گرید (درجه) سرطان نشان میدهد سلولهای تومور زیر میکروسکوپ چقدر شبیه سلولهای سالماند یا چقدر غیرعادیاند؛ هرچه غیرعادیتر باشند، تومور معمولاً سریعتر رشد میکند [۱]. گرید را پاتولوژیست روی نمونه بافت تعیین میکند و معمولاً به شکل گرید ۱ (تمایز خوب، درجه پایین) تا گرید ۳ (تمایز ضعیف، درجه بالا) نوشته میشود؛ بعضی سرطانها گرید ۴ هم دارند [۱]. گرید با مرحله (استیج) فرق دارد: مرحله میگوید تومور چقدر بزرگ است و تا کجای بدن رسیده، نه اینکه سلولهایش چه شکلی دارند [۱].
نکات کلیدی
- گرید پایین (۱) یعنی سلولها به سلولهای سالم شبیهترند و تومور معمولاً آهستهتر رشد میکند؛ گرید بالا (۳ یا ۴) یعنی سلولها بسیار غیرعادیاند و تومور معمولاً سریعتر رشد میکند [۱].
- گرید بالا به معنای پخش شدن سرطان نیست؛ پخش شدن را مرحله (استیج) نشان میدهد [۱].
- در سرطان سینه فقط گرید ۱ تا ۳ وجود دارد [۲]؛ کسی که از «سرطان سینه گرید ۴» حرف میزند، معمولاً منظورش مرحله ۴ است.
- هر سرطان روش درجهبندی خودش را دارد؛ مثلاً سرطان پروستات با «گروه گرید» ۱ تا ۵ (نمره گلیسون) و تومورهای مغزی با گرید ۱ تا ۴ [۶، ۱۱].
- پزشک گرید را همراه مرحله، نوع تومور، آزمایشهای ژنی تومور، سن و سلامت عمومی شما در نظر میگیرد؛ گرید بهتنهایی سرنوشت بیماری را تعیین نمیکند [۱].
گرید سرطان چگونه مشخص میشود؟
بعد از نمونهبرداری (بیوپسی) یا جراحی، پزشک متخصص آسیبشناسی (پاتولوژیست) برشهای بسیار نازکی از بافت را رنگ میکند و زیر میکروسکوپ میبیند [۱]. او بررسی میکند که سلولها و ساختار بافت چقدر به بافت سالم همان عضو شبیهاند و چه تعداد سلول در حال تقسیم است [۱، ۳].
به شباهت سلولهای تومور به سلولهای سالم «تمایز» میگویند. توموری که هنوز شبیه بافت سالم است «خوب تمایزیافته» است و توموری که دیگر شباهتی به بافت سالم ندارد «تمایزنیافته» [۱]. در بعضی سرطانها، مثل سرطان سینه، پاتولوژیست چند ویژگی سلولها را جداگانه امتیاز میدهد و از جمع امتیازها گرید را به دست میآورد [۲، ۵]. درباره نمونهبرداری بیشتر بخوانید: بیوپسی (نمونهبرداری) چیست؟
تمایز خوب، متوسط و ضعیف یعنی چه؟
| آنچه در جواب پاتولوژی نوشته میشود | گرید | معنی به زبان ساده |
|---|---|---|
| تمایز خوب (Well differentiated) | گرید ۱، درجه پایین | سلولها شبیه سلولهای سالماند؛ تومور معمولاً آهسته رشد میکند [۱] |
| تمایز متوسط (Moderately differentiated) | گرید ۲، درجه متوسط | سلولها تا حدی غیرعادیاند؛ حالتی میان گرید ۱ و ۳ [۱] |
| تمایز ضعیف یا کمتمایز (Poorly differentiated) | گرید ۳، درجه بالا | سلولها بسیار غیرعادیاند؛ تومور معمولاً سریعتر رشد میکند [۱] |
| تمایزنیافته (Undifferentiated) | گرید ۴، درجه بالا | سلولها هیچ شباهتی به بافت سالم ندارند [۱] |
| GX | نامشخص | گرید را نمیتوان تعیین کرد [۱] |
در بیشتر جوابهای پاتولوژی این واژهها به انگلیسی نوشته میشوند.
برای نمونه، «آدنوکارسینوم با تمایز متوسط» (Moderately differentiated adenocarcinoma) یعنی سرطانی از سلولهای غدهای که گرید ۲ دارد. در سرطان روده بزرگ این شایعترین حالت است: از هر ۱۰ تومور، حدود ۷ تومور تمایز متوسط دارند [۹].
«تمایز ضعیف» (Poorly differentiated) یعنی گرید ۳ یا درجه بالا: سلولها شباهت کمی به سلولهای سالم دارند و تومور ممکن است سریعتر رشد کند و زودتر به درمان نیاز داشته باشد [۱].
فرق گرید و مرحله (استیج) چیست؟
| گرید (درجه) | مرحله (استیج) | |
|---|---|---|
| چه چیزی را نشان میدهد؟ | سلولهای تومور زیر میکروسکوپ چقدر غیرعادیاند و تومور احتمالاً چقدر سریع رشد میکند [۱] | تومور چقدر بزرگ است و آیا به غدد لنفاوی یا جاهای دور بدن رسیده است [۱] |
| چطور نوشته میشود؟ | گرید ۱ تا ۳ (در بعضی سرطانها تا ۴)، یا تمایز خوب، متوسط و ضعیف [۱] | مرحله ۰ تا ۴، یا حروف T (تومور)، N (غدد لنفاوی) و M (پخش شدن به جای دور) [۴] |
| مثال | سرطان سینه گرید ۳ ممکن است کوچک باشد و به هیچ غده لنفاوی نرسیده باشد [۳] | سرطان سینه مرحله ۴ یعنی سرطان به عضو دیگری از بدن رسیده است، با هر گریدی [۴] |
گرید و مرحله دو چیز متفاوتاند، ولی هر دو مهماند. در بررسی بزرگی روی بیش از ۲۰ هزار بیمار سرطان سینه، بیماران گرید ۱ در مرحله ۲ همانقدر زنده ماندند که بیماران گرید ۳ در مرحله ۱ [۳]. به همین دلیل، در راهنمای جدید مرحلهبندی سرطان سینه، گرید هم همراه گیرندههای هورمونی و HER2 در تعیین مرحله به کار میرود [۴]. درباره مرحلهها بیشتر بخوانید: مراحل سرطان (استیج) چیست؟
گرید چقدر در درمان و طول عمر اثر دارد؟
تومورهای گرید بالا ممکن است سریع رشد کنند و به درمان زودتر یا قویتری نیاز داشته باشند [۱]. اما پزشک هیچوقت فقط با گرید تصمیم نمیگیرد؛ مرحله، نوع تومور، ویژگیهای ژنی تومور، سن و سلامت عمومی هم مهماند [۱].
یک کار مهم: جواب پاتولوژی را همراه پزشکتان بخوانید و بپرسید گرید تومور شما چه اثری بر درمانتان دارد. راهنمای جواب پاتولوژی را چطور بخوانیم؟ کمک میکند بدانید چه بپرسید.
گرید در سرطانهای مختلف
هر سرطان روش درجهبندی خودش را دارد و تعداد گریدها هم در همه یکسان نیست [۱]. این جدول چند نمونه مهم را نشان میدهد:
| سرطان | روش درجهبندی | گریدها | نکته |
|---|---|---|---|
| سرطان سینه | گرید ناتینگهام: سه ویژگی سلولها جداگانه امتیاز میگیرند [۲] | گرید ۱ تا ۳ [۲] | گرید ۴ ندارد؛ در یک مطالعه بزرگ، از هر ۱۰ تومور حدود ۴ تومور گرید ۳ بودند [۳] |
| سرطان پروستات | نمره گلیسون و گروه گرید [۶] | گروه گرید ۱ (گلیسون ۶) تا ۵ (گلیسون ۹ و ۱۰) [۶، ۷] | گلیسون ۶ با اینکه عددش وسط به نظر میرسد، پایینترین گرید است [۶] |
| سرطان روده بزرگ | اینکه سلولها چقدر هنوز غده میسازند [۹] | درجه پایین (تمایز خوب یا متوسط) و درجه بالا (تمایز ضعیف) [۹] | اگر «گرید ۴» یا «تمایزنیافته» نوشته شده باشد، آن هم درجه بالا است [۱] |
| تومورهای مغز و نخاع | درجهبندی سازمان جهانی بهداشت، همراه آزمایش ژنی تومور [۱۱] | گرید ۱ تا ۴ [۱۱] | گلیوبلاستوما گرید ۴ است [۱۱] |
سرطان سینه گرید ۱، ۲ و ۳: درمان و طول عمر
گرید سرطان سینه از جمع امتیاز سه ویژگی به دست میآید: سلولها چقدر هنوز مجرا (لوله) میسازند، هسته سلولها چقدر غیرعادی است و چند سلول در حال تقسیم دیده میشود [۲]. گرید ۳ معمولاً سریعتر رشد میکند و احتمال برگشت آن در سالهای اول بیشتر است [۳].
درمان سرطان سینه گرید ۳: گرید ۳ به این معنا نیست که سرطان پخش شده یا درمان ندارد [۱]. در انتخاب درمان، مرحله و نوع گیرندههای تومور (گیرنده هورمونی و HER2) هم نقش مهمی دارند [۱، ۴]. در گرید ۳، پزشک بیشتر احتمال دارد شیمیدرمانی بعد از جراحی را هم پیشنهاد کند، چون این تومورها زودتر برمیگردند [۳]. در گرید ۱، که تقریباً همیشه گیرنده هورمونی مثبت دارد، بیشتر وقتها درمان سبکتری مثل هورموندرمانی مطرح میشود [۳].
طول عمر سرطان سینه گرید ۲: گرید فقط یکی از عوامل است و مرحله و نوع گیرندهها هم مهماند [۳، ۴]. یک مطالعه بزرگ زنانی را بررسی کرد که سرطان سینه هورمون مثبت داشتند، سرطانشان به غدد لنفاوی نرسیده بود و بعد از جراحی فقط هورموندرمانی گرفتند. از هر ۷ زن با گرید ۲، ۶ نفر تا ۱۰ سال بعد برگشت بیماری نداشتند. احتمال برگشت در گرید ۳ حدود دو برابر گرید ۲ و در گرید ۲ حدود دو برابر گرید ۱ بود [۳]. پزشکتان با دانستن همه ویژگیهای تومور شما، تصویر دقیقتری میدهد. بیشتر بخوانید: سرطان سینه
درجهبندی سرطان روده: درجه پایین، درجه بالا و «گرید ۴»
در سرطان روده بزرگ، گرید بر این پایه است که سلولهای سرطانی چقدر هنوز ساختار غده میسازند [۹]. گرید ممکن است به شکل سه درجه (تمایز خوب، متوسط یا ضعیف) یا دو درجه نوشته شود: درجه پایین (تمایز خوب یا متوسط) و درجه بالا (تمایز ضعیف). مطالعهها نشان دادهاند روش دو درجهای قابلاعتمادتر است و نتیجه بیماری را بهتر پیشبینی میکند [۹]. اگر در جواب شما «گرید ۴» یا «تمایزنیافته» نوشته شده، این هم درجه بالا به حساب میآید [۱].
درجه بالا با نتیجه بدتری همراه است [۹]. در سرطان روده مرحله ۲، تمایز ضعیف یکی از نشانههایی است که احتمال برگشت بیماری را بیشتر میکند و پزشک آن را هنگام تصمیم درباره شیمیدرمانی بعد از جراحی در نظر میگیرد [۱۰]. با این حال، نتیجه بیماری بهطور روشن به این بستگی دارد که تومور چقدر در دیواره روده پیش رفته، به غدد لنفاوی رسیده یا به جای دوری پخش شده است [۱۰]. بیشتر بخوانید: سرطان روده بزرگ
گرید سرطان پروستات (نمره گلیسون)
در سرطان پروستات، پاتولوژیست به دو الگوی اصلی سلولها نمره میدهد و جمع آنها «نمره گلیسون» است، مثل ۳+۳=۶ یا ۴+۳=۷ [۶]. چون ۶ کمترین نمرهای است که امروز داده میشود و ممکن است بیمار را بیدلیل بترساند، نمرهها در پنج «گروه گرید» ساده شدهاند: گروه ۱ (گلیسون ۶) کمخطرترین و گروه ۵ (گلیسون ۹ و ۱۰) پرخطرترین است [۶، ۷]. بسیاری از مردانی که سرطان کمخطر دارند میتوانند بهجای درمان فوری، با پیگیری منظم زیر نظر بمانند [۸]. بیشتر بخوانید: سرطان پروستات
گرید تومورهای مغزی (گرید ۱ تا ۴)
تومورهای مغز و نخاع از گرید ۱ تا ۴ درجهبندی میشوند [۱۱]. تومورهای گرید ۱ آهسته رشد میکنند؛ گرید ۲ هم آهسته است، ولی ممکن است به بافت اطراف نفوذ کند و برگردد؛ گرید ۳ سریعتر رشد میکند و گرید ۴ بسیار سریع رشد میکند و پخش میشود [۱۲]. امروز علاوه بر شکل سلولها، آزمایش ژنی تومور هم در تعیین گرید نقش دارد [۱۱]. مثلاً گلیوبلاستوما همیشه گرید ۴ است [۱۱]. بیشتر بخوانید: تومورهای مغزی
پرسشهای متداول
گرید بالا یعنی سرطان پخش شده است؟
گرید ۱ یعنی سرطانم خطرناک نیست و درمان نمیخواهد؟
تمایز ضعیف یعنی چه؟ خیلی بد است؟
گرید در جواب نمونهبرداری با جواب جراحی فرق دارد؛ کدام درست است؟
نمونهبرداری با سوزن فقط تکه کوچکی از تومور را برمیدارد، اما بعد از جراحی کل تومور بررسی میشود [۳]. در سرطان سینه، گرید ۱ در نمونه سوزنی در حدود یکسوم موارد در جراحی به گرید ۲ تغییر میکند؛ ولی تغییر از گرید ۱ به ۳ یا برعکس بسیار نادر است [۳]. اگر دو جواب با هم فرق دارند، از پزشکتان بپرسید کدام را مبنای تصمیم درمان میگذارد.
گلیسون ۶ یعنی سرطان پروستات من در حد متوسط است؟
نه. نمره گلیسون در اصل از ۲ تا ۱۰ است، ولی امروز کمترین نمرهای که به سرطان داده میشود ۶ است؛ پس گلیسون ۶ (گروه گرید ۱) پایینترین گرید سرطان پروستات است [۶].
سرطان سینه گرید ۳ یعنی چه و قابل درمان است؟
گرید ۳ یعنی سلولهای تومور زیر میکروسکوپ بسیار غیرعادیاند و تومور معمولاً سریعتر رشد میکند [۱]. ولی گرید ۳ به معنای درماننشدنی بودن نیست [۱]. در انتخاب درمان، مرحله و نوع گیرندههای تومور هم نقش مهمی دارند [۱، ۴]. در گرید ۳، پزشک اغلب شیمیدرمانی را هم در نظر میگیرد، چون این تومورها زودتر برمیگردند [۳].
صفحههای مرتبط
سیستمهای درجهبندی و معیارها (ویژه پزشکان)
ویژه پزشکان
سینه (گرید ناتینگهام، اصلاح Elston–Ellis روش Bloom–Richardson). سه جزء نیمهکمی: درصد تشکیل توبول، پلئومورفیسم هسته و شمارش دقیق میتوز در سطح میدان تعریفشده؛ گرید نهایی از جمع امتیازها [۲]: مجموع ۳ تا ۵ = G1، ۶ تا ۷ = G2 و ۸ تا ۹ = G3 [۵]. در ۱۸۳۱ بیمار سری ناتینگهام، بقای G1 بهطور معنیدار بهتر از G2 و G3 بود (P<۰٫۰۰۰۱) [۲]. در سری ۱۹۹۰ تا ۲۰۰۲ (۳۵۷۹ بیمار) ۱۸٫۹٪ G1، ۳۸٫۶٪ G2 و ۴۲٫۴٪ G3 بودند. در ER مثبت/HER2 منفی (۱۰۷۷ بیمار) گرید پیشبینیکننده مستقل RFS بود (HR ۲٫۱۳؛ ۹۵٪ CI: ۱٫۷۹ تا ۲٫۵۳)؛ خطر عود ۱۰ ساله در زیرگروه LN منفی با هورموندرمانی تنها (۷۹۷ بیمار) ۷٪، ۱۴٪ و ۳۱٪ و در pN1 (۳۱۶ بیمار) ۵٪، ۲۴٪ و ۴۳٪ برای G1 تا G3 بود. در Henson و همکاران (۲۲٬۶۱۶ بیمار) بقای G1 مرحله II با G3 مرحله I برابر بود. در بیوپسی سوزنی، ارتقای G1 به G2 در نمونه جراحی ۳۰ تا ۴۰٪، تغییر G3 ۵ تا ۸٪ و جابهجایی G1 و G3 ۰ تا ۱٪ گزارش شده است [۳]. AJCC ویرایش ۸ گرید را همراه ER، PR و HER2 (و در صورت وجود، نمره پایین Oncotype DX) وارد مرحله پیشآگهی کرد [۴].
پروستات (ISUP ۲۰۱۴، WHO ۲۰۱۶). گروه گرید ۱: گلیسون ≤۶؛ ۲: ۳+۴=۷؛ ۳: ۴+۳=۷؛ ۴: ۸؛ ۵: ۹ تا ۱۰. الگوی ۴ شامل غدد کریبریفرم، بههمجوش و بدشکل است؛ کومدونکروز قطعی، حتی کانونی، الگوی ۵ است؛ کارسینوم داخلمجرایی بدون کارسینوم مهاجم گرید گلیسون نمیگیرد [۶]. در اعتبارسنجی چندمرکزی (۲۰٬۸۴۵ پروستاتکتومی رادیکال و ۵۵۰۱ پرتودرمانی)، در کوهورت جراحی HR عود بیوشیمیایی نسبت به گلیسون ۶ برای ۳+۴، ۴+۳، ۸ و ۹ تا ۱۰ به ترتیب ۱٫۹، ۵٫۱، ۸٫۰ و ۱۱٫۷ بود [۷]. EAU ۲۰۲۶: پیگیری فعال درمان مناسب خطر پایین و موارد منتخب خطر متوسط مطلوب با ISUP grade group 2 است [۸].
روده بزرگ. تمایز خوب: بیش از ۹۵٪ غدهسازی؛ متوسط: ۵۰ تا ۹۵٪؛ ضعیف: عمدتاً توپر با کمتر از ۵۰٪ غدهسازی. حدود ۷۰٪ تومورها تمایز متوسط، ۱۰٪ خوب و ۲۰٪ ضعیف دارند. سیستم دوسطحی (درجه پایین با غدهسازی ۵۰٪ یا بیشتر، درجه بالا کمتر از ۵۰٪) تغییرپذیری بین مشاهدهگران را کم و ارزش پیشآگهی را بیشتر میکند؛ گرید برای آدنوکارسینوم معمولی به کار میرود و برخی زیرگروهها با ظاهر درجه بالا بهدلیل MSI رفتار درجه پایین دارند [۹]. در مرحله II، بافتشناسی تمایز ضعیف در کنار نمونهبرداری ناکافی غدد لنفاوی، T4 و درگیری صفاق احشایی از عوامل افزایش خطر عود است [۱۰].
دستگاه عصبی مرکزی (WHO ۲۰۲۱، ویرایش پنجم). گرید با اعداد عربی (۱ تا ۴) و «درون هر نوع تومور» تعیین میشود و نشانگرهای مولکولی در گرید و پیشآگهی وارد شدهاند. گلیوبلاستوما IDH-wildtype در گلیوم منتشر آستروسیتی IDH-wildtype بزرگسالان با تکثیر عروق کوچک یا نکروز، یا جهش پروموتر TERT، یا تکثیر ژن EGFR، یا تغییر تعداد کروموزوم +7/−10 تشخیص داده میشود؛ آستروسیتوم IDH-mutant گرید ۲، ۳ یا ۴ میگیرد و حذف هموزیگوت CDKN2A/B آن را گرید ۴ میکند [۱۱].
انواع سرطان مرتبط
پرسشهای مرتبط
منابع علمی
۱۲ منبعنمایش همه منابع، ۳ مورد با خلاصه و ترجمه فارسیبستن فهرست منابع
شمارههای داخل متن، مانند [۱]، به این منابع اشاره دارند. منابعی که دکمه «خلاصه و ترجمه فارسی» دارند، در کتابخانه شواهد علمی خلاصه و ترجمه شدهاند.
- ۱
- ۲
- ۳
- ۴
- ۵
- ۶
- ۷
- ۸EAU-EANM-ESTRO-ESUR-ISUP-SIOG Guidelines on Prostate Cancer-2026 Update. Part I: Screening, Diagnosis, and Local Treatment with Curative Intent
- ۹
- ۱۰
- ۱۱
- ۱۲Adult Central Nervous System Tumors Treatment (PDQ®)–Patient Version
این مطلب بر پایه منابع علمی معتبر تهیه شده و آخرین بار در ۶ آبان ۱۴۰۵ بهروزرسانی شده است. محتوای این وبسایت صرفاً جنبه آموزشی و اطلاعرسانی دارد و جایگزین مشاوره، تشخیص یا درمان توسط پزشک متخصص نیست. برای هر تصمیم درمانی با پزشک معالج خود مشورت کنید.
این برگه از سایت چاپ شده است؛ نسخه کامل و بهروز: https://drdabiri.com/questions/cancer-grade/