بیوپسی (نمونه‌برداری) یعنی پزشک تکه کوچکی از بافت مشکوک را برمی‌دارد تا پاتولوژیست آن را زیر میکروسکوپ بررسی کند؛ در بیشتر موارد فقط با بیوپسی می‌توان مطمئن شد سرطانی هست یا نه [۱]. جواب پاتولوژی معمولاً تا ۱۰ روز بعد از نمونه‌برداری آماده می‌شود [۲]. اگر آزمایش ژنی تومور هم لازم باشد، جواب آن ممکن است دیرتر آماده شود؛ برای نمونه، در سرطان ریه هدف این است که جواب این آزمایش حداکثر دو هفته بعد از رسیدن نمونه به آزمایشگاه آماده باشد [۴].
نکات کلیدی
- در بیشتر موارد، پزشک فقط با بیوپسی می‌تواند مطمئن شود سرطان وجود دارد؛ آزمایش خون یا تصویربرداری به‌تنهایی کافی نیست [۱].
- بسته به نوع نمونه‌برداری، فقط همان ناحیه را بی‌حس می‌کنند یا داروی آرام‌بخش یا بیهوشی می‌دهند [۱].
- اگر داروی رقیق‌کننده خون مثل وارفارین، آسپرین یا کلوپیدوگرل مصرف می‌کنید، پیش از نمونه‌برداری به پزشک بگویید و خودتان دارو را قطع نکنید [۱۰].
- جواب معمولاً تا ۱۰ روز آماده می‌شود؛ رنگ‌آمیزی‌های ویژه و آزمایش ژنی ممکن است زمان بیشتری بخواهند [۲، ۴].
- نگرانی در روزهای انتظار بسیار شایع است و بعد از جواب خوش‌خیم به‌سرعت کم می‌شود [۷]؛ بیشتر نمونه‌برداری‌های سینه هم خوش‌خیم‌اند [۵].
بیوپسی یعنی چه؟
بیوپسی یا نمونه‌برداری کاری است که در آن پزشک تکه کوچکی از بافت غیرعادی را برمی‌دارد [۱]. پزشک متخصص آسیب‌شناسی (پاتولوژیست) این بافت را زیر میکروسکوپ بررسی می‌کند و آزمایش‌های دیگری هم روی سلول‌ها انجام می‌دهد [۱]. هیچ آزمایش تنهایی نمی‌تواند سرطان را تشخیص دهد و آزمایش‌های خون هم به‌تنهایی نمی‌توانند با اطمینان بگویند کسی سرطان دارد یا نه؛ برای همین در بیشتر موارد نمونه‌برداری لازم است [۱].
نتیجه بررسی در «جواب پاتولوژی» نوشته می‌شود. برای اینکه بدانید هر بخش آن چه می‌گوید، بخوانید: جواب پاتولوژی را چطور بخوانیم؟
انواع بیوپسی
| روش | چطور انجام می‌شود | نمونه‌ها |
|---|---|---|
| نمونه‌برداری با سوزن | پزشک با سوزن، بافت یا مایع را بیرون می‌کشد؛ با سوزن بسیار نازک (FNA) فقط سلول‌ها و با سوزن ضخیم‌تر (Core) رشته‌های باریکی از بافت برداشته می‌شود [۱، ۵، ۶] | بعضی نمونه‌برداری‌های سینه، پروستات و کبد، و ندول تیروئید [۱، ۶] |
| نمونه‌برداری با آندوسکوپ | لوله باریک نوردار (آندوسکوپ) از راه دهان یا مقعد وارد بدن می‌شود و پزشک از داخل تکه‌ای برمی‌دارد [۱] | روده بزرگ (کولونوسکوپی) و ریه (برونکوسکوپی) [۱] |
| نمونه‌برداری جراحی | جراح کل ناحیه غیرعادی را، اغلب با کمی بافت سالم اطرافش، برمی‌دارد (اکسیزیونال) یا فقط بخشی از آن را (اینسیژنال) [۱] | وقتی نمونه‌برداری با سوزن ممکن یا کافی نیست |
| نمونه‌برداری از مغز استخوان | با سوزن مقداری از مغز استخوان کشیده می‌شود [۱] | سرطان‌های خون مثل لوسمی، لنفوم و میلوما |
| بیوپسی مایع | آزمایش خون برای یافتن تکه‌های DNA تومور؛ جواب آن در گزارشی جداگانه می‌آید [۲] | نمونه خون |
پزشک بسته به جای توده و شرایط شما، مناسب‌ترین روش را انتخاب می‌کند.
درباره بیوپسی مایع بیشتر بخوانید: بیوپسی مایع و DNA توموری در گردش. اگر نگرانید نمونه‌برداری سرطان را پخش کند، بخوانید: آیا نمونه‌برداری باعث پخش شدن سرطان می‌شود؟
آیا بیوپسی درد دارد؟ آمادگی پیش از نمونه‌برداری
بسته به نوع نمونه‌برداری، ممکن است فقط همان ناحیه کوچک بی‌حس شود (بی‌حسی موضعی)، بخشی از بدن مثل دست یا پا بی‌حس شود، یا بیهوشی کامل لازم باشد؛ بعضی نمونه‌برداری‌ها هم با داروی آرام‌بخش انجام می‌شوند [۱]. در یک مطالعه روی زنانی که نمونه‌برداری سوزنی سینه داشتند، درد در طول کار به‌تدریج بیشتر شد؛ ولی وقتی کادر درمان با همدلی کنار بیمار بود یا بیمار با راهنمایی یک فرد آموزش‌دیده تمرین آرام‌سازی ذهنی انجام می‌داد، درد کمتر بالا رفت. اضطراب هم با همدلی بالا نرفت و با آرام‌سازی کم شد [۹].
پیش از نمونه‌برداری به پزشک بگویید:
- اگر داروی رقیق‌کننده خون یا ضد پلاکت می‌خورید، مثل وارفارین، آسپرین، کلوپیدوگرل، ریواروکسابان یا آپیکسابان. قطع این داروها هم خطر لخته خون دارد و ادامه آن‌ها خطر خونریزی؛ پس پزشک بسته به نوع نمونه‌برداری و دلیل مصرف دارو تصمیم می‌گیرد [۱۰]. برای آندوسکوپی ساده همراه نمونه‌برداری، رهنمودها معمولاً ادامه آسپرین را توصیه می‌کنند [۱۰]. هیچ دارویی را خودتان قطع نکنید.
- اگر حساسیت دارویی دارید یا باردار هستید.
جواب پاتولوژی چند روز طول می‌کشد؟
پاتولوژیست معمولاً جواب را تا ۱۰ روز بعد از نمونه‌برداری یا جراحی برای پزشک می‌فرستد [۲]. بافت باید ابتدا آماده، برش داده و رنگ‌آمیزی شود و این کار معمولاً چند روز طول می‌کشد [۲]. در یک بررسی در بیمارستان‌های کوچک، بیشتر در آمریکا، پاتولوژیست‌ها بیشتر نمونه‌های معمولی را تا روز دوم کاری جواب دادند و بیشتر جراحان جواب کتبی را تا روز چهارم کاری گرفتند [۳].
چند چیز ممکن است جواب را طولانی‌تر کند:
- رنگ‌آمیزی‌های ویژه (IHC) برای تعیین نوع دقیق تومور یا گیرنده‌های آن [۲].
- آزمایش ژنی تومور: رهنمود آزمایش ژنی سرطان ریه هدف را یک هفته و حداکثر دو هفته کاری بعد از رسیدن نمونه به آزمایشگاه گذاشته است؛ اگر نمونه به آزمایشگاه دیگری فرستاده شود، این زمان هم اضافه می‌شود [۴].
دیر شدن جواب دلیل‌های مختلفی می‌تواند داشته باشد؛ مثلاً پاتولوژیست ممکن است آزمایش‌های بیشتری خواسته باشد که هنوز در جریان است [۲]. پس دیر شدن به‌تنهایی نمی‌گوید جواب چیست. یک کار مهم: هنگام نمونه‌برداری بپرسید جواب کی آماده می‌شود و چه کسی آن را به شما می‌گوید.
جواب فوری حین جراحی: گاهی جراح در حین عمل تکه‌ای را برای «برش منجمد» (فروزن) می‌فرستد که جوابش در حدود ۱۵ تا ۲۰ دقیقه آماده می‌شود؛ ولی جواب نهایی باز هم چند روز طول می‌کشد [۲].
جواب بیوپسی: خوش‌خیم، بدخیم یا نامشخص
| جواب | یعنی چه | معمولاً بعد چه می‌شود |
|---|---|---|
| خوش‌خیم (Benign) | سرطان دیده نشده است؛ تومور خوش‌خیم به بافت اطراف حمله نمی‌کند و پخش نمی‌شود [۱۱] | پزشک جواب را با تصویربرداری مقایسه می‌کند و برنامه پیگیری را می‌گوید [۵] |
| آتیپی یا ضایعه پرخطر (Atypia) | سلول‌های غیرعادی که سرطان نیستند، ولی خطر سرطان را در آینده بیشتر می‌کنند [۵] | در سینه معمولاً برداشتن آن ناحیه با جراحی، چون گاهی سرطانی کنارش پنهان است [۵] |
| نامشخص یا ناکافی (Nondiagnostic، Inconclusive) | نمونه برای تشخیص کافی نبوده یا یافته‌ها قطعی نیستند [۶] | آزمایش بیشتر یا نمونه‌برداری دوباره [۲، ۵] |
| مشکوک به بدخیمی (Suspicious for malignancy) | احتمال سرطان زیاد است ولی قطعی نیست [۶] | پزشک درباره آزمایش بیشتر، نمونه‌برداری دوباره یا جراحی تصمیم می‌گیرد [۲] |
| بدخیم (Malignant) | سرطان تأیید شده است؛ تومور بدخیم می‌تواند به بافت اطراف حمله کند و پخش شود [۱۱] | آزمایش‌های تکمیلی روی نمونه و تعیین مرحله؛ بخش «اگر جواب بیوپسی مثبت باشد چه می‌شود؟» را ببینید |
جواب بیوپسی سینه خوش‌خیم شد: بیشتر نمونه‌برداری‌های سینه خوش‌خیم‌اند [۵]. اگر جواب شما «آتیپی» (هیپرپلازی آتیپیک) است، با اینکه سرطان نیست، خطر سرطان سینه در آینده را بیشتر می‌کند و پزشک درباره برداشتن آن و پیگیری با شما صحبت می‌کند [۵].
کنار آمدن با نگرانی روزهای انتظار
اگر در روزهای انتظار جواب نگران و بی‌قرارید، تنها نیستید. مطالعه‌ها نشان می‌دهند بیشتر کسانی که منتظر جواب بررسی سرطان‌اند اضطراب زیادی دارند؛ این اضطراب بعد از جواب خوش‌خیم به‌سرعت کم می‌شود [۷]. کسانی که از قبل زود مضطرب می‌شوند یا سابقه بیماری دارند، ممکن است نگرانی بیشتری حس کنند [۸].
این کارها به بسیاری از افراد کمک می‌کند:
- بپرسید جواب کی آماده می‌شود و چطور به شما خبر می‌دهند، تا هر روز در انتظار تماس نباشید [۲].
- پرسش‌هایتان را بنویسید و برای شنیدن جواب، یکی از نزدیکانتان را همراه ببرید.
- با کسی که به او اعتماد دارید درباره نگرانی‌تان حرف بزنید.
- تمرین آرام‌سازی ذهنی می‌تواند به کم شدن اضطراب کمک کند؛ در یک مطالعه، تمرین آرام‌سازی با راهنمایی یک فرد آموزش‌دیده اضطراب زنان را حتی در حین نمونه‌برداری سینه کم کرد [۹].
- اگر نگرانی آن‌قدر زیاد است که خواب و کارتان را به هم زده، با پزشکتان در میان بگذارید.
بیشتر بخوانید: اضطراب، افسردگی و ترس از برگشت سرطان
اگر جواب بیوپسی مثبت باشد چه می‌شود؟
- ۱
گفت‌وگو با پزشک درباره جواب
پزشک جواب پاتولوژی را با شما مرور می‌کند: نوع تومور، گرید و آزمایش‌های تکمیلی [۲]. معنی گرید را در گرید سرطان چیست؟ بخوانید.
- ۲
آزمایش‌های تکمیلی روی همان نمونه
رنگ‌آمیزی‌های ویژه و آزمایش‌های مولکولی یا ژنی تومور معمولاً روی همان بافت انجام می‌شوند و به انتخاب درمان کمک می‌کنند [۲].
- ۳
تعیین مرحله
پزشک با تصویربرداری و آزمایش‌های دیگر مشخص می‌کند سرطان تا کجا رسیده است [۱]. بیشتر بخوانید: مراحل سرطان (استیج) چیست؟
- ۴
برنامه درمان
پزشک با کنار هم گذاشتن جواب پاتولوژی و مرحله، درمان را پیشنهاد می‌کند [۲].
- ۵
نظر دوم، اگر بخواهید
می‌توانید با گرفتن لام‌ها و بلوک پارافینی نمونه، نظر پاتولوژیست دیگری را هم بپرسید [۲].
کی باید با پزشک تماس بگیرم؟
- بعد از نمونه‌برداری: قرمزی و درد بیشتر در محل، خروج ترشح کدر یا تب؛ همان روز با پزشک تماس بگیرید [۱۲].
- بیش از ۱۰ روز گذشته و هنوز جوابی نگرفته‌اید؛ پیگیری کنید [۲].
- جواب شما «نامشخص»، «مشکوک» یا «آتیپی» است؛ برای تصمیم درباره قدم بعدی زود وقت بگیرید [۵، ۶].
خونریزی که با فشار دادن محل بند نمی‌آید، تنگی نفس ناگهانی یا درد شدید: فوراً به اورژانس بروید یا با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید.
پرسش‌های متداول
جواب نمونه‌برداری چند روز طول می‌کشه؟ دیر شدن جواب یعنی سرطان دارم؟
جواب معمولاً تا ۱۰ روز آماده می‌شود [۲]. دیر شدن جواب به‌تنهایی نمی‌گوید جواب چیست؛ گاهی آزمایش‌های بیشتری روی نمونه در جریان است و آزمایش ژنی تومور هم ممکن است زمان بیشتری بخواهد؛ مثلاً در سرطان ریه هدف این است که جواب آن حداکثر دو هفته بعد از رسیدن نمونه آماده باشد [۲، ۴]. اگر بیش از ۱۰ روز گذشته، پیگیری کنید.
بیوپسی یعنی حتماً سرطان دارم؟
جواب بیوپسی سینه‌ام خوش‌خیم شد؛ باز هم باید پیگیری کنم؟
جواب بیوپسی «نامشخص» یا «ناکافی» شد؛ یعنی چه؟
آیا بیوپسی باعث پخش شدن سرطان می‌شود؟
این نگرانی رایجی است. پاسخ کامل و آنچه مطالعه‌ها درباره روش‌های مختلف نمونه‌برداری نشان داده‌اند را اینجا بخوانید: آیا نمونه‌برداری باعث پخش شدن سرطان می‌شود؟
پیش از بیوپسی باید داروی رقیق‌کننده خونم را قطع کنم؟
خودتان قطع نکنید و حتماً به پزشک بگویید. پزشک بسته به نوع نمونه‌برداری و دلیل مصرف دارو تصمیم می‌گیرد، چون قطع دارو خطر لخته و ادامه آن خطر خونریزی دارد [۱۰].
صفحه‌های مرتبط
زمان پاسخ و داروهای ضدترومبوز پیش از نمونه‌برداری (ویژه پزشکان)
ویژه پزشکان
زمان پاسخ پاتولوژی. گزارش پاتولوژی معمولاً ظرف ۱۰ روز به پزشک می‌رسد؛ برش منجمد حدود ۱۵ تا ۲۰ دقیقه [۲]. در Q-Probes کالج پاتولوژیست‌های آمریکا (۵۳۸۴ بیوپسی معمول در ۱۵۷ بیمارستان کوچک)، ۸۵٫۹٪ تشخیص‌ها تا روز دوم کاری امضا و ۸۸٫۳٪ گزارش‌های کتبی تا روز چهارم کاری به جراح رسید [۳]. رهنمود CAP/IASLC/AMP ۲۰۱۳: نتایج EGFR و ALK حداکثر ۲ هفته (۱۰ روز کاری) پس از رسیدن نمونه به آزمایشگاه انجام‌دهنده، با هدف ۱ هفته (۵ روز کاری)؛ آزمایشگاه‌های با زمان بیشتر باید در موارد فوری آزمون سریع‌تری فراهم کنند؛ نمونه دارای تشخیص بافت‌شناسی نهایی ظرف ۳ روز کاری به آزمایشگاه مولکولی بیرونی و ظرف ۲۴ ساعت به آزمایشگاه داخلی فرستاده شود [۴].
داروهای ضدترومبوز در آندوسکوپی (BSG/ESGE ۲۰۲۱). آندوسکوپی تشخیصی با یا بدون نمونه‌برداری کم‌خطر است. آسپرین برای همه آندوسکوپی‌ها به‌جز آمپولکتومی ادامه یابد. در روش‌های کم‌خطر: ادامه مهارکننده P2Y12 (تک‌دارویی یا DAPT)؛ ادامه وارفارین با اطمینان از اینکه INR در هفته پیش از روش از محدوده درمانی بالاتر نیست؛ حذف دوز صبح DOAC در روز روش. در روش‌های پرخطر با خطر ترومبوز کم، قطع P2Y12 از ۷ روز پیش. به همه بیماران خطر ترومبوز قطع دارو و خطر خونریزی ادامه آن توضیح داده شود [۱۰].
طبقه‌بندی سیتولوژی تیروئید (Bethesda ۲۰۲۳). شش دسته با نام واحد: nondiagnostic، benign، atypia of undetermined significance، follicular neoplasm، suspicious for malignancy و malignant؛ هر دسته خطر بدخیمی ضمنی (میانگین و دامنه) دارد و AUS به دو زیرگروه ساده شده است [۶]. هیپرپلازی آتیپیک سینه در بیوپسی سوزنی: برداشتن جراحی توصیه می‌شود؛ ارتقا به سرطان در ADH ۱۵ تا ۳۰٪ یا بیشتر [۵].
اضطراب در مرحله تشخیص. در مرور نظام‌مند ۲۳ مطالعه، شیوع اضطراب بسیار بالا بود، پس از تشخیص خوش‌خیم کاهش یافت و در انتظار جواب یا پس از تشخیص سرطان پایدار ماند یا افزایش یافت؛ کاهش سریع اضطراب در افرادی که سرطان نداشتند به سود برنامه‌های تشخیص سریع است، ولی نتایج متناقض درباره بیمارانی که در نهایت سرطان داشتند نتیجه‌گیری را ممکن نمی‌کند [۷]. در مرور ۳۰ مطالعه روی مرحله تشخیص سرطان سینه، سابقه پزشکی، تحصیلات و اضطراب صفتی با پریشانی مرتبط بودند و ارتباط با سن کمتر تأیید نشد [۸]. در کارآزمایی تصادفی ۲۳۶ زن با بیوپسی سوزنی بزرگ سینه، اضطراب در مراقبت معمول افزایش یافت، با توجه همدلانه ساختاریافته تغییری نکرد و با آرام‌سازی خودهیپنوتیک کاهش یافت؛ درد در هر سه گروه افزایش یافت ولی با هیپنوز و همدلی کندتر، بدون افزایش زمان اتاق یا هزینه [۹].
منابع علمی
۱۲ منبعنمایش همه منابع، ۱ مورد با خلاصه و ترجمه فارسیبستن فهرست منابع
شماره‌های داخل متن، مانند [۱]، به این منابع اشاره دارند. منابعی که دکمه «خلاصه و ترجمه فارسی» دارند، در کتابخانه شواهد علمی خلاصه و ترجمه شده‌اند.
- ۱
- ۲
- ۳
- ۴
- ۵
- ۶
- ۷
- ۸
- ۹
- ۱۰
- ۱۱
- ۱۲About Surgical Site Infections
این مطلب بر پایه منابع علمی معتبر تهیه شده و آخرین بار در ۶ آبان ۱۴۰۵ به‌روزرسانی شده است. محتوای این وب‌سایت صرفاً جنبه آموزشی و اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین مشاوره، تشخیص یا درمان توسط پزشک متخصص نیست. برای هر تصمیم درمانی با پزشک معالج خود مشورت کنید.
این برگه از سایت چاپ شده است؛ نسخه کامل و به‌روز: https://drdabiri.com/questions/biopsy/