HPV (ویروس پاپیلومای انسانی) گروهی از ویروسهای بسیار شایع است که از راه رابطه جنسی و تماس نزدیک پوست با پوست منتقل میشود؛ تقریباً هر کسی که رابطه جنسی دارد، زمانی به آن دچار میشود [۱، ۲]. در بیشتر افراد، یعنی از هر ۱۰ نفر ۹ نفر، بدن ظرف یکی دو سال ویروس را مهار میکند و مشکلی پیش نمیآید [۱]. فقط اگر یکی از انواع پرخطر، بهویژه HPV ۱۶ و ۱۸، سالها در بدن بماند، ممکن است آرامآرام به پیشسرطان و بعد سرطان دهانه رحم، گلو، مقعد یا اندام تناسلی برسد؛ همین راه طولانی فرصت پیشگیری با واکسن و آزمایش منظم است [۱، ۲].
نکات کلیدی
- HPV بسیار شایع است: بیش از ۲۰۰ نوع دارد و تقریباً هر کسی که رابطه جنسی دارد، در طول زندگی به آن دچار میشود [۱، ۲].
- بیشتر عفونتها خودبهخود از بین میروند: از هر ۱۰ نفر، ۹ نفر ظرف یکی دو سال [۱].
- فقط برخی انواع پرخطرند. HPV ۱۶ و ۱۸ از همه مهمترند و حدود ۷ مورد از هر ۱۰ سرطان دهانه رحم را ایجاد میکنند [۲، ۵].
- راه رسیدن به سرطان طولانی است: در دهانه رحم معمولاً ۱۵ تا ۲۰ سال [۱۲]؛ در این فاصله، آزمایش منظم پیشسرطان را پیدا میکند تا درمان شود.
- برای خودِ ویروس دارویی نیست، ولی زگیل و پیشسرطان درمان دارند [۳، ۱۲]. واکسن، آزمایش منظم دهانه رحم و نکشیدن سیگار بهترین راههای محافظتاند [۱].
HPV چیست و چطور منتقل میشود؟
HPV (اچپیوی، یا ویروس پاپیلومای انسانی) نام گروهی از بیش از ۲۰۰ ویروس خویشاوند است [۱، ۲]. حدود ۴۰ نوع آن میتوانند به ناحیه تناسلی، دهان و گلو منتقل شوند [۸]. HPV شایعترین عفونتی است که از راه رابطه جنسی منتقل میشود [۳]؛ تقریباً هر کسی که رابطه جنسی دارد، در زمانی از زندگی به آن دچار میشود [۱]. پس داشتن HPV چیز نادری نیست.
ویروس از راه هر تماس نزدیک پوست با پوست در رابطه جنسی منتقل میشود: رابطه واژینال، مقعدی و دهانی [۲، ۳]. کسی که ویروس دارد معمولاً هیچ علامتی ندارد و ممکن است بیآنکه بداند آن را منتقل کند [۳]. کاندوم احتمال انتقال را کم میکند، ولی کاملاً جلوی آن را نمیگیرد، چون ویروس ممکن است در پوستی باشد که کاندوم نمیپوشاند [۲، ۳].
HPV بیصداست و ممکن است سالها بعد در آزمایش پیدا شود؛ برای همین معمولاً نمیتوان فهمید کی و از چه کسی منتقل شده است [۳، ۶]. خودِ سرطان مسری نیست؛ آنچه منتقل میشود ویروس است (آیا سرطان مسری است؟).
آیا HPV خطرناک است؟ انواع کمخطر و پرخطر
بیشتر انواع HPV هیچ مشکلی ایجاد نمیکنند [۳]. پزشکان انواع آن را دو دسته میکنند [۲]:
- انواع کمخطر بهندرت سرطان ایجاد میکنند. برخی از آنها، بهویژه HPV ۶ و ۱۱، زگیل تناسلی میدهند [۲، ۱۰]. انواعی که زگیل میدهند با انواع سرطانزا فرق دارند [۱۰].
- انواع پرخطر میتوانند در صورت ماندن طولانی سرطان ایجاد کنند؛ از جمله HPV ۱۶، ۱۸، ۳۱، ۳۳، ۳۵، ۳۹، ۴۵، ۵۱، ۵۲، ۵۶، ۵۸ و ۵۹ [۲].
خطر همه انواع پرخطر هم یکسان نیست. در مطالعهای بزرگ روی بیش از ۱۱ هزار زن ۳۰ تا ۶۵ ساله، احتمال رسیدن به پیشسرطان شدید (یا سرطان) ظرف ۷ سال برای هر نوع اینطور بود [۴]:
| نوع HPV | خطر | توضیح |
|---|---|---|
| HPV ۱۶ | بیشترین | از هر ۵ زن با این نوع، حدود ۱ نفر ظرف ۷ سال به پیشسرطان شدید یا سرطان رسید؛ بقیه نه [۴] |
| HPV ۱۸ و ۴۵ | زیاد | بیش از ۱ نفر از هر ۲۰ زن ظرف ۷ سال [۴]؛ این دو همراه HPV ۱۶ بیشتر نوعی از سرطان دهانه رحم را ایجاد میکنند که از غدههای دهانه رحم شروع میشود [۵] |
| HPV ۳۱، ۳۳، ۳۵، ۵۲ و ۵۸ | متوسط | بیش از ۱ نفر از هر ۲۰ زن ظرف ۷ سال، ولی کمتر از HPV ۱۶ [۴] |
| HPV ۳۹، ۵۱، ۵۶، ۵۹ و ۶۸ | کمتر | کمتر از ۱ نفر از هر ۲۰ زن ظرف ۷ سال [۴] |
| HPV ۶ و ۱۱ | کمخطر | عامل حدود ۹ مورد از هر ۱۰ زگیل تناسلی؛ سرطان ایجاد نمیکنند [۱۰] |
این اعداد درباره زنانی است که آزمایش HPV آنها مثبت شده بود. در همین مطالعه، بیشتر عفونتها خودبهخود از بین رفتند و آنچه خطر را بالا میبرد، ماندن طولانی ویروس بود [۴].
جواب آزمایشم HPV ۱۶، ۱۸ یا ۵۲ مثبت است؛ یعنی چه؟
HPV مثبت یعنی ویروس در نمونه دهانه رحم پیدا شده است؛ به این معنی نیست که سرطان دارید. بیشتر کسانی که HPV دارند هرگز سرطان نمیگیرند [۱].
- HPV ۱۶ یا ۱۸: پرخطرترین انواعاند و با هم حدود ۷ مورد از هر ۱۰ سرطان دهانه رحم را ایجاد میکنند [۵]. برای همین، با مثبت شدن این دو نوع پیگیری زودتر و دقیقتری لازم است [۴].
- HPV ۵۲ (و ۵۸، ۳۱، ۳۳ و ۳۵): اینها هم پرخطرند، ولی خطرشان از HPV ۱۶ کمتر است [۴]. در مطالعهای جهانی روی بیش از ۱۰ هزار سرطان دهانه رحم، HPV ۵۲ و ۵۸ همراه ۱۶، ۱۸، ۳۱، ۳۳، ۳۵ و ۴۵ هشت نوعی بودند که از هر ۱۰ سرطانِ دارای HPV، حدود ۹ مورد را ایجاد کرده بودند [۵].
قدم بعدی به جواب پاپ اسمیر، نوع ویروس و آزمایشهای قبلی شما بستگی دارد: گاهی فقط تکرار آزمایش بعد از یک سال، گاهی نگاه دقیق به دهانه رحم با کولپوسکوپی. توضیح کامل هر جواب را در پاپ اسمیر غیرطبیعی یا HPV مثبت بخوانید.
HPV خوب میشود؟ («HPV داشتم، خوب شدم»)
بله، در بیشتر افراد. دستگاه ایمنی بدن معمولاً ظرف یکی دو سال ویروس را مهار میکند؛ این برای از هر ۱۰ نفر، ۹ نفر اتفاق میافتد [۱]. در همان مطالعه بزرگ، از هر ۱۰ عفونت پرخطری که به پیشسرطان نرسید، ۸ عفونت ظرف ۳ سال دیگر در آزمایش دیده نشد [۴]. در مردان، نیمی از عفونتهای تناسلی در کمتر از ۸ ماه و نیمی از عفونتهای HPV ۱۶ در حدود یک سال از بین رفت [۷].
منفی شدن آزمایش یعنی ویروس دیگر پیدا نمیشود. پژوهشگران امروز میگویند این بیشتر نشانه این است که بدن ویروس را مهار کرده، نه لزوماً اینکه ویروس کاملاً از بدن رفته باشد؛ گاهی ویروسی قدیمی سالها بعد دوباره در آزمایش دیده میشود [۶]. پس اگر HPV شما منفی شده، خبر خوبی است؛ آزمایش منظم دهانه رحم را هم طبق برنامه ادامه دهید [۱۲].
دو چیز احتمال ماندن ویروس را بیشتر میکند: سیگار و ضعف دستگاه ایمنی، مثلاً HIV یا داروهایی که ایمنی را کم میکنند [۱، ۲]. نکشیدن سیگار یا ترک آن احتمال ماندن عفونت را کم میکند [۱].
چقدر طول میکشد HPV به سرطان تبدیل شود؟
- ۱
عفونت
ویروس به سلولهای دهانه رحم، مقعد یا گلو میرسد. در بیشتر افراد، بدن ظرف یکی دو سال آن را مهار میکند [۱].
- ۲
ماندن ویروس
در گروه کوچکی، یکی از انواع پرخطر سالها میماند. هرچه ویروس طولانیتر بماند، خطر بیشتر است [۴].
- ۳
- ۴
سرطان
اگر پیشسرطان پیدا و درمان نشود، ممکن است به سرطان برسد. در دهانه رحم، این راه معمولاً ۱۵ تا ۲۰ سال طول میکشد؛ در زنانی که دستگاه ایمنی ضعیف دارند، مثلاً HIV درماننشده، ممکن است ۵ تا ۱۰ سال باشد [۱۲].
HPV درمان دارد؟
برای خودِ ویروس هنوز دارویی وجود ندارد [۱، ۳]. اما آنچه HPV ایجاد میکند درمان دارد:
- زگیل تناسلی را پزشک با دارو یا روشهای دیگر برمیدارد؛ گاهی هم در کمتر از یک سال خودبهخود از بین میرود [۳، ۱۰]. درمان زگیل احتمالاً ویروس را از بدن پاک نمیکند [۱۰].
- پیشسرطان دهانه رحم با روشهای ساده درمان میشود: از بین بردن سلولهای غیرطبیعی با گرما یا سرما، یا برداشتن آنها با حلقه برقی نازک [۱۲].
برای همین مهمترین کار، آزمایش منظم دهانه رحم است تا اگر تغییری در سلولها پیدا شد، پیش از سرطان درمان شود [۱۲].
HPV در مردان
مردان هم مثل زنان به HPV دچار میشوند و بیشترشان هیچ علامتی ندارند [۳]. در مردان، HPV ممکن است زگیل تناسلی و گاهی سرطان ته حلق، مقعد یا آلت تناسلی ایجاد کند [۱، ۲]. در جهان، هر سال حدود ۷۰ هزار سرطان در مردان و ۶۲۰ هزار سرطان در زنان از HPV ایجاد میشود [۱].
برای مردان آزمایش HPV معمول توصیه نمیشود؛ آزمایش HPV برای غربالگری سرطان دهانه رحم در زنان است [۳]. اگر همسرتان HPV مثبت شده، آزمایشی نیست که نشان دهد شما هم HPV دارید یا نه [۳]. اگر زگیل، زخم یا برآمدگی تازهای در ناحیه تناسلی، دهان یا گلو دیدید، به پزشک مراجعه کنید [۳].
پسران هم میتوانند واکسن HPV بزنند: واکسن HPV؛ چه کسانی باید بزنند؟
سرطان گلو ناشی از HPV: آیا رابطه دهانی خطر دارد؟
HPV، بهویژه HPV ۱۶، میتواند سرطان ته حلق (لوزه و ته زبان) ایجاد کند [۲، ۹]. در آمریکا، حدود ۷ مورد از هر ۱۰ سرطان ته حلق از HPV است [۲، ۸]. این ویروس بیشتر از راه رابطه دهانی به دهان و گلو میرسد [۸]. در یک مطالعه، کسانی که در طول زندگی با ۶ نفر یا بیشتر رابطه دهانی داشتند، بیشتر سرطان ته حلق داشتند [۹].
اما این را هم بدانید [۸]:
- عفونت HPV دهان در بیشتر افراد ظرف یکی دو سال از بین میرود؛ فقط در عده کمی میماند.
- این عفونت در مردان شایعتر است: حدود ۱ مرد از هر ۱۰ نفر، در برابر کمتر از ۱ زن از هر ۲۵ نفر.
- رسیدن از عفونت به سرطان ته حلق معمولاً سالها طول میکشد.
علائمی که باید بررسی شوند: گلودرد طولانی، گوشدرد، گرفتگی صدا، تورم غدد گردن، درد هنگام قورت دادن و کاهش وزن بیدلیل [۸]. درباره این سرطان و درمانش بیشتر بخوانید: سرطان لوزه و ته زبان مرتبط با HPV، علائم سرطان گلو و علائم سرطان دهان.
چطور از خودم و خانوادهام محافظت کنم؟
واکسن HPV
آزمایش منظم دهانه رحم
زنان از ۳۰ سالگی هر ۵ تا ۱۰ سال یک آزمایش دقیق مثل آزمایش HPV بدهند؛ زنان مبتلا به HIV از ۲۵ سالگی هر ۳ تا ۵ سال [۱۲]. ببینید: پاپ اسمیر و آزمایش HPV: هر چند وقت؟
نکشیدن سیگار
نکشیدن سیگار یا ترک آن احتمال ماندن عفونت HPV را کم میکند [۱].
کی باید به پزشک مراجعه کنم؟
HPV معمولاً علامتی ندارد [۱]. اما در این موارد زود به پزشک مراجعه کنید:
- خونریزی بعد از رابطه جنسی یا بین دو قاعدگی، یا ترشح بدبوی واژن [۱]
- زگیل، زخم یا برآمدگی تازه در ناحیه تناسلی، دهان یا گلو [۳]
- گلودرد، گرفتگی صدا یا درد هنگام قورت دادن که خوب نمیشود، یا تورم تازه در گردن [۸]
- جواب آزمایش HPV یا پاپ اسمیر غیرطبیعی: پیگیری را عقب نیندازید (جواب غیرطبیعی یعنی چه؟)
پرسشهای متداول
HPV مثبت یعنی سرطان دارم؟
HPV گرفتهام؛ یعنی همسرم با کس دیگری بوده است؟
آزمایش خون HPV وجود دارد؟ از کجا بفهمم HPV دارم؟
آزمایشی نیست که وضعیت HPV هر کسی را نشان دهد [۳]. آزمایش HPV روی نمونهای از دهانه رحم یا واژن زنان انجام میشود و برای غربالگری سرطان دهانه رحم است [۳، ۱۲]. برای مردان آزمایش معمول توصیه نمیشود [۳].
زگیل تناسلی به سرطان تبدیل میشود؟
HPV ۱۶ و ۱۸ چه فرقی با انواع دیگر دارند؟
جزئیات شواهد (ویژه پزشکان)
ویژه پزشکان
انواع پرخطر و سهم آنها. انواع پرخطر طبق NCI: ۱۶، ۱۸، ۳۱، ۳۳، ۳۵، ۳۹، ۴۵، ۵۱، ۵۲، ۵۶، ۵۸ و ۵۹ [۲]. de Sanjosé ۲۰۱۰ (۱۰٬۵۷۵ سرطان مهاجم دهانه رحم از ۳۸ کشور؛ ۸۵٪ HPV DNA مثبت): سهم HPV16/18 ۷۱٪ (۷۰ تا ۷۲)؛ هشت نوع ۱۶، ۱۸، ۳۱، ۳۳، ۳۵، ۴۵، ۵۲ و ۵۸ با هم ۹۱٪ (۹۰ تا ۹۲)؛ ۱۶، ۱۸ و ۴۵ در ۹۴٪ آدنوکارسینومها؛ میانگین سن تشخیص در سرطانهای ۱۶، ۱۸ و ۴۵ کمتر بود (۵۰٫۰، ۴۸٫۲ و ۴۶٫۸ سال در برابر ۵۵٫۵ سال برای سایر انواع) [۵]. WHO سهم ۱۶ و ۱۸ را حدود ۷۶٪ میداند [۱۲].
خطر بر حسب ژنوتیپ. Demarco ۲۰۲۰ (کوهورت NCI-KPNC PaP؛ ۱۱٬۵۷۳ زن HPV مثبت ۳۰ تا ۶۵ ساله، ۱۴٬۱۵۸ عفونت): HPV16 ۲۶٪ عفونتها با خطر ۷ ساله CIN3+ ۲۲٪؛ سه گروه دیگر: HPV18/45 (۱۳٪ عفونتها، خطر بیش از ۵٪)، HPV31/33/35/52/58 (۳۹٪، بیش از ۵٪) و HPV39/51/56/59/68 (۲۳٪، کمتر از ۵٪). بدون پیشرفت، ۸۰٪ عفونتها ظرف ۳ سال دیگر شناسایی نشدند؛ سن خطر را تغییر نداد و مدت ماندگاری تعیینکننده بود [۴].
نهفتگی و مشاوره. کارگروه IPVS (Lycke ۲۰۲۵): منفی شدن HPV احتمالاً کنترل ایمنی است، نه پاک شدن کامل؛ شناسایی تازه ممکن است از خودتلقیحی، رسوب از رابطه اخیر یا شناسایی دوباره عفونت قبلی باشد و منبع آن عملاً قابل تعیین نیست؛ پیشنهاد واژههای «HPV detected / not detected» در مشاوره [۶].
مردان. کوهورت HIM (۱۱۵۹ مرد HIV منفی ۱۸ تا ۷۰ ساله در برزیل، مکزیک و آمریکا؛ پیگیری میانه ۲۷٫۵ ماه): بروز عفونت تازه تناسلی ۳۸٫۴ در ۱۰۰۰ ماه-نفر؛ مدت میانه عفونت ۷٫۵۲ ماه برای هر نوع و ۱۲٫۱۹ ماه برای HPV16 [۷]. آزمایش HPV برای غربالگری مردان، نوجوانان و زنان زیر ۳۰ سال توصیه نمیشود [۳].
اوروفارنکس. D'Souza ۲۰۰۷ (مورد-شاهدی، ۱۰۰ بیمار و ۲۰۰ شاهد): ۶ شریک رابطه دهانی یا بیشتر OR ۳٫۴ (۱٫۳ تا ۸٫۸)، ۲۶ شریک واژینال یا بیشتر OR ۳٫۱ (۱٫۵ تا ۶٫۵)، عفونت دهانی HPV16 OR ۱۴٫۶ (۶٫۳ تا ۳۶٫۶)؛ HPV16 DNA در ۷۲٪ تومورها؛ ارتباط مستقل از مصرف دخانیات و الکل [۹]. CDC سهم HPV در سرطان اوروفارنکس آمریکا را ۶۰ تا ۷۰٪ و شیوع عفونت دهانی را حدود ۱۰٪ در مردان و ۳٫۶٪ در زنان میداند [۸]. پیشآگهی و درمان: سرطان اوروفارنکس HPV مثبت.
زگیل آنوژنیتال. ۹۰٪ از HPV6 یا ۱۱؛ آزمایش HPV برای تشخیص یا تصمیم درمانی زگیل توصیه نمیشود؛ ممکن است در کمتر از یک سال خودبهخود برطرف شود [۱۰].
انواع سرطان مرتبط
پرسشهای مرتبط
منابع علمی
۱۲ منبعنمایش همه منابعبستن فهرست منابع
شمارههای داخل متن، مانند [۱]، به این منابع اشاره دارند. منابعی که دکمه «خلاصه و ترجمه فارسی» دارند، در کتابخانه شواهد علمی خلاصه و ترجمه شدهاند.
- ۱
- ۲
- ۳
- ۴
- ۵
- ۶
- ۷
- ۸
- ۹
- ۱۰
- ۱۱GARDASIL 9 (Human Papillomavirus 9-valent Vaccine, Recombinant)
- ۱۲
این مطلب بر پایه منابع علمی معتبر تهیه شده و آخرین بار در ۶ آبان ۱۴۰۵ بهروزرسانی شده است. محتوای این وبسایت صرفاً جنبه آموزشی و اطلاعرسانی دارد و جایگزین مشاوره، تشخیص یا درمان توسط پزشک متخصص نیست. برای هر تصمیم درمانی با پزشک معالج خود مشورت کنید.
این برگه از سایت چاپ شده است؛ نسخه کامل و بهروز: https://drdabiri.com/questions/what-is-hpv/