پرسش و پاسخ

آیا الکل باعث سرطان می‌شود؟

الکل سرطان‌زای قطعی است: کدام سرطان‌ها، آیا مقدار کم هم خطر دارد و کم کردن یا قطع آن چه فایده‌ای دارد

به‌روزرسانی: ۶ آبان ۱۴۰۵۵ دقیقه مطالعه۸ منبع علمی
نمایش برای:
پاسخ کوتاه

بله. آژانس بین‌المللی پژوهش سرطان سازمان جهانی بهداشت، الکل را در گروه ۱، یعنی «سرطان‌زای قطعی برای انسان»، قرار داده است؛ همان گروهی که دخانیات و آزبست در آن هستند [۱، ۲]. الکل علت دست‌کم هفت سرطان است: دهان، حلق، حنجره، مری، کبد، روده بزرگ و سینه [۱، ۳]. نوع نوشیدنی فرقی نمی‌کند و مقدار بی‌خطری برای سرطان پیدا نشده است؛ هرچه کمتر بنوشید، خطر کمتر است [۱، ۲].

نکات کلیدی

  • الکل سرطان‌زای قطعی است (گروه ۱)، در همان گروهی که دخانیات و آزبست قرار دارند [۱، ۲].
  • دست‌کم هفت سرطان: دهان، حلق، حنجره، مری، کبد، روده بزرگ و سینه [۱، ۳].
  • مقدار بی‌خطری پیدا نشده است: حتی نوشیدن کم و متوسط هم بخشی از سرطان‌های ناشی از الکل را ایجاد می‌کند [۱، ۴].
  • سرطان سینه: با هر نوشیدنی روزانه بیشتر، خطر کمی بالا می‌رود [۵، ۶].
  • الکل همراه سیگار خطر سرطان‌های دهان، گلو و مری را خیلی بیشتر می‌کند [۶، ۷].
  • کم کردن یا قطع آن فایده دارد: خطر سرطان دهان و مری را کم می‌کند [۸].

الکل چگونه سرطان ایجاد می‌کند؟

بدن الکل (اتانول) را به ماده‌ای به نام استالدهید تبدیل می‌کند. استالدهید سمی است و به DNA، یعنی ماده ژنتیکی سلول‌ها، آسیب می‌زند [۶]. الکل همچنین مقدار هورمون استروژن خون را بالا می‌برد که خطر سرطان سینه را بیشتر می‌کند، و جذب بعضی مواد مغذی مثل فولات را مختل می‌کند [۶].

چون علت، خودِ الکل است، نوع نوشیدنی (آبجو، شراب یا عرق) و قیمت و کیفیت آن فرقی نمی‌کند [۲]. آنچه مهم است، مقدار الکلی است که می‌نوشید [۳].

خطر کدام سرطان‌ها بیشتر می‌شود؟

در بزرگ‌ترین بررسی، با ۵۷۲ مطالعه، هرچه مقدار الکل بیشتر بود خطر این سرطان‌ها هم بیشتر بود [۳]. جدول زیر نشان می‌دهد خطر در کسانی که کم یا زیاد می‌نوشند، در مقایسه با کسانی که نمی‌نوشند، چقدر است:

خطر سرطان با نوشیدن کم و زیاد، در مقایسه با ننوشیدن
سرطانتا یک نوشیدنی در روزبیش از ۴ نوشیدنی در روز
دهان و حلقکمی بیشتر [۳]حدود ۵ برابر [۳]
مری (نوع سنگفرشی)کمی بیشتر [۳]حدود ۵ برابر [۳]
حنجرهافزایش روشنی دیده نشد [۳]بیش از ۲ و نیم برابر [۳]
سینهکمی بیشتر [۳]حدود یک و نیم برابر [۳]
روده بزرگافزایش روشنی دیده نشد [۳]نزدیک به یک و نیم برابر [۳]
کبد–حدود ۲ برابر [۳]

در این بررسی، هر نوشیدنی ۱۲٫۵ گرم الکل خالص حساب شد [۳]. یک نوشیدنی استاندارد در آمریکا ۱۴ گرم الکل دارد: حدود یک بطری آبجو، یک لیوان شراب یا یک پیک عرق [۶].

آیا کم نوشیدن هم خطر دارد؟

بله. سازمان جهانی بهداشت می‌گوید خطر از اولین قطره شروع می‌شود و مقدار مشخصی که زیر آن بی‌خطر باشد پیدا نشده است [۱، ۲]. هرچه بیشتر بنوشید خطر بیشتر است، و هرچه کمتر، خطر کمتر [۲].

  • در جهان، حدود ۷۴۰ هزار سرطان جدید در سال ۲۰۲۰، یعنی از هر ۲۵ سرطان یکی، به الکل مربوط بود [۴]. بیشترِ آن‌ها در کسانی بود که زیاد می‌نوشیدند، اما حدود ۱۰۰ هزار مورد در کسانی بود که کمتر از ۲۰ گرم الکل در روز می‌نوشیدند [۴].
  • در اروپا، حدود نیمی از سرطان‌های ناشی از الکل در کسانی رخ می‌دهد که مصرفشان «زیاد» حساب نمی‌شود [۲].
  • گفته می‌شود نوشیدن کم برای قلب خوب است؛ اما هیچ مطالعه‌ای نشان نداده که این فایده احتمالی، خطر سرطان را برای فرد جبران کند [۱، ۲].

الکل و سرطان سینه

سرطان سینه از سرطان‌هایی است که با نوشیدن کم و متوسط هم بیشتر می‌شود [۳]. در اروپا، بیشتر سرطان‌های سینه‌ای که به الکل مربوط‌اند، در زنانی است که کم یا متوسط می‌نوشند [۲].

در بررسی بزرگی که داده‌های ۵۳ مطالعه و بیش از ۵۸ هزار زن مبتلا را دوباره تحلیل کرد، با هر نوشیدنی بیشتر در روز (حدود ۱۰ گرم الکل)، خطر سرطان سینه کمی بالا رفت؛ چه در زنان سیگاری و چه غیرسیگاری [۵]. در زنانی که زیاد می‌نوشند، خطر حدود یک و نیم برابر است [۶]. برای پیدا کردن زودهنگام آن، ماموگرافی را از چه سنی باید انجام داد؟ و علائم سرطان سینه را ببینید.

الکل همراه سیگار

کسی که هم الکل می‌نوشد و هم سیگار می‌کشد، خطر سرطان دهان، حلق، حنجره و مری‌اش خیلی بیشتر از کسی است که فقط یکی از این دو را مصرف می‌کند؛ در سرطان دهان و حلق، اثر این دو با هم از جمعِ اثر هر کدام هم بیشتر است [۶]. در بررسی ۱۷ مطالعه روی بیش از ۱۱ هزار بیمار مبتلا به سرطان‌های سر و گردن، از هر ۱۰ مورد این سرطان‌ها حدود ۷ مورد به سیگار، الکل یا هر دو مربوط بود [۷]. ترک هر دو بهترین کار است؛ ببینید: ترک سیگار چقدر خطر سرطان را کم می‌کند؟

کم کردن یا قطع الکل چه فایده‌ای دارد؟

هیچ‌وقت برای کم کردن یا قطع الکل دیر نیست [۶]. آژانس بین‌المللی پژوهش سرطان پس از بررسی همه شواهد نتیجه گرفت که کم کردن یا قطع نوشیدن، خطر سرطان دهان و مری را کم می‌کند؛ برای سرطان حنجره، روده بزرگ و سینه هم شواهدی به نفع آن هست، ولی هنوز کامل نیست [۸]. ممکن است سال‌ها طول بکشد تا خطر به اندازه کسانی برسد که هرگز ننوشیده‌اند [۶].

چه کنم؟ یک کار مهم: هرچه کمتر، بهتر

  1. ۱

    اگر نمی‌نوشید، شروع نکنید

    نوشیدن الکل برای سلامتی توصیه نمی‌شود؛ رهنمودهای غذایی آمریکا به کسانی که نمی‌نوشند توصیه می‌کنند به هیچ دلیلی شروع نکنند [۶].

  2. ۲

    اگر می‌نوشید، کمتر بنوشید یا قطع کنید

    کم کردن مقدار هم خطر را کم می‌کند و ننوشیدن کمترین خطر را دارد [۲، ۸]. اگر کم کردن یا قطع کردن برایتان سخت است، از پزشک کمک بگیرید.

  3. ۳

    اگر سیگار هم می‌کشید، هر دو را کنار بگذارید

    همراهی این دو بیشترین خطر را برای سرطان‌های دهان، گلو و مری دارد [۶، ۷].

  4. ۴

    غربالگری را فراموش نکنید

    آزمایش‌های پیدا کردن زودهنگام سرطان سینه و روده بزرگ را به‌موقع انجام دهید: غربالگری سرطان و کولونوسکوپی از چه سنی؟

پرسش‌های متداول

یک لیوان شراب در روز برای قلب خوب نیست؟

شاید بعضی مطالعه‌ها فایده کمی برای قلب در میان‌سالان و سالمندان نشان داده باشند، اما هیچ مطالعه‌ای نشان نداده که این فایده، خطر سرطان را برای فرد جبران کند [۱، ۲]. نوشیدن برای سلامتی توصیه نمی‌شود [۶].

شراب قرمز از آبجو یا عرق کم‌خطرتر است؟

نه. علت سرطان خودِ الکل است؛ پس هر نوشیدنی الکلی، با هر قیمت و کیفیتی، خطر سرطان دارد [۲]. مهم مقدار الکل خالصی است که می‌نوشید [۳].

چقدر الکل بی‌خطر است؟

برای سرطان، مقدار بی‌خطری پیدا نشده است [۱]. حتی تا یک نوشیدنی در روز، خطر سرطان‌های دهان، حلق، مری و سینه کمی بیشتر بود [۳].

سال‌ها نوشیده‌ام؛ اگر حالا قطع کنم فایده دارد؟

بله. قطع یا کم کردن الکل خطر سرطان دهان و مری را کم می‌کند [۸]. کاهش خطر سال‌ها طول می‌کشد، اما هیچ‌وقت برای قطع دیر نیست [۶].

اگر سرطان دارم یا درمان می‌شوم، می‌توانم الکل بنوشم؟

این را از تیم درمان خود بپرسید؛ آن‌ها با توجه به درمان شما بهترین توصیه را می‌کنند [۶]. باید این احتمال را هم در نظر داشت که الکل خطر برگشت سرطان یا ابتلا به سرطان دوم را بیشتر کند [۶].

چرا الکل خطر سرطان سینه را بالا می‌برد؟

یکی از دلایل این است که الکل مقدار هورمون استروژن خون را بالا می‌برد، و استروژنِ زیاد می‌تواند باعث سرطان سینه شود [۶].

ویژه پزشکان

جزئیات شواهد (ویژه پزشکان)

ویژه پزشکانطبقه‌بندی و سازوکار.
ویژه پزشکان

طبقه‌بندی و سازوکار. IARC: نوشیدنی‌های الکلی گروه ۱، با ارتباط علیتی با هفت سرطان (حفره دهان، حلق، حنجره، مری، کبد، کولورکتوم و سینه زنان) [۱، ۳]. سازوکارها: استالدهید (احتمالاً سرطان‌زا)، گونه‌های فعال اکسیژن، افزایش استروژن خون، اختلال متابولیسم تک‌کربنی و جذب فولات [۶]. WHO: هیچ آستانه‌ای برای شروع اثر سرطان‌زایی الکل نشان داده نشده است [۱].

دوز-پاسخ (Bagnardi ‏۲۰۱۵؛ ۵۷۲ مطالعه، ۴۸۶٬۵۳۸ مورد). مصرف سبک ≤۱۲٫۵، متوسط ≤۵۰ و سنگین >۵۰ گرم در روز، در برابر غیرنوشندگان و نوشندگان گاه‌به‌گاه: دهان و حلق RR ‏۱٫۱۳، ۱٫۸۳ و ۵٫۱۳؛ SCC مری ۱٫۲۶ (۱٫۰۶ تا ۱٫۵۰)، ۲٫۲۳ و ۴٫۹۵؛ سینه ۱٫۰۴ (۱٫۰۱ تا ۱٫۰۷)، ۱٫۲۳ و ۱٫۶۱؛ کولورکتال (فقط متوسط و سنگین) ۱٫۱۷ و ۱٫۴۴؛ حنجره ۱٫۴۴ و ۲٫۶۵؛ کبد در مصرف سنگین ۲٫۰۷ (۱٫۶۶ تا ۲٫۵۸)؛ اثر مصرف سبک بر دهان-حلق و SCC مری فقط در مطالعه‌های جمعیت‌های آسیایی معنی‌دار بود [۳]. سینه: افزایش ۷٫۱٪ خطر به ازای هر ۱۰ گرم در روز، یکسان در سیگاری‌ها و غیرسیگاری‌ها (۵۸٬۵۱۵ مورد در ۵۳ مطالعه) [۵].

بار جهانی (۲۰۲۰). ۷۴۱٬۳۰۰ سرطان جدید (۴٫۱٪) منتسب به الکل؛ بیشترین سهم: مری (۱۸۹٬۷۰۰)، کبد (۱۵۴٬۷۰۰) و سینه (۹۸٬۳۰۰)؛ مصرف متوسط (کمتر از ۲۰ گرم در روز) ۱۰۳٬۱۰۰ مورد (۱۳٫۹٪) و مصرف تا ۱۰ گرم در روز ۴۱٬۳۰۰ مورد [۴]. خطر مطلق (برگه NCI به نقل از توصیه‌نامه Surgeon General): از هر ۱۰۰ زن، سرطان مرتبط با الکل در حدود ۱۷ نفر با کمتر از یک نوشیدنی در هفته، ۱۹ نفر با یک نوشیدنی در روز و ۲۲ نفر با دو نوشیدنی در روز؛ در مردان ۱۰، ۱۱ و ۱۳ نفر [۶].

تداخل با دخانیات. INHANCE (۱۷ مطالعه مورد-شاهدی، ۱۱٬۲۲۱ مورد سرطان سر و گردن): برهم‌کنش بیش از ضربی (psi ‏۲٫۱۵؛ ۱٫۵۳ تا ۳٫۰۴)؛ PAR تنباکو یا الکل ۷۲٪ (الکل به‌تنهایی ۴٪، تنباکو به‌تنهایی ۳۳٪، هر دو ۳۵٪) [۷].

قطع مصرف (IARC Handbooks، جلد ۲۰A). شواهد کافی که کاهش یا قطع مصرف خطر سرطان حفره دهان و مری را کم می‌کند؛ شواهد محدود برای حنجره، کولورکتوم و سینه [۸].

در عمل. مصرف الکل را بدون قضاوت و بر حسب گرم در روز در شرح حال بپرسید و بیمار را به‌طور عینی از خطر سرطان آگاه کنید [۱].

شواهد علمی

شواهد علمی

۱ مورد
سایر

برهم‌کنش مصرف تنباکو و الکل و خطر سرطان سر و گردن: تحلیل تجمیعی در کنسرسیوم بین‌المللی همه‌گیرشناسی سرطان سر و گردن

Cancer Epidemiology, Biomarkers & Prevention · 2009
۲٫۱۵برهم‌کنش ضربی تنباکو و الکل (psi)

منابع علمی

۸ منبع
نمایش همه منابع، ۱ مورد با خلاصه و ترجمه فارسیبستن فهرست منابع

شماره‌های داخل متن، مانند [۱]، به این منابع اشاره دارند. منابعی که دکمه «خلاصه و ترجمه فارسی» دارند، در کتابخانه شواهد علمی خلاصه و ترجمه شده‌اند.

  1. ۱
    Health and cancer risks associated with low levels of alcohol consumptionAnderson BO, Berdzuli N, Ilbawi A, et al · Lancet Public Health · 2023;8:e6-e7
    DOIPubMed بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳ ۴ ۵ ۶ ۷ ۸ ۹ ۱۰ ۱۱ ۱۲ ۱۳
  2. ۲
    No level of alcohol consumption is safe for our healthWorld Health Organization Regional Office for Europe · who.int · 2023
    منبع بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳ ۴ ۵ ۶ ۷ ۸ ۹ ۱۰ ۱۱ ۱۲
  3. ۳
    Alcohol consumption and site-specific cancer risk: a comprehensive dose-response meta-analysisBagnardi V, Rota M, Botteri E, et al · Br J Cancer · 2015;112:580-93
    DOIPubMed بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳ ۴ ۵ ۶ ۷ ۸ ۹ ۱۰ ۱۱ ۱۲ ۱۳ ۱۴ ۱۵ ۱۶ ۱۷ ۱۸ ۱۹ ۲۰ ۲۱
  4. ۴
    Global burden of cancer in 2020 attributable to alcohol consumption: a population-based studyRumgay H, Shield K, Charvat H, et al · Lancet Oncol · 2021;22:1071-1080
    DOIPubMed بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳ ۴
  5. ۵
    Alcohol, tobacco and breast cancer--collaborative reanalysis of individual data from 53 epidemiological studies, including 58,515 women with breast cancer and 95,067 women without the diseaseHamajima N, Hirose K, Tajima K, et al · Br J Cancer · 2002;87:1234-45
    DOIPubMed بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳
  6. ۶
    Alcohol and Cancer RiskNational Cancer Institute · cancer.gov · 2025
    منبع بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳ ۴ ۵ ۶ ۷ ۸ ۹ ۱۰ ۱۱ ۱۲ ۱۳ ۱۴ ۱۵ ۱۶ ۱۷ ۱۸
  7. ۷
    Interaction between tobacco and alcohol use and the risk of head and neck cancer: pooled analysis in the International Head and Neck Cancer Epidemiology ConsortiumHashibe M, Brennan P, Chuang SC, et al · Cancer Epidemiol Biomarkers Prev · 2009;18:541-50
  8. ۸
    The IARC Perspective on Alcohol Reduction or Cessation and Cancer RiskGapstur SM, Bouvard V, Nethan ST, et al · N Engl J Med · 2023;389:2486-2494
    DOIPubMed بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳ ۴ ۵

این مطلب بر پایه منابع علمی معتبر تهیه شده و آخرین بار در ۶ آبان ۱۴۰۵ به‌روزرسانی شده است. محتوای این وب‌سایت صرفاً جنبه آموزشی و اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین مشاوره، تشخیص یا درمان توسط پزشک متخصص نیست. برای هر تصمیم درمانی با پزشک معالج خود مشورت کنید.