مرحله ۴ یا «استیج ۴» یعنی سرطان از جایی که شروع شده، به بخش‌های دور بدن مثل کبد، ریه، استخوان یا مغز رسیده است [۱، ۲]. بیشتر سرطان‌های مرحله ۴ درمان دارند: هدف درمان اغلب متوقف یا کند کردن سرطان و بهتر کردن زندگی است و بعضی افراد سال‌ها با سرطانی که خوب کنترل شده زندگی می‌کنند [۲]. چند سرطان، مثل سرطان بیضه و لنفوم هوچکین، حتی وقتی پخش شده‌اند هم بیشتر وقت‌ها کاملاً درمان می‌شوند [۴، ۵].
نکات کلیدی
- مرحله ۴ همان سرطان پخش‌شده (متاستاتیک) است و به نام سرطان اول خوانده می‌شود: سرطان سینه‌ای که به ریه رفته، سرطان سینه مرحله ۴ است، نه سرطان ریه [۲].
- مرحله ۴ همیشه به معنای پایان راه نیست: در آمریکا، تعداد کسانی که با سرطان پخش‌شده ۵ سال زنده می‌مانند، از دهه ۱۹۹۰ تا امروز تقریباً دو برابر شده است [۳].
- طول عمر در مرحله ۴ بسته به نوع سرطان و ویژگی‌های ژنی تومور خیلی فرق می‌کند؛ با داروهای هدفمند و ایمنی‌درمانی، بسیاری از بیماران سال‌ها زندگی می‌کنند [۷، ۸، ۹].
- مراقبت تسکینی (کنترل درد و علائم) را از همان ابتدا، همراه درمان سرطان بخواهید؛ در یک مطالعه، کیفیت زندگی بیماران بهتر شد و حتی بیشتر هم زنده ماندند [۱۰].
سرطان مرحله ۴ (استیج ۴) یعنی چه؟
پزشکان با «مرحله» می‌گویند سرطان چقدر بزرگ است و تا کجا رسیده. مرحله ۰ یعنی سلول‌های غیرعادی هنوز به بافت اطراف نرفته‌اند؛ در مرحله‌های ۱ تا ۳ سرطان هست و هرچه عدد بالاتر باشد، تومور بزرگ‌تر است و بیشتر به بافت‌های نزدیک رسیده؛ و مرحله ۴ یعنی سرطان به بخش‌های دور بدن رسیده است [۱]. در گزارش‌های پزشکی، این حالت را با «M1» هم نشان می‌دهند [۱]. بعضی سرطان‌ها، مثل سرطان‌های خون و تومورهای مغز و نخاع، روش مرحله‌بندی جداگانه‌ای دارند [۱].
سرطانی که پخش شده، همان نام سرطان اول را دارد: سرطان سینه‌ای که به ریه رسیده، «سرطان سینه مرحله ۴» است و مثل سرطان سینه درمان می‌شود، نه مثل سرطان ریه [۲]. مرحله‌ای که هنگام تشخیص گفته می‌شود همیشه همان می‌ماند، حتی اگر سرطان بعدها پیشرفت کند یا با درمان کوچک شود [۱]. بیشتر بخوانید: مراحل سرطان (استیج) چیست؟ و متاستاز یعنی چه و آیا قابل درمان است؟
فرق سرطان مرحله ۳ و ۴ چیست؟
در مرحله ۳ سرطان معمولاً بزرگ‌تر است یا به بافت‌ها و غدد لنفاوی نزدیک رسیده، ولی هنوز به عضوهای دور بدن نرفته است؛ در مرحله ۴ به عضوهای دور رسیده است [۱]. این فرق در شانس زنده ماندن هم دیده می‌شود: در آمریکا، برای همه سرطان‌ها روی هم، از هر ۱۰ نفر که سرطانشان به غدد لنفاوی یا بافت‌های نزدیک رسیده بود، حدود ۷ نفر ۵ سال بعد زنده بودند؛ و از هر ۱۰ نفر که سرطانشان به عضوهای دور پخش شده بود، ۳ تا ۴ نفر [۳].
آیا سرطان مرحله ۴ و سرطان پیشرفته درمان دارد؟
بله؛ برای بیشتر سرطان‌های پخش‌شده درمان وجود دارد [۲]. درمان در مرحله ۴ یکی از این سه هدف را دارد و گاهی هر سه را با هم:
درمان قطعی، در بعضی سرطان‌ها
چند سرطان حتی وقتی پخش شده‌اند هم اغلب کاملاً خوب می‌شوند:
- سرطان بیضه: از درمان‌پذیرترین سرطان‌های پخش‌شده است [۴]. در مطالعه‌ای روی نزدیک به ۱۰ هزار مرد با سرطان بیضه پخش‌شده از نوع غیرسمینوما که شیمی‌درمانی گرفتند، در گروهی که وضع بهتری داشتند بیش از ۹ نفر از هر ۱۰ نفر، و حتی در گروهی که وضع بدتری داشتند ۲ نفر از هر ۳ نفر، ۵ سال بعد زنده بودند [۴].
- لنفوم هوچکین پیشرفته: در یک مطالعه بزرگ روی بزرگسالان تا ۶۰ سال، ۴ سال بعد تقریباً همه زنده بودند و در بیش از ۹ نفر از هر ۱۰ نفر، بیماری برنگشته یا پیشرفت نکرده بود [۵].
- سرطان روده بزرگ که فقط به کبد یا ریه رسیده: اگر بتوان همه تومورها را با جراحی برداشت، در بیمارانی که با دقت انتخاب می‌شوند، از هر ۱۰ نفر حدود ۳ تا ۴ نفر کاملاً درمان می‌شوند [۶].
کنترل طولانی
زندگی بهتر و کنترل علائم
بعضی درمان‌ها با کم کردن علائمی مثل درد، زندگی را بهتر می‌کنند. به این کار «مراقبت تسکینی» می‌گویند و در هر زمانی از درمان سرطان می‌توان آن را گرفت [۲].
اگر سرطان فقط به چند نقطه محدود رسیده باشد، درمان آن نقطه‌ها گاهی امکان‌پذیر است [۱۳]؛ در این باره در متاستاز یعنی چه؟ بخوانید. درباره سرطان‌هایی که بیشترین شانس درمان را دارند هم ببینید: آیا سرطان درمان قطعی دارد؟
آیا سرطان مرحله ۴ یعنی آخر خط؟
نه همیشه. «مرحله ۴» می‌گوید سرطان تا کجا رفته است؛ نمی‌گوید هر نفر چقدر زندگی می‌کند [۱، ۲]. بعضی افراد سال‌ها با سرطان پخش‌شده‌ای که کنترل شده زندگی می‌کنند [۲]. در آمریکا، تعداد کسانی که با سرطان پخش‌شده ۵ سال زنده می‌مانند، از دهه ۱۹۹۰ تا امروز تقریباً دو برابر شده است و بیشترین پیشرفت در سرطان ریه، ملانوما، رکتوم و معده بوده است [۳].
با این حال، هدف درمان در مرحله ۴ اغلب کنترل بیماری است، نه از بین بردن کامل آن [۲]؛ و صادقانه حرف زدن درباره این هدف کمک می‌کند تصمیم‌هایی بگیرید که با خواسته‌های خودتان جور باشد. اگر سرطان دیگر به درمان جواب ندهد، بسیاری از بیماران مراقبتی را ترجیح می‌دهند که بر راحتی و آرامش تمرکز دارد؛ این هم یک انتخاب درمانی ارزشمند است [۳].
با سرطان مرحله ۴ چقدر می‌توان زندگی کرد؟
جواب برای هر نوع سرطان فرق دارد. برای مثال، در آمریکا از هر ۱۰ نفر با سرطان پخش‌شده پروستات حدود ۴ نفر و با سرطان پخش‌شده سینه یا ملانوما حدود ۳ تا ۴ نفر ۵ سال بعد زنده‌اند؛ ولی در سرطان پخش‌شده روده بزرگ ۱ تا ۲ نفر، در ریه حدود ۱ نفر و در معده و کبد کمتر از ۱ نفر [۳]. در یک نوع سرطان هم، ویژگی‌های ژنی تومور و درمانی که با آن جور است، تفاوت بزرگی ایجاد می‌کند [۷، ۸، ۹]:
| سرطان پخش‌شده | درمان در مطالعه | چه نشان داده شد؟ |
|---|---|---|
| سرطان سینه HER2 مثبت | دو داروی ضد HER2 همراه شیمی‌درمانی | نیمی از بیماران بیش از ۴ سال و نیم زنده ماندند؛ ۸ سال بعد، از هر ۱۰ نفر نزدیک به ۴ نفر زنده بودند [۷] |
| سرطان ریه با جهش EGFR | قرص هدفمند اوسیمرتینیب | نیمی از بیماران بیش از ۳ سال زنده ماندند [۸] |
| ملانوما | ایمنی‌درمانی | با نیولوماب نیمی از بیماران بیش از ۳ سال و با ترکیب نیولوماب و ایپیلیموماب نزدیک به ۶ سال زنده ماندند؛ تقریباً همه کسانی که ۳ سال بعد بیماری‌شان پیشرفت نکرده بود، ۱۰ سال بعد هم بر اثر ملانوما فوت نکرده بودند [۹] |
| سرطان بیضه غیرسمینوما | شیمی‌درمانی | از هر ۱۰ مرد نزدیک به ۹ نفر ۵ سال بعد زنده بودند؛ از درمان‌پذیرترین سرطان‌های پخش‌شده [۴] |
این عددها درباره گروه‌های بزرگ بیماران است و آینده یک نفر را پیش‌بینی نمی‌کند. «نیمی از بیماران بیش از … زنده ماندند» یعنی نیم دیگر کمتر زنده ماندند و بعضی خیلی بیشتر.
برای همین، پیش از شروع درمان از پزشک بپرسید آیا آزمایش ژنی تومور برای سرطان شما لازم است: درمان هدفمند سرطان چیست؟، ایمنی‌درمانی سرطان چیست؟ و شیمی‌درمانی یا درمان هدفمند؟ درباره درمان سرطان پیشرفته در هر سرطان بخوانید: سرطان سینه HER2 مثبت، سرطان سینه هورمون‌مثبت، سرطان ریه با جهش EGFR، آیا سرطان ریه درمان دارد؟، ملانومای پیشرفته، سرطان پروستات پخش‌شده، سرطان کلیه پیشرفته و سرطان روده بزرگ MSI-H.
مراقبت تسکینی از همان ابتدا
مراقبت تسکینی یعنی کم کردن درد و علائم دیگر و بهتر کردن زندگی، همراه با درمان سرطان؛ فقط برای روزهای آخر نیست و در هر زمانی از درمان می‌توان آن را گرفت [۲]. در مطالعه‌ای روی بیمارانی که تازه فهمیده بودند سرطان ریه پخش‌شده دارند، کسانی که از همان ابتدا همراه درمان معمول مراقبت تسکینی هم گرفتند، کیفیت زندگی بهتری داشتند و کمتر افسرده شدند؛ با اینکه در روزهای آخر درمان‌های سنگین کمتری گرفتند، بیشتر هم زنده ماندند [۱۰]. از پزشکتان بخواهید شما را به تیم مراقبت تسکینی یا درمان درد معرفی کند. بیشتر بخوانید: درد سرطان: درمان‌پذیر است، تحمل نکنید و اضطراب، افسردگی و ترس از برگشت سرطان
چه سؤال‌هایی از پزشک بپرسم؟
- هدف درمان من چیست: درمان قطعی، کنترل طولانی یا کم کردن علائم؟
- آیا آزمایش ژنی تومور یا آزمایش دیگری برای انتخاب درمان لازم است؟
- این درمان چه فایده‌ای دارد و چه عوارضی ممکن است داشته باشد؟ اگر این درمان را نگیرم چه می‌شود؟
- از کجا بفهمیم درمان جواب می‌دهد و چند وقت یک‌بار بررسی می‌شوم؟
- برای درد و علائم دیگر چه کسی به من کمک می‌کند، و شب یا روز تعطیل با چه کسی تماس بگیرم؟
- آیا مطالعه‌ای هست که بتوانم در آن شرکت کنم؟
اینکه چقدر از آمار و پیش‌آگهی بدانید، انتخاب خودتان است؛ می‌توانید از پزشک بخواهید فقط آنچه را می‌خواهید بدانید بگوید. بیشتر بخوانید: بیمار سرطانی چقدر عمر می‌کند؟ بقای ۵ ساله یعنی چه و راهنمای خانواده و مراقبان بیمار سرطانی
کی باید با پزشک تماس بگیرم؟
اگر سرطان پخش‌شده دارید، در این موارد منتظر نوبت بعدی نمانید:
- ضعف یا بی‌حسی تازه در پاها، سختی در راه رفتن، یا از دست دادن کنترل ادرار یا مدفوع: ممکن است سرطان به نخاع فشار بیاورد؛ این یک اورژانس است و باید همان لحظه بررسی شود [۱۱].
- کمردرد یا درد پشت تازه یا بدترشونده، به‌ویژه دردی که با سرفه، عطسه یا زور زدن بدتر می‌شود یا شب‌ها نمی‌گذارد بخوابید: ظرف ۲۴ ساعت به تیم درمان خبر دهید [۱۱].
- تب ۳۸ درجه سانتی‌گراد یا بالاتر، لرز یا نشانه‌های دیگر عفونت در دوران شیمی‌درمانی: فوراً با تیم درمان تماس بگیرید [۱۲].
- درد تازه یا دردی که با داروهای فعلی کم نمی‌شود [۱۴]، تنگی نفس تازه، گیجی، یا استفراغی که نمی‌گذارد آب و دارو بخورید.
در هر وضعیت اورژانسی، مثل تنگی نفس شدید، درد قفسه سینه یا بیهوشی، با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید.
پرسش‌های متداول
سرطان مرحله ۴ درمان قطعی دارد؟
در بسیاری از سرطان‌ها، هدف درمان در مرحله ۴ کنترل طولانی است، نه از بین بردن کامل سرطان [۲]. اما در چند سرطان، مثل سرطان بیضه و لنفوم هوچکین، و در بعضی بیماران با سرطان روده بزرگ که فقط به کبد یا ریه رسیده و با جراحی برداشته می‌شود، درمان قطعی ممکن است [۴، ۵، ۶].
آیا سرطان مرحله ۴ کشنده است؟ یعنی بیمار در روزهای آخر است؟
آیا شیمی‌درمانی یا درمان در مرحله ۴ فایده‌ای دارد؟
بله؛ در بسیاری از سرطان‌های پخش‌شده، شیمی‌درمانی، داروهای هدفمند و ایمنی‌درمانی عمر را بیشتر می‌کنند [۷، ۸، ۹] و بعضی درمان‌ها علائم را کم می‌کنند [۲]. از پزشک بپرسید هدف درمان در مورد شما چیست و فایده و عوارض آن را با هم بسنجید. بیشتر بخوانید: عوارض شیمی‌درمانی چیست؟
اگر سرطان مرحله ۴ با درمان کوچک شود، مرحله‌اش کمتر می‌شود؟
نه؛ مرحله‌ای که هنگام تشخیص تعیین شده همیشه همان می‌ماند، حتی اگر سرطان بعدها تغییر کند؛ اطلاعات تازه به آن اضافه می‌شود [۱]. اگر سرطان با درمان کوچک شود یا از بین برود، پزشک از «پاسخ به درمان» یا «بهبودی» حرف می‌زند.
نتایج کلیدی در بیماری متاستاتیک (ویژه پزشکان)
ویژه پزشکان
| بیماری و مطالعه | جمعیت | نتیجه |
|---|---|---|
| NSGCT متاستاتیک (IGCCCG Update) | ۹۷۲۸ مرد با شیمی‌درمانی خط اول بر پایه سیس‌پلاتین و اتوپوزید، ۱۹۹۰ تا ۲۰۱۳ | OS ۵ ساله: پیش‌آگهی خوب ۹۶٪، متوسط ۸۹٪ و بد ۶۷٪ (کل ۸۷٪)؛ PFS ۵ ساله ۹۰٪، ۷۸٪ و ۵۴٪ (کل ۷۸٪)؛ به گفته نویسندگان، همراه سمینوما درمان‌پذیرترین تومور جامد متاستاتیک در مردان [۴] |
| لنفوم هوچکین کلاسیک پیشرفته (HD21) | ۱۵۰۰ بزرگسال تا ۶۰ سال؛ مرحله III یا IV، یا IIB با توده بزرگ مدیاستن یا درگیری خارج گره‌ای | PFS ۴ ساله با BrECADD ۹۴٫۳٪ در برابر ۹۰٫۹٪ با eBEACOPP (HR ۰٫۶۶)؛ OS ۴ ساله ۹۸٫۶٪ و ۹۸٫۲٪ [۵] |
| متاستاز قابل برداشت کبد یا ریه از سرطان کولون | بیماران بسیار انتخاب‌شده | جراحی در ۲۵ تا ۴۰٪ درمان قطعی است؛ بقای ۵ ساله پس از رزکسیون متاستاز کبدی با حاشیه منفی ۲۵ تا ۴۰٪، عمدتاً در مطالعات غیرتصادفی [۶] |
| سرطان سینه HER2 مثبت متاستاتیک (CLEOPATRA) | ۸۰۸ بیمار بدون درمان قبلی برای بیماری متاستاتیک، ECOG ۰ یا ۱ | پرتوزوماب همراه تراستوزوماب و دوستاکسل: میانه OS ۵۷٫۱ در برابر ۴۰٫۸ ماه (HR ۰٫۶۹)؛ OS ۸ ساله ۳۷٪ در برابر ۲۳٪ [۷] |
| NSCLC با جهش EGFR (FLAURA) | ۵۵۶ بیمار بدون درمان قبلی، حذف اگزون ۱۹ یا L858R | میانه OS با اوسیمرتینیب ۳۸٫۶ ماه در برابر ۳۱٫۸ ماه با گفیتینیب یا ارلوتینیب (HR ۰٫۸۰) [۸] |
| ملانومای پیشرفته (CheckMate 067) | بیماران بدون درمان قبلی؛ حداقل پیگیری ۱۰ سال | میانه OS: نیولوماب همراه ایپیلیموماب ۷۱٫۹، نیولوماب ۳۶٫۹ و ایپیلیموماب ۱۹٫۹ ماه؛ بقای اختصاصی ملانوما در ۱۰ سال در بیماران زنده و بدون پیشرفت در ۳ سال: ۹۶٪، ۹۷٪ و ۸۸٪ [۹] |
| مراقبت تسکینی زودهنگام (Temel) | ۱۵۱ بیمار NSCLC متاستاتیک تازه‌تشخیص | FACT-L ۹۸٫۰ در برابر ۹۱٫۵؛ علائم افسردگی ۱۶٪ در برابر ۳۸٪؛ درمان تهاجمی پایان عمر ۳۳٪ در برابر ۵۴٪؛ میانه بقا ۱۱٫۶ در برابر ۸٫۹ ماه [۱۰] |
بقای نسبی ۵ ساله مرحله دوردست در SEER (تشخیص ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۱): همه سرطان‌ها ۳۵٪ (۱۷٪ در ۱۹۹۵ تا ۱۹۹۷)؛ پروستات ۳۸٪، ملانوما ۳۵٪، سینه ۳۳٪، تخمدان ۳۲٪، رکتوم ۱۸٪، کولورکتال ۱۵٪، ریه ۱۰٪ (۲٪ در ۱۹۹۵ تا ۱۹۹۷)، معده ۸٪ و کبد ۳٪ [۳].
شواهد علمی
شواهد علمی
۷ موردپیشبینی پیامد در مردان مبتلا به تومورهای سلول زایای غیرسمینومی متاستاتیک: نتایج کنسرسیوم به‌روزرسانی IGCCCG
بقای کلی با اوسیمرتینیب در سرطان ریه non-small-cell پیشرفته درمان‌نشده با جهش EGFR
ارزیابی اثربخشی و تحمل‌پذیری BrECADD هدایت‌شده با PET در برابر eBEACOPP در لنفوم هوچکین کلاسیک مرحله پیشرفته (HD21): کارآزمایی فاز ۳ تصادفی، چندمرکزی، موازی و باز
رادیوتراپی استریوتاکتیک ابلیتیو برای درمان جامع سرطان‌های الیگومتاستاتیک: نتایج بلندمدت کارآزمایی تصادفی فاز ۲
مراقبت تسکینی زودهنگام برای بیماران مبتلا به سرطان ریه غیرسلول‌کوچک متاستاتیک
پیامدهای نهایی ۱۰ ساله نیولوماب همراه ایپیلیموماب در ملانومای پیشرفته
پرتوزوماب به‌علاوه تراستوزوماب و دوستاکسل برای سرطان سینه متاستاتیک
انواع سرطان مرتبط
منابع علمی
۱۴ منبعنمایش همه منابع، ۷ مورد با خلاصه و ترجمه فارسیبستن فهرست منابع
شماره‌های داخل متن، مانند [۱]، به این منابع اشاره دارند. منابعی که دکمه «خلاصه و ترجمه فارسی» دارند، در کتابخانه شواهد علمی خلاصه و ترجمه شده‌اند.
- ۱
- ۲
- ۳
- ۴
- ۵
- ۶
- ۷
- ۸
- ۹
- ۱۰
- ۱۱
- ۱۲Infection and Neutropenia during Cancer Treatment
- ۱۳Stereotactic Ablative Radiotherapy for the Comprehensive Treatment of Oligometastatic Cancers: Long-Term Results of the SABR-COMET Phase II Randomized Trial
- ۱۴Pain and Cancer Treatment
این مطلب بر پایه منابع علمی معتبر تهیه شده و آخرین بار در ۶ آبان ۱۴۰۵ به‌روزرسانی شده است. محتوای این وب‌سایت صرفاً جنبه آموزشی و اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین مشاوره، تشخیص یا درمان توسط پزشک متخصص نیست. برای هر تصمیم درمانی با پزشک معالج خود مشورت کنید.
این برگه از سایت چاپ شده است؛ نسخه کامل و به‌روز: https://drdabiri.com/questions/stage-4-cancer/