مرحله یا «استیج» سرطان نشان می‌دهد تومور چقدر بزرگ است و تا کجا گسترش یافته است؛ پزشک با آن شدت بیماری و شانس بقا را می‌سنجد و بهترین درمان را برنامه‌ریزی می‌کند [۱]. رایج‌ترین سیستم، TNM است: T اندازه و گسترش تومور اصلی، N تعداد غدد لنفاوی نزدیکِ درگیر و M وجود یا نبود متاستاز دور را نشان می‌دهد [۱]. این ترکیب‌ها معمولاً در مراحل ۰ تا ۴ خلاصه می‌شوند؛ مرحله ۰ یعنی سلول‌های غیرطبیعی درجا که هنوز به بافت اطراف نرسیده‌اند و مرحله ۴ یعنی گسترش سرطان به بخش‌های دور بدن [۱].
نکات کلیدی
- بیشتر بیمارستان‌ها از سیستم TNM استفاده می‌کنند؛ اما برخی سرطان‌ها مثل تومورهای مغز و نخاع و سرطان‌های خون سیستم مرحله‌بندی جداگانه دارند [۱].
- ویرایش هشتم AJCC علاوه بر ویژگی‌های آناتومیک، در صورت وجود شواهد قوی عوامل غیرآناتومیک (از جمله مولکولی) را هم وارد مرحله‌بندی کرده است [۲].
- مرحله با درجه (گرید) فرق دارد: گرید نشان می‌دهد سلول‌ها زیر میکروسکوپ چقدر غیرطبیعی‌اند [۳].
سیستم TNM
| بخش | معنی | مقادیر |
|---|---|---|
| T (تومور اولیه) | اندازه و گسترش تومور اصلی | TX: قابل اندازه‌گیری نیست؛ T0: تومور اصلی پیدا نمی‌شود؛ T1 تا T4: هرچه عدد بالاتر، تومور بزرگ‌تر یا رشد بیشتر به بافت‌های اطراف |
| N (غدد لنفاوی ناحیه‌ای) | تعداد و محل غدد لنفاوی نزدیکِ درگیر | NX: قابل ارزیابی نیست؛ N0: بدون درگیری؛ N1 تا N3: هرچه عدد بالاتر، غدد درگیر بیشتر |
| M (متاستاز دور) | گسترش به بخش‌های دیگر بدن | MX: قابل ارزیابی نیست؛ M0: بدون متاستاز؛ M1: متاستاز وجود دارد |
برای مثال، T3N1M0 یعنی تومور اصلی نسبتاً بزرگ یا گسترده، درگیری غدد لنفاوی نزدیک و بدون متاستاز دور [۱].
مراحل ۰ تا ۴
| مرحله | معنی |
|---|---|
| مرحله ۰ | سلول‌های غیرطبیعی وجود دارند اما به بافت اطراف گسترش نیافته‌اند (کارسینوم درجا یا CIS)؛ CIS سرطان نیست اما ممکن است به سرطان تبدیل شود |
| مرحله ۱، ۲ و ۳ | سرطان وجود دارد؛ هرچه عدد بالاتر، تومور بزرگ‌تر و گسترش آن به بافت‌های اطراف بیشتر |
| مرحله ۴ | سرطان به بخش‌های دور بدن گسترش یافته است |
حروف و اعداد بعدی جزئیات بیشتری می‌دهند؛ مثلاً مرحله ۲ سرطان پروستات ممکن است به 2A، 2B یا 2C تقسیم شود [۱].
ثبت‌های سرطان معمولاً از تقسیم‌بندی ساده‌تری استفاده می‌کنند: درجا، موضعی (محدود به محل شروع)، ناحیه‌ای (گسترش به غدد لنفاوی، بافت‌ها یا اندام‌های نزدیک)، دوردست (گسترش به بخش‌های دور بدن) و نامعلوم [۱]. آمارهای بقا اغلب بر همین اساس گزارش می‌شوند.
| سرطان | موضعی | ناحیه‌ای | دوردست |
|---|---|---|---|
| همه سرطان‌ها | ۹۲٪ | ۶۹٪ | ۳۵٪ |
| سینه (زنان) | بیش از ۹۹٪ | ۸۷٪ | ۳۳٪ |
| پروستات | بیش از ۹۹٪ | بیش از ۹۹٪ | ۳۸٪ |
| ملانوم پوست | بیش از ۹۹٪ | ۷۶٪ | ۳۵٪ |
| تخمدان | ۹۲٪ | ۷۱٪ | ۳۲٪ |
| روده بزرگ و رکتوم | ۹۱٪ | ۷۴٪ | ۱۵٪ |
| معده | ۷۷٪ | ۳۷٪ | ۸٪ |
| ریه | ۶۵٪ | ۳۷٪ | ۱۰٪ |
| کبد و مجاری صفراوی داخل کبد | ۳۸٪ | ۱۳٪ | ۳٪ |
داده‌های SEER؛ آمار جمعیتی است و برای پیش‌بینی وضعیت یک فرد به کار نمی‌رود [۴].
مرحله با درجه (گرید) چه فرقی دارد؟
مرحله به اندازه تومور و میزان گسترش آن اشاره دارد، اما درجه یا گرید توصیف می‌کند سلول‌های سرطانی زیر میکروسکوپ چقدر طبیعی یا غیرطبیعی به نظر می‌رسند. هرچه سلول‌ها طبیعی‌تر باشند، سرطان معمولاً کندتر رشد می‌کند. بیشتر تومورها به‌صورت گرید ۱ (تمایزیافته، درجه پایین) تا گرید ۳ و ۴ (کم‌تمایز یا تمایزنیافته، درجه بالا) توصیف می‌شوند و پزشک گرید را همراه مرحله، ویژگی‌های ژنتیکی تومور، سن و سلامت عمومی برای برنامه درمان در نظر می‌گیرد [۳].
پرسش‌های مرتبط
آیا مرحله ۴ یعنی درمانی وجود ندارد؟
خیر. برای بیشتر سرطان‌های متاستاتیک درمان وجود دارد؛ هدف اغلب کنترل بیماری است و برخی افراد سال‌ها با بیماری کنترل‌شده زندگی می‌کنند [۵].
اگر سرطان برگردد یا گسترش یابد، مرحله تغییر می‌کند؟
مرحله سرطان چگونه تعیین می‌شود؟
با معاینه، تصویربرداری، آزمایش‌های آزمایشگاهی و گاهی نمونه‌برداری؛ نتیجه معمولاً در گزارش پاتولوژی ثبت می‌شود [۱].
منابع علمی
۶ منبعنمایش همه منابع، ۲ مورد با خلاصه و ترجمه فارسیبستن فهرست منابع
شماره‌های داخل متن، مانند [۱]، به این منابع اشاره دارند. منابعی که دکمه «خلاصه و ترجمه فارسی» دارند، در کتابخانه شواهد علمی خلاصه و ترجمه شده‌اند.
- ۱
- ۲The Eighth Edition AJCC Cancer Staging Manual: Continuing to build a bridge from a population‐based to a more “personalized” approach to cancer staging
- ۳
- ۴Cancer statistics, 2026
- ۵Metastatic Cancer: When Cancer Spreads
- ۶Recurrent Cancer: When Cancer Comes Back
این مطلب بر پایه منابع علمی معتبر تهیه شده و آخرین بار در ۲۷ مهر ۱۴۰۵ به‌روزرسانی شده است. محتوای این وب‌سایت صرفاً جنبه آموزشی و اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین مشاوره، تشخیص یا درمان توسط پزشک متخصص نیست. برای هر تصمیم درمانی با پزشک معالج خود مشورت کنید.