پولیپ روده برآمدگی کوچکی است که روی دیواره داخلی روده بزرگ یا راست‌روده رشد می‌کند [۲]. بیشتر پولیپ‌ها کوچک‌اند و سرطان ندارند [۴]؛ اما بعضی از آن‌ها، یعنی آدنوم‌ها و پولیپ‌های دندانه‌دار بدون پایه، اگر برداشته نشوند ممکن است سرطانی شوند [۱، ۲]. برداشتن این پولیپ‌ها در کولونوسکوپی به پیشگیری از مرگ ناشی از سرطان روده کمک می‌کند [۶]، و نوع، اندازه و تعداد آن‌ها زمان کولونوسکوپی بعدی را تعیین می‌کند؛ مثلاً بعد از ۱ یا ۲ آدنوم لوله‌ای کوچک‌تر از ۱ سانتی‌متر، ۷ تا ۱۰ سال بعد [۷].
نکات کلیدی
- پولیپ بسیار شایع است: پزشکی که کولونوسکوپی را خوب انجام می‌دهد، باید دست‌کم در یک نفر از هر ۳ نفر ۴۵ ساله یا بیشتر، آدنوم پیدا کند [۹].
- پولیپ‌های کوچک تقریباً هیچ‌وقت سرطان ندارند: در مطالعه‌ای روی بیش از ۴۲ هزار پولیپ کوچک‌تر از ۱ سانتی‌متر، هیچ‌کدام سرطان نبود [۴].
- برداشتن آدنوم جان را نجات می‌دهد: در یک مطالعه بزرگ، مرگ ناشی از سرطان روده در کسانی که آدنوم‌هایشان برداشته شده بود، حدود نصف مقدار مورد انتظار بود [۶].
- کولونوسکوپی بعدی به جواب پاتولوژی بستگی دارد: از ۷ تا ۱۰ سال بعد برای ۱ یا ۲ آدنوم کوچک، تا ۳ سال بعد یا زودتر برای پولیپ‌های بزرگ‌تر، بیشتر یا با دیسپلازی شدید [۷].
- خانواده هم مهم است: اگر پولیپ شما پیشرفته بوده و پیش از ۶۰ سالگی پیدا شده، پدر، مادر، خواهر، برادر و فرزندانتان باید زودتر کولونوسکوپی شوند [۱۱].
پولیپ روده چیست و چه انواعی دارد؟
پولیپ یک رشد اضافه روی لایه داخلی روده بزرگ یا راست‌روده است [۲]. پولیپ را در کولونوسکوپی برمی‌دارند و به آزمایشگاه پاتولوژی می‌فرستند؛ جواب پاتولوژی می‌گوید پولیپ از چه نوعی است [۷]. نام انگلیسی هر نوع در جدول آمده تا بتوانید آن را در برگه جوابتان پیدا کنید. برای بقیه اصطلاحات برگه، ببینید: جواب پاتولوژی را چطور بخوانیم؟
| نوع پولیپ | یعنی چه | خطر سرطان |
|---|---|---|
| پولیپ هیپرپلاستیک (Hyperplastic polyp) | شایع‌ترین نوع پولیپ دندانه‌دار؛ معمولاً کوچک [۲، ۵] | به‌ندرت سرطانی می‌شود [۲] |
| آدنوم لوله‌ای (Tubular adenoma) | رایج‌ترین نوع آدنوم؛ تقریباً همه آدنوم‌های کوچک از این نوع‌اند [۴] | خودش سرطان نیست، ولی ممکن است با گذشت زمان سرطانی شود؛ برای همین برداشته می‌شود [۱] |
| آدنوم توبولوویلوس یا ویلوس (Tubulovillous / Villous adenoma) | آدنومی که زیر میکروسکوپ بخشی یا همه آن پرزدار (ویلوس) است | ممکن است سرطانی شود و جزو آدنوم‌های پیشرفته حساب می‌شود [۷] |
| ضایعه یا پولیپ دندانه‌دار بدون پایه (Sessile serrated lesion / polyp) | پولیپ صاف و پهن که زیر میکروسکوپ لبه‌های دندانه‌دار دارد [۲] | اگر برداشته نشود، از پولیپ هیپرپلاستیک بیشتر احتمال دارد سرطانی شود [۲، ۵] |
| آدنوم دندانه‌دار سنتی (Traditional serrated adenoma) | نوع دیگری از پولیپ دندانه‌دار که کمتر دیده می‌شود [۵] | اگر برداشته نشود، ممکن است سرطانی شود [۲، ۵] |
«خوش‌خیم» در جواب پاتولوژی یعنی پولیپ سرطان نیست. بعد از برداشتن کامل پولیپ، کولونوسکوپی‌های پیگیری برای پیدا کردن پولیپ‌های تازه است [۷].
پولیپ روده خطرناک است؟
بیشتر پولیپ‌ها خطرناک نیستند، به‌ویژه وقتی کوچک‌اند و کامل برداشته شده‌اند [۴، ۷]. سه چیز خطر را بیشتر می‌کند [۱، ۷]:
- اندازه: پولیپ ۱ سانتی‌متر یا بزرگ‌تر
- نوع: آدنوم توبولوویلوس یا ویلوس، و پولیپ‌های دندانه‌دار بدون پایه
- دیسپلازی شدید: سلول‌هایی که زیر میکروسکوپ خیلی غیرطبیعی به نظر می‌رسند
به آدنومی که یکی از این ویژگی‌ها را دارد «آدنوم پیشرفته» می‌گویند [۷]. چنین پولیپی اگر برداشته نشود، خطر واقعی دارد: پژوهشگران در آلمان برآورد کردند که از هر ۴ نفر ۵۵ ساله با آدنوم پیشرفته، حدود ۱ نفر ظرف ۱۰ سال سرطان روده می‌گیرد، و این خطر با بالا رفتن سن بیشتر می‌شود [۱۰]. برای همین پولیپ‌ها را به‌جای منتظر ماندن، برمی‌دارند.
داشتن آدنوم‌های پرخطر خطر سرطان روده را در آینده هم بالا می‌برد؛ پیگیری منظم با کولونوسکوپی برای همین است [۱].
دیسپلازی خفیف و شدید در جواب پاتولوژی یعنی چه؟
دیسپلازی یعنی بعضی سلول‌ها زیر میکروسکوپ غیرطبیعی به نظر می‌رسند. دیسپلازی سرطان نیست، ولی گاهی ممکن است به سرطان تبدیل شود. شدت آن به این بستگی دارد که سلول‌ها چقدر غیرطبیعی‌اند [۳].
- دیسپلازی خفیف یا درجه پایین (Low-grade dysplasia): در تقریباً همه آدنوم‌های کوچک همین نوع دیده می‌شود [۴]. اگر آدنوم کوچک بوده و کامل برداشته شده، خطر کمی دارد [۸].
- دیسپلازی شدید یا درجه بالا (High-grade dysplasia): تغییر جدی‌تری است و آدنوم را «پیشرفته» می‌کند، هرچند هنوز سرطان نیست [۳، ۷]. در پولیپ‌های کوچک کمیاب است: در یک مطالعه، در کمتر از ۱ مورد از هر ۱۰۰ آدنوم کوچک دیده شد [۴]. اگر کامل برداشته شده باشد، کولونوسکوپی بعدی ۳ سال بعد است [۷، ۸].
اگر در جواب پاتولوژی کلمه «کارسینوما» یا «سرطان» آمده، این یعنی پولیپ سرطانی بوده؛ جواب را زود به پزشک نشان دهید تا درباره قدم بعدی تصمیم بگیرد. بیشتر بخوانید: سرطان روده بزرگ
چند پولیپ در کولونوسکوپی طبیعی است؟
پیدا شدن یک یا چند پولیپ بسیار شایع است و به این معنی نیست که سرطان دارید:
- پزشکی که کولونوسکوپی را خوب انجام می‌دهد، در بیش از یک نفر از هر ۳ نفر ۴۵ ساله یا بیشتر دست‌کم یک آدنوم پیدا می‌کند؛ در مردان بیشتر از زنان [۹].
- پولیپ‌های دندانه‌دار در ۲ تا ۴ نفر از هر ۱۰ نفر با خطر معمولی دیده می‌شوند و بیشترشان از نوع هیپرپلاستیک‌اند [۵].
- بعد از برداشتن ۱ یا ۲ آدنوم کوچک، احتمال پیدا شدن پولیپ پیشرفته در کولونوسکوپی بعدی کم است و تقریباً به اندازه کسی است که کولونوسکوپی طبیعی داشته [۷].
- هرچه تعداد آدنوم‌ها بیشتر باشد، کولونوسکوپی بعدی زودتر است. اگر روی هم بیش از ۱۰ آدنوم پیدا شده، پزشک ممکن است آزمایش ژنتیک را پیشنهاد کند [۷].
کولونوسکوپی بعدی کی باشد؟ هر ۵ سال یا ۱۰ سال؟
زمان کولونوسکوپی بعدی به جواب پاتولوژی بستگی دارد. این جدول بر پایه رهنمود کارگروه مشترک انجمن‌های گوارش آمریکا است و برای وقتی است که کولونوسکوپی کامل و باکیفیت بوده و همه پولیپ‌ها کامل برداشته شده‌اند [۷]. پزشک شما ممکن است با توجه به سابقه خانوادگی یا وضعیت دیگرتان، فاصله را تغییر دهد.
| آنچه در کولونوسکوپی پیدا شد | کولونوسکوپی بعدی |
|---|---|
| کولونوسکوپی طبیعی، بدون پولیپ | ۱۰ سال بعد [۷] |
| پولیپ هیپرپلاستیک کوچک‌تر از ۱ سانتی‌متر | ۱۰ سال بعد [۷] |
| ۱ یا ۲ آدنوم لوله‌ای کوچک‌تر از ۱ سانتی‌متر | ۷ تا ۱۰ سال بعد [۷] |
| ۱ یا ۲ پولیپ دندانه‌دار بدون پایه کوچک‌تر از ۱ سانتی‌متر | ۵ تا ۱۰ سال بعد [۷] |
| ۳ یا ۴ آدنوم کوچک‌تر از ۱ سانتی‌متر | ۳ تا ۵ سال بعد [۷] |
| ۵ تا ۱۰ آدنوم کوچک، آدنوم ۱ سانتی‌متر یا بزرگ‌تر، آدنوم توبولوویلوس یا ویلوس، یا دیسپلازی شدید | ۳ سال بعد [۷] |
| پولیپ دندانه‌دار بدون پایه ۱ سانتی‌متر یا بزرگ‌تر یا با دیسپلازی، یا آدنوم دندانه‌دار سنتی | ۳ سال بعد [۷] |
| بیش از ۱۰ آدنوم | ۱ سال بعد؛ و شاید آزمایش ژنتیک [۷] |
| پولیپ ۲ سانتی‌متر یا بزرگ‌تر که تکه‌تکه برداشته شده | ۶ ماه بعد، برای اطمینان از برداشته شدن کامل [۷] |
رهنمود اروپایی برای ۱ تا ۴ آدنوم کوچک با دیسپلازی خفیف کولونوسکوپی پیگیری جداگانه لازم نمی‌داند؛ اگر برنامه غربالگری منظم در دسترس نیست، کولونوسکوپی ۱۰ سال بعد تکرار می‌شود [۸].
برداشتن پولیپ چه فایده‌ای دارد و چه خطری دارد؟
بیشتر پولیپ‌ها همان موقع کولونوسکوپی برداشته می‌شوند [۱]. در یک مطالعه بزرگ در آمریکا، ۲۶۰۲ نفر که آدنوم‌هایشان برداشته شده بود، تا ۲۳ سال پیگیری شدند. مرگ ناشی از سرطان روده در آن‌ها حدود نصف مقداری بود که در جمعیت عمومی انتظار می‌رفت [۶].
مؤسسه ملی سرطان آمریکا می‌گوید برداشتن پولیپ‌های بزرگ‌تر از ۱ سانتی‌متر ممکن است خطر سرطان روده را کم کند، ولی معلوم نیست برداشتن پولیپ‌های کوچک‌تر هم خطر را کم می‌کند یا نه. خطرهای برداشتن پولیپ خون‌ریزی و پارگی دیواره روده است [۱].
اگر پولیپ داشتم، خانواده‌ام چه کنند؟
اگر پولیپ شما «آدنوم پیشرفته» بوده (۱ سانتی‌متر یا بزرگ‌تر، ویلوس یا با دیسپلازی شدید)، این برای بستگان درجه یک شما (پدر، مادر، خواهر، برادر و فرزندان) مهم است [۱۱]:
- اگر در زمان پیدا شدن آن کمتر از ۶۰ سال داشتید، یا دو نفر از بستگان درجه یک چنین پولیپ یا سرطان روده‌ای داشته‌اند: آن‌ها باید هر ۵ سال کولونوسکوپی شوند، از ۴۰ سالگی یا ۱۰ سال زودتر از سن شما در زمان تشخیص، هر کدام زودتر است.
- اگر ۶۰ سال یا بیشتر داشتید: آن‌ها می‌توانند غربالگری معمول را از ۴۰ سالگی شروع کنند.
این توصیه‌ها برای آدنوم پیشرفته است؛ پولیپ‌های کوچک و کم‌خطر معمولاً برنامه غربالگری بستگانتان را تغییر نمی‌دهند [۱۱]. بیشتر بخوانید: کولونوسکوپی غربالگری از چه سنی لازم است؟ و آیا سرطان ارثی است؟
کی باید با پزشک تماس بگیرم؟
- بعد از برداشتن پولیپ: اگر خون‌ریزی زیاد از مقعد، درد شدید یا رو به بدتر شدن شکم، یا تب دارید، فوراً مراجعه کنید؛ خون‌ریزی و پارگی روده از خطرهای برداشتن پولیپ‌اند [۱]. در وضعیت شدید با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید.
- جواب پاتولوژی را بگیرید: زمان کولونوسکوپی بعدی بدون آن معلوم نمی‌شود [۷].
- کولونوسکوپی پیگیری را عقب نیندازید، به‌ویژه اگر آدنوم پیشرفته یا تعداد زیادی پولیپ داشته‌اید [۷].
- اگر پیش از موعد کولونوسکوپی بعدی خون در مدفوع، تغییر اجابت مزاج یا کاهش وزن بی‌دلیل پیدا کردید، منتظر نمانید. بخوانید: خون در مدفوع نشانه چیست؟
پرسش‌های متداول
جواب پاتولوژی نوشته «خوش‌خیم»؛ یعنی دیگر نگرانی ندارم؟
پولیپ هیپرپلاستیک دارم؛ کی کولونوسکوپی را تکرار کنم؟
پولیپ دندانه‌دار بدون پایه چقدر خطر سرطان دارد؟
این پولیپ‌ها از مسیر جداگانه‌ای می‌توانند به سرطان تبدیل شوند و از پولیپ هیپرپلاستیک خطر بیشتری دارند [۲، ۵]. افرادی که چنین پولیپی دارند، بیشتر احتمال دارد در همان زمان یا بعدها پولیپ پیشرفته داشته باشند [۵]. برای همین فاصله کولونوسکوپی بعد از آن‌ها کوتاه‌تر است: از ۵ تا ۱۰ سال برای ۱ یا ۲ پولیپ کوچک، تا ۳ سال برای پولیپ بزرگ یا با دیسپلازی [۷].
پولیپ برداشته‌شده دوباره درمی‌آید؟
پولیپ روده بزرگ همیشه باید برداشته شود؟
آیا کولونوسکوپی بعد از پولیپ را می‌شود با آزمایش مدفوع عوض کرد؟
برای کسی که آدنوم پیشرفته یا چند آدنوم داشته، رهنمودها کولونوسکوپی پیگیری را توصیه می‌کنند [۷، ۸]. اما رهنمود اروپایی می‌گوید کسی که فقط ۱ تا ۴ آدنوم کوچک با دیسپلازی خفیف داشته، می‌تواند به برنامه غربالگری معمول برگردد، که ممکن است آزمایش مدفوع باشد [۸]. درباره روش‌های غربالگری بخوانید: کولونوسکوپی غربالگری از چه سنی لازم است؟
فواصل پیگیری پس از پولیپکتومی و شواهد (ویژه پزشکان)
ویژه پزشکان
USMSTF ۲۰۲۰ (Gupta و همکاران). همه توصیه‌ها با فرض کولونوسکوپی باکیفیت (رسیدن به سکوم، آمادگی روده کافی برای دیدن پولیپ‌های بزرگ‌تر از ۵ میلی‌متر، ADR کافی و برداشتن کامل پولیپ). طبیعی: ۱۰ سال. ۱ تا ۲ آدنوم توبولار کمتر از ۱۰ میلی‌متر: ۷ تا ۱۰ سال (توصیه قوی، شواهد متوسط)؛ میزان نئوپلازی پیشرفته متاکرون در این گروه حداکثر ۲٪ بیشتر از کولونوسکوپی طبیعی است. ۳ تا ۴ آدنوم کمتر از ۱۰ میلی‌متر: ۳ تا ۵ سال. ۵ تا ۱۰ آدنوم کمتر از ۱۰ میلی‌متر، آدنوم ≥۱۰ میلی‌متر، بافت توبولوویلوس/ویلوس یا دیسپلازی درجه بالا: ۳ سال. بیش از ۱۰ آدنوم: ۱ سال و بررسی ژنتیک بر پایه تعداد تجمعی آدنوم، سن و سابقه خانوادگی. برداشتن تکه‌تکه آدنوم ≥۲۰ میلی‌متر: ۶ ماه. سرریتد: تا ۲۰ پولیپ هیپرپلاستیک کمتر از ۱۰ میلی‌متر (رکتوسیگموئید یا پروگزیمال): ۱۰ سال؛ ۱ تا ۲ SSP کمتر از ۱۰ میلی‌متر: ۵ تا ۱۰ سال؛ ۳ تا ۴: ۳ تا ۵ سال؛ ۵ تا ۱۰: ۳ سال؛ SSP ≥۱۰ میلی‌متر یا با دیسپلازی و TSA: ۳ سال؛ HP ≥۱۰ میلی‌متر: ۳ تا ۵ سال؛ برداشتن تکه‌تکه SSP ≥۲۰ میلی‌متر: ۶ ماه [۷].
ESGE ۲۰۲۰ (Hassan و همکاران). برداشتن کامل ۱ تا ۴ آدنوم کمتر از ۱۰ میلی‌متر با دیسپلازی درجه پایین، صرف‌نظر از جزء ویلوس، یا هر پولیپ سرریتد کمتر از ۱۰ میلی‌متر بدون دیسپلازی: بدون سرویلانس آندوسکوپیک و بازگشت به غربالگری، و در نبود غربالگری سازمان‌یافته، کولونوسکوپی ۱۰ سال بعد (توصیه قوی، شواهد متوسط). دست‌کم ۱ آدنوم ≥۱۰ میلی‌متر یا با دیسپلازی درجه بالا، ≥۵ آدنوم، یا هر پولیپ سرریتد ≥۱۰ میلی‌متر یا با دیسپلازی: ۳ سال. برداشتن تکه‌تکه ≥۲۰ میلی‌متر: ۳ تا ۶ ماه و سپس ۱۲ ماه بعد. اگر در نخستین سرویلانس پولیپ نیازمند پیگیری نبود: دومی ۵ سال بعد و سپس بازگشت به غربالگری [۸].
شواهد پشتیبان. در پایگاه داده Ponugoti و همکاران، در ۴۲٬۶۳۰ پولیپ کمتر از ۱۰ میلی‌متر (۳۶٬۱۰۷ پولیپ ≤۵ میلی‌متر و ۶۵۲۳ پولیپ ۶ تا ۹ میلی‌متر) هیچ سرطانی نبود؛ دیسپلازی درجه بالا در ۰٫۳٪ آدنوم‌های ≤۵ میلی‌متر و ۰٫۸٪ آدنوم‌های ۶ تا ۹ میلی‌متر و بافت پیشرفته در ۲٫۱٪ و ۵٫۶٪ بود؛ ۲۲٬۹۵۲ از ۲۳٬۵۲۴ آدنوم کوچک توبولار بودند [۴]. در National Polyp Study (۲۶۰۲ بیمار با آدنوم برداشته‌شده، میانه پیگیری ۱۵٫۸ سال)، ۱۲ مرگ ناشی از CRC در برابر ۲۵٫۴ مرگ مورد انتظار رخ داد؛ نسبت استانداردشده مرگ ۰٫۴۷ (۹۵٪ CI: ۰٫۲۶ تا ۰٫۸۰)، یعنی کاهش ۵۳٪ [۶]. برآورد Brenner و همکاران از ۸۴۰٬۱۴۹ کولونوسکوپی غربالگری در آلمان: نرخ سالانه تبدیل آدنوم پیشرفته به CRC از ۲٫۶٪ در ۵۵ تا ۵۹ سالگی تا ۵٫۶٪ (زنان) و ۵٫۱٪ (مردان) در ۸۰ سالگی و بالاتر؛ خطر تجمعی ۱۰ ساله از ۲۵٫۴٪ (زنان) و ۲۵٫۲٪ (مردان) در ۵۵ سالگی تا ۴۲٫۹٪ و ۳۹٫۷٪ در ۸۰ سالگی [۱۰]. شیوع پولیپ‌های سرریتد در افراد با خطر متوسط ۲۰ تا ۴۰٪ است و بیشتر آن‌ها هیپرپلاستیک‌اند؛ SSL در حداکثر ۱۵٪ افراد توسط اندوسکوپیست‌های با میزان تشخیص بالا دیده می‌شود و SSL و TSA پیش‌ساز CRCاند [۵]. هدف عملکردی ADR در به‌روزرسانی ۲۰۲۴ شاخص‌های کیفیت ACG/ASGE: ≥۳۵٪ در بیماران ۴۵ سال و بالاتر (۴۰٪ مردان، ۳۰٪ زنان) [۹].
بستگان. سابقه CRC یا آدنوم پیشرفته مستند در یک بستگان درجه یک کمتر از ۶۰ سال یا دو بستگان درجه یک در هر سن: کولونوسکوپی هر ۵ سال از ۴۰ سالگی یا ۱۰ سال پیش از سن تشخیص جوان‌ترین فرد (هر کدام زودتر)؛ یک بستگان درجه یک ۶۰ سال یا بیشتر: غربالگری با روش‌های معمول از ۴۰ سالگی [۱۱].
شواهد علمی
شواهد علمی
۱ موردغربالگری سرطان روده بزرگ: توصیه‌هایی برای پزشکان و بیماران از سوی کارگروه چندانجمنی آمریکا درباره سرطان روده بزرگ
انواع سرطان مرتبط
منابع علمی
۱۱ منبعنمایش همه منابع، ۱ مورد با خلاصه و ترجمه فارسیبستن فهرست منابع
شماره‌های داخل متن، مانند [۱]، به این منابع اشاره دارند. منابعی که دکمه «خلاصه و ترجمه فارسی» دارند، در کتابخانه شواهد علمی خلاصه و ترجمه شده‌اند.
- ۱
- ۲
- ۳
- ۴
- ۵
- ۶
- ۷
- ۸
- ۹
- ۱۰
- ۱۱
این مطلب بر پایه منابع علمی معتبر تهیه شده و آخرین بار در ۶ آبان ۱۴۰۵ به‌روزرسانی شده است. محتوای این وب‌سایت صرفاً جنبه آموزشی و اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین مشاوره، تشخیص یا درمان توسط پزشک متخصص نیست. برای هر تصمیم درمانی با پزشک معالج خود مشورت کنید.
این برگه از سایت چاپ شده است؛ نسخه کامل و به‌روز: https://drdabiri.com/questions/colon-polyps/