مطالعه‌های بزرگ تاکنون نشان نداده‌اند که استرس یا ناراحتی به‌تنهایی خطر بیشتر سرطان‌ها را بالا ببرد. در مطالعه‌ای روی بیش از ۱۱۶ هزار نفر در اروپا، استرس شغلی با خطر بیشتر سرطان همراه نبود [۱] و در بررسی بیش از ۳۰۰ هزار نفر، افسردگی و اضطراب با بیشتر سرطان‌ها ارتباطی نداشتند [۲]؛ البته نتیجه همه مطالعه‌ها یکسان نبوده و پژوهش ادامه دارد [۴]. استرس می‌تواند غیرمستقیم اثر بگذارد، چون گاهی به سیگار، الکل، پرخوری یا کم‌تحرکی می‌کشد [۴]؛ و اگر سرطان گرفته‌اید، مطالعه‌ها نشان نمی‌دهند که ناراحتی‌ها یا روحیه شما علت آن بوده است [۵].
نکات کلیدی
- استرس شغلی در ۱۲ مطالعه اروپایی با سرطان روده بزرگ، ریه، سینه و پروستات ارتباطی نداشت [۱].
- افسردگی و اضطراب با بیشتر سرطان‌ها همراه نبودند؛ ارتباط کم آن‌ها با سرطان ریه تا حد زیادی با سیگار و عادت‌های دیگر توضیح داده شد [۲].
- شاهد قانع‌کننده‌ای نیست که «روحیه» یا نگرش فرد، خطر گرفتن سرطان یا مردن از آن را تعیین کند [۵].
- پریشانی در دوران سرطان درمان دارد: گفت‌وگودرمانی، برنامه‌های ذهن‌آگاهی، ورزش و حمایت، اضطراب و افسردگی را کم می‌کنند [۹].
مطالعه‌های بزرگ چه نشان داده‌اند؟
- استرس کاری: ۱۲ مطالعه در اروپا، بیش از ۱۱۶ هزار مرد و زن را حدود ۱۲ سال دنبال کردند؛ کسانی که کار پرفشار داشتند، بیشتر از دیگران سرطان نگرفتند [۱].
- افسردگی و اضطراب: ۱۸ مطالعه با بیش از ۳۰۰ هزار نفر، ارتباطی میان افسردگی یا اضطراب و سرطان در کل، یا سرطان‌های سینه، پروستات و روده بزرگ پیدا نکردند. افسردگی و اضطراب با سرطان ریه و سرطان‌های مرتبط با سیگار کمی بیشتر همراه بودند، ولی وقتی سیگار، الکل و وزن در نظر گرفته شد، این ارتباط خیلی کمتر شد [۲].
- سرطان سینه: در مطالعه‌ای روی ۱۰۶ هزار زن در انگلستان، میزان استرس و اتفاق‌های ناگوار ۵ سال قبل، مثل طلاق یا از دست دادن عزیزان، با سرطان سینه ارتباط ثابتی نداشت [۳].
همه مطالعه‌ها یک نتیجه نداشته‌اند: چند مرور، ارتباط‌هایی میان استرس و بعضی سرطان‌ها، مثل سرطان ریه یا روده بزرگ، گزارش کرده‌اند [۶، ۷]. این نوع مطالعه‌ها عادت‌ها و احساسات افراد را بررسی می‌کنند و به‌تنهایی نمی‌توانند نشان دهند که خود استرس علت بوده است؛ به همین دلیل مؤسسه ملی سرطان آمریکا می‌گوید رابطه استرس مزمن و سرطان هنوز روشن نیست [۴، ۶].
استرس چطور ممکن است غیرمستقیم اثر بگذارد؟
حتی وقتی استرس با سرطان همراه به نظر می‌رسد، ممکن است رابطه غیرمستقیم باشد: کسی که مدت‌ها زیر فشار است، ممکن است سیگار بکشد، پرخوری کند، کم‌تحرک شود یا الکل بنوشد، و این‌ها خودشان خطر بعضی سرطان‌ها را بالا می‌برند [۴]. همین الگو در مطالعه بزرگ افسردگی و اضطراب هم دیده شد [۲].
پس مؤثرترین کار برای کم کردن خطر، رسیدگی به همین عادت‌هاست: ترک سیگار، کم کردن یا کنار گذاشتن الکل (آیا الکل باعث سرطان می‌شود؟)، تحرک بیشتر و وزن مناسب (آیا چاقی باعث سرطان می‌شود؟). استرس طولانی آسیب‌های دیگری هم دارد، مثل مشکلات گوارشی، بیماری قلب، فشار خون بالا، ضعف دستگاه ایمنی، بی‌خوابی، افسردگی و اضطراب؛ پس کم کردن آن ارزشمند است، حتی جدا از سرطان [۴].
آیا استرس باعث برگشتن یا بدتر شدن سرطان می‌شود؟
در آزمایش‌هایی روی حیوانات و سلول‌های سرطانی در آزمایشگاه، هورمون‌های استرس توانسته‌اند رشد و پخش شدن تومور را بیشتر کنند [۴]. اما در انسان، شواهد اینکه استرس مستقیماً بر طول عمر بیماران اثر بگذارد، روی‌هم‌رفته ضعیف است [۴]. در یک مطالعه روی زنان مبتلا به سرطان سینه پخش‌شده، جلسه‌های گروهی هفتگی حمایت روانی، حال روحی و درد را بهتر کرد، ولی طول عمر را تغییر نداد [۸].
بر اساس شواهد فعلی، شاهد قانع‌کننده‌ای نیست که نگرش فرد بر خطر گرفتن سرطان یا مردن از آن اثر بگذارد [۵]؛ پس اگر سرطان برگشت، این شواهد نشان نمی‌دهند که دلیلش «غصه خوردن» یا «مثبت نبودن» شما بوده است. مراقبت از حال روحی برای این مهم است که این دوران سبک‌تر و قابل‌تحمل‌تر شود. درباره عود و پیگیری بخوانید: عود سرطان چیست و چگونه پیگیری می‌شود؟
پریشانی و نگرانی در دوران سرطان درمان دارد
ترس، اضطراب، غم و نگرانی از برگشتن بیماری در دوران سرطان رایج است و اگر شدید یا طولانی شود، می‌توان و باید برای آن کمک گرفت [۴، ۹]. راهنمای انجمن انکولوژی آمریکا توصیه می‌کند به همه بیماران درباره افسردگی و اضطراب آموزش داده شود و بسته به شدت علائم، روش‌هایی مثل گفت‌وگودرمانی (درمان شناختی‌رفتاری)، برنامه‌های ذهن‌آگاهی و کاهش استرس، ورزش منظم و در صورت نیاز دارو پیشنهاد شود [۹]. برخی سازمان‌ها توصیه می‌کنند همه بیماران پس از تشخیص و در طول و بعد از درمان، با یک پرسش‌نامه ساده از نظر پریشانی بررسی شوند [۴]. راهنمای کامل‌تر: اضطراب، افسردگی و ترس از برگشت سرطان.
چه کنم؟ اگر نگرانی رهایتان نمی‌کند، به تیم درمان بگویید
- ۱
درباره احساسات‌تان با پزشک یا پرستار صحبت کنید
این مهم‌ترین قدم است. پزشک می‌تواند شما را به روان‌شناس یا روان‌پزشک آشنا با بیماران سرطانی معرفی کند [۴].
- ۲
تحرک داشته باشید
فعالیت بدنی متوسط در دوران و بعد از درمان، اضطراب و افسردگی را کم می‌کند [۴]. ببینید آیا در دوران درمان سرطان می‌توان ورزش کرد؟
- ۳
از خانواده، دوستان و گروه‌های حمایتی کمک بگیرید
حمایت عاطفی و اجتماعی، افسردگی، اضطراب و علائم بیماری و درمان را کم می‌کند [۴].
- ۴
قدم‌به‌قدم به زندگی روزمره برگردید
خستگی و برگشتن به کار هم بر حال روحی اثر دارند؛ ببینید خستگی ناشی از سرطان و درمان و بازگشت به کار و زندگی روزمره.
کی باید فوراً کمک بگیرم؟
پرسش‌های متداول
آیا شوک یا غم بزرگ، مثل مرگ یک عزیز، می‌تواند سرطان بیاورد؟
در مطالعه‌ای روی ۱۰۶ هزار زن، از دست دادن عزیزان، طلاق یا بیماری در ۵ سال قبل، با سرطان سینه ارتباط ثابتی نداشت [۳]. یک مرور بزرگ هم اتفاق‌های ناگوار زندگی را با بیشتر شدن سرطان همراه ندید [۶].
آیا فکر مثبت سرطان را درمان می‌کند؟
آدم عصبی و پراسترسی هستم؛ خطر سرطانم بیشتر است؟
استرس دوران درمان، اثر شیمی‌درمانی را کم می‌کند؟
در آزمایشگاه، بعضی هورمون‌های استرس با مقاومت سلول‌های سرطانی به شیمی‌درمانی همراه بوده‌اند، ولی در انسان شاهد محکمی نیست که استرس بر نتیجه درمان یا طول عمر اثر بگذارد [۴]. درمان خود را کامل و به‌موقع ادامه دهید.
داروی ضدافسردگی یا ضداضطراب در دوران سرطان مشکلی دارد؟
برای بیشتر بیماران، گفت‌وگودرمانی و روش‌های غیر دارویی قدم اول است؛ دارو برای کسانی پیشنهاد می‌شود که آن را ترجیح می‌دهند، قبلاً با آن بهتر شده‌اند، به روش‌های دیگر دسترسی ندارند یا با آن‌ها بهتر نشده‌اند [۹]. پیش از شروع هر دارو، فهرست داروهای سرطان خود را به پزشک نشان دهید.
خانواده بیمار چه کاری از دستشان برمی‌آید؟
حمایت عاطفی و اجتماعی، افسردگی و اضطراب بیمار را کم می‌کند [۴]. گوش دادن، همراهی در ویزیت‌ها و کمک در کارهای روزانه، و تشویق بیمار به گفتن نگرانی‌هایش به تیم درمان، کمک بزرگی است. ببینید راهنمای خانواده و مراقبان بیمار سرطانی.
نکات برای پزشکان (ویژه پزشکان)
ویژه پزشکان
IPD-Work (Heikkilä، BMJ ۲۰۱۳). ۱۲ کوهورت اروپایی، ۱۱۶٬۰۵۶ نفر ۱۷ تا ۷۰ ساله، میانه پیگیری ۱۲ سال، ۵۷۶۵ سرطان. job strain بالا (خودگزارشی در شروع)، پس از تعدیل برای سن، جنس، وضعیت اجتماعی-اقتصادی، BMI، سیگار و الکل: کل سرطان‌ها HR ۰٫۹۷ (۰٫۹۰ تا ۱٫۰۴)؛ کولورکتال ۱٫۱۶ (۰٫۹۰ تا ۱٫۴۸)، ریه ۱٫۱۷ (۰٫۸۸ تا ۱٫۵۴)، سینه ۰٫۹۷ (۰٫۸۲ تا ۱٫۱۴) و پروستات ۰٫۸۶ (۰٫۶۸ تا ۱٫۰۹) [۱].
PSY-CA (van Tuijl، Cancer ۲۰۲۳). متاآنالیز داده‌های فردی ۱۸ کوهورت (تا ۳۱۹٬۶۱۳ نفر؛ ۲۵٬۸۰۳ سرطان؛ ۳٬۲۵۴٬۷۱۴ نفر-سال). علائم و تشخیص افسردگی و اضطراب با سرطان کل، سینه، پروستات، کولورکتال و مرتبط با الکل ارتباطی نداشتند؛ با سرطان ریه و سرطان‌های مرتبط با سیگار HR ۱٫۰۶ تا ۱٫۶۰، که پس از تعدیل بیشتر برای سیگار، الکل و BMI به ۱٫۰۴ تا ۱٫۲۳ کاهش یافت [۲]. سرطان سینه (Schoemaker، Breast Cancer Res ۲۰۱۶؛ کوهورت ۱۰۶٬۰۰۰ زن در بریتانیا، ۱۷۸۳ مورد): بدون ارتباط با فراوانی استرس تجربه‌شده؛ مرگ یکی از نزدیکان در ۵ سال قبل RR ۰٫۸۷ (۰٫۷۸ تا ۰٫۹۷)؛ طلاق با سرطان ER منفی ۱٫۵۴ (۱٫۰۱ تا ۲٫۳۴) و نه ER مثبت؛ جمع‌بندی نویسندگان: شواهد ثابتی وجود ندارد [۳].
یافته‌های مخالف. Chida ۲۰۰۸ (متاآنالیز): عوامل روانی-اجتماعی مرتبط با استرس با بروز بیشتر سرطان در افراد سالم (۱۶۵ مطالعه، P=۰٫۰۰۵) و بقای کمتر بیماران (۳۳۰ مطالعه، P کمتر از ۰٫۰۰۱) همراه بودند؛ در تحلیل زیرگروه، رویدادهای استرس‌زای زندگی با بروز بیشتر همراه نبودند؛ شواهد سوگیری انتشار وجود داشت [۶]. Yang ۲۰۱۹ (متاآنالیز مطالعه‌های مشاهده‌ای؛ ۲۸۱٬۲۹۰ نفر): استرس کاری با سرطان کولورکتال RR ۱٫۳۶ (۱٫۱۶ تا ۱٫۵۹)، ریه ۱٫۲۴ (۱٫۰۲ تا ۱٫۴۹) و مری ۲٫۱۲ (۱٫۳۰ تا ۳٫۴۷)؛ بدون ارتباط با پروستات، سینه و تخمدان؛ ارتباط کولورکتال در آمریکای شمالی معنی‌دار بود و در اروپا نه [۷].
بقا. شواهد آزمایشگاهی برای نقش نوراپی‌نفرین (رگ‌زایی، متاستاز، فعال‌سازی نوتروفیل) و گلوکوکورتیکوئیدها (مهار آپوپتوز، مقاومت به شیمی‌درمانی) وجود دارد، ولی شواهد اثر مستقیم استرس بر بقای انسان روی‌هم‌رفته ضعیف است [۴]. Goodwin (NEJM ۲۰۰۱؛ ۲۳۵ زن با سرطان سینه متاستاتیک، تصادفی‌سازی ۲ به ۱): درمان گروهی حمایتی-بیانی هفتگی، علائم روانی و درد را بهتر کرد (P=۰٫۰۴ برای درد؛ سود بیشتر در زنان پریشان‌تر)، ولی بقا را افزایش نداد: میانه ۱۷٫۹ در برابر ۱۷٫۶ ماه؛ HR تک‌متغیره ۱٫۰۶ (۰٫۷۸ تا ۱٫۴۵) [۸].
مدیریت (ASCO ۲۰۲۳). مدل مراقبت پله‌ای؛ آموزش درباره افسردگی و اضطراب برای همه بیماران؛ علائم متوسط افسردگی: CBT، فعال‌سازی رفتاری، MBSR، فعالیت بدنی ساختاریافته یا مداخلات روانی-اجتماعی؛ علائم متوسط اضطراب: CBT، فعال‌سازی رفتاری، فعالیت بدنی ساختاریافته، ACT یا مداخلات روانی-اجتماعی؛ علائم شدید: درمان شناختی، فعال‌سازی رفتاری، CBT، MBSR یا درمان بین‌فردی؛ دارو برای کسانی که به درمان خط اول دسترسی ندارند، آن را ترجیح می‌دهند، قبلاً پاسخ داده‌اند یا با درمان روان‌شناختی بهبود نیافته‌اند؛ شواهد درمان دارویی در بازماندگان ناهمگون است [۹]. غربالگری پریشانی با ابزار استاندارد پس از تشخیص و در طول و پس از درمان توصیه شده است [۴].
منابع علمی
۹ منبعنمایش همه منابع، ۱ مورد با خلاصه و ترجمه فارسیبستن فهرست منابع
شماره‌های داخل متن، مانند [۱]، به این منابع اشاره دارند. منابعی که دکمه «خلاصه و ترجمه فارسی» دارند، در کتابخانه شواهد علمی خلاصه و ترجمه شده‌اند.
- ۱
- ۲
- ۳
- ۴
- ۵
- ۶
- ۷
- ۸
- ۹
این مطلب بر پایه منابع علمی معتبر تهیه شده و آخرین بار در ۶ آبان ۱۴۰۵ به‌روزرسانی شده است. محتوای این وب‌سایت صرفاً جنبه آموزشی و اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین مشاوره، تشخیص یا درمان توسط پزشک متخصص نیست. برای هر تصمیم درمانی با پزشک معالج خود مشورت کنید.
این برگه از سایت چاپ شده است؛ نسخه کامل و به‌روز: https://drdabiri.com/questions/does-stress-cause-cancer/