هنوز به‌طور قطعی معلوم نیست، چون ویپ تازه است و مطالعه طولانی‌مدتی روی انسان وجود ندارد [۱، ۷]. بخار ویپ مواد سمی و بعضی مواد سرطان‌زا دارد، اما مقدار آن‌ها خیلی کمتر از دود سیگار است؛ پس ویپ احتمالاً خطر بسیار کمتری از سیگار دارد، ولی بی‌خطر نیست [۱، ۲]. اگر سیگار نمی‌کشید، ویپ را شروع نکنید؛ اگر سیگاری هستید، بهترین کار ترک کامل است و کشیدن هم‌زمان سیگار و ویپ مواد سرطان‌زا را کم نمی‌کند [۳، ۷].
نکات کلیدی
- هنوز جواب قطعی نداریم: هیچ مطالعه‌ای روی انسان نشان نداده که ویپ سرطان ایجاد می‌کند یا نمی‌کند؛ مطالعه‌های طولانی‌مدت هنوز نیست [۱].
- بخار ویپ بی‌خطر نیست: مواد سمی، فلزات و بعضی مواد سرطان‌زا مثل فرمالدهید دارد [۱، ۷].
- اما خیلی کمتر از دود سیگار: مقدار این مواد در بخار ویپ ۹ تا ۴۵۰ برابر کمتر از دود سیگار بود [۲].
- اگر سیگار نمی‌کشید، شروع نکنید، به‌ویژه نوجوانان؛ ویپ احتمال سیگاری شدن آن‌ها را بیشتر می‌کند [۱، ۷].
- برای ترک سیگار: ایمنی طولانی‌مدت ویپ هنوز معلوم نیست [۵]؛ برای ترک از روش‌های ثابت‌شده و کمک پزشک استفاده کنید.
- هم سیگار، هم ویپ؟ کشیدن هم‌زمان، مواد سرطان‌زا را کم نمی‌کند؛ فایده فقط با کنار گذاشتن کامل سیگار است [۳، ۴].
در بخار ویپ چه موادی هست؟
ویپ مایعی را گرم می‌کند و به بخار (آئروسل) تبدیل می‌کند؛ این مایع معمولاً نیکوتین، طعم‌دهنده و مواد دیگر دارد، ولی تنباکو ندارد [۷]. چون چیزی در آن نمی‌سوزد، بیشتر مواد سمی دود سیگار در آن نیست یا خیلی کمتر است [۱]. با این حال، بخار ویپ بی‌خطر نیست:
- بیشتر ویپ‌ها، علاوه بر نیکوتین، مواد بالقوه سمی متعددی دارند و مقدار آن‌ها به نوع دستگاه، مایع و نحوه استفاده بستگی دارد [۱].
- بعضی از این مواد، مثل فرمالدهید و آکرولئین، می‌توانند به DNA (ماده ژنتیکی سلول) آسیب بزنند؛ پس از نظر علمی ممکن است مصرف طولانی خطر سرطان را بالا ببرد [۱].
- بخار ویپ فلزاتی دارد که می‌تواند از سیم داغ‌کننده دستگاه یا از خود مایع بیاید [۱].
- نیکوتین بسیار اعتیادآور است و در کودکان و نوجوانان به رشد مغز آسیب می‌زند [۷].
ویپ و سرطان: آنچه می‌دانیم و آنچه نمی‌دانیم
| موضوع | آنچه می‌دانیم |
|---|---|
| مواد سرطان‌زا در بخار | وجود دارند، ولی مقدارشان خیلی کمتر از دود سیگار است [۱، ۲] |
| سرطان در انسان | هنوز هیچ مطالعه‌ای نشان نداده که ویپ سرطان ایجاد می‌کند یا نمی‌کند [۱] |
| ریه | شواهد کافی درباره بیماری ریه در انسان هنوز نیست؛ سرفه و خس‌خس در نوجوانانِ مصرف‌کننده بیشتر است [۱] و آسیب ریه مرتبط با ویپ گزارش شده است [۷] |
| دهان | شواهد محدودی از آسیب سلول‌های دهان در غیرسیگاری‌ها هست [۱] |
| مثانه | مواد مرتبط با سرطان مثانه در ادرار مصرف‌کنندگان پیدا شده؛ پیامد طولانی آن معلوم نیست [۶] |
| نوجوانان | ویپ احتمال سیگاری شدن را بیشتر می‌کند [۱، ۷] |
سازمان جهانی بهداشت می‌گوید هنوز برای پاسخ روشن درباره اثر طولانی‌مدت ویپ زود است، ولی می‌دانیم که موادی تولید می‌کند که بعضی از آن‌ها سرطان‌زا هستند [۷].
ویپ در مقایسه با سیگار
در آزمایشگاه، مقدار مواد سمی و سرطان‌زا در بخار ۱۲ نوع ویپ، ۹ تا ۴۵۰ برابر کمتر از دود سیگار بود [۲]. در بدن مصرف‌کنندگان هم همین دیده شد: سیگاری‌های سابقی که مدت طولانی فقط ویپ می‌کشیدند، مواد سرطان‌زای خیلی کمتری در ادرار و بزاقشان داشتند تا سیگاری‌ها [۳].
اما «کمتر» به معنی «بی‌خطر» نیست. در یک مطالعه بزرگ آمریکایی، مقدار مواد سمی در بدن کسانی که فقط ویپ می‌کشیدند کمتر از سیگاری‌ها بود، ولی بیشتر از کسانی که هیچ‌کدام را مصرف نمی‌کردند [۴]. گروهی از دانشمندان آمریکایی پس از بررسی همه شواهد نتیجه گرفتند که ویپ احتمالاً بسیار کم‌خطرتر از سیگار است، اما اندازه واقعی خطر آن هنوز معلوم نیست [۱]. سازمان جهانی بهداشت تأکید می‌کند که هم سیگار و هم ویپ برای سلامت خطر دارند و امن‌ترین کار این است که هیچ‌کدام را مصرف نکنید [۷].
سیگار و ویپ با هم: بدترین حالت
بسیاری از سیگاری‌ها ویپ را شروع می‌کنند ولی سیگار را کنار نمی‌گذارند. در این حالت فایده‌ای دیده نشده است:
- کسانی که هم سیگار و هم ویپ می‌کشیدند، به اندازه سیگاری‌ها مواد سرطان‌زا در بدن داشتند [۳].
- در مطالعه بزرگ آمریکایی، مقدار بعضی مواد سمی در این افراد حتی بیشتر از کسانی بود که فقط سیگار می‌کشیدند؛ هرچه سیگار بیشتر، مواد سمی بیشتر [۴].
- سازمان جهانی بهداشت می‌گوید مصرف هم‌زمان دست‌کم به اندازه سیگار و احتمالاً خطرناک‌تر از آن است [۷].
آیا ویپ به ترک سیگار کمک می‌کند؟
بعضی مطالعه‌ها ویپ نیکوتین‌دار را برای کمک به ترک سیگار بررسی کرده‌اند؛ عارضه جدی کوتاه‌مدتی دیده نشد، اما ایمنی طولانی‌مدت آن هنوز روشن نیست [۵].
کارگروه پیشگیری آمریکا توصیه می‌کند سیگاری‌ها از روش‌های ثابت‌شده، یعنی مشاوره همراه داروهای ترک، کمک بگیرند [۸] و سازمان جهانی بهداشت هم به‌کار بردن روش‌های ثابت‌شده ترک را پیشنهاد می‌کند [۷]. این روش‌ها را اینجا ببینید: ترک سیگار چقدر خطر سرطان را کم می‌کند؟
چه کنم؟ یک کار مهم: نه سیگار، نه ویپ؛ اگر سیگاری هستید، کاملاً ترک کنید
- ۱
اگر هیچ‌کدام را مصرف نمی‌کنید، شروع نکنید
امن‌ترین کار این است که نه سیگار بکشید و نه ویپ [۷]. قلیان هم بی‌خطر نیست؛ ببینید: آیا قلیان باعث سرطان می‌شود؟
- ۲
- ۳
سیگاری هستید؟ با کمک ترک کنید
مشاوره همراه داروهای ترک، روش‌های ثابت‌شده‌اند؛ از پزشک کمک بگیرید [۸]. ببینید: ترک سیگار چقدر خطر سرطان را کم می‌کند؟
- ۴
پرسش‌های متداول
آیا ویپ باعث سرطان ریه می‌شود؟
هنوز معلوم نیست. هیچ مطالعه‌ای روی انسان نشان نداده که ویپ سرطان ریه ایجاد می‌کند یا نمی‌کند، چون این سرطان معمولاً سال‌ها بعد پیدا می‌شود و ویپ تازه است [۱، ۷]. بخار ویپ موادی دارد که می‌توانند به DNA آسیب بزنند [۱]. اگر سرفه طولانی یا خون در خلط دارید، به پزشک مراجعه کنید؛ ببینید: علائم سرطان ریه.
ویپ بدون نیکوتین بی‌خطر است؟
بخار ویپ برای اطرافیان خطر دارد؟
آسیب ریه ناشی از ویپ چه بود؟
در سال‌های ۲۰۱۹ و ۲۰۲۰ در آمریکا، نزدیک به ۲۸۰۰ نفر دچار آسیب ریه مرتبط با ویپ شدند و ۶۸ نفر فوت کردند [۷]. گمان می‌رود ماده‌ای به نام ویتامین E استات، که به بعضی مایع‌های حاوی ماده مؤثر حشیش (THC) افزوده می‌شد، نقش مهمی داشته است [۷]. از مایع‌ها و دستگاه‌های غیرمجاز یا دست‌کاری‌شده استفاده نکنید [۷].
با ویپ سیگار را ترک کرده‌ام؛ ادامه بدهم؟
ویپ بر مثانه و دهان هم اثر دارد؟
در ادرار مصرف‌کنندگان ویپ، موادی پیدا شده که با سرطان مثانه ارتباط دارند؛ اثر طولانی آن هنوز معلوم نیست [۶]. شواهد محدودی هم از آسیب سلول‌های دهان وجود دارد [۱]. ببینید: علائم سرطان مثانه و علائم سرطان دهان.
جزئیات شواهد (ویژه پزشکان)
ویژه پزشکان
جمع‌بندی NASEM ۲۰۱۸. سرطان: هیچ شواهدی درباره ارتباط یا عدم ارتباط مصرف EC با پیامدهای میانی سرطان در انسان وجود ندارد (نتیجه‌گیری ۱۰-۱)؛ شواهد محدود از مطالعه‌های حیوانی با نشانگرهای میانی و نبود بیوآزمون حیوانی بلندمدت مناسب (۱۰-۲)؛ شواهد محدود از جهش‌زایی یا آسیب DNA (۱۰-۳)؛ شواهد قابل‌توجه که برخی مواد آئروسل (فرمالدهید، آکرولئین) آسیب DNA و جهش ایجاد می‌کنند و از نظر زیستی خطر سرطان در مواجهه طولانی را محتمل می‌سازند (۱۰-۴). مواجهه: شواهد قطعی که بیشتر محصولات علاوه بر نیکوتین مواد بالقوه سمی متعدد منتشر می‌کنند (۵-۱)؛ شواهد قابل‌توجه که در شرایط معمول مصرف، مواجهه با مواد سمی به‌جز نیکوتین به‌طور معنی‌داری کمتر از سیگار است (۵-۳) و آئروسل فلز دارد (۵-۴)؛ شواهد قطعی که جایگزینی کامل EC به‌جای سیگار مواجهه با مواد سمی و سرطان‌زای متعدد را کم می‌کند (۱۸-۱)؛ درباره اثر مصرف دوگانه بر ابتلا و مرگ شواهدی موجود نیست (۱۸-۳). ریه: شواهدی درباره ایجاد بیماری تنفسی در انسان موجود نیست (۱۱-۱) و شواهد متوسط برای سرفه و خس‌خس بیشتر در نوجوانان (۱۱-۴)؛ دهان: شواهد محدود از آسیب سلول‌های بافت دهان در غیرسیگاری‌ها (۱۲-۲). نوجوانان: شواهد قابل‌توجه که EC خطر مصرفِ دست‌کم یک‌باره سیگار را در نوجوانان و جوانان بالا می‌برد (۱۶-۱). جمع‌بندی کمیته: EC «احتمالاً بسیار کم‌خطرتر» از سیگار است، اما خطر مطلق آن فعلاً قابل تعیین نیست [۱].
مواد سمی و نشانگرهای زیستی. Goniewicz ۲۰۱۴ (۱۲ برند، کربونیل‌ها، VOC، نیتروزامین‌ها و فلزات): سطوح ۹ تا ۴۵۰ برابر کمتر از دود سیگار و در بسیاری موارد در حد مقادیر ناچیز اینهیلر نیکوتین دارویی [۲]. Shahab ۲۰۱۷ (مقطعی، ۱۸۱ نفر، ۳۶ تا ۳۷ نفر در هر گروه): مصرف طولانی (≥۶ ماه) فقط EC یا فقط NRT با متابولیت‌های TSNA (از جمله NNAL) و VOC به‌طور معنی‌دار کمتر از سیگاری‌ها و مصرف‌کنندگان دوگانه همراه بود؛ کمترین NNAL در EC تنها؛ مصرف دوگانه EC یا NRT با سیگار سطوحی تقریباً مشابه سیگار تنها داشت [۳]. PATH (Goniewicz ۲۰۱۸؛ ۵٬۱۰۵ بزرگسال: ۲۴۷ EC تنها، ۲٬۴۱۱ سیگار تنها، ۷۹۲ دوگانه، ۱٬۶۵۵ هرگز-مصرف؛ ۵۰ نشانگر): EC تنها ۱۰ تا ۹۸٪ کمتر از سیگار تنها (TSNA، PAH، بیشتر VOCها و نیکوتین) و مشابه برای فلزات و ۳ VOC؛ هرگز-مصرف‌ها ۱۹ تا ۸۱٪ کمتر از EC تنها (نیکوتین، TSNA، کادمیوم، سرب و برخی VOCها)؛ سیگار تنها ۱۰ تا ۳۶٪ کمتر از دوگانه برای چند نشانگر، با همبستگی مثبت دفعات سیگار و مواجهه [۴]. مثانه (Bjurlin ۲۰۲۱، مرور نظام‌مند ۲۲ مطالعه): ۴۰ ترکیب مادر و ۴ فلز و ۶۳ متابولیت در ادرار مصرف‌کنندگان؛ چند سرطان‌زای مرتبط با سرطان مثانه بیشتر از غیرمصرف‌کنندگان؛ بیشتر مطالعه‌ها بدون شاهد هرگز-سیگاری [۶].
ترک سیگار. کاکرین ۲۰۲۶ (مرور زنده، ۸۰ کارآزمایی، ۲۹٬۸۶۱ نفر): EC نیکوتین‌دار در برابر NRT RR ۱٫۶۱ (۱٫۲۳ تا ۲٫۱۲؛ ۱۱ مطالعه، ۴٬۱۱۴ نفر؛ قطعیت بالا)، حدود ۴ ترک اضافه در هر ۱۰۰ نفر (۱ تا ۷)؛ SAE مشابه (RD ۰٫۰۱؛ −۰٫۰۱ تا ۰٫۰۲)؛ در برابر EC بدون نیکوتین ۱٫۳۴ (۱٫۰۵ تا ۱٫۶۹) و در برابر حمایت رفتاری یا بدون حمایت ۱٫۷۵ (۱٫۳۹ تا ۲٫۲۰؛ قطعیت پایین)؛ فقط EC نیکوتین‌دار تنظیم‌شده بررسی شده و محصولات غیرقانونی یا حاوی THC ممکن است خطر متفاوتی داشته باشند [۵]. USPSTF ۲۰۲۱: شواهد برای EC در ترک ناکافی (I)؛ هدایت بیمار به مداخلات با اثربخشی و ایمنی ثابت‌شده [۸]. WHO ۲۰۲۴: EC به‌عنوان کالای مصرفی در سطح جمعیت مؤثر نبوده؛ مصرف EC شروع سیگار را در نوجوانان غیرسیگاری نزدیک به ۳ برابر می‌کند؛ مصرف دوگانه دست‌کم به اندازه سیگار خطرناک است؛ EVALI: تا ۱۸ فوریه ۲۰۲۰، ۲٬۸۰۷ مورد و ۶۸ مرگ در آمریکا، با نقش احتمالی ویتامین E استات در محصولات حاوی THC [۷].
در عمل. مصرف EC را در شرح حال بپرسید؛ به بزرگسالی که با EC سیگار را کنار می‌گذارد، جایگزینی کامل و پرهیز از مصرف دوگانه را توصیه کنید [۱، ۳، ۴]؛ برای ترک، ابتدا مشاوره و داروهای مورد تأیید را پیشنهاد کنید [۸].
انواع سرطان مرتبط
منابع علمی
۸ منبعنمایش همه منابعبستن فهرست منابع
شماره‌های داخل متن، مانند [۱]، به این منابع اشاره دارند. منابعی که دکمه «خلاصه و ترجمه فارسی» دارند، در کتابخانه شواهد علمی خلاصه و ترجمه شده‌اند.
- ۱
- ۲
- ۳
- ۴
- ۵
- ۶
- ۷
- ۸
این مطلب بر پایه منابع علمی معتبر تهیه شده و آخرین بار در ۶ آبان ۱۴۰۵ به‌روزرسانی شده است. محتوای این وب‌سایت صرفاً جنبه آموزشی و اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین مشاوره، تشخیص یا درمان توسط پزشک متخصص نیست. برای هر تصمیم درمانی با پزشک معالج خود مشورت کنید.
این برگه از سایت چاپ شده است؛ نسخه کامل و به‌روز: https://drdabiri.com/questions/does-vaping-cause-cancer/