بله. واکسن HPV جلوی عفونت با انواع پرخطر این ویروس را می‌گیرد؛ ویروسی که تقریباً همه سرطان‌های دهانه رحم و بخشی از سرطان‌های ته حلق، مقعد و اندام تناسلی را ایجاد می‌کند [۱، ۲]. در سوئد، دختران و زنانی که پیش از ۱۷ سالگی واکسن زده بودند، از هر ۱۰ مورد سرطان دهانه رحم حدود ۹ مورد کمتر داشتند [۳]؛ در اسکاتلند، در زنانی که در ۱۲ یا ۱۳ سالگی واکسن زده بودند، هیچ موردی دیده نشد [۴]. سازمان جهانی بهداشت بهترین زمان را ۹ تا ۱۴ سالگی، پیش از شروع رابطه جنسی، می‌داند و می‌گوید تا ۲۰ سالگی یک یا دو دوز کافی است [۱].
نکات کلیدی
- HPV علت تقریباً همه سرطان‌های دهانه رحم است و بخشی از سرطان‌های ته حلق، مقعد، آلت تناسلی، واژن و فرج را هم ایجاد می‌کند [۱، ۲].
- واکسن خطر سرطان را بسیار کم می‌کند، به‌ویژه اگر در نوجوانی زده شود [۳، ۴، ۵].
- بهترین سن ۹ تا ۱۴ سالگی است، برای دختران و پسران؛ تا ۲۰ سالگی یک یا دو دوز کافی است [۱، ۷].
- واکسن بی‌خطر است: عارضه شایع آن درد و قرمزی جای تزریق است و عوارض جدی در واکسن‌زده‌ها بیشتر از دیگران نبود [۱، ۶].
- واکسن جای آزمایش را نمی‌گیرد: زنانی که واکسن زده‌اند هم باید آزمایش دهانه رحم بدهند [۱، ۱۱].
HPV چیست و چه سرطان‌هایی ایجاد می‌کند؟
HPV (ویروس پاپیلومای انسانی) ویروسی بسیار شایع است که از راه تماس جنسی منتقل می‌شود. تقریباً هر کسی که رابطه جنسی دارد، در چند ماه تا چند سال اول به آن آلوده می‌شود [۲]. در بیشتر افراد، بدن ظرف یکی دو سال ویروس را پاک می‌کند و مشکلی پیش نمی‌آید [۲]. خودِ سرطان مسری نیست؛ آنچه منتقل می‌شود ویروس است (آیا سرطان مسری است؟).
اما اگر یکی از انواع پرخطر، به‌ویژه HPV ۱۶ و ۱۸، سال‌ها در بدن بماند، می‌تواند سلول‌ها را تغییر دهد. رسیدن از عفونت به سرطان ممکن است حدود ۲۰ سال طول بکشد [۲]. HPV هم در زنان و هم در مردان سرطان ایجاد می‌کند [۱، ۲]:
- تقریباً همه سرطان‌های دهانه رحم
- بیشتر سرطان‌های مقعد
- بخشی از سرطان‌های ته حلق (لوزه و ته زبان)، آلت تناسلی، واژن و فرج
در جهان، هر سال حدود ۷۰۰ هزار سرطان از HPV ایجاد می‌شود [۱۲].
واکسن HPV چقدر از سرطان پیشگیری می‌کند؟
نخستین واکسن HPV در سال ۲۰۰۶ آمد [۱]. حالا سال‌هاست که در بسیاری از کشورها به نوجوانان زده می‌شود؛ برای همین اثر آن بر خودِ سرطان هم دیده شده است:
- سوئد: در مطالعه‌ای روی بیش از یک و نیم میلیون دختر و زن، کسانی که پیش از ۱۷ سالگی واکسن زده بودند، از هر ۱۰ مورد سرطان دهانه رحم حدود ۹ مورد کمتر داشتند [۳].
- اسکاتلند: در زنانی که در ۱۲ یا ۱۳ سالگی واکسن زده بودند، هیچ مورد سرطان دهانه رحم پیدا نشد؛ حتی در کسانی که فقط یک یا دو دوز گرفته بودند [۴].
- انگلستان: دخترانی که در ۱۲ تا ۱۳ سالگی واکسن زده بودند، نزدیک به ۹ مورد از هر ۱۰ مورد سرطان دهانه رحم را نگرفتند [۵].
هرچه واکسن زودتر زده شود، اثرش بیشتر است [۳، ۵]. واکسن برای پیشگیری است، نه درمان؛ برای همین بهتر است پیش از شروع رابطه جنسی و تماس با ویروس زده شود [۱].
| گروه | توصیه |
|---|---|
| دختران ۹ تا ۱۴ ساله | مهم‌ترین گروه؛ یک یا دو دوز [۱] |
| دختران و زنان ۱۵ تا ۲۰ ساله | یک یا دو دوز [۱] |
| زنان ۲۱ سال به بالا | دو دوز با فاصله دست‌کم ۶ ماه [۱] |
| پسران و مردان جوان | در بسیاری از کشورها واکسن می‌زنند؛ واکسن در آن‌ها هم مؤثر است [۱، ۹] |
| افراد با ضعف ایمنی (مثلاً HIV) | دست‌کم دو دوز و در صورت امکان سه دوز [۱] |
سازمان جهانی بهداشت می‌گوید یک دوز را می‌توان به‌جای دو دوز زد، هرچند این روش هنوز در برگه رسمی واکسن نیامده است [۱]. برنامه دقیق را با پزشک هماهنگ کنید.
آیا واکسن HPV بی‌خطر است؟
بله. از سال ۲۰۰۶ بیش از ۵۰۰ میلیون دوز واکسن HPV در جهان زده شده است. بررسی‌های مداوم سازمان جهانی بهداشت جز موارد بسیار نادر حساسیت شدید، مشکل ایمنی جدی‌ای پیدا نکرده است [۱]. در مرور همه مطالعه‌های بزرگ، عوارض جدی در واکسن‌زده‌ها بیشتر از گروه مقایسه نبود [۶].
- واکسن ویروس زنده یا DNA ویروس ندارد و نمی‌تواند HPV منتقل کند [۱].
- شایع‌ترین عارضه درد، قرمزی یا تورم جای تزریق است که زود خوب می‌شود [۱].
- گاهی نوجوانان بعد از تزریق غش می‌کنند؛ برای همین بهتر است ۱۵ دقیقه نشسته بمانند [۱].
- واکسن با ناباروری، بیماری‌های خودایمنی یا سندرم گیلن‌باره ارتباطی نداشته است [۱].
- در بارداری زده نمی‌شود؛ اما اگر کسی ندانسته در بارداری زده باشد، دلیلی برای پایان دادن به بارداری نیست. شیردهی مانع زدن واکسن نیست [۱].
واکسن از همه انواع پرخطر HPV محافظت نمی‌کند و بسیاری از زنان پیش از واکسن با ویروس تماس داشته‌اند. برای همین زنانی که واکسن زده‌اند هم باید طبق برنامه آزمایش HPV یا پاپ‌اسمیر بدهند [۱، ۱۱]. ببینید از چه سنی و هر چند وقت: غربالگری سرطان.
چه کنم؟ یک کار مهم: نوجوان خود را به‌موقع واکسن بزنید
- ۱
اگر فرزند ۹ تا ۱۴ ساله دارید
درباره واکسن HPV برای دختر یا پسر خود با پزشک خانواده یا متخصص کودکان صحبت کنید. بهترین زمان، پیش از شروع رابطه جنسی است [۱].
- ۲
اگر ۱۵ تا ۲۶ ساله هستید و واکسن نزده‌اید
- ۳
اگر زن هستید، آزمایش دهانه رحم را فراموش نکنید
چه واکسن زده باشید چه نه، آزمایش HPV یا پاپ‌اسمیر را به‌موقع انجام دهید [۱۱]. برنامه را در غربالگری سرطان ببینید.
پرسش‌های متداول
واکسن HPV را تا چند سالگی می‌شود زد؟
آیا پسرها هم باید واکسن HPV بزنند؟
یک دوز کافی است یا باید دو یا سه دوز زد؟
آیا واکسن HPV باعث ناباروری می‌شود؟
اگر قبلاً HPV گرفته‌ام یا آزمایشم مثبت است، واکسن فایده دارد؟
جزئیات شواهد (ویژه پزشکان)
ویژه پزشکان
اثر جمعیتی بر سرطان مهاجم. سوئد (Lei، NEJM ۲۰۲۰): ۱٬۶۷۲٬۹۸۳ دختر و زن ۱۰ تا ۳۰ ساله، ۲۰۰۶ تا ۲۰۱۷، واکسن چهارظرفیتی؛ ۱۹ مورد سرطان در واکسینه‌ها در برابر ۵۳۸ مورد؛ IRR با تعدیل کامل ۰٫۳۷ (۰٫۲۱ تا ۰٫۵۷)، در واکسیناسیون پیش از ۱۷ سالگی ۰٫۱۲ (۰٫۰۰ تا ۰٫۳۴) و در ۱۷ تا ۳۰ سالگی ۰٫۴۷ (۰٫۲۷ تا ۰٫۷۵) [۳]. انگلستان (Falcaro، Lancet ۲۰۲۱): کاهش نسبی سرطان دهانه رحم ۸۷٪ (۷۲ تا ۹۴) در گروه پیشنهاد واکسن در ۱۲ تا ۱۳ سالگی، ۶۲٪ در ۱۴ تا ۱۶ و ۳۴٪ در ۱۶ تا ۱۸ سالگی؛ کاهش CIN3 به ترتیب ۹۷٪، ۷۵٪ و ۳۹٪ [۵]. اسکاتلند (Palmer، JNCI ۲۰۲۴، واکسن دوظرفیتی): هیچ سرطان مهاجمی در واکسینه‌شدگان ۱۲ تا ۱۳ ساله، صرف‌نظر از تعداد دوز؛ در ۱۴ تا ۲۲ سالگی با ۳ دوز، بروز ۳٫۲ در برابر ۸٫۴ در ۱۰۰ هزار سال-نفر در واکسینه‌نشده‌ها [۴].
کارآزمایی‌ها. مرور کاکرین (۲۶ کارآزمایی، ۷۳٬۴۲۸ نفر): در زنان ۱۵ تا ۲۶ ساله HPV منفی، CIN2+ مرتبط با HPV ۱۶/۱۸ از ۱۶۴ به ۲ در ۱۰٬۰۰۰ (RR ۰٫۰۱) کاهش یافت؛ عوارض جدی مشابه کنترل (RR ۰٫۹۸؛ ۰٫۹۲ تا ۱٫۰۵)؛ سقط RR ۰٫۸۸؛ در زنان ۲۴ تا ۴۵ ساله بدون انتخاب بر اساس DNA ویروس، CIN2+ کلی تفاوتی نداشت (RR ۱٫۰۴) [۶]. در مردان ۱۶ تا ۲۶ ساله، اثربخشی واکسن چهارظرفیتی بر ضایعات تناسلی خارجی مرتبط با انواع واکسن در جمعیت per-protocol ۹۰٫۴٪ بود [۹]. در NHANES ۲۰۱۱ تا ۲۰۱۴ (۱۸ تا ۳۳ ساله‌ها)، شیوع عفونت دهانی HPV ۱۶/۱۸/۶/۱۱ در واکسینه‌ها ۰٫۱۱٪ در برابر ۱٫۶۱٪ بود (کاهش تعدیل‌شده ۸۸٫۲٪) [۱۰].
تک‌دوز. KEN SHE (زنان کنیایی ۱۵ تا ۲۰ ساله): اثربخشی تک‌دوز علیه عفونت پایدار HPV ۱۶/۱۸ برای واکسن ۹ظرفیتی و دوظرفیتی ۹۷٫۵٪ [۸]. ESCUDDO (کاستاریکا، ۲۰٬۳۳۰ دختر ۱۲ تا ۱۶ ساله، تصادفی): یک دوز واکسن دوظرفیتی یا ۹ظرفیتی در پیشگیری از عفونت پایدار HPV ۱۶/۱۸ نسبت به دو دوز غیرفروتر بود؛ اثربخشی در هر چهار گروه دست‌کم ۹۷٪ [۷].
برنامه دوز (WHO ۲۰۲۲). ۹ تا ۲۰ سال: یک یا دو دوز (تک‌دوز به‌صورت off-label)؛ ۲۱ سال به بالا: دو دوز با فاصله دست‌کم ۶ ماه؛ نقص ایمنی یا HIV: دست‌کم دو دوز و در صورت امکان سه دوز. در بارداری توصیه نمی‌شود و شیردهی منع آن نیست؛ برای پیشگیری از سنکوپ ۱۵ دقیقه پایش در حالت نشسته. آزمایش HPV یا HIV پیش از واکسن لازم نیست [۱]. غربالگری دهانه رحم در واکسینه‌شدگان با همان برنامه ادامه می‌یابد [۱، ۱۱].
شواهد علمی
شواهد علمی
۳ موردواکسیناسیون HPV و خطر سرطان مهاجم دهانه رحم
اثرات برنامه ملی واکسیناسیون HPV در انگلستان بر بروز سرطان دهانه رحم و نئوپلازی داخل‌اپیتلیال دهانه رحم درجه ۳: یک مطالعه مشاهده‌ای مبتنی بر ثبت
اثربخشی واکسیناسیون تک‌دوزی HPV در زنان جوان آفریقایی
انواع سرطان مرتبط
منابع علمی
۱۲ منبعنمایش همه منابع، ۵ مورد با خلاصه و ترجمه فارسیبستن فهرست منابع
شماره‌های داخل متن، مانند [۱]، به این منابع اشاره دارند. منابعی که دکمه «خلاصه و ترجمه فارسی» دارند، در کتابخانه شواهد علمی خلاصه و ترجمه شده‌اند.
- ۱
- ۲
- ۳
- ۴
- ۵
- ۶
- ۷
- ۸Efficacy of single-dose HPV vaccination among young African women
- ۹
- ۱۰
- ۱۱
- ۱۲Global burden of cancer attributable to infections in 2018: a worldwide incidence analysis
این مطلب بر پایه منابع علمی معتبر تهیه شده و آخرین بار در ۶ آبان ۱۴۰۵ به‌روزرسانی شده است. محتوای این وب‌سایت صرفاً جنبه آموزشی و اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین مشاوره، تشخیص یا درمان توسط پزشک متخصص نیست. برای هر تصمیم درمانی با پزشک معالج خود مشورت کنید.
این برگه از سایت چاپ شده است؛ نسخه کامل و به‌روز: https://drdabiri.com/questions/hpv-vaccine/