019 ASCCP Risk-Based Management Consensus Guidelines for Abnormal Cervical Cancer Screening Tests and Cancer PrecursorsPerkins RB, Guido RS, Castle PE, et al · J Low Genit Tract Dis · 2020;24:102-131
  3. ۳
    Applying Results of Extended Genotyping to Management of Positive Cervicovaginal Human Papillomavirus Test Results: Enduring GuidelinesMassad LS, Clarke MA, Perkins RB, et al · J Low Genit Tract Dis · 2025;29:134-143
    DOIPubMed بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳ ۴ ۵
  4. ۴
    Clinical course of untreated cervical intraepithelial neoplasia grade 2 under active surveillance: systematic review and meta-analysisTainio K, Athanasiou A, Tikkinen KAO, et al · BMJ · 2018;360:k499
    DOIPubMed بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳ ۴ ۵
  5. ۵
    Obstetric outcomes after conservative treatment for cervical intraepithelial lesions and early invasive diseaseKyrgiou M, Athanasiou A, Kalliala IEJ, et al · Cochrane Database Syst Rev · 2017;11:CD012847
    DOIPubMed بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳ ۴
  6. ۶
    WHO guideline for screening and treatment of cervical pre-cancer lesions for cervical cancer prevention, second editionWorld Health Organization · who.int · 2021
    منبع بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳ ۴ ۵
  7. ۷
    Cervical cancer (fact sheet)World Health Organization · who.int · 2026
    منبع بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳ ۴ ۵ ۶ ۷ ۸
  8. ۸
    The Pap test and Bethesda 2014Nayar R, Wilbur DC · Cancer Cytopathol · 2015;123:271-81
    DOIPubMed بازگشت به متن: ۱ ۲

این مطلب بر پایه منابع علمی معتبر تهیه شده و آخرین بار در ۶ آبان ۱۴۰۵ به‌روزرسانی شده است. محتوای این وب‌سایت صرفاً جنبه آموزشی و اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین مشاوره، تشخیص یا درمان توسط پزشک متخصص نیست. برای هر تصمیم درمانی با پزشک معالج خود مشورت کنید.