هیچ‌کدام به‌تنهایی «بهتر» نیست؛ هر کدام به سؤال متفاوتی جواب می‌دهد. ماموگرافی آزمون اصلی غربالگری از ۴۰ سالگی است، تنها آزمون غربالگری است که ثابت شده مرگ ناشی از سرطان سینه را کم می‌کند و کلسیم‌های ریز (کلسیفیکاسیون) را هم نشان می‌دهد [۲، ۳، ۶]. سونوگرافی اولین آزمون برای توده سینه در زنان زیر ۳۰ سال است و در سنین بالاتر کنار ماموگرافی به کار می‌رود، برای بررسی توده یا در سینه متراکم؛ MRI بیشتر برای زنان پرخطر است [۱، ۴، ۵].
نکات کلیدی
- برای غربالگری (وقتی هیچ علامتی ندارید)، از ۴۰ سالگی ماموگرافی آزمون اصلی است؛ سونوگرافی جای آن را نمی‌گیرد [۳، ۴، ۵].
- برای توده یا تغییر تازه در سینه، در زنان زیر ۳۰ سال اول سونوگرافی انجام می‌شود و از ۴۰ سالگی اول ماموگرافی؛ بین ۳۰ تا ۳۹ سالگی هر دو راه درست است [۱].
- در سینه متراکم، ماموگرافی ممکن است سرطان را راحت‌تر نبیند؛ سونوگرافی یا MRI اضافه سرطان‌های بیشتری پیدا می‌کند، ولی هشدار اشتباه هم بیشتر می‌دهد [۶، ۷، ۱۰].
- برای بیشتر زنان پرخطر، مثل حاملان جهش ژنی، بهترین آزمون اضافه MRI سینه است که هر سال همراه ماموگرافی انجام می‌شود [۴].
- ماموگرافی برای بیشتر زنان دردناک نیست و فشار آن فقط چند ثانیه طول می‌کشد؛ اگر می‌توانید، آن را درست پیش از پریود یا در روزهای پریود نگذارید [۲، ۱۱].
ماموگرافی بهتر است یا سونوگرافی؟
| آزمون | بهترین کاربرد | محدودیت |
|---|---|---|
| ماموگرافی | غربالگری زنان ۴۰ سال و بالاتر؛ نشان دادن کلسیم‌های ریز؛ بررسی توده از ۴۰ سالگی [۱، ۲، ۳] | در سینه متراکم ممکن است سرطان را نبیند [۲، ۱۰] |
| ماموگرافی سه‌بعدی (توموسنتز) | همراه ماموگرافی معمولی، سرطان‌های بیشتری پیدا می‌کند [۲، ۵] | هنوز معلوم نیست مرگ ناشی از سرطان را بیشتر از ماموگرافی معمولی کم کند [۲] |
| سونوگرافی سینه | اولین آزمون برای توده در زنان زیر ۳۰ سال؛ بررسی توده یا یافته ماموگرافی؛ آزمون اضافه در سینه متراکم [۱، ۵] | به‌تنهایی آزمون غربالگری ثابت‌شده نیست و هشدار اشتباه بیشتری می‌دهد [۳، ۶] |
| MRI سینه | غربالگری سالانه زنان پرخطر همراه ماموگرافی؛ گاهی در سینه متراکم [۴، ۵] | هشدار اشتباه زیادی می‌دهد و برای همه زنان لازم نیست [۴، ۷] |
انتخاب آزمون با سن، علامت، تراکم سینه و میزان خطر شما فرق می‌کند؛ پزشک و رادیولوژیست آن را تعیین می‌کنند.
اگر توده یا علامتی دارم، اول ماموگرافی یا سونوگرافی؟
اگر توده، سفتی، فرورفتگی پوست، تغییر نوک سینه یا ترشح خونی دارید، منتظر نوبت غربالگری نمانید. در هر سنی، حتی اگر ماموگرافی اخیرتان سالم بوده، زود به پزشک مراجعه کنید تا تصویربرداری شوید [۱]. بیشتر بخوانید: توده در سینه‌ام پیدا کرده‌ام؛ چه کنم؟
انتخاب آزمون اول بیشتر به سن شما بستگی دارد [۱]:
- زیر ۳۰ سال: اول سونوگرافی. اگر سونوگرافی سالم باشد یا یافته خوش‌خیم نشان دهد، معمولاً آزمون دیگری لازم نیست. اگر چیز مشکوکی ببیند، ماموگرافی و نمونه‌برداری انجام می‌شود.
- ۳۰ تا ۳۹ سال: سونوگرافی یا ماموگرافی، هر دو مناسب‌اند. در یک مطالعه روی زنان این سن که توده یا علامت داشتند، سونوگرافی تقریباً همه سرطان‌ها را پیدا کرد، ولی ماموگرافی فقط حدود ۶ مورد از هر ۱۰ سرطان را [۹].
- ۴۰ سال و بالاتر: اول ماموگرافی (یا ماموگرافی سه‌بعدی). اگر چیز مشکوکی دیده شود، یا در ۶ ماه گذشته ماموگرافی سالم داشته‌اید، سونوگرافی هم انجام می‌شود.
در زنان جوان بافت سینه معمولاً متراکم‌تر است و ماموگرافی کمتر کمک می‌کند؛ برای همین سونوگرافی اول است [۶، ۹، ۱۰].
ماموگرافی چیست و چطور انجام می‌شود؟
ماموگرافی عکس رادیولوژی سینه است. سینه بین دو صفحه قرار می‌گیرد و صفحه‌ها آن را فشار می‌دهند تا عکس واضح‌تری به دست آید. از هر سینه چند عکس از زاویه‌های مختلف گرفته می‌شود [۲].
- ماموگرافی غربالگری: برای زنی که هیچ علامتی ندارد.
- ماموگرافی تشخیصی: وقتی توده یا تغییری پیدا شده، یا جواب غربالگری غیرطبیعی بوده است. در این نوع، عکس‌های بیشتری از زاویه‌های مختلف گرفته می‌شود [۲].
رادیولوژیست عکس‌های تازه را با ماموگرافی‌های قبلی شما مقایسه می‌کند تا تغییرات را ببیند؛ پس عکس‌ها و جواب‌های قبلی را همراه ببرید [۲].
ماموگرافی درد دارد؟
فشار صفحه‌ها برای بعضی زنان ناخوشایند و برای بعضی دردناک است؛ اما بیشتر زنان آن را دردناک نمی‌دانند و فشار هر عکس معمولاً فقط چند ثانیه طول می‌کشد [۲، ۱۱]. این کارها کمک می‌کند:
- ماموگرافی را درست پیش از پریود یا در روزهای پریود نگذارید؛ در این روزها سینه حساس‌تر است [۲].
- اگر درد دارید، همان لحظه به کارشناس بگویید.
- اگر نگران درد هستید، با پزشک درباره خوردن یک مسکن ساده پیش از آزمون صحبت کنید [۲].
فشار دادن سینه لازم است: بافت سینه را باز می‌کند تا روی هم نیفتد و عکس واضح‌تر شود [۲، ۱۱]. اگر ماموگرافی قبلی برایتان دردناک بوده، این را به مرکز تصویربرداری بگویید و به‌خاطر آن غربالگری را کنار نگذارید.
ماموگرافی در زمان پریودی؟ بهترین زمان و آمادگی
- ۱
زمان را درست انتخاب کنید
اگر هنوز پریود می‌شوید، بهتر است ماموگرافی را درست پیش از پریود یا در روزهای پریود نگذارید، چون سینه در این روزها حساس‌تر است [۲]. اگر توده یا علامتی دارید، برای این کار منتظر نمانید.
- ۲
روز آزمون دئودورانت و پودر نزنید
روز ماموگرافی روی سینه و زیر بغل دئودورانت، ضدتعریق، پودر، لوسیون، کرم یا عطر نزنید [۲]؛ این مواد ممکن است در عکس به شکل نقطه‌های سفید دیده شوند [۱۳]. درباره ارتباط دئودورانت با سرطان بخوانید: آیا دئودورانت باعث سرطان سینه می‌شود؟
- ۳
عکس‌های قبلی را همراه ببرید
مقایسه با ماموگرافی‌های قبلی به رادیولوژیست کمک می‌کند تغییرات تازه را ببیند [۲].
- ۴
علائم و پروتز را بگویید
اگر توده، درد یک‌طرفه یا ترشح دارید، یا پروتز سینه دارید، پیش از آزمون بگویید. زنانی که پروتز سینه دارند هم باید ماموگرافی را ادامه دهند [۲].
آیا ماموگرافی ممکن است سرطان را نبیند؟
بله، هیچ آزمونی کامل نیست. در یک مطالعه بزرگ در آمریکا، ماموگرافی غربالگری نزدیک به ۹ مورد از هر ۱۰ سرطان سینه را پیدا کرد [۸]. احتمال دیده نشدن سرطان در سینه متراکم بیشتر است، چون هم بافت متراکم و هم توده در عکس سفید دیده می‌شوند [۲، ۱۰].
برای همین دو نکته مهم است:
- اگر توده یا تغییری حس می‌کنید، حتی اگر ماموگرافی اخیرتان سالم بوده، باز هم به پزشک مراجعه کنید؛ معمولاً سونوگرافی انجام می‌شود [۱].
- ماموگرافی را طبق برنامه سن خود تکرار کنید [۳]. بیشتر بخوانید: ماموگرافی را از چه سنی باید انجام داد؟
سینه متراکم: سونوگرافی یا MRI اضافه لازم است؟
سینه متراکم یعنی بافت غده‌ای سینه بیشتر از چربی آن است. این حالت شایع است، بیماری نیست و با بالا رفتن سن معمولاً کمتر می‌شود [۱۰]. جواب ماموگرافی تراکم سینه را می‌نویسد؛ معنی حروف A تا D را در صفحه بایردز ببینید.
سینه متراکم دو اثر دارد: خطر سرطان سینه را بیشتر می‌کند و ماموگرافی را کم‌دقت‌تر می‌کند [۱۰]. آزمون اضافه چه فایده‌ای دارد؟
- سونوگرافی اضافه: در یک مطالعه بزرگ در ژاپن روی زنان ۴۰ تا ۴۹ ساله، افزودن سونوگرافی به ماموگرافی سرطان‌های بیشتری را در مرحله زودرس پیدا کرد و سرطان‌هایی که بین دو نوبت غربالگری پیدا می‌شوند نصف شدند؛ اما هشدار اشتباه هم بیشتر شد [۶].
- MRI اضافه: در مطالعه‌ای در هلند روی زنان ۵۰ تا ۷۵ ساله با سینه خیلی متراکم و ماموگرافی سالم، دعوت به MRI، سرطان‌هایی را که بین دو نوبت پیدا می‌شوند نصف کرد؛ ولی از هر ۱۰۰ نفری که MRI دادند، حدود ۸ نفر هشدار اشتباه گرفتند [۷].
هنوز معلوم نیست این آزمون‌های اضافه مرگ ناشی از سرطان سینه را کم کنند؛ برای همین توصیه‌ها یکسان نیستند [۳، ۱۰]. انجمن رادیولوژی آمریکا می‌گوید در سینه متراکم می‌توان MRI یا سونوگرافی اضافه را در نظر گرفت [۵]. اگر سینه متراکم دارید، درباره میزان خطر خود و آزمون اضافه با پزشک صحبت کنید.
MRI سینه بهتر از ماموگرافی است؟
MRI سینه سرطان‌هایی را پیدا می‌کند که ماموگرافی ندیده است، ولی هشدار اشتباه آن هم بیشتر است و برای همه زنان لازم نیست [۴، ۷]. برای بیشتر زنان پرخطر، MRI بهترین آزمون اضافه است [۴].
MRI سالانه، همراه ماموگرافی سالانه، برای این زنان توصیه می‌شود [۴]:
- حاملان جهش ژنی، مثل BRCA1 و BRCA2
- زنانی که پزشک با محاسبه خطر، معمولاً بر پایه سابقه خانوادگی، خطر سرطان سینه در طول عمرشان را بالا می‌داند
- زنانی که در کودکی یا جوانی پرتودرمانی قفسه سینه داشته‌اند
- زنانی که پیش از ۵۰ سالگی سرطان سینه داشته‌اند، یا سابقه سرطان سینه و سینه متراکم دارند
در سه گروه اول، MRI معمولاً از ۲۵ تا ۳۰ سالگی شروع می‌شود [۴]. همچنین توصیه شده که خطر سرطان سینه هر زن تا ۲۵ سالگی سنجیده شود تا زنان پرخطر زود پیدا شوند [۴]. بیشتر بخوانید: آیا سرطان ارثی است؟
بعد از ماموگرافی برای سونوگرافی یا عکس بیشتر خوانده شده‌ام؛ یعنی سرطان دارم؟
نه؛ بیشتر زنانی که دوباره خوانده می‌شوند، سرطان ندارند [۲]. در یک مطالعه بزرگ در آمریکا، از هر ۹ ماموگرافی غربالگری، حدود ۱ مورد به بررسی بیشتر نیاز پیدا کرد و از هر ۱۰۰ زنِ فراخوانده‌شده، کمتر از ۵ نفر سرطان داشتند [۸]. معمولاً چند عکس بیشتر از ماموگرافی یا سونوگرافی همان ناحیه انجام می‌شود [۱، ۲]. معنی عدد پایان گزارش را در بایردز صفر در ماموگرافی یعنی چه؟ بخوانید. اگر نمونه‌برداری لازم شد، مراحل بعدی را در سرطان چطور تشخیص داده می‌شود؟ ببینید.
کلسیفیکاسیون (کلسیم) در ماموگرافی یعنی چه؟
کلسیفیکاسیون یعنی رسوب ذره‌های ریز کلسیم در بافت سینه که در ماموگرافی به شکل نقطه‌های سفید دیده می‌شود [۲].
- کلسیم‌های درشت: معمولاً به‌دلیل بالا رفتن سن، آسیب قدیمی یا التهاب‌اند و معمولاً خوش‌خیم‌اند [۲].
- کلسیم‌های ریز: اگر به شکل یا چیدمان خاصی کنار هم باشند، ممکن است نشانه سرطان بسیار زودرس (درجا) یا سرطان سینه باشند [۲].
برای کلسیم‌های ریز، معمولاً عکس‌های بزرگ‌نمایی‌شده ماموگرافی گرفته می‌شود و اگر شکلشان مشکوک باشد، نمونه‌برداری [۱۲]. حتی وقتی کلسیم‌ها آن‌قدر مشکوک‌اند که نمونه‌برداری لازم است، در یک مطالعه از هر ۵ مورد حدود ۴ مورد سرطان نبود [۱۲].
پرسش‌های متداول
ماموگرافی دقیق‌تر است یا سونوگرافی؟
به سن و نوع سینه بستگی دارد. در زنان ۳۰ تا ۳۹ ساله‌ای که توده یا علامتی در سینه داشتند، سونوگرافی تقریباً همه سرطان‌ها را پیدا کرد، ولی ماموگرافی فقط حدود ۶ مورد از هر ۱۰ را [۹]. برای غربالگری زنان ۴۰ سال و بالاتر، ماموگرافی تنها آزمونی است که ثابت شده مرگ ناشی از سرطان سینه را کم می‌کند [۵، ۶]. در سینه متراکم، سونوگرافی سرطان‌هایی را پیدا می‌کند که ماموگرافی ندیده است؛ پس این دو مکمل هم‌اند [۶].
ماموگرافی چقدر طول می‌کشد؟
زیر ۴۰ سال هستم؛ ماموگرافی لازم دارم؟
اگر علامتی ندارید و خطرتان معمولی است، غربالگری با ماموگرافی از ۴۰ سالگی شروع می‌شود [۳، ۴]. اگر زیر ۳۰ سال هستید و توده دارید، اول سونوگرافی انجام می‌شود [۱]. زنان پرخطر زودتر و معمولاً با MRI بررسی می‌شوند [۴]. بیشتر بخوانید: ماموگرافی را از چه سنی باید انجام داد؟
سونوگرافی سالانه می‌تواند جای ماموگرافی را بگیرد؟
ماموگرافی سه‌بعدی بهتر است؟
سینه متراکم یعنی سرطان دارم؟
اشعه ماموگرافی خطر دارد؟
ماموگرافی تشخیصی چون عکس‌های بیشتری دارد، اشعه بیشتری از ماموگرافی غربالگری دارد [۲]. مقایسه پرتوی ماموگرافی، سونوگرافی و MRI و خطر آن را در آیا سی‌تی‌اسکن و ماموگرافی باعث سرطان می‌شوند؟ بخوانید.
انتخاب آزمون و شواهد (ویژه پزشکان)
ویژه پزشکان
توده قابل لمس (ACR Appropriateness Criteria، ۲۰۲۲). زیر ۳۰ سال: سونوگرافی آزمون اول؛ یافته BI-RADS ۴ یا ۵ ← توموسنتز یا ماموگرافی تشخیصی و بیوپسی با هدایت تصویر؛ سونوگرافی منفی یا خوش‌خیم ← تصویربرداری بیشتر لازم نیست؛ یافته احتمالاً خوش‌خیم: تصمیم به بیوپسی بر اساس وضعیت بالینی. ۳۰ تا ۳۹ سال: سونوگرافی، ماموگرافی تشخیصی و توموسنتز همگی معمولاً مناسب (usually appropriate). ۴۰ سال و بالاتر: ماموگرافی تشخیصی یا توموسنتز آزمون اول؛ سونوگرافی اگر ماموگرافی منفی در ۶ ماه گذشته وجود دارد یا پس از یافته مشکوک ماموگرافی [۱]. در ۱۲۰۸ مورد علامت‌دار ۳۰ تا ۳۹ ساله (۹۵۴ زن؛ ۲۳ بدخیمی، ۱٫۹٪)، حساسیت سونوگرافی ۹۵٫۷٪ در برابر ۶۰٫۹٪ ماموگرافی، ویژگی ۸۹٫۲٪ در برابر ۹۴٫۴٪ و NPV ۹۹٫۹٪ در برابر ۹۹٫۲٪ بود [۹].
عملکرد ماموگرافی غربالگری (BCSC). ۱٬۶۸۲٬۵۰۴ ماموگرافی دیجیتال (۲۰۰۷ تا ۲۰۱۳): AIR ۱۱٫۶٪، CDR ۵٫۱ در ۱۰۰۰، حساسیت ۸۶٫۹٪، ویژگی ۸۸٫۹٪، منفی کاذب ۰٫۸ در ۱۰۰۰ و PPV1 ۴٫۴٪ [۸]. کلسیفیکاسیون‌های بیوپسی‌شده (۱۱۵ زن): PPV کلی ۲۱٫۷٪؛ coarse heterogeneous ۷٪، amorphous ۱۳٪، fine pleomorphic ۲۹٪ و fine linear ۵۳٪ [۱۲].
غربالگری تکمیلی. J-START (۷۲٬۹۹۸ زن ۴۰ تا ۴۹ ساله، تصادفی): ماموگرافی + سونوگرافی در برابر ماموگرافی تنها، حساسیت ۹۱٫۱٪ در برابر ۷۷٫۰٪، ویژگی ۸۷٫۷٪ در برابر ۹۱٫۴٪، تشخیص سرطان ۰٫۵۰٪ در برابر ۰٫۳۲٪، مرحله ۰ و I ۷۱٫۳٪ در برابر ۵۲٫۰٪ و سرطان فاصله‌ای ۰٫۰۵٪ در برابر ۰٫۱۰٪ [۶]. DENSE (۴۰٬۳۷۳ زن ۵۰ تا ۷۵ ساله با تراکم D و ماموگرافی منفی، تصادفی ۱ به ۴): سرطان فاصله‌ای ۲٫۵ در برابر ۵٫۰ در ۱۰۰۰ غربالگری؛ ۵۹٪ دعوت را پذیرفتند و در آن‌ها سرطان فاصله‌ای ۰٫۸ در ۱۰۰۰، تشخیص با MRI ۱۶٫۵ در ۱۰۰۰، PPV فراخوان ۱۷٫۴٪، PPV بیوپسی ۲۶٫۳٪ و مثبت کاذب ۷۹٫۸ در ۱۰۰۰ بود [۷]. USPSTF (۲۰۲۴): ماموگرافی هر ۲ سال از ۴۰ تا ۷۴ سالگی (B)؛ غربالگری تکمیلی با سونوگرافی یا MRI در سینه متراکم با ماموگرافی منفی: شواهد ناکافی (I) [۳]. ACR (۲۰۲۴): توموسنتز حساسیت غربالگری را در همه زنان بالا می‌برد؛ در خطر معمولی (average) با تراکم C، MRI، MRI کوتاه (AB-MRI) یا سونوگرافی ممکن است سودمند باشد؛ در خطر بینابینی (intermediate) با تراکم C یا D، MRI و AB-MRI معمولاً مناسب و سونوگرافی یا ماموگرافی با ماده حاجب (CEM) ممکن است مناسب باشد؛ در خطر بالا MRI یا AB-MRI صرف‌نظر از تراکم معمولاً مناسب است [۵]. ACR (۲۰۲۳): MRI سالانه از ۲۵ تا ۳۰ سالگی برای حاملان جهش، خطر طول عمر ۲۰٪ یا بیشتر و پرتودرمانی قفسه سینه در سن پایین، همراه ماموگرافی سالانه (شروع بین ۲۵ تا ۴۰ سالگی بسته به نوع خطر)؛ ارزیابی خطر برای همه تا ۲۵ سالگی [۴].
انواع سرطان مرتبط
پرسش‌های مرتبط
منابع علمی
۱۳ منبعنمایش همه منابع، ۲ مورد با خلاصه و ترجمه فارسیبستن فهرست منابع
شماره‌های داخل متن، مانند [۱]، به این منابع اشاره دارند. منابعی که دکمه «خلاصه و ترجمه فارسی» دارند، در کتابخانه شواهد علمی خلاصه و ترجمه شده‌اند.
- ۱
- ۲
- ۳
- ۴
- ۵
- ۶
- ۷
- ۸
- ۹
- ۱۰
- ۱۱
- ۱۲
- ۱۳Mammograms
این مطلب بر پایه منابع علمی معتبر تهیه شده و آخرین بار در ۶ آبان ۱۴۰۵ به‌روزرسانی شده است. محتوای این وب‌سایت صرفاً جنبه آموزشی و اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین مشاوره، تشخیص یا درمان توسط پزشک متخصص نیست. برای هر تصمیم درمانی با پزشک معالج خود مشورت کنید.
این برگه از سایت چاپ شده است؛ نسخه کامل و به‌روز: https://drdabiri.com/questions/mammogram-or-ultrasound/