نوع سرطان

سرطان کبد

کارسینوم هپاتوسلولار؛ سرطانی که تا حد زیادی قابل پیشگیری است و ایمنی‌درمانی چشم‌انداز درمان آن را تغییر داده است

به‌روزرسانی: ۲۷ مهر ۱۴۰۵۸ دقیقه مطالعه۳۸ منبع علمی
نمایش برای:

خلاصه نکات کلیدی

  • سرطان کبد سومین علت مرگ ناشی از سرطان در جهان است و حدود ۹۰٪ سرطان‌های اولیه کبد از نوع کارسینوم هپاتوسلولار (HCC) هستند [۱، ۲].
  • بیشتر موارد در زمینه بیماری مزمن کبد، به‌ویژه هپاتیت B و C، الکل و کبد چرب و سیروز ایجاد می‌شود [۲، ۳].
  • واکسیناسیون همگانی هپاتیت B بروز سرطان کبد را در کودکان به‌طور معنی‌داری کاهش داده است [۴].
  • در افراد مبتلا به سیروز، سونوگرافی هر ۶ ماه (همراه آزمایش AFP) برای کشف زودهنگام توصیه می‌شود [۲، ۳].
  • درمان بر اساس سیستم مرحله‌بندی BCLC انتخاب می‌شود [۵]؛ در بیماری پیشرفته، ترکیب ایمنی‌درمانی آتزولیزوماب + بواسیزوماب درمان استاندارد خط اول است و برای بیمارانی که ایمنی‌درمانی برایشان مناسب نیست و نیز پس از پیشرفت بیماری، داروهای خوراکی هدفمند به کار می‌روند [۲، ۷، ۱۷، ۱۸، ۱۹، ۲۲].

سرطان کبد چیست؟

کبد بزرگ‌ترین عضو داخلی بدن است که وظایف حیاتی مانند تصفیه سموم، ساخت پروتئین‌ها و ذخیره انرژی را بر عهده دارد. «سرطان اولیه کبد» سرطانی است که از خود سلول‌های کبد آغاز می‌شود و با سرطان‌هایی که از اندام‌های دیگر به کبد گسترش یافته‌اند (متاستاز کبدی) تفاوت دارد.

شایع‌ترین نوع سرطان اولیه کبد، کارسینوم هپاتوسلولار است که حدود ۹۰٪ موارد را تشکیل می‌دهد [۲]. سرطان کبد سومین علت مرگ ناشی از سرطان در جهان است [۱، ۲]. نوع کمتر شایع، کلانژیوکارسینوم یا سرطان مجاری صفراوی است که در بخشی جداگانه در همین صفحه به‌طور خلاصه به آن پرداخته شده است.

علائم و نشانه‌ها

سرطان کبد در مراحل اولیه معمولاً بی‌علامت است و همین موضوع اهمیت غربالگری افراد پرخطر را دوچندان می‌کند [۲، ۳]. در مراحل پیشرفته‌تر ممکن است این علائم ایجاد شود:

  • درد یا احساس پری در قسمت راست و بالای شکم
  • کاهش وزن و کاهش اشتها بدون دلیل مشخص
  • زردی پوست و چشم‌ها
  • تورم شکم (آسیت) یا ورم پاها
  • خستگی شدید
  • بدتر شدن ناگهانی وضعیت بیماری که قبلاً سیروز پایدار داشته است

علائم هشدار

ویژه بیماران
چه زمانی فوراً به پزشک مراجعه کنیم؟

در صورت بروز تب، استفراغ خونی یا مدفوع سیاه، زردی، گیجی یا تورم سریع شکم، فوراً به پزشک یا اورژانس مراجعه کنید.

عوامل خطر و پیشگیری

اغلب سرطان‌های کبد در کبدی ایجاد می‌شوند که سال‌ها دچار آسیب و التهاب مزمن بوده است. مهم‌ترین عوامل خطر عبارت‌اند از [۲، ۳]:

  • عفونت مزمن هپاتیت B — حتی بدون سیروز می‌تواند به سرطان کبد منجر شود.
  • عفونت مزمن هپاتیت C
  • سیروز کبدی به هر علت
  • مصرف الکل
  • کبد چرب مرتبط با اختلال متابولیک (MASLD) که با چاقی و دیابت همراه است و سهم آن در ایجاد سرطان کبد رو به افزایش است.

پیشگیری

  • واکسیناسیون هپاتیت B: پس از اجرای برنامه سراسری واکسیناسیون نوزادان در تایوان، بروز سرطان کبد در کودکان ۶ تا ۱۴ ساله از ۰٫۷۰ به ۰٫۳۶ در هر ۱۰۰ هزار کودک کاهش یافت [۴].
  • درمان هپاتیت B و C: درمان ضدویروسی مؤثر خطر سرطان کبد را کاهش می‌دهد، هرچند در افراد مبتلا به سیروز این خطر به صفر نمی‌رسد و غربالگری باید ادامه یابد [۲، ۳].
  • پرهیز از الکل، کنترل وزن و دیابت برای پیشگیری از پیشرفت بیماری کبد [۲، ۳].
ویژه بیماران
آیا آزمایش هپاتیت داده‌اید؟

بسیاری از افراد مبتلا به هپاتیت B یا C سال‌ها از بیماری خود بی‌خبرند. یک آزمایش خون ساده می‌تواند وضعیت شما را مشخص کند. اگر ناقل هپاتیت هستید، درمان و پیگیری منظم می‌تواند از آسیب کبد و سرطان پیشگیری کند [۲، ۳]. اگر واکسن هپاتیت B نزده‌اید، با پزشک خود مشورت کنید [۴].

غربالگری و تشخیص زودهنگام

راهنماهای انجمن آمریکایی مطالعات بیماری‌های کبد (AASLD) و انجمن اروپایی مطالعه کبد (EASL) توصیه می‌کنند افراد پرخطر، به‌ویژه همه بیماران مبتلا به سیروز و گروه‌هایی از ناقلان هپاتیت B بدون سیروز، هر ۶ ماه یک‌بار سونوگرافی کبد انجام دهند؛ اندازه‌گیری هم‌زمان آلفافیتوپروتئین (AFP) در خون حساسیت غربالگری را افزایش می‌دهد [۲، ۳]. هدف، کشف تومور در مرحله‌ای است که هنوز درمان‌های قطعی مانند جراحی، پیوند یا تخریب موضعی امکان‌پذیر باشد [۲، ۳].

راهنمای EASL سال ۲۰۲۵ بر غربالگری شخصی‌سازی‌شده بر اساس ارزیابی خطر فردی و استفاده از ابزارهای جدید تأکید دارد [۲].

تشخیص و مرحله‌بندی

مسیر تشخیص سرطان کبد

  1. ۱

    یافته غربالگری یا علائم

    کشف ضایعه در سونوگرافی یا افزایش AFP در فرد پرخطر.

  2. ۲

    تصویربرداری چندمرحله‌ای

    CT یا MRI با ماده حاجب در چند فاز؛ در بیمار مبتلا به سیروز، الگوی تصویری مشخص اغلب برای تشخیص کافی است و به نمونه‌برداری نیاز ندارد [۲، ۳].

  3. ۳

    نمونه‌برداری در صورت نیاز

    در موارد غیرقطعی، کبد غیرسیروتیک یا پیش از برخی درمان‌ها، نمونه‌برداری انجام می‌شود [۲، ۳].

  4. ۴

    ارزیابی عملکرد کبد

    تعیین ذخیره کبدی (مانند طبقه‌بندی چایلد-پیو و ALBI) و فشار ورید پورت؛ زیرا درمان باید هم تومور و هم کبد بیمار را در نظر بگیرد [۵].

  5. ۵

    مرحله‌بندی BCLC

    ترکیب ویژگی‌های تومور، عملکرد کبد و وضعیت عمومی بیمار برای تعیین مرحله (۰، A، B، C، D) و انتخاب درمان [۵].

درمان بر اساس مرحله

خلاصه مرحله‌بندی BCLC (به‌روزرسانی ۲۰۲۶) و درمان‌های پیشنهادی [۵]
مرحلهویژگی‌هادرمان‌های اصلی
۰ (بسیار زودرس)تومور منفرد ≤۲ سانتی‌متر، عملکرد کبد حفظ‌شده، بدون علامتتخریب موضعی (ابلیشن) یا جراحی؛ پرتودرمانی خارجی در صورت مطرح نبودن پیوند، جایگزین ابلیشن است [۵]
A (زودرس)تومور منفرد یا حداکثر ۳ ندول ≤۳ سانتی‌متر، عملکرد کبد حفظ‌شدهجراحی، پیوند کبد یا ابلیشن
B (بینابینی)چند ندول در کبد، بدون تهاجم عروقی یا گسترش خارج کبدیپیوند (در بیماران منتخب)، شیمی‌آمبولیزاسیون شریانی (TACE) یا درمان سیستمیک [۵، ۲۲]
C (پیشرفته)تهاجم به ورید پورت یا گسترش خارج کبدی، یا علائم خفیف مرتبط با سرطاندرمان سیستمیک: ترکیب ایمنی‌درمانی در خط اول [۷، ۹، ۱۱، ۲۲]؛ داروهای خوراکی هدفمند برای بیمارانی که ایمنی‌درمانی برایشان مناسب نیست و پس از پیشرفت بیماری [۱۷، ۱۸، ۱۹، ۲۲، ۲۳، ۲۴]
D (انتهایی)نارسایی شدید کبد یا وضعیت عمومی بسیار ضعیفمراقبت حمایتی؛ پیوند کبد در موارد بسیار محدود

انتخاب نهایی درمان در جلسه تیم چندتخصصی (هپاتولوژیست، جراح، رادیولوژیست مداخله‌ای، انکولوژیست و رادیوتراپیست) انجام می‌شود [۲].

روش‌های درمان

جراحی (رزکسیون)

برداشتن بخشی از کبد در بیماران با تومور محدود و ذخیره کبدی مناسب [۲، ۵].

پیوند کبد

هم تومور و هم کبد بیمار را درمان می‌کند. بر اساس معیارهای میلان (تومور منفرد ≤۵ سانتی‌متر یا حداکثر ۳ تومور ≤۳ سانتی‌متر)، بقای ۴ ساله در بیماران واجد معیار ۸۵٪ گزارش شد [۶].

تخریب موضعی (ابلیشن)

از بین بردن تومورهای کوچک با امواج رادیویی یا مایکروویو از طریق سوزن، بدون جراحی باز [۲، ۵].

شیمی‌آمبولیزاسیون (TACE)

تزریق داروی شیمی‌درمانی و بستن رگ تغذیه‌کننده تومور از طریق کاتتر؛ درمان استاندارد مرحله بینابینی [۵، ۲۲].

پرتودرمانی

روش‌هایی مانند پرتودرمانی استریوتاکتیک یا رادیوآمبولیزاسیون در بیماران منتخب [۲]؛ به‌روزرسانی ۲۰۲۶ راهبرد BCLC، پرتودرمانی خارجی را در مرحله بسیار زودرس جایگزین معتبر ابلیشن می‌داند [۵].

ایمنی‌درمانی و درمان سیستمیک

برای بیماری پیشرفته یا غیرقابل‌جراحی: ترکیب‌های ایمنی‌درمانی و داروهای خوراکی هدفمند که بقای بیماران را بهبود داده‌اند [۷، ۹، ۱۱، ۱۷، ۱۸، ۱۹].

درمان دارویی در بیماری پیشرفته

داروهای ایمنی‌درمانی به سیستم ایمنی بدن کمک می‌کنند با سرطان مقابله کند [۸، ۱۰، ۱۱]. ترکیب ایمنی‌درمانی آتزولیزوماب (Atezolizumab) + بواسیزوماب (Bevacizumab) که هر ۳ هفته به‌صورت تزریق وریدی داده می‌شود، نخستین ترکیب ایمنی‌درمانی بود که در یک کارآزمایی بزرگ فاز ۳ (IMbrave150) در مقایسه با سورافنیب عمر بیماران را طولانی‌تر کرد [۷، ۸] و امروزه درمان استاندارد خط اول است [۲، ۲۲].

برای بیمارانی که ایمنی‌درمانی برایشان مناسب نیست، داروهای خوراکی لنواتینیب (Lenvatinib) یا سورافنیب (Sorafenib) توصیه می‌شوند [۲، ۲۲]؛ سورافنیب در مقایسه با دارونما عمر بیماران را طولانی‌تر کرد و لنواتینیب از این نظر از سورافنیب کمتر نبود [۱۷، ۱۸]. دو ترکیب ایمنی‌درمانی دیگر، دوروالوماب (Durvalumab) + ترملیموماب (Tremelimumab) و نیولوماب (Nivolumab) + ایپیلیموماب (Ipilimumab)، نیز در کارآزمایی‌های فاز ۳ بقای بیماران را بهبود داده‌اند و در رهنمودها گزینه خط اول‌اند [۹، ۱۰، ۱۱، ۲۲].

انتخاب میان این رژیم‌ها به عواملی مانند خطر خونریزی (به‌ویژه واریس مری در صورت استفاده از بواسیزوماب)، بیماری‌های خودایمنی، عملکرد کبد و نظر تیم درمان بستگی دارد [۲، ۳].

اگر بیماری پس از درمان خط اول پیشرفت کند، پس از سورافنیب داروهایی مانند رگورافنیب (Regorafenib)، کابوزانتینیب (Cabozantinib) یا راموسیروماب (Ramucirumab) (فقط در بیماران با AFP ۴۰۰ نانوگرم بر میلی‌لیتر یا بیشتر) عمر بیماران را طولانی‌تر کرده‌اند [۱۹، ۲۳، ۲۴] و پس از ایمنی‌درمانی، لنواتینیب یا سورافنیب پیشنهاد می‌شود [۲۲].

کلانژیوکارسینوم (سرطان مجاری صفراوی) در یک نگاه

کلانژیوکارسینوم از سلول‌های مجاری صفراوی داخل یا خارج کبد منشأ می‌گیرد و درمان آن با کارسینوم هپاتوسلولار متفاوت است. در بیماری پیشرفته، شیمی‌درمانی جمسیتابین (Gemcitabine) و سیس‌پلاتین (Cisplatin) همراه یک داروی ایمنی‌درمانی، پمبرولیزوماب یا دوروالوماب، درمان استاندارد خط اول است [۲۶] و در کارآزمایی‌های فاز ۳ بقای بیماران را بهبود داده است [۱۶، ۲۰]. رهنمود ESMO بررسی مولکولی تومور را هنگام شروع درمان دارویی توصیه می‌کند [۲۶].

پس از تشخیص چه کنم؟

ویژه بیماران
راهنمای بیمار: زندگی با تشخیص سرطان کبد۱ / ۳
۱

شما تنها نیستید

تشخیص سرطان کبد خبر سختی است، اما درمان‌های امروزی بسیار پیشرفته‌تر از گذشته‌اند. اگر بیماری زود کشف شده باشد، درمان قطعی با جراحی، پیوند یا تخریب موضعی ممکن است [۲، ۵].

۲

کبد و تومور هر دو مهم‌اند

پزشکان برای انتخاب درمان، علاوه بر اندازه و تعداد تومورها، سلامت کبد شما را هم بررسی می‌کنند. به همین دلیل ممکن است آزمایش‌ها و تصویربرداری‌های متعددی لازم باشد [۵].

۳

بیماری زمینه‌ای کبد را درمان کنید

درمان هپاتیت B یا C، کنار گذاشتن کامل الکل و کنترل وزن و قند خون، از کبد شما محافظت می‌کند و تحمل درمان‌های سرطان را بهتر می‌کند [۲، ۳].

پرسش‌های متداول

پرسش‌های متداول

من ناقل هپاتیت B هستم؛ آیا حتماً سرطان کبد می‌گیرم؟

خیر. اغلب ناقلان هرگز به سرطان کبد مبتلا نمی‌شوند، اما خطر آن‌ها از جمعیت عادی بیشتر است. پیگیری منظم با پزشک، درمان ضدویروسی در صورت نیاز و غربالگری دوره‌ای در گروه‌های پرخطر توصیه می‌شود [۲، ۳].

آیا کبد چرب هم می‌تواند به سرطان منجر شود؟

بله. کبد چرب مرتبط با اختلال متابولیک (MASLD)، به‌ویژه زمانی که به فیبروز پیشرفته یا سیروز برسد، از عوامل خطر رو به افزایش سرطان کبد است [۲، ۳]. کاهش وزن، فعالیت بدنی و کنترل دیابت اهمیت زیادی دارد.

آیا آزمایش AFP به‌تنهایی برای غربالگری کافی است؟

خیر. روش اصلی غربالگری، سونوگرافی کبد هر ۶ ماه است و AFP به‌عنوان مکمل در کنار آن استفاده می‌شود [۲، ۳]. پاسخ کامل: تومور مارکر چیست و چه زمانی ارزش دارد؟

چه کسانی می‌توانند پیوند کبد شوند؟

پیوند برای بیمارانی مناسب است که تومور محدود دارند؛ معیارهای کلاسیک میلان شامل یک تومور تا ۵ سانتی‌متر یا حداکثر ۳ تومور هر یک تا ۳ سانتی‌متر است [۶]. برخی مراکز با معیارهای گسترده‌تر نیز پیوند انجام می‌دهند [۲].

آیا پس از جراحی موفق، درمان دارویی لازم است؟

در حال حاضر داروی ادجوانت اثبات‌شده‌ای برای پیشگیری از عود پس از جراحی یا ابلیشن وجود ندارد [۱۵، ۲۱]. مهم‌ترین اقدام، پیگیری منظم با تصویربرداری و درمان بیماری زمینه‌ای کبد است [۲، ۲۱].

ویژه پزشکان

شواهد و پیشرفت‌های اخیر (ویژه پزشکان)

ویژه پزشکانتوضیح تخصصی
ویژه پزشکان

بیماری پیشرفته: درمان خط اول (BCLC C و B نامناسب برای درمان موضعی)

در IMbrave150 (۵۰۱ بیمار)، آتزولیزوماب + بواسیزوماب در مقایسه با سورافنیب خطر مرگ را کاهش داد (HR ۰٫۵۸ در تحلیل اولیه) [۷] و در تحلیل به‌روزشده، میانه بقای کلی ۱۹٫۲ در برابر ۱۳٫۴ ماه (HR ۰٫۶۶) و میانه PFS ۶٫۹ در برابر ۴٫۳ ماه بود [۸].

مهارکننده‌های تیروزین‌کیناز برای بیمارانی که ایمنی‌درمانی برایشان مناسب نیست توصیه می‌شوند [۲، ۲۲]: سورافنیب در کارآزمایی SHARP (۶۰۲ بیمار) میانه بقای کلی را در مقایسه با دارونما از ۷٫۹ به ۱۰٫۷ ماه رساند (HR ۰٫۶۹) [۱۷] و لنواتینیب در کارآزمایی REFLECT با میانه بقای ۱۳٫۶ در برابر ۱۲٫۳ ماه (HR ۰٫۹۲) غیرفروتر از سورافنیب بود [۱۸].

در HIMALAYA (۱۱۷۱ بیمار)، رژیم STRIDE (تک‌دوز ترملیموماب همراه دوروالوماب هر ۴ هفته؛ دوزها در بخش رژیم‌ها) میانه بقای کلی ۱۶٫۴۳ در برابر ۱۳٫۷۷ ماه با سورافنیب داشت (HR ۰٫۷۸)؛ دوروالوماب تک‌دارویی نیز غیرفروتر از سورافنیب بود [۹]. در پیگیری ۵ ساله، HR بقای کلی ۰٫۷۶ و بقای ۶۰ ماهه ۱۹٫۶٪ در برابر ۹٫۴٪ بود [۱۰].

در CheckMate 9DW (۶۶۸ بیمار، چایلد-پیو ۵ یا ۶)، نیولوماب + ایپیلیموماب در مقایسه با لنواتینیب یا سورافنیب بقای کلی را بهبود داد (میانه ۲۳٫۷ در برابر ۲۰٫۶ ماه؛ HR ۰٫۷۹؛ بقای ۳۶ ماهه ۳۸٪ در برابر ۲۴٪). نکته مهم، تقاطع زودهنگام منحنی‌ها با مرگ بیشتر در ۶ ماه نخست در بازوی ایمنی‌درمانی (HR ۱٫۶۵) و ۱۲ مرگ منتسب به درمان در برابر ۳ مورد است؛ بنابراین انتخاب دقیق بیمار اهمیت دارد [۱۱].

درمان پس از پیشرفت

در بیمارانی که با سورافنیب پیشرفت کرده‌اند، رگورافنیب در کارآزمایی RESORCE (۵۷۳ بیمار) میانه بقای کلی را در مقایسه با دارونما از ۷٫۸ به ۱۰٫۶ ماه رساند (HR ۰٫۶۳) [۱۹]. کابوزانتینیب در کارآزمایی CELESTIAL (۷۰۷ بیمار) میانه بقا را از ۸٫۰ به ۱۰٫۲ ماه رساند (HR ۰٫۷۶) [۲۳] و راموسیروماب در بیماران با AFP ۴۰۰ نانوگرم بر میلی‌لیتر یا بیشتر، در کارآزمایی REACH-2 میانه بقا را از ۷٫۳ به ۸٫۵ ماه افزایش داد (HR ۰٫۷۱) [۲۴]. رهنمود ESMO رگورافنیب یا کابوزانتینیب را پس از سورافنیب و لنواتینیب یا سورافنیب را پس از ایمنی‌درمانی خط اول پیشنهاد می‌کند [۲۲].

بیماری بینابینی: ترکیب TACE با درمان سیستمیک

در LEAP-012 (۴۸۰ بیمار)، TACE + لنواتینیب + پمبرولیزوماب (Pembrolizumab) بقای بدون پیشرفت را بهبود داد (۱۴٫۶ در برابر ۱۰٫۰ ماه؛ HR ۰٫۶۶) و عوارض درجه ۳ یا بالاتر مرتبط با درمان بسیار بیشتر بود (۷۱٪ در برابر ۳۲٪) [۱۳]؛ اما در تحلیل نهایی، بقای کلی تفاوتی نداشت (میانه ۴۰٫۴ در برابر ۴۰٫۸ ماه؛ HR ۰٫۹۸) [۲۵]. در EMERALD-1 (۶۱۶ بیمار)، افزودن دوروالوماب + بواسیزوماب به TACE بقای بدون پیشرفت را بهبود داد (۱۵٫۰ در برابر ۸٫۲ ماه؛ HR ۰٫۷۷)، اما دوروالوماب بدون بواسیزوماب سود معنی‌داری نداشت (HR ۰٫۹۴) [۱۲]. رهنمود ESMO افزودن این ترکیب‌ها به TACE را فقط «قابل بررسی» می‌داند، چون سود بلندمدت آن‌ها ثابت نشده است، و TACE همراه لنواتینیب را برای زمانی که ترکیب ایمنی‌درمانی ممکن نیست قابل بررسی می‌داند [۲۲]؛ TACE به‌تنهایی همچنان درمان استاندارد این مرحله است [۵، ۲۲].

درمان ادجوانت

در IMbrave050، آتزولیزوماب + بواسیزوماب پس از رزکسیون یا ابلیشن در بیماران پرخطر، در تحلیل میان‌دوره‌ای بقای بدون عود را بهبود داد (HR ۰٫۷۲) [۱۴]؛ اما در تحلیل به‌روزشده این سود پایدار نماند (HR ۰٫۹۰؛ فاصله اطمینان ۹۵٪: ۰٫۷۲ تا ۱٫۱۲) و نویسندگان نتیجه گرفتند که نسبت سود به خطر، استفاده ادجوانت از این ترکیب را پشتیبانی نمی‌کند [۱۵]. به‌روزرسانی AASLD پیگیری دقیق را استاندارد فعلی پس از جراحی یا ابلیشن می‌داند [۲۱] و رهنمود ESMO درمان ادجوانت با مهارکننده‌های تیروزین‌کیناز یا ترکیب‌های ایمنی‌درمانی را توصیه نمی‌کند [۲۲].

سرطان مجاری صفراوی پیشرفته

در کارآزمایی فاز ۳ KEYNOTE-966 (۱۰۶۹ بیمار)، افزودن پمبرولیزوماب به جمسیتابین و سیس‌پلاتین میانه بقای کلی را از ۱۰٫۹ به ۱۲٫۷ ماه رساند (HR ۰٫۸۳) [۲۰] و در کارآزمایی فاز ۳ TOPAZ-1، افزودن دوروالوماب نیز بقای کلی را بهبود داد (HR ۰٫۸۰؛ بقای ۲۴ ماهه تخمینی ۲۴٫۹٪ در برابر ۱۰٫۴٪) [۱۶]. رهنمود ESMO هر دو ترکیب را توصیه می‌کند [۲۶].

ویژه پزشکان

رژیم‌های درمانی و دوز (ویژه پزشکان)

فهرست رژیم‌های درمانی و دوز۱۲ رژیم
ویژه پزشکان
نکات ایمنی مشترک

واریس مری (رژیم‌های حاوی بواسیزوماب): به دلیل خطر خونریزی، در بیماران دارای فشار خون بالای ورید پورت بررسی واریس مری پیش از شروع آتزولیزوماب + بواسیزوماب قویاً توصیه می‌شود [۲۲]؛ در IMbrave150 ارزیابی واریس ظرف ۶ ماه پیش از درمان الزامی بود [۲۷] و پرفشاری خون درجه ۳ یا ۴ در ۱۵٫۲٪ بیماران گروه آتزولیزوماب + بواسیزوماب رخ داد [۷].

ایمنی‌درمانی (آتزولیزوماب، دوروالوماب، ترملیموماب، نیولوماب، ایپیلیموماب، پمبرولیزوماب): آنزیم‌های کبدی، کراتینین و عملکرد تیروئید در ابتدا و سپس به‌طور دوره‌ای پایش شود؛ در رژیم‌های حاوی ترملیموماب یا ایپیلیموماب، این آزمایش‌ها همراه ACTH در ابتدا و پیش از هر دوز این دو دارو انجام شود [۲۷، ۲۹، ۳۰، ۳۱، ۳۲، ۳۸]؛ در رژیم نیولوماب + ایپیلیموماب، ACTH نیز پس از آن به‌طور دوره‌ای پایش شود [۳۱، ۳۲]. عوارض ایمنی بر اساس شدت با قطع موقت یا دائم دارو (و در صورت لزوم کورتیکواستروئید) مدیریت می‌شوند و کاهش دوز آتزولیزوماب، دوروالوماب، ترملیموماب، نیولوماب یا پمبرولیزوماب توصیه نمی‌شود [۲۷، ۲۹، ۳۰، ۳۱، ۳۲، ۳۸].

جمسیتابین و سیس‌پلاتین (سرطان مجاری صفراوی): برای دوز و تعدیل به برچسب همان داروها مراجعه شود [۳۰].

ویژه پزشکانکارسینوم هپاتوسلولار پیشرفته: خط اول، ۵ رژیم · کارسینوم هپاتوسلولار پیشرفته: پس از پیشرفت، ۳ رژیم · +۲ بخش دیگر
ویژه پزشکان

کارسینوم هپاتوسلولار پیشرفته: خط اول

آتزولیزوماب + بواسیزوماب (IMbrave150)

HCC غیرقابل‌جراحی یا متاستاتیک، بدون درمان سیستمیک قبلی؛ در کارآزمایی: چایلد-پیو A و ECOG ۰ تا ۱طول هر دوره: هر ۲۱ روز

HCC غیرقابل‌جراحی یا متاستاتیک، بدون درمان سیستمیک قبلی؛ در کارآزمایی: چایلد-پیو A و ECOG ۰ تا ۱ [۷، ۲۷]

پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک
دارودوزروشزمان تجویز
آتزولیزوماب۱۲۰۰ میلی‌گرم (یا ۸۴۰ میلی‌گرم هر ۲ هفته یا ۱۶۸۰ میلی‌گرم هر ۴ هفته)وریدی؛ انفوزیون اول ۶۰ دقیقه، در صورت تحمل بعدی‌ها ۳۰ دقیقهروز ۱، پیش از بواسیزوماب
بواسیزوماب۱۵ میلی‌گرم/کیلوگرموریدیروز ۱، پس از آتزولیزوماب
طول هر دوره
هر ۲۱ روز
مدت درمان
تا پیشرفت یا سمیت غیرقابل‌تحمل؛ در صورت قطع یکی از دو دارو، ادامه داروی دیگر به‌تنهایی مجاز است [۲۷، ۲۸]

معیارهای خروج IMbrave150: واریس درمان‌نشده یا ناقص درمان‌شده با خطر بالای خونریزی، خونریزی واریسی در ۶ ماه اخیر، چایلد-پیو B یا C، آسیت متوسط تا شدید، سابقه آنسفالوپاتی کبدی و بیماری خودایمنی [۲۷]. بواسیزوماب را دست‌کم ۲۸ روز پیش از جراحی انتخابی قطع کنید و تا ۲۸ روز پس از جراحی بزرگ و ترمیم زخم شروع نکنید [۲۸].

پایش بواسیزوماب: فشار خون هر ۲ تا ۳ هفته و پروتئینوری با نوار ادراری به‌طور دوره‌ای [۲۸].

تعدیل: برای هیچ‌یک از دو دارو کاهش دوز توصیه نمی‌شود؛ آتزولیزوماب در عوارض ایمنی درجه ۳ قطع موقت و در درجه ۴ قطع دائم می‌شود (در هپاتیت با درگیری توموری کبد، آستانه‌های جداگانه ALT/AST در برچسب آمده است) [۲۷]. بواسیزوماب در پروتئینوری ۲ گرم یا بیشتر در ۲۴ ساعت تا کمتر از ۲ گرم قطع موقت، و در سندرم نفروتیک، خونریزی درجه ۳ یا ۴، سوراخ‌شدگی گوارشی یا بحران فشار خون قطع دائم می‌شود [۲۸].

شواهد: IMbrave150 (۲۰۲۲)، IMbrave150 (۲۰۲۰)

لنواتینیب (REFLECT)

HCC غیرقابل‌جراحی خط اول، به‌ویژه وقتی ایمنی‌درمانی مناسب نیست؛ در کارآزمایی: چایلد-پیو A، ECOG ۰ تا ۱طول هر دوره: پیوسته

HCC غیرقابل‌جراحی خط اول، به‌ویژه وقتی ایمنی‌درمانی مناسب نیست؛ در کارآزمایی: چایلد-پیو A، ECOG ۰ تا ۱ [۱۸، ۳۳]

پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک
دارودوزروشزمان تجویز
لنواتینیبوزن ۶۰ کیلوگرم یا بیشتر: ۱۲ میلی‌گرم؛ وزن کمتر از ۶۰ کیلوگرم: ۸ میلی‌گرم (بر اساس وزن واقعی)خوراکی، با یا بدون غذایک بار در روز، پیوسته
طول هر دوره
پیوسته
مدت درمان
تا پیشرفت یا سمیت غیرقابل‌تحمل [۳۳]

سطوح کاهش دوز: وزن ۶۰ کیلوگرم یا بیشتر: ۸ میلی‌گرم روزانه، سپس ۴ میلی‌گرم روزانه، سپس ۴ میلی‌گرم یک روز در میان؛ وزن کمتر از ۶۰ کیلوگرم: ۴ میلی‌گرم روزانه، سپس ۴ میلی‌گرم یک روز در میان، سپس قطع [۳۳].

پایش: فشار خون پیش از شروع کنترل شود و پس از ۱ هفته، سپس هر ۲ هفته در ۲ ماه اول و بعد دست‌کم ماهانه اندازه‌گیری شود؛ پروتئینوری و آزمایش‌های کبدی پیش از شروع و به‌طور دوره‌ای؛ پایش و اصلاح اختلال الکترولیت‌ها و قطع موقت در QTc بیش از ۵۰۰ میلی‌ثانیه [۳۳]. در پروتئینوری ۲ گرم یا بیشتر در ۲۴ ساعت قطع موقت و ادامه با دوز کمتر؛ در سندرم نفروتیک، سوراخ‌شدگی گوارشی یا رویداد ترومبوآمبولیک شریانی قطع دائم [۳۳]. در REFLECT آنسفالوپاتی کبدی در ۸٪ بیماران لنواتینیب (درجه ۳ تا ۵: ۵٪) رخ داد [۳۳].

شواهد: REFLECT (۲۰۱۸)

سورافنیب (SHARP)

HCC پیشرفته خط اول، وقتی ایمنی‌درمانی مناسب نیستطول هر دوره: پیوسته

HCC پیشرفته خط اول، وقتی ایمنی‌درمانی مناسب نیست [۱۷، ۳۴]

پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک
دارودوزروشزمان تجویز
سورافنیب۴۰۰ میلی‌گرمخوراکی، ناشتا (۱ ساعت پیش یا ۲ ساعت پس از غذا)دو بار در روز، پیوسته
طول هر دوره
پیوسته
مدت درمان
تا زمانی که بیمار سود بالینی دارد یا سمیت غیرقابل‌تحمل [۳۴]

سطوح کاهش دوز: ۴۰۰ میلی‌گرم یک بار در روز، سپس ۲۰۰ میلی‌گرم یک بار در روز یا ۴۰۰ میلی‌گرم یک روز در میان؛ اگر بیش از ۲ کاهش دوز لازم باشد، دارو قطع دائم می‌شود [۳۴].

پایش و قطع: آزمایش‌های کبدی به‌طور منظم؛ قطع دائم در افزایش بی‌دلیل آمینوترانسفرازها (ALT درجه ۳ یا بیشتر، یا AST/ALT بیش از ۳ برابر حد بالا همراه بیلی‌روبین بیش از ۲ برابر)، ایسکمی یا انفارکتوس قلبی درجه ۲ یا بیشتر، خونریزی نیازمند مداخله و سوراخ‌شدگی گوارشی؛ در QTc بیش از ۵۰۰ میلی‌ثانیه قطع موقت و اصلاح الکترولیت‌ها [۳۴].

شواهد: SHARP (۲۰۰۸)

دوروالوماب + ترملیموماب (رژیم STRIDE، HIMALAYA)

HCC غیرقابل‌جراحی، بدون درمان سیستمیک قبلی (BCLC C یا B نامناسب برای درمان موضعی)طول هر دوره: هر ۲۸ روز

HCC غیرقابل‌جراحی، بدون درمان سیستمیک قبلی (BCLC C یا B نامناسب برای درمان موضعی) [۹، ۲۹]

پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک
دارودوزروشزمان تجویز
دوره ۱، روز ۱ (فقط یک بار)
ترملیموماب۳۰۰ میلی‌گرم (وزن کمتر از ۳۰ کیلوگرم: ۴ میلی‌گرم/کیلوگرم)وریدی، انفوزیون ۶۰ دقیقهتک‌دوز؛ پیش از دوروالوماب در همان روز
از دوره ۱
دوروالوماب۱۵۰۰ میلی‌گرم (وزن کمتر از ۳۰ کیلوگرم: ۲۰ میلی‌گرم/کیلوگرم)وریدی، انفوزیون ۶۰ دقیقهروز ۱، هر ۴ هفته
طول هر دوره
هر ۲۸ روز
مدت درمان
دوروالوماب تا پیشرفت یا سمیت غیرقابل‌تحمل [۲۹، ۳۰]

بدون داروی ضدرگ‌زایی؛ در HIMALAYA آندوسکوپی پیش از ورود الزامی نبود، ولی در بیماران با سابقه خونریزی واریسی یا خطر بالای آن، درمان آندوسکوپیک مناسب لازم بود [۳۰].

دوروالوماب تک‌دارویی (۱۵۰۰ میلی‌گرم وریدی هر ۴ هفته) در همین کارآزمایی غیرفروتر از سورافنیب بود [۹، ۳۰].

شواهد: HIMALAYA (۲۰۲۵)، HIMALAYA (۲۰۲۴)، HIMALAYA (۲۰۲۲)

نیولوماب + ایپیلیموماب (CheckMate 9DW)

HCC غیرقابل‌جراحی یا متاستاتیک، بدون درمان سیستمیک قبلی؛ در کارآزمایی: چایلد-پیو A و ECOG ۰ تا ۱

HCC غیرقابل‌جراحی یا متاستاتیک، بدون درمان سیستمیک قبلی؛ در کارآزمایی: چایلد-پیو A و ECOG ۰ تا ۱ [۱۱، ۳۱]

پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک
دارودوزروشزمان تجویز
القایی: حداکثر ۴ دوز
نیولوماب۱ میلی‌گرم/کیلوگرموریدی، انفوزیون ۳۰ دقیقهروز ۱، هر ۳ هفته
ایپیلیموماب۳ میلی‌گرم/کیلوگرموریدی، انفوزیون ۳۰ دقیقهروز ۱، بلافاصله پس از نیولوماب
نگهدارنده
نیولوماب۲۴۰ میلی‌گرم هر ۲ هفته یا ۴۸۰ میلی‌گرم هر ۴ هفتهوریدی، انفوزیون ۳۰ دقیقهپس از اتمام دوزهای ترکیبی (در کارآزمایی: ۴۸۰ میلی‌گرم هر ۴ هفته)
طول هر دوره
۲۱ روز در مرحله القایی؛ سپس ۱۴ یا ۲۸ روز
مدت درمان
نیولوماب تک‌دارویی تا پیشرفت، سمیت غیرقابل‌تحمل یا حداکثر ۲ سال [۳۱، ۳۲]

در این کارآزمایی بیماران دارای بیماری خودایمنی فعال، سابقه آنسفالوپاتی کبدی در ۱۲ ماه اخیر، پلاکت کمتر از ۶۰٬۰۰۰، آسیت قابل‌توجه بالینی یا عفونت هم‌زمان HBV و HCV (یا HBV و HDV) وارد نشدند؛ آندوسکوپی پیش از ورود الزامی نبود [۳۱]. مرگ بیشتر در ۶ ماه نخست و ۱۲ مرگ منتسب به درمان در بازوی ترکیبی، انتخاب دقیق بیمار را ضروری می‌کند [۱۱].

شواهد: CheckMate 9DW (۲۰۲۵)

دوزها مطابق پروتکل کارآزمایی، رهنمود یا برچسب رسمی دارو (منبع در یادداشت هر رژیم) است. پیش از تجویز، شمارش سلول‌های خون، عملکرد کلیه و کبد، تداخلات دارویی و شرایط بیمار را بررسی کنید و دوز را بر اساس برچسب دارو تعدیل کنید.

ویژه پزشکان

کارسینوم هپاتوسلولار پیشرفته: پس از پیشرفت

رگورافنیب (RESORCE)

خط دوم پس از پیشرفت با سورافنیب؛ بیمارانی که سورافنیب را تحمل کرده‌اند (در کارآزمایی: چایلد-پیو A، BCLC B یا C)

خط دوم پس از پیشرفت با سورافنیب؛ بیمارانی که سورافنیب را تحمل کرده‌اند (در کارآزمایی: چایلد-پیو A، BCLC B یا C) [۱۹، ۳۵]

پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک
دارودوزروشزمان تجویز
رگورافنیب۱۶۰ میلی‌گرم (۴ قرص ۴۰ میلی‌گرمی)خوراکی، پس از غذای کم‌چربیک بار در روز، روزهای ۱ تا ۲۱
طول هر دوره
هر ۲۸ روز (۲۱ روز مصرف، ۷ روز استراحت)
مدت درمان
تا پیشرفت یا سمیت غیرقابل‌تحمل [۳۵]

در RESORCE بیمارانی که سورافنیب را به علت سمیت قطع کرده بودند یا دوز ۴۰۰ میلی‌گرم روزانه را تحمل نمی‌کردند وارد نشدند [۳۵].

هشدار جعبه‌ای سمیت کبدی: عملکرد کبد پیش و در طول درمان پایش شود [۳۵]. کاهش دوز با گام‌های ۴۰ میلی‌گرمی (۱۲۰ و سپس ۸۰ میلی‌گرم؛ کمترین دوز ۸۰ میلی‌گرم)؛ قطع دائم در ALT/AST بیش از ۲۰ برابر حد بالا، ALT/AST بیش از ۳ برابر همراه بیلی‌روبین بیش از ۲ برابر، یا عدم تحمل دوز ۸۰ میلی‌گرم [۳۵].

شواهد: RESORCE (۲۰۱۷)

کابوزانتینیب (CELESTIAL)

پس از درمان قبلی با سورافنیب؛ در کارآزمایی: چایلد-پیو Aطول هر دوره: پیوسته

پس از درمان قبلی با سورافنیب؛ در کارآزمایی: چایلد-پیو A [۲۳، ۳۶]

پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک
دارودوزروشزمان تجویز
کابوزانتینیب (قرص CABOMETYX)۶۰ میلی‌گرمخوراکی، ناشتا (۱ ساعت پیش یا ۲ ساعت پس از غذا)یک بار در روز، پیوسته
طول هر دوره
پیوسته
مدت درمان
تا پیشرفت یا سمیت غیرقابل‌تحمل [۳۶]

قرص CABOMETYX را با کپسول کابوزانتینیب جایگزین نکنید. کاهش دوز: ۴۰ و سپس ۲۰ میلی‌گرم روزانه؛ در نارسایی کبدی متوسط (چایلد-پیو B) دوز شروع ۴۰ میلی‌گرم. دست‌کم ۳ هفته پیش از جراحی (از جمله جراحی دندان) قطع شود و تا ۲ هفته پس از جراحی بزرگ و ترمیم زخم شروع نشود. با القاکننده‌های قوی CYP3A4 دوز ۲۰ میلی‌گرم افزایش می‌یابد (حداکثر ۸۰ میلی‌گرم) [۳۶].

راموسیروماب (REACH-2)

پس از سورافنیب (پیشرفت یا عدم تحمل) و فقط با AFP ۴۰۰ نانوگرم/میلی‌لیتر یا بیشتر؛ در کارآزمایی: چایلد-پیو A، ECOG ۰ تا ۱طول هر دوره: هر ۱۴ روز

پس از سورافنیب (پیشرفت یا عدم تحمل) و فقط با AFP ۴۰۰ نانوگرم/میلی‌لیتر یا بیشتر؛ در کارآزمایی: چایلد-پیو A، ECOG ۰ تا ۱ [۲۴، ۳۷]

پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک
دارودوزروشزمان تجویز
راموسیروماب۸ میلی‌گرم/کیلوگرموریدی؛ انفوزیون ۶۰ دقیقه، در صورت تحمل بعدی‌ها ۳۰ دقیقهروز ۱، هر ۲ هفته
طول هر دوره
هر ۱۴ روز
مدت درمان
تا پیشرفت یا سمیت غیرقابل‌تحمل [۳۷]

پیش‌دارو: آنتی‌هیستامین H1 وریدی (مانند دیفن‌هیدرامین) پیش از هر انفوزیون؛ پس از واکنش انفوزیونی درجه ۱ یا ۲، افزودن دگزامتازون و استامینوفن [۳۷].

پروتئینوری: در ۲ گرم یا بیشتر در ۲۴ ساعت قطع موقت تا کمتر از ۲ گرم و ادامه با ۶ میلی‌گرم/کیلوگرم (در تکرار، ۵ میلی‌گرم/کیلوگرم)؛ در بیش از ۳ گرم در ۲۴ ساعت یا سندرم نفروتیک قطع دائم [۳۷]. در REACH-2 آنسفالوپاتی کبدی و سندرم هپاتورنال در ۶٪ بیماران راموسیروماب در برابر ۰٪ دارونما رخ داد [۳۷].

پیش از تجویز، دوز را با برچسب دارو، آزمایش‌ها و شرایط بیمار تطبیق دهید.

ویژه پزشکان

کارسینوم هپاتوسلولار بینابینی: TACE همراه درمان سیستمیک (تأییدنشده)

TACE + لنواتینیب + پمبرولیزوماب (LEAP-012؛ تأییدنشده)

HCC بینابینی غیرقابل‌جراحی و غیرمتاستاتیک مناسب TACE؛ چایلد-پیو A، ECOG ۰ تا ۱زمان‌بندی هر دارو در جدول

HCC بینابینی غیرقابل‌جراحی و غیرمتاستاتیک مناسب TACE؛ چایلد-پیو A، ECOG ۰ تا ۱ [۱۳]

پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک
دارودوزروشزمان تجویز
لنواتینیبوزن ۶۰ کیلوگرم یا بیشتر: ۱۲ میلی‌گرم؛ کمتر از ۶۰ کیلوگرم: ۸ میلی‌گرمخوراکییک بار در روز، پیوسته (دوره‌های ۲۱ روزه)
پمبرولیزوماب۴۰۰ میلی‌گرموریدیهر ۶ هفته، حداکثر ۲ سال (حدود ۱۷ دوز)
TACEطبق روش مرکزداخل‌شریانیهمراه درمان سیستمیک
برنامه دوره‌ها
لنواتینیب روزانه و پیوسته (دوره‌های ۲۱ روزه)؛ پمبرولیزوماب هر ۶ هفته
مدت درمان
لنواتینیب تا پیشرفت یا سمیت غیرقابل‌تحمل (تا ۲ سال، حدود ۳۵ دوره)؛ پمبرولیزوماب تا ۲ سال [۱۳، ۲۵]

بقای بدون پیشرفت را بهبود داد ولی بقای کلی را نه، و عوارض درجه ۳ یا بالاتر مرتبط با درمان بسیار بیشتر بود؛ رهنمود ESMO آن را فقط «قابل بررسی» می‌داند [۱۳، ۲۲، ۲۵].

شواهد: LEAP-012 (۲۰۲۵)

TACE + دوروالوماب + بواسیزوماب (EMERALD-1؛ تأییدنشده)

HCC غیرقابل‌جراحی بدون گسترش خارج کبدی، مناسب TACE (۱ تا ۴ جلسه TACE ظرف ۱۶ هفته)؛ چایلد-پیو A تا B7، ECOG ۰ تا ۱

HCC غیرقابل‌جراحی بدون گسترش خارج کبدی، مناسب TACE (۱ تا ۴ جلسه TACE ظرف ۱۶ هفته)؛ چایلد-پیو A تا B7، ECOG ۰ تا ۱ [۱۲]

پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک
دارودوزروشزمان تجویز
دوره TACE
TACE۱ تا ۴ جلسه طبق روش مرکزداخل‌شریانیهمه جلسات ظرف ۱۶ هفته از نخستین TACE
دوروالوماب۱۵۰۰ میلی‌گرموریدیهر ۴ هفته؛ دوز اول دست‌کم ۷ روز پس از نخستین TACE
پس از آخرین TACE
دوروالوماب۱۱۲۰ میلی‌گرموریدیهر ۳ هفته؛ شروع دست‌کم ۱۴ روز پس از آخرین TACE
بواسیزوماب۱۵ میلی‌گرم/کیلوگرموریدیهر ۳ هفته، همراه دوروالوماب
طول هر دوره
۲۸ روز در دوره TACE؛ سپس ۲۱ روز
مدت درمان
تا پیشرفت (mRECIST)، سمیت غیرقابل‌تحمل یا معیارهای قطع [۱۲]

آندوسکوپی فوقانی ظرف ۶ ماه پیش از ورود برای ارزیابی واریس و خطر خونریزی الزامی بود [۱۲]. بقای بدون پیشرفت با دوروالوماب + بواسیزوماب بهبود یافت، اما دوروالوماب بدون بواسیزوماب سود معنی‌داری نداشت؛ سود بقای کلی هنوز ثابت نشده و رهنمود ESMO آن را فقط «قابل بررسی» می‌داند [۱۲، ۲۲].

شواهد: EMERALD-1 (۲۰۲۵)

پیش از تجویز، دوز را با برچسب دارو، آزمایش‌ها و شرایط بیمار تطبیق دهید.

ویژه پزشکان

سرطان مجاری صفراوی پیشرفته: خط اول

جمسیتابین + سیس‌پلاتین + پمبرولیزوماب (KEYNOTE-966)

سرطان مجاری صفراوی موضعی پیشرفته غیرقابل‌جراحی یا متاستاتیک، بدون درمان سیستمیک قبلی در بیماری پیشرفتهطول هر دوره: هر ۲۱ روز

سرطان مجاری صفراوی موضعی پیشرفته غیرقابل‌جراحی یا متاستاتیک، بدون درمان سیستمیک قبلی در بیماری پیشرفته [۲۰، ۳۸]

پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک
دارودوزروشزمان تجویز
پمبرولیزوماب۲۰۰ میلی‌گرم هر ۳ هفته (یا ۴۰۰ میلی‌گرم هر ۶ هفته)وریدیروز ۱
جمسیتابین۱۰۰۰ میلی‌گرم/مترمربعوریدیروزهای ۱ و ۸، هر ۳ هفته
حداکثر ۸ دوره
سیس‌پلاتین۲۵ میلی‌گرم/مترمربعوریدیروزهای ۱ و ۸، هر ۳ هفته
طول هر دوره
هر ۲۱ روز
مدت درمان
پمبرولیزوماب حداکثر ۳۵ دوره (حدود ۲۴ ماه)؛ سیس‌پلاتین حداکثر ۸ دوره؛ جمسیتابین می‌تواند پس از ۸ دوره ادامه یابد؛ تا پیشرفت یا سمیت غیرقابل‌تحمل [۳۸]

بیماران با بیماری خودایمنی نیازمند درمان سیستمیک در ۲ سال اخیر یا نیازمند سرکوب ایمنی وارد نشدند [۳۸].

شواهد: KEYNOTE-966 (۲۰۲۳)

جمسیتابین + سیس‌پلاتین + دوروالوماب (TOPAZ-1)

سرطان مجاری صفراوی موضعی پیشرفته غیرقابل‌جراحی یا متاستاتیک، بدون درمان سیستمیک قبلی (عود بیش از ۶ ماه پس از جراحی یا درمان ادجوانت مجاز)؛ ECOG ۰ تا ۱

سرطان مجاری صفراوی موضعی پیشرفته غیرقابل‌جراحی یا متاستاتیک، بدون درمان سیستمیک قبلی (عود بیش از ۶ ماه پس از جراحی یا درمان ادجوانت مجاز)؛ ECOG ۰ تا ۱ [۱۶، ۳۰]

پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک
دارودوزروشزمان تجویز
مرحله ترکیبی: حداکثر ۸ دوره
دوروالوماب۱۵۰۰ میلی‌گرم (وزن کمتر از ۳۰ کیلوگرم: ۲۰ میلی‌گرم/کیلوگرم)وریدی، انفوزیون ۶۰ دقیقهروز ۱، هر ۳ هفته
جمسیتابین۱۰۰۰ میلی‌گرم/مترمربعوریدیروزهای ۱ و ۸
سیس‌پلاتین۲۵ میلی‌گرم/مترمربعوریدیروزهای ۱ و ۸
نگهدارنده
دوروالوماب۱۵۰۰ میلی‌گرم (وزن کمتر از ۳۰ کیلوگرم: ۲۰ میلی‌گرم/کیلوگرم)وریدی، انفوزیون ۶۰ دقیقههر ۴ هفته
طول هر دوره
۲۱ روز در مرحله ترکیبی؛ سپس ۲۸ روز
مدت درمان
شیمی‌درمانی حداکثر ۸ دوره؛ دوروالوماب تا پیشرفت یا سمیت غیرقابل‌تحمل [۳۰]

دوروالوماب پیش از شیمی‌درمانی در همان روز تجویز می‌شود. بیماران با کارسینوم آمپولا یا بیماری خودایمنی فعال یا قبلی در کارآزمایی وارد نشدند [۳۰].

شواهد: TOPAZ-1 (۲۰۲۲)

پیش از تجویز، دوز را با برچسب دارو، آزمایش‌ها و شرایط بیمار تطبیق دهید.

شواهد علمی

مطالعات کلیدی

۱۴ مورد
کارآزمایی بالینی · فاز ۳

سورافنیب در کارسینوم هپاتوسلولار پیشرفته

N Engl J Med · 2008
۱۰٫۷ در برابر ۷٫۹ ماهمیانه بقای کلی
کارآزمایی بالینی · فاز ۳

لنواتینیب در برابر سورافنیب در درمان خط اول بیماران مبتلا به کارسینوم هپاتوسلولار غیرقابل‌جراحی: کارآزمایی فاز ۳ تصادفی غیرفروتری

Lancet · 2018
۱۳٫۶ در برابر ۱۲٫۳ ماهمیانه بقای کلی
کارآزمایی بالینی · فاز ۳

رگورافنیب برای بیماران مبتلا به کارسینوم هپاتوسلولار که با درمان سورافنیب پیشرفت کرده‌اند: کارآزمایی تصادفی‌سازی‌شده، دوسوکور، کنترل‌شده با دارونما، فاز ۳

Lancet · 2017
۱۰٫۶ در برابر ۷٫۸ ماهمیانه بقای کلی
کارآزمایی بالینی · فاز ۳

شیمی‌آمبولیزاسیون شریانی همراه با لنواتینیب و پمبرولیزوماب در برابر دارونمای دوگانه در کارسینوم هپاتوسلولار غیرقابل‌جراحی و غیرمتاستاتیک (LEAP-012): مطالعه فاز ۳ چندمرکزی، تصادفی و دوسوکور

Lancet · 2025
۱۴٫۶ در برابر ۱۰٫۰ ماهمیانه بقای بدون پیشرفت
کارآزمایی بالینی · فاز ۳

پمبرولیزوماب همراه جمسیتابین و سیس‌پلاتین در مقایسه با جمسیتابین و سیس‌پلاتین به‌تنهایی در بیماران مبتلا به سرطان پیشرفته مجاری صفراوی: کارآزمایی تصادفی‌سازی‌شده، دوسوکور، کنترل‌شده با دارونما، فاز ۳

Lancet · 2023
۱۲٫۷ در برابر ۱۰٫۹ ماهمیانه بقای کلی
کارآزمایی بالینی · فاز ۳

به‌روزرسانی داده‌های اثربخشی و ایمنی IMbrave150: آتزولیزوماب به‌علاوه بواسیزوماب در برابر سورافنیب برای کارسینوم هپاتوسلولار غیرقابل‌برداشت

Journal of Hepatology · 2022
۱۵٫۶ ماه (دامنه ۰ تا ۲۸٫۶)میانه پیگیری
کارآزمایی بالینی

داده‌های به‌روزشده: آتزولیزوماب (Atezolizumab) به‌همراه بواسیزوماب (Bevacizumab) به‌عنوان درمان کمکی برای کارسینوم هپاتوسلولار پرخطر

Journal of Hepatology · 2026
۰٫۷۲ (فاصلهٔ اطمینان ۹۵٪ تعدیل‌شده: ۰٫۵۳ تا ۰٫۹۸)نسبت خطر RFS در تحلیل میان‌دوره‌ای اولیه (میانهٔ پیگیری ۱۷٫۴ ماه)
کارآزمایی بالینی · فاز ۳

به‌روزرسانی بقای کلی پنج‌ساله از مطالعه HIMALAYA درباره ترملیموماب همراه دوروالوماب در کارسینوم هپاتوسلولار غیرقابل جراحی

J Hepatol · 2025
۰٫۷۶نسبت خطر بقای کلی (STRIDE در برابر سورافنیب)
کارآزمایی بالینی · فاز ۳

نیولوماب به‌همراه ایپیلیموماب در برابر لنواتینیب یا سورافنیب به‌عنوان درمان خط اول کارسینوم هپاتوسلولار غیرقابل‌جراحی (CheckMate 9DW): کارآزمایی فاز ۳، تصادفی و باز

Lancet · 2025
۲۳٫۷ در برابر ۲۰٫۶ ماهمیانه بقای کلی
کارآزمایی بالینی · فاز ۳

دوروالوماب با یا بدون بواسیزوماب همراه با شیمی‌آمبولیزاسیون شریانی در کارسینوم هپاتوسلولار (EMERALD-1): مطالعه فاز ۳ چندمنطقه‌ای، تصادفی، دوسوکور و کنترل‌شده با دارونما

Lancet · 2025
۱۵٫۰ در برابر ۸٫۲ ماهمیانه بقای بدون پیشرفت: دوروالوماب + بواسیزوماب در برابر دارونما
کارآزمایی بالینی · فاز ۳

دوروالوماب به‌همراه جمسیتابین و سیس‌پلاتین در سرطان پیشرفته مجاری صفراوی

NEJM Evid · 2022
۱۲٫۸ در برابر ۱۱٫۵ ماهمیانه بقای کلی
کارآزمایی بالینی · فاز ۳

آتزولیزوماب به‌همراه بواسیزوماب در کارسینوم هپاتوسلولار غیرقابل‌جراحی

N Engl J Med · 2020
HR ۰٫۵۸نسبت خطر مرگ (تحلیل اولیه)
کارآزمایی بالینی · فاز ۳

آتزولیزوماب به‌همراه بواسیزوماب در برابر پایش فعال در بیماران مبتلا به کارسینوم هپاتوسلولار پرخطر پس از رزکسیون یا ابلیشن (IMbrave050): کارآزمایی فاز ۳، تصادفی، باز و چندمرکزی

Lancet · 2023
HR ۰٫۷۲بقای بدون عود (تحلیل میان‌دوره‌ای اولیه)
کارآزمایی بالینی · فاز ۳

ترملیموماب به‌همراه دوروالوماب در کارسینوم هپاتوسلولار غیرقابل‌جراحی

NEJM Evid · 2022
۱۶٫۴۳ (STRIDE) در برابر ۱۳٫۷۷ ماه (سورافنیب)میانه بقای کلی

رهنمودهای بالینی

۵ مورد
رهنمود بالینی

رهنمودهای بالینی ESMO سازگارشده برای آسیا: تشخیص، درمان و پیگیری بیماران مبتلا به کارسینوم هپاتوسلولار

ESMO Open · 2026به دلیل ارتباط HCC با بیماری مزمن کبد، واکسیناسیون همگانی علیه HBV در بدو تولد (II, A) و درمان زودهنگام ضدویرو…
۲۲توصیه کلیدی با ترجمه فارسی
رهنمود بالینی

راهبرد BCLC برای پیش‌بینی پیش‌آگهی و توصیه‌های درمانی: به‌روزرسانی ۲۰۲۶

J Hepatol · 2026
خلاصه رهنموددامنه و پیام‌های اصلی با ترجمه فارسی
رهنمود بالینی

راهنمای بالینی انجمن اروپایی مطالعه کبد (EASL) برای مدیریت کارسینوم هپاتوسلولار

J Hepatol · 2025غربالگری HCC باید شخصی‌سازی‌شده و بر پایه ارزیابی خطر فردی باشد و از ابزارهای جدید بهره گیرد.
۵توصیه کلیدی با ترجمه فارسی
رهنمود بالینی

راهنمای عملی انجمن آمریکایی مطالعه بیماری‌های کبد (AASLD) درباره پیشگیری، تشخیص و درمان کارسینوم هپاتوسلولار

Hepatology · 2023واکسیناسیون هپاتیت B باید برای همه نوزادان و نیز بزرگسالان پرخطری که در بدو تولد واکسینه نشده‌اند انجام شود تا…
۲۲توصیه کلیدی با ترجمه فارسی
رهنمود بالینی

به‌روزرسانی میان‌دوره‌ای رهنمود بالینی ESMO درباره مدیریت سرطان مجاری صفراوی

ESMO Open · 2025بررسی مولکولی هنگام شروع درمان سیستمیک خط اول در بیماران با بیماری پیشرفته موضعی، پیشرفته یا متاستاتیک توصیه م…
۷توصیه کلیدی با ترجمه فارسی

منابع علمی

۳۸ منبع
نمایش همه منابع، ۲۲ مورد با خلاصه و ترجمه فارسیبستن فهرست منابع

شماره‌های داخل متن، مانند [۱]، به این منابع اشاره دارند. منابعی که دکمه «خلاصه و ترجمه فارسی» دارند، در کتابخانه شواهد علمی خلاصه و ترجمه شده‌اند.

  1. ۱
    Global cancer statistics 2022: GLOBOCAN estimates of incidence and mortality worldwide for 36 cancers in 185 countriesBray F, Laversanne M, Sung H, Ferlay J, Siegel RL, Soerjomataram I, et al · CA Cancer J Clin · 2024;74:229-263
  2. ۲
    EASL Clinical Practice Guidelines on the management of hepatocellular carcinomaEuropean Association for the Study of the Liver · J Hepatol · 2025;82:315-374
  3. ۳
    AASLD Practice Guidance on prevention, diagnosis, and treatment of hepatocellular carcinomaSingal AG, Llovet JM, Yarchoan M, Mehta N, Heimbach JK, Dawson LA, et al · Hepatology · 2023;78:1922-1965
  4. ۴
    Universal Hepatitis B Vaccination in Taiwan and the Incidence of Hepatocellular Carcinoma in ChildrenChang MH, Chen CJ, Lai MS, Hsu HM, Wu TC, Kong MS, et al · N Engl J Med · 1997;336:1855-1859
  5. ۵
    BCLC strategy for prognosis prediction and treatment recommendations: The 2026 updateReig M, Sanduzzi-Zamparelli M, Forner A, Rimola J, Ferrer-Fàbrega J, Burrel M, et al · J Hepatol · 2026;84:631-654
  6. ۶
    Liver Transplantation for the Treatment of Small Hepatocellular Carcinomas in Patients with CirrhosisMazzaferro V, Regalia E, Doci R, Andreola S, Pulvirenti A, Bozzetti F, et al · N Engl J Med · 1996;334:693-700
  7. ۷
    Atezolizumab plus Bevacizumab in Unresectable Hepatocellular CarcinomaFinn RS, Qin S, Ikeda M, Galle PR, Ducreux M, Kim TY, et al · N Engl J Med · 2020;382:1894-1905
  8. ۸
    Updated efficacy and safety data from IMbrave150: Atezolizumab plus bevacizumab vs. sorafenib for unresectable hepatocellular carcinomaCheng AL, Qin S, Ikeda M, Galle PR, Ducreux M, Kim TY, et al · J Hepatol · 2022;76:862-873
  9. ۹
    Tremelimumab plus Durvalumab in Unresectable Hepatocellular CarcinomaAbou-Alfa GK, Lau G, Kudo M, Chan SL, Kelley RK, Furuse J, et al · NEJM Evid · 2022;1:EVIDoa2100070
  10. ۱۰
    Five-year overall survival update from the HIMALAYA study of tremelimumab plus durvalumab in unresectable HCCRimassa L, Chan SL, Sangro B, Lau G, Kudo M, Reig M, et al · J Hepatol · 2025;83:899-908
  11. ۱۱
    Nivolumab plus ipilimumab versus lenvatinib or sorafenib as first-line treatment for unresectable hepatocellular carcinoma (CheckMate 9DW): an open-label, randomised, phase 3 trialYau T, Galle PR, Decaens T, Sangro B, Qin S, da Fonseca LG, et al · Lancet · 2025;405:1851-1864
  12. ۱۲
    Durvalumab with or without bevacizumab with transarterial chemoembolisation in hepatocellular carcinoma (EMERALD-1): a multiregional, randomised, double-blind, placebo-controlled, phase 3 studySangro B, Kudo M, Erinjeri JP, Qin S, Ren Z, Chan SL, et al · Lancet · 2025;405:216-232
  13. ۱۳
    Transarterial chemoembolisation combined with lenvatinib plus pembrolizumab versus dual placebo for unresectable, non-metastatic hepatocellular carcinoma (LEAP-012): a multicentre, randomised, double-blind, phase 3 studyKudo M, Ren Z, Guo Y, Han G, Lin H, Zheng J, et al · Lancet · 2025;405:203-215
  14. ۱۴
    Atezolizumab plus bevacizumab versus active surveillance in patients with resected or ablated high-risk hepatocellular carcinoma (IMbrave050): a randomised, open-label, multicentre, phase 3 trialQin S, Chen M, Cheng AL, Kaseb AO, Kudo M, Lee HC, et al · Lancet · 2023;402:1835-1847
  15. ۱۵
    Updated data from IMbrave050: Adjuvant atezolizumab plus bevacizumab for high-risk hepatocellular carcinomaYopp A, Chen M, Cheng AL, Kaseb A, Kudo M, Lee HC, et al · J Hepatol · 2026;84:1102-1111
  16. ۱۶
    Durvalumab plus Gemcitabine and Cisplatin in Advanced Biliary Tract CancerOh DY, He AR, Qin S, Chen LT, Okusaka T, Vogel A, et al · NEJM Evid · 2022;1:EVIDoa2200015
  17. ۱۷
    Sorafenib in advanced hepatocellular carcinomaLlovet JM, Ricci S, Mazzaferro V, Hilgard P, Gane E, Blanc JF, et al · N Engl J Med · 2008;359:378-390
  18. ۱۸
    Lenvatinib versus sorafenib in first-line treatment of patients with unresectable hepatocellular carcinoma: a randomised phase 3 non-inferiority trialKudo M, Finn RS, Qin S, Han KH, Ikeda K, Piscaglia F, et al · Lancet · 2018;391:1163-1173
  19. ۱۹
    Regorafenib for patients with hepatocellular carcinoma who progressed on sorafenib treatment (RESORCE): a randomised, double-blind, placebo-controlled, phase 3 trialBruix J, Qin S, Merle P, Granito A, Huang YH, Bodoky G, et al · Lancet · 2017;389:56-66
  20. ۲۰
    Pembrolizumab in combination with gemcitabine and cisplatin compared with gemcitabine and cisplatin alone for patients with advanced biliary tract cancer (KEYNOTE-966): a randomised, double-blind, placebo-controlled, phase 3 trialKelley RK, Ueno M, Yoo C, Finn RS, Furuse J, Ren Z, et al · Lancet · 2023;401:1853-1865
  21. ۲۱
    Critical Update: AASLD Practice Guidance on prevention, diagnosis, and treatment of hepatocellular carcinomaTaddei TH, Brown DB, Yarchoan M, Mendiratta-Lala M, Llovet JM · Hepatology · 2025;82:272-274
    DOIPubMed بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳
  22. ۲۲
    Pan-Asian adapted ESMO Clinical Practice Guidelines for the diagnosis, treatment, and follow-up of patients with hepatocellular carcinomaTan CK, Vogel A, Wong YF, Ho GF, Zhou J, Atmakusuma TD, et al · ESMO Open · 2026;11:107771
  23. ۲۳
    Cabozantinib in Patients with Advanced and Progressing Hepatocellular CarcinomaAbou-Alfa GK, Meyer T, Cheng AL, El-Khoueiry AB, Rimassa L, Ryoo BY, et al · N Engl J Med · 2018;379:54-63
    DOIPubMed بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳ ۴
  24. ۲۴
    Ramucirumab after sorafenib in patients with advanced hepatocellular carcinoma and increased α-fetoprotein concentrations (REACH-2): a randomised, double-blind, placebo-controlled, phase 3 trialZhu AX, Kang YK, Yen CJ, Finn RS, Galle PR, Llovet JM, et al · Lancet Oncol · 2019;20:282-296
    DOIPubMed بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳ ۴
  25. ۲۵
    Safety and Efficacy of Lenvatinib (E7080/MK-7902) With Pembrolizumab (MK-3475) in Combination With Transarterial Chemoembolization (TACE) in Participants With Incurable/Non-metastatic Hepatocellular Carcinoma (LEAP-012) — results posted on ClinicalTrials.gov (NCT04246177)Merck Sharp & Dohme LLC · ClinicalTrials.gov · 2026
    منبع بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳
  26. ۲۶
    ESMO Clinical Practice Guideline interim update on the management of biliary tract cancerVogel A, Ducreux M; ESMO Guidelines Committee · ESMO Open · 2025;10:104003
  27. ۲۷
    TECENTRIQ (atezolizumab) injection, for intravenous use: Prescribing InformationGenentech, Inc · DailyMed, U.S. National Library of Medicine · 2026
    منبع بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳ ۴ ۵ ۶ ۷
  28. ۲۸
    AVASTIN (bevacizumab) injection, for intravenous use: Prescribing InformationGenentech, Inc · DailyMed, U.S. National Library of Medicine · 2025
    منبع بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳ ۴
  29. ۲۹
    IMJUDO (tremelimumab-actl) injection, for intravenous use: Prescribing InformationAstraZeneca Pharmaceuticals LP · DailyMed, U.S. National Library of Medicine · 2026
    منبع بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳ ۴
  30. ۳۰
    IMFINZI (durvalumab) injection, for intravenous use: Prescribing InformationAstraZeneca Pharmaceuticals LP · DailyMed, U.S. National Library of Medicine · 2026
    منبع بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳ ۴ ۵ ۶ ۷ ۸ ۹
  31. ۳۱
    OPDIVO (nivolumab) injection, for intravenous use: Prescribing InformationE.R. Squibb & Sons, L.L.C · DailyMed, U.S. National Library of Medicine · 2026
    منبع بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳ ۴ ۵ ۶
  32. ۳۲
    YERVOY (ipilimumab) injection, for intravenous use: Prescribing InformationE.R. Squibb & Sons, L.L.C · DailyMed, U.S. National Library of Medicine · 2026
    منبع بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳ ۴
  33. ۳۳
    LENVIMA (lenvatinib) capsules, for oral use: Prescribing InformationEisai Inc · DailyMed, U.S. National Library of Medicine · 2026
    منبع بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳ ۴ ۵ ۶
  34. ۳۴
    NEXAVAR (sorafenib) tablets, for oral use: Prescribing InformationBayer HealthCare Pharmaceuticals Inc · DailyMed, U.S. National Library of Medicine · 2023
    منبع بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳ ۴
  35. ۳۵
    STIVARGA (regorafenib) tablets, for oral use: Prescribing InformationBayer HealthCare Pharmaceuticals Inc · DailyMed, U.S. National Library of Medicine · 2026
    منبع بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳ ۴ ۵
  36. ۳۶
    CABOMETYX (cabozantinib) tablets, for oral use: Prescribing InformationExelixis, Inc · DailyMed, U.S. National Library of Medicine · 2025
    منبع بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳
  37. ۳۷
    CYRAMZA (ramucirumab) injection, for intravenous use: Prescribing InformationEli Lilly and Company · DailyMed, U.S. National Library of Medicine · 2026
    منبع بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳ ۴ ۵
  38. ۳۸
    KEYTRUDA (pembrolizumab) injection, for intravenous use: Prescribing InformationMerck Sharp & Dohme LLC · DailyMed, U.S. National Library of Medicine · 2026
    منبع بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳ ۴ ۵

این مطلب بر پایه منابع علمی معتبر تهیه شده و آخرین بار در ۲۷ مهر ۱۴۰۵ به‌روزرسانی شده است. محتوای این وب‌سایت صرفاً جنبه آموزشی و اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین مشاوره، تشخیص یا درمان توسط پزشک متخصص نیست. برای هر تصمیم درمانی با پزشک معالج خود مشورت کنید.