توده هیپواکو یعنی تودهای که در سونوگرافی تیرهتر از چربی اطراف دیده میشود؛ این واژه بهتنهایی نشانه سرطان نیست و فیبروآدنوم، شایعترین توده خوشخیم سینه، هم معمولاً هیپواکو است [۴، ۵]. مهمتر از آن، شکل، لبه و جهت توده و عدد BI-RADS گزارش است: توده بیضی با لبه صاف و موازی با پوست بیشتر وقتها خوشخیم است و توده نامنظم، با لبه خاردار یا «بلندتر از پهن» مشکوکتر است و معمولاً نمونهبرداری میخواهد [۲، ۱۱]. فیبروآدنوم بسیار بهندرت سرطانی میشود و کیست ساده هم بیخطر است [۴، ۶، ۹].
نکات کلیدی
- هیپواکو فقط یعنی «تیرهتر از چربی اطراف» در سونوگرافی؛ بسیاری از تودههای خوشخیم هم هیپواکو هستند [۴، ۵].
- توده بیضی، با لبه صاف و موازی با پوست در بیشتر موارد خوشخیم است؛ توده نامنظم، با لبه خاردار یا «بلندتر از پهن» مشکوکتر است [۲].
- فیبروآدنوم شایعترین توده خوشخیم سینه در زنان جوان است و بسیار بهندرت سرطانی میشود [۱، ۶].
- کیست ساده کیسهای پر از مایع و بیخطر است؛ کیستی که دیواره کلفت یا بخش جامد دارد، باید نمونهبرداری شود [۹].
- عدد BI-RADS جمعبندی همه این واژههاست و قدم بعدی را مشخص میکند [۱۱]: BI-RADS در سونوگرافی و ماموگرافی سینه یعنی چه؟
توده هیپواکو در سینه چیست؟
در سونوگرافی، روشنی یا تیرگی هر توده با چربی اطراف مقایسه میشود [۵]. «هیپواکو» یعنی توده تیرهتر از چربی است؛ «آنکوئیک» یعنی کاملاً سیاه، که معمولاً مایع است، مثل کیست ساده؛ «ایزواکو» یعنی همرنگ چربی؛ و «هایپراکو» یعنی روشنتر از چربی [۴، ۹].
فیبروآدنوم معمولی، که شایعترین توده خوشخیم سینه است، هم هیپواکو است [۴، ۵]؛ پس هیپواکو بودن بهتنهایی چیزی درباره خطرناک بودن توده نمیگوید. برعکس، تودهای که یکدست و خیلی روشن (هایپراکو) است و ویژگی مشکوکی ندارد، تقریباً همیشه خوشخیم است [۳]. رادیولوژیست با کنار هم گذاشتن شکل، لبه، جهت و ویژگیهای دیگر توده، عدد BI-RADS را تعیین میکند [۲، ۱۱].
| واژه در گزارش | یعنی چه؟ | معمولاً نشانه چیست؟ |
|---|---|---|
| هیپواکو (Hypoechoic) | تیرهتر از چربی اطراف [۵] | بهتنهایی نه خوشخیم را نشان میدهد نه بدخیم؛ فیبروآدنوم معمولی هم هیپواکو است [۴، ۵] |
| آنکوئیک (Anechoic) | کاملاً سیاه؛ معمولاً مایع [۹] | کیست ساده، که خوشخیم است [۴، ۹] |
| بیضی (Oval) | شکل کشیده و بیضی | بیشتر خوشخیم: در یک مطالعه، بیش از ۸ مورد از هر ۱۰ توده بیضی خوشخیم بود [۲] |
| لوبوله (Lobulated) | بیضی با یک یا چند فرورفتگی موجدار؛ در نسخه ۲۰۲۵ دوباره اضافه شد [۴] | کمی مشکوکتر از بیضی [۱۱] |
| نامنظم (Irregular) | نه بیضی است و نه گرد | مشکوکتر: در یک مطالعه، حدود ۶ مورد از هر ۱۰ توده نامنظم سرطان بود [۲] |
| لبه صاف یا مشخص (Circumscribed) | مرز توده تیز و واضح است | بیشتر خوشخیم: ۹ مورد از هر ۱۰ خوشخیم بود [۲] |
| لبه نامشخص، زاویهدار، دندانهدار یا خاردار (Indistinct، Angular، Microlobulated، Spiculated) | مرز محو، تیز، با دندانههای ریز یا با خطهای ریز بیرونزده [۴] | مشکوک؛ لبه خاردار از همه مشکوکتر است: بیش از ۸ مورد از هر ۱۰ سرطان بود [۲] |
| موازی (Parallel) یا پهنتر از بلند | پهنای توده بیشتر از ارتفاع آن است و موازی پوست قرار دارد [۱۱] | بیشتر خوشخیم [۲، ۱۱] |
| غیرموازی (Non-parallel) یا بلندتر از پهن (Taller-than-wide) | ارتفاع توده بیشتر از پهنای آن است [۱۱] | مشکوک: حدود ۷ مورد از هر ۱۰ سرطان بود [۲] |
| سایه خلفی (Posterior shadowing) | پشت توده تیرهتر دیده میشود | هر اندازه سایه مهم است و باید بررسی شود [۴] |
| افزایش خلفی (Posterior enhancement) | پشت توده روشنتر دیده میشود | در کیستها و برخی تودههای خوشخیم دیده میشود [۵، ۹] |
| جامد و کیستی با هم (Mixed solid and cystic) | بخشی مایع و بخشی جامد [۴] | نمونهبرداری لازم است؛ در یک مطالعه، نزدیک به ۱ مورد از هر ۴ کیست پیچیده سرطان بود [۹] |
| کپسول روشن نازک (Echogenic pseudocapsule) | حاشیه روشن و نازک دور توده [۴] | بیشتر نشانه توده خوشخیم، مثل فیبروآدنوم [۳، ۴] |
| هاله روشن کلفت (Echogenic rind) | نوار روشن کلفت و ناهموار دور توده؛ در نسخه ۲۰۲۵ اضافه شد [۴] | بیشتر به نفع سرطان است، ولی در آسیب بافت چربی (نکروز چربی) هم دیده میشود [۴] |
| ضایعه غیرتودهای (Non-mass lesion) | ناحیهای متفاوت که شکل توده ندارد؛ در نسخه ۲۰۲۵ اضافه شد [۴] | بسته به ویژگیها؛ الگوی خطی یا قطعهای همراه رسوب کلسیم یا سایه، مشکوک است [۴] |
عددهای این جدول از مطالعهای روی تودههایی است که نمونهبرداری شده بودند و فقط جهت هر واژه را نشان میدهند؛ هیچ واژهای بهتنهایی تشخیص نیست و عدد BI-RADS گزارش شما مهمتر است.
فیبروآدنوم چیست؟
فیبروآدنوم تودهای خوشخیم از بافت غدهای و بافت همبند سینه است. معمولاً سفت و گرد است، زیر دست جابهجا میشود و درد ندارد؛ گاهی آنقدر کوچک است که لمس نمیشود [۱]. شایعترین توده خوشخیم سینه است و بیشتر در زنان ۱۵ تا ۳۵ ساله دیده میشود، ولی در هر سنی ممکن است پیدا شود [۱، ۶]. بیشتر فیبروآدنومها مدتی رشد میکنند و بعد از چند سال ثابت میمانند [۶]. با بالا رفتن هورمون استروژن، مثلاً در بارداری یا با هورموندرمانی، ممکن است بزرگتر شوند و بعد از یائسگی کوچکتر شوند [۱].
چطور تشخیص داده میشود؟ با معاینه و سونوگرافی. در سونوگرافی، فیبروآدنوم معمولی تودهای بیضی، با لبه صاف، موازی با پوست و تیرهتر از چربی است [۴، ۵]. اگر همه ویژگیها کاملاً معمولی باشد، بهویژه در زنان جوان، میتوان بهجای نمونهبرداری آن را پیگیری کرد [۳، ۶]. اگر شک باشد، نمونهبرداری با سوزن ضخیم (core) بهترین راه تشخیص است [۶].
پیگیری: معمولاً هر ۶ ماه معاینه و سونوگرافی، و اگر ۲ سال ثابت ماند، سالی یک بار. زنان ۴۰ ساله و بالاتر ماموگرافی را هم طبق برنامه غربالگری ادامه میدهند [۶]. ببینید ماموگرافی را از چه سنی باید انجام داد؟
فیبروآدنوم بدخیم میشود؟
خود فیبروآدنوم بسیار بهندرت سرطانی میشود؛ برای همین پیگیری منظم فیبروآدنومی که با نمونهبرداری تأیید شده، بیخطر است [۶].
پرسش دیگر این است که آیا داشتن فیبروآدنوم خطر سرطان سینه را در آینده بالا میبرد. در یک مطالعه بزرگ، دو سوم زنان، که فیبروآدنوم ساده داشتند و سابقه خانوادگی سرطان سینه نداشتند، خطر بیشتری از دیگران نداشتند [۷]. خطر در زنانی بیشتر بود که فیبروآدنوم کمپلکس، تغییرات دیگری در بافت اطراف یا سابقه خانوادگی داشتند [۷]. مطالعه بزرگ دیگری نشان داد بیشتر این افزایش خطر به همان تغییرات بافت اطراف مربوط است، نه به خود فیبروآدنوم کمپلکس [۸].
تومور فیلودس: توده کمیابی که ممکن است شبیه فیبروآدنوم باشد، ولی گاهی سریع بزرگ میشود. بیشتر این تومورها خوشخیماند، ولی گاهی سرطانیاند؛ بیشتر در دهه ۴۰ زندگی دیده میشوند [۱]. با سونوگرافی و ماموگرافی نمیتوان آن را از فیبروآدنوم جدا کرد؛ برای همین تودهای که سریع بزرگ میشود یا بزرگتر از ۳ سانتیمتر است، برداشته میشود [۶].
فیبروآدنوم کمپلکس چیست؟
«کمپلکس» واژهای است که پاتولوژیست بعد از بررسی نمونه زیر میکروسکوپ مینویسد: یعنی در فیبروآدنوم، تغییرات دیگری هم هست، مثل کیست، رسوب کلسیم یا رشد بافت غدهای به شکل خاص [۱، ۷]. فیبروآدنوم کمپلکس هم خوشخیم است و در زنان مسنتر شایعتر است [۱]. در یک مطالعه بزرگ، خطر سرطان سینه در آینده در این زنان بیشتر بود، ولی این افزایش بیشتر به تغییرات دیگر بافت سینه مربوط بود [۸]. پزشک بر اساس جواب پاتولوژی، سابقه خانوادگی و سن شما برنامه پیگیری را تعیین میکند.
فیبروآدنوم را باید جراحی کرد؟
بیشتر فیبروآدنومها نیازی به جراحی ندارند و فقط پیگیری میشوند [۶]. برداشتن توده در این موارد پیشنهاد میشود [۶]:
- تودهای که سریع بزرگ میشود
- توده بزرگتر از ۳ سانتیمتر
- تودهای که در پیگیری عدد BI-RADS آن بالا رفته است
- وقتی جواب نمونهبرداری تغییرات غیرعادی (آتیپی) یا احتمال تومور فیلودس را نشان میدهد
توده را میتوان با جراحی باز برداشت؛ تودههای کوچکتر از ۳ سانتیمتر را گاهی میتوان زیر هدایت سونوگرافی و با سوزن مخصوصی که بافت را با مکش بیرون میآورد، بدون برش بزرگ، خارج کرد [۶].
فیبروآدنوم و بارداری؛ توده هیپواکو در شیردهی
در بارداری، فیبروآدنوم ممکن است زیر اثر هورمونها بزرگتر شود [۱]. در مطالعهای روی تودههایی که در بارداری و شیردهی نمونهبرداری شدند، فیبروآدنومها بزرگتر از زنان دیگر بودند و در سونوگرافی گاهی مشکوکتر به نظر میرسیدند؛ بیشتر تودههای خوشخیم در این دوره، عفونت یا آبسه سینه و فیبروآدنوم بودند [۱۰].
سرطان سینه هم در بارداری و شیردهی ممکن است پیش بیاید و شکل آن در سونوگرافی با زمانهای دیگر فرق زیادی ندارد [۱۰]. پس هر توده تازه در این دوره را به پزشک نشان دهید و آن را به حساب شیر یا هورمون نگذارید. سونوگرافی آزمایش اصلی است و گاهی برای اطمینان، نمونهبرداری با سوزن لازم میشود [۱۰].
کیست سینه چیست؟ کیست ساده و کیست کمپلکس
کیست سینه کیسهای بسته در سینه است که بیشتر وقتها پر از مایع است و «کیست ساده» نامیده میشود. ممکن است پیش از قاعدگی دردناک شود و بیشتر در زنانی دیده میشود که هنوز یائسه نشدهاند یا هورموندرمانی یائسگی میگیرند [۱].
- کیست ساده: در سونوگرافی کاملاً سیاه، با دیواره نازک؛ خوشخیم است (بایردز ۲) و درمانی نمیخواهد. اگر دردناک باشد، میتوان مایع آن را با سوزن کشید [۴، ۹].
- کیست با مایع کدر (complicated cyst): مایع آن ذرههای ریز دارد. در یک مطالعه، هیچکدام از ۳۸ کیست از این نوع سرطان نبود؛ معمولاً پیگیری میشود و اگر دردناک باشد، تخلیه میشود [۵، ۹].
- خوشه کیستهای ریز (clustered microcysts): در همان مطالعه همه خوشخیم بودند [۹].
- کیست پیچیده (complex cystic): دیواره یا دیوارههای داخلی کلفت دارد یا بخش جامد درون آن دیده میشود؛ نمونهبرداری لازم است، چون در همان مطالعه نزدیک به ۱ مورد از هر ۴ سرطان بود [۹].
در گزارشها گاهی برای هر دو نوع آخر واژه «کمپلکس» به کار میرود؛ اگر مطمئن نیستید منظور کدام است، از پزشک بپرسید و به عدد BI-RADS گزارش نگاه کنید.
کی باید زودتر به پزشک مراجعه کنم؟
بیشتر تودههای هیپواکو، فیبروآدنومها و کیستها بیخطرند. اما در این موارد منتظر نوبت بعدی نمانید:
- تودهای که سریع بزرگ میشود، یا بزرگتر از ۳ سانتیمتر است [۱، ۶]
- تودهای که تغییر کرده یا در گزارش تازه عدد BI-RADS آن بالا رفته است [۶]
- توده تازه در بارداری یا شیردهی [۱۰]
- کیستی که بخش جامد یا دیواره کلفت دارد و هنوز نمونهبرداری نشده است [۹]
علائم دیگری که باید زود بررسی شوند، مثل تغییر پوست یا نوک سینه، را در علائم سرطان سینه چیست؟ ببینید.
پرسشهای متداول
توده هیپواکو نامنظم یعنی سرطان دارم؟
نه لزوماً، ولی شکل نامنظم مشکوکتر است و معمولاً نمونهبرداری لازم دارد. در مطالعهای روی تودههایی که نمونهبرداری شده بودند، حدود ۶ مورد از هر ۱۰ توده نامنظم سرطان بود و بقیه خوشخیم بودند [۲]. ببینید آیا نمونهبرداری باعث پخش شدن سرطان میشود؟
توده هیپواکو بیضی با حاشیه مشخص چیست؟
آیا فیبروآدنوم خودش از بین میرود؟
ماستیت یا آبسه سینه هم در سونوگرافی هیپواکو است؟
عفونت و آبسه سینه، بهویژه در شیردهی، از علتهای شایع تودهاند و در سونوگرافی گاهی مشکوک به نظر میرسند؛ گاهی نمونهبرداری لازم میشود تا از سرطان جدا شوند [۱۰]. درباره قرمزی و درد سینه ببینید آیا سرطان سینه درد دارد؟
اعوجاج معماری (architectural distortion) در ماموگرافی یعنی چه؟
یعنی ساختار طبیعی بافت سینه در یک نقطه بههمریخته یا کشیده دیده میشود، بیآنکه توده مشخصی باشد [۱۱]. علت آن ممکن است ضایعهای خوشخیم شبیه جای زخم (اسکار شعاعی)، تغییر خوشخیم دیگری در بافت (آدنوز اسکلروزان) یا سرطان باشد [۱۱]. در مطالعهها، حدود ۱ مورد از هر ۳ اعوجاجی که فقط در ماموگرافی سهبعدی (توموسنتز) دیده شده بود سرطان بود؛ برای همین معمولاً نمونهبرداری پیشنهاد میشود [۱۲].
عدم تقارن (asymmetry) در ماموگرافی یعنی چه؟ چرا دوباره خوانده شدم؟
نکات برای پزشکان (ویژه پزشکان)
ویژه پزشکان
ارزش اخباری توصیفگرهای سونوگرافی. Hong ۲۰۰۵: ۴۰۳ توده جامد با پاتولوژی معلوم (۳۵٪ بدخیم)؛ PPV برای بدخیمی: حاشیه spiculated ۸۶٪ (۱۹ از ۲۲)، شکل نامنظم ۶۲٪ (۱۰۲ از ۱۶۴) و جهت غیرموازی ۶۹٪ (۷۵ از ۱۰۹)؛ NPV: حاشیه circumscribed ۹۰٪ (۱۶۰ از ۱۷۸)، جهت موازی ۷۸٪ (۲۲۸ از ۲۹۴) و شکل بیضی ۸۴٪ (۲۰۰ از ۲۳۷) [۲]. Stavros ۱۹۹۵: ۷۵۰ ندول جامد؛ معیار خوشخیم = نبود هر ویژگی بدخیم بههمراه هایپراکویی شدید و یکنواخت، یا کپسول کاذب اکوژن نازک با شکل بیضوی یا کمتر از ۴ لوبولاسیون ملایم؛ ۴۲۴ ضایعه خوشخیم بهدرستی خوشخیم طبقهبندی شدند و فقط ۲ ضایعهای که خوشخیم طبقهبندی شده بودند در بیوپسی بدخیم بودند (NPV ۹۹٫۵٪، حساسیت ۹۸٫۴٪) [۳].
واژهنامه سونوگرافی در BI-RADS v2025. افزوده شدن شکل lobulated؛ «not parallel» و «not circumscribed» به «non-parallel» و «non-circumscribed» تغییر کرد؛ «complex cystic and solid» به «mixed solid and cystic» تغییر نام یافت؛ الگوی combined در یافتههای خلفی حذف شد (هر درجه shadowing مهم تلقی میشود)؛ «non-mass lesion»، «echogenic rind» و «echogenic pseudocapsule» افزوده شدند؛ کیست سادهای که در سونوگرافی همزمان تأیید شود، توده بیضی circumscribed ماموگرافی را به دسته ۲ میبرد [۴]. Lobulated کمی مشکوکتر از oval رتبهبندی شده است [۱۱].
ضایعات کیستی (Berg ۲۰۰۳، ۱۵۰ ضایعه با تشخیص بافتی). ۳۸ کیست complicated و ۱۶ مورد میکروکیست خوشهای: هیچ بدخیمی؛ دیواره یا سپتای ضخیم (۰٫۵ میلیمتر یا بیشتر): ۷ از ۲۳ بدخیم؛ توده داخلکیستی یا mixed (دستکم ۵۰٪ کیستی): ۴ از ۱۸؛ توده عمدتاً جامد با کانون کیستی خارج از مرکز: ۷ از ۳۸؛ در مجموع ۱۸ از ۷۹ ضایعه complex cystic بدخیم. کیست complicated علامتدار معمولاً آسپیراسیون میشود [۹].
فیبروآدنوم و خطر سرطان. Dupont ۱۹۹۴ (۱۸۳۵ بیمار): RR سرطان مهاجم ۲٫۱۷ (۱٫۵ تا ۳٫۲)؛ فیبروآدنوم complex (کیست، آدنوز اسکلروزان، کلسیفیکاسیون اپیتلیال یا تغییر آپوکرین پاپیلری) ۳٫۱۰ (۱٫۹ تا ۵٫۱)؛ بیماری پرولیفراتیو در پارانشیم مجاور ۳٫۸۸ (۲٫۱ تا ۷٫۳)؛ complex همراه سابقه خانوادگی ۳٫۷۲ (۱٫۴ تا ۱۰)؛ دو سوم بیماران (noncomplex و بدون سابقه خانوادگی) افزایش خطر نداشتند [۷]. Nassar ۲۰۱۵ (Mayo، ۲۱۳۶ زن): SIR فیبروآدنوم noncomplex ۱٫۴۹ (۱٫۲۶ تا ۱٫۷۴) و complex ۲٫۲۷ (۱٫۶۳ تا ۳٫۱۰)؛ پس از طبقهبندی بر اساس involution و PDWA، complex عامل خطر مستقل نبود [۸].
مدیریت (CSBrS ۲۰۲۱). core needle biopsy انتخاب اول برای تشخیص؛ پیگیری غیرجراحی برای دسته ۳ و فیبروآدنوم سونوگرافیک تیپیک در بیمار جوان با معاینه و سونوگرافی هر ۶ ماه و پس از ۲ سال ثبات هر ۱۲ ماه. اندیکاسیون جراحی: رشد سریع (افزایش حجم ۱۶٪ یا بیشتر در ماه زیر ۵۰ سال، ۱۳٪ یا بیشتر در ماه در ۵۰ سال و بالاتر، یا تغییر میانگین ابعاد بیش از ۲۰٪ در ۶ ماه)، اندازه بیش از ۳ سانتیمتر، افزایش دسته BI-RADS، و آتیپی یا شک به فیلودس در core biopsy. روش: اکسیزیون باز، یا VABB با هدایت سونوگرافی برای ضایعات ۳ سانتیمتر یا کوچکتر. فیلودس با سونوگرافی و ماموگرافی از فیبروآدنوم قابل افتراق نیست و core biopsy هم ممکن است کمبرآورد کند [۶].
بارداری و شیردهی (Qian ۲۰۱۹). ۲۰۶ ضایعه با تأیید پاتولوژیک در ۱۹۵ بیمار: ۵۱ بدخیم (۵۰ IDC و ۱ فیلودس با پتانسیل بدخیمی پایین) و ۱۵۵ ضایعه خوشخیم (۱۰۳ ماستیت یا آبسه، ۴۵ فیبروآدنوم)؛ قطر فیبروآدنومها بیشتر از گروه شاهد در سن باروری و دسته BI-RADS فیبروآدنوم و ماستیت/آبسه بالاتر؛ نمای سونوگرافی سرطان تفاوت زیادی نداشت و core biopsy با هدایت سونوگرافی برای افتراق لازم بود [۱۰].
اعوجاج معماری و عدم تقارن. متاآنالیز ۱۴ کوهورت (۱۳۶۱ ضایعه AD فقط در DBT): بدخیمی ۳۷٪ (فاصله اطمینان ۹۵٪: ۲۶ تا ۴۸)، خوشخیم ۴۱٪، غیرخوشخیم (بدخیم + پرخطر) ۵۹٪؛ نتیجهگیری: بیوپسی بهجای پیگیری کوتاهمدت [۱۲]. Focal asymmetry: PPV ۷٫۴ تا ۱۲٫۸٪ در غربالگری و ۱۹٫۷ تا ۲۶٫۷٪ در تشخیصی؛ در v2025 توصیفگر developing asymmetry حذف شد، ولی focal asymmetry تازه یا رو به افزایش همچنان اندیکاسیون بیوپسی است [۱۱].
انواع سرطان مرتبط
پرسشهای مرتبط
منابع علمی
۱۲ منبعنمایش همه منابعبستن فهرست منابع
شمارههای داخل متن، مانند [۱]، به این منابع اشاره دارند. منابعی که دکمه «خلاصه و ترجمه فارسی» دارند، در کتابخانه شواهد علمی خلاصه و ترجمه شدهاند.
- ۱
- ۲
- ۳
- ۴
- ۵
- ۶
- ۷
- ۸
- ۹
- ۱۰
- ۱۱
- ۱۲
این مطلب بر پایه منابع علمی معتبر تهیه شده و آخرین بار در ۶ آبان ۱۴۰۵ بهروزرسانی شده است. محتوای این وبسایت صرفاً جنبه آموزشی و اطلاعرسانی دارد و جایگزین مشاوره، تشخیص یا درمان توسط پزشک متخصص نیست. برای هر تصمیم درمانی با پزشک معالج خود مشورت کنید.
این برگه از سایت چاپ شده است؛ نسخه کامل و بهروز: https://drdabiri.com/questions/hypoechoic-breast-mass-fibroadenoma/