درباره این فهرست
- این صفحه ۱۰ اقدام ارزان و در دسترس را جمع می‌کند که شواهد قوی دارند ولی در عمل زیاد جا می‌افتند؛ هر کدام به کارت مطالعه و دوز دقیق پیوند دارد.
- در ایران سرطان معده، سینه و ریه بیشترین مرگ سرطانی را دارند (حدود ۹۷٬۷۰۰ مرگ سرطانی در سال) [۱]؛ بیشتر این اقدام‌ها مستقیماً به همین سرطان‌ها مربوط‌اند.
- برای فرستادن در گروه‌های پزشکی: نسخه یک‌صفحه‌ای PDF برای چاپ، یا تصویر همین برگه برای واتس‌اپ و تلگرام.
خلاصه در یک نگاه
| # | اقدام | برای چه کسی | شواهد کلیدی |
|---|---|---|---|
| ۱ | ترتینوئین (ATRA) همان لحظه گمان به APL | اورژانس، داخلی، هماتولوژی | ELN ۲۰۱۹؛ مرگ زودرس ۱۷٪ در جمعیت [۲، ۳] |
| ۲ | آنتی‌بیوتیک ظرف ۱ ساعت در تب نوتروپنیک | اورژانس، انکولوژی | هر ساعت تأخیر ≈۱۸٪ مرگ بیشتر [۶] |
| ۳ | ADT به‌تنهایی نه: افزودن آبیراترون یا انزالوتامید در mHSPC | ارولوژی، انکولوژی | LATITUDE، ARCHES [۸، ۹] |
| ۴ | زولدرونیک اسید ادجوانت پس از یائسگی | انکولوژی، جراحی سینه | EBCTCG: ۱۸٪ مرگ کمتر از سرطان سینه [۱۰] |
| ۵ | آزمایش ژرم‌لاین BRCA تا ۶۵ سالگی | انکولوژی، جراحی، زنان | ASCO-SSO ۲۰۲۴؛ OlympiA [۱۲، ۱۳] |
| ۶ | آزمایش EGFR در NSCLC رزکت‌شده | جراحی توراکس، انکولوژی، پاتولوژی | ADAURA: بقای ۵ ساله ۸۸٪ در برابر ۷۸٪ [۱۴] |
| ۷ | آزمایش MMR/MSI در سرطان کولورکتال متاستاتیک | انکولوژی، پاتولوژی | KEYNOTE-177 [۱۵] |
| ۸ | مورفین با دوز منظم و مراقبت تسکینی زودهنگام | همه پزشکان | WHO ۲۰۱۸؛ Temel ۲۰۱۰ [۱۶، ۱۸] |
| ۹ | پرتودرمانی ۵ جلسه‌ای سینه و تک‌جلسه‌ای متاستاز دردناک استخوان | رادیوتراپی | FAST-Forward؛ WHO [۱۶، ۱۹] |
| ۱۰ | درمان هلیکوباکتر در بستگان و کولونوسکوپی پس از FIT مثبت | پزشک خانواده، گوارش | Choi ۲۰۲۰؛ اصفهان ۲۰۲۴ [۲۰، ۲۱، ۲۲] |
۱. ترتینوئین (ATRA) همان لحظه گمان به لوسمی پرومیلوسیتی حاد
چرا: APL با درمان امروز تقریباً همیشه درمان‌پذیر است، اما بیماران پیش از شروع یا در آغاز درمان از خونریزی می‌میرند. در داده جمعیتی SEER (۱۴۰۰ بیمار) میزان مرگ زودرس ۱۷٫۳٪ و در ۵۵ سال و بالاتر ۲۴٫۲٪ بود؛ نویسندگان آموزش پزشکان خط اول را لازم دانستند [۳].
چه کنیم: با لام خون محیطی مشکوک (پرومیلوسیت‌های غیرطبیعی، به‌ویژه با DIC)، ترتینوئین را پیش از تأیید ژنتیکی شروع کنید (ELN، سطح Ib–A). فیبرینوژن را بالای ۱۰۰ تا ۱۵۰ میلی‌گرم در دسی‌لیتر، پلاکت را بالای ۳۰ تا ۵۰ هزار و INR را زیر ۱٫۵ نگه دارید. پیش و حین القا از کاتتر ورید مرکزی، پونکسیون کمری و دیگر اقدامات تهاجمی پرهیز کنید [۲].
شواهد: در APL با ریسک کم تا متوسط، ترتینوئین + آرسنیک تری‌اکسید بدون شیمی‌درمانی بقای بدون رویداد ۲ ساله ۹۷٪ در برابر ۸۶٪ داد [۴]؛ ELN همین رژیم را استاندارد می‌داند [۲].
کارت مطالعه و دوز: کارت APL0406 · دوز ترتینوئین + آرسنیک تری‌اکسید
۲. آنتی‌بیوتیک وریدی ظرف ۱ ساعت در تب نوتروپنیک
چرا: در یک کوهورت آینده‌نگر، هر ساعت تأخیر در نخستین دوز آنتی‌بیوتیک با حدود ۱۸٪ افزایش مرگ ۲۸ روزه همراه بود [۶].
چه کنیم: در بیمار تحت شیمی‌درمانی با تب، منتظر جواب شمارش خون نمانید: کشت بگیرید و نخستین دوز آنتی‌بیوتیک تجربی را ظرف ۱ ساعت از تریاژ بدهید؛ سپس خطر را با MASCC یا CISNE بسنجید [۵].
شواهد: رهنمود ASCO/IDSA ۲۰۱۸ [۵].
کارت مطالعه و دوز: کارت ASCO/IDSA · دوز سفپیم و رژیم‌های دیگر
۳. در سرطان پروستات متاستاتیک حساس به هورمون، ADT به‌تنهایی کافی نیست
چرا: مرور نظام‌مند ۲۹ مطالعه واقعی نشان داد ADT تک‌دارویی در همه مناطق غالب است و در آسیا ترکیب‌ها کمتر از همه به کار می‌روند [۷]، در حالی که افزودن یک مهارکننده مسیر گیرنده آندروژن بقا را سال‌ها بیشتر می‌کند [۸].
چه کنیم: در هر بیمار mHSPC، از همان ابتدا ADT را با آبیراترون + پردنیزون یا انزالوتامید ترکیب کنید؛ در بیماری پرحجم de novo و بیمار مناسب، درمان سه‌گانه با دوستاکسل را در نظر بگیرید.
شواهد: LATITUDE: میانه بقای کلی ۵۳٫۳ در برابر ۳۶٫۵ ماه (HR ۰٫۶۶) [۸]؛ ARCHES: HR پیشرفت رادیوگرافیک یا مرگ ۰٫۳۹ [۹].
کارت مطالعه و دوز: کارت LATITUDE · کارت ARCHES · دوز ADT + آبیراترون · دوز ADT + انزالوتامید · درمان سه‌گانه
۴. زولدرونیک اسید ادجوانت در سرطان سینه زودرس پس از یائسگی
چرا: در فراتحلیل داده فردی EBCTCG، در زنان پس از یائسگی بیس‌فسفونات ادجوانت عود دور (RR ۰٫۸۲)، عود استخوانی (RR ۰٫۷۲) و مرگ ناشی از سرطان سینه (RR ۰٫۸۲) را کم کرد؛ در پیش از یائسگی اثری دیده نشد [۱۰]. دارو ارزان و در دسترس است.
چه کنیم: در هر زن پس از یائسگی (طبیعی یا با سرکوب تخمدان) که کاندید درمان سیستمیک ادجوانت است، زولدرونیک اسید ۴ میلی‌گرم وریدی هر ۶ ماه را در نظر بگیرید؛ پیش از شروع، عوامل خطر استئونکروز فک و عملکرد کلیه را بررسی و مشکلات دندانی را درمان کنید [۱۱].
شواهد: EBCTCG ۲۰۱۵ [۱۰]؛ رهنمود CCO/ASCO ۲۰۱۷ [۱۱].
کارت مطالعه و دوز: کارت EBCTCG · دوز (پایین همین صفحه)
۵. آزمایش ژرم‌لاین BRCA برای همه بیماران سرطان سینه تا ۶۵ سالگی
چرا: سرطان سینه در ایران زودتر رخ می‌دهد و جهش BRCA هم درمان بیمار (اولاپاریب) و هم پیشگیری در خانواده را تغییر می‌دهد.
چه کنیم: به همه بیماران تازه‌تشخیص ۶۵ سال یا کمتر آزمایش BRCA1/2 پیشنهاد کنید؛ بالای ۶۵ سال بر اساس سابقه شخصی و خانوادگی یا کاندید بودن برای مهارکننده PARP [۱۲]. در پرخطرهای HER2 منفی با جهش، اولاپاریب ادجوانت یک ساله بدهید [۱۳]. در سرطان تخمدان پیشرفته هم BRCA تعیین‌کننده درمان نگه‌دارنده است.
شواهد: OlympiA: بقای بدون بیماری مهاجم ۳ ساله ۸۵٫۹٪ در برابر ۷۷٫۱٪ (HR ۰٫۵۸) و بهبود بقای کلی [۱۳].
کارت مطالعه و دوز: کارت OlympiA · دوز اولاپاریب ادجوانت · اولاپاریب در تخمدان (SOLO-1)
۶. آزمایش EGFR در سرطان ریه غیرسلول‌کوچک رزکت‌شده
چرا: آزمایش EGFR گاهی فقط در بیماری متاستاتیک درخواست می‌شود، در حالی که نتیجه آن در بیماری قابل جراحی هم بقا را تغییر می‌دهد [۱۴].
چه کنیم: در NSCLC غیرسنگفرشی مرحله IB تا IIIA پس از جراحی، EGFR را روی نمونه جراحی بررسی کنید؛ در حذف اگزون ۱۹ یا L858R، اوسیمرتینیب ادجوانت ۳ ساله بدهید [۱۴]. در بیماری متاستاتیک هم پیش از شیمی‌درمانی، جواب آزمایش مولکولی را بگیرید (شیمی‌درمانی یا درمان هدفمند؟).
شواهد: ADAURA: بقای کلی ۵ ساله ۸۸٪ در برابر ۷۸٪ (HR ۰٫۴۹) [۱۴].
کارت مطالعه و دوز: کارت ADAURA · دوز اوسیمرتینیب ادجوانت
۷. آزمایش MMR/MSI در سرطان کولورکتال متاستاتیک پیش از خط اول
چرا: ایمنی‌درمانی در تومورهای MSI-H/dMMR از شیمی‌درمانی مؤثرتر و کم‌عارضه‌تر است؛ رنگ‌آمیزی ایمنی‌بافتی MMR آزمایش ارزانی است.
چه کنیم: پیش از شروع خط اول بیماری متاستاتیک، وضعیت MMR/MSI را بدانید؛ در MSI-H/dMMR پمبرولیزوماب را به‌جای شیمی‌درمانی انتخاب کنید [۱۵].
شواهد: KEYNOTE-177: میانه بقای بدون پیشرفت ۱۶٫۵ در برابر ۸٫۲ ماه (HR ۰٫۶۰) و عوارض درجه ۳ یا بالاتر ۲۲٪ در برابر ۶۶٪ [۱۵].
کارت مطالعه و دوز: کارت KEYNOTE-177 · دوز پمبرولیزوماب
۸. درمان کافی درد با مورفین و مراقبت تسکینی از ابتدا
چرا: درد متوسط تا شدید سرطان با مسکن ساده کنترل نمی‌شود و ترس از اعتیاد هنوز مانع تجویز است. مراقبت تسکینی زودهنگام در سرطان ریه متاستاتیک کیفیت زندگی را بهتر کرد و با بقای طولانی‌تر همراه بود (۱۱٫۶ در برابر ۸٫۹ ماه) [۱۸].
چه کنیم: شدت درد را با مقیاس عددی بپرسید؛ برای درد متوسط یا شدید اپیوئید (ترجیحاً مورفین خوراکی با دوز منظم و مورفین سریع‌رهش برای نجات) بدهید، از ابتدا ملین بنویسید و در بیماری پیشرفته ارجاع تسکینی را زود انجام دهید [۱۶، ۱۷].
شواهد: WHO ۲۰۱۸ [۱۶]؛ ASCO ۲۰۲۳ [۱۷]؛ Temel ۲۰۱۰ [۱۸].
کارت مطالعه و دوز: کارت مراقبت تسکینی زودهنگام · دوز مورفین (WHO)
۹. پرتودرمانی کوتاه: ۵ جلسه برای سینه و ۱ جلسه برای درد متاستاز استخوان
چرا: ظرفیت پرتودرمانی محدود است؛ رژیم‌های کوتاه نوبت انتظار را کم می‌کنند و برای بیمارانی که از شهرهای دیگر می‌آیند، هزینه رفت‌وآمد را کم می‌کنند.
چه کنیم: پس از جراحی سرطان سینه زودرس، ۲۶ گری در ۵ جلسه طی ۱ هفته را به‌جای ۴۰ گری در ۱۵ جلسه در نظر بگیرید [۱۹]. برای متاستاز دردناک استخوان، پرتودرمانی تک‌جلسه‌ای توصیه می‌شود [۱۶].
شواهد: FAST-Forward: ۲۶ گری در ۵ جلسه از نظر عود موضعی عدم فروتری داشت با عوارض بافت طبیعی مشابه ۴۰ گری در ۵ سال [۱۹]؛ WHO: توصیه قوی، شواهد با کیفیت بالا برای تک‌جلسه‌ای [۱۶].
کارت مطالعه و دوز: کارت FAST-Forward
۱۰. پیشگیری و تشخیص زودهنگام در مراقبت اولیه: هلیکوباکتر، FIT مثبت و توده سینه
چرا: سرطان معده نخستین علت مرگ سرطانی در ایران است [۱]. در برنامه FIT اصفهان فقط حدود ۲۰٪ افراد با آزمایش مثبت کولونوسکوپی شدند [۲۱]، و ۴۵٫۸٪ بیماران سرطان سینه در مرحله ۳ یا بالاتر تشخیص داده می‌شوند [۲۳].
چه کنیم: در بستگان درجه یک بیماران سرطان معده، هلیکوباکتر را آزمایش و درمان کنید و ریشه‌کنی را تأیید کنید [۲۰]. هر FIT مثبت را فعالانه به کولونوسکوپی برسانید؛ تأخیر بیش از ۱۰ ماه با سرطان بیشتر و پیشرفته‌تر همراه بود [۲۲]. هر توده تازه سینه را در هر سنی ظرف چند هفته تصویربرداری کنید.
شواهد: Choi ۲۰۲۰: کاهش ۵۵٪ سرطان معده (HR ۰٫۴۵) [۲۰]؛ Corley ۲۰۱۷ [۲۲].
کارت مطالعه و دوز: کارت Choi 2020 · صفحه بیمار: هلیکوباکتر · صفحه بیمار: FIT مثبت · صفحه بیمار: توده سینه
دوز زولدرونیک اسید ادجوانت
ویژه پزشکان
رژیم‌ها و دوزها
زولدرونیک اسید ادجوانت (سرطان سینه زودرس)
زنان پس از یائسگی (طبیعی یا با سرکوب یا برداشتن تخمدان) کاندید درمان سیستمیک ادجوانتطول هر دوره: هر ۶ ماه
زنان پس از یائسگی (طبیعی یا با سرکوب یا برداشتن تخمدان) کاندید درمان سیستمیک ادجوانت
| دارو | دوز | روش | زمان تجویز |
|---|---|---|---|
| زولدرونیک اسید | ۴ میلی‌گرم | وریدی | هر ۶ ماه |
دوزها مطابق پروتکل کارآزمایی، رهنمود یا برچسب رسمی دارو (منبع در یادداشت هر رژیم) است. پیش از تجویز، شمارش سلول‌های خون، عملکرد کلیه و کبد، تداخلات دارویی و شرایط بیمار را بررسی کنید و دوز را بر اساس برچسب دارو تعدیل کنید.
شواهد علمی
شواهد علمی
۱۱ موردمدیریت سرپایی تب و نوتروپنی در بزرگسالان تحت درمان برای بدخیمی: به‌روزرسانی رهنمود بالینی انجمن آمریکایی انکولوژی بالینی و انجمن بیماری‌های عفونی آمریکا
آبیراترون استات همراه پردنیزون در بیماران مبتلا به سرطان پروستات متاستاتیک حساس به اخته‌سازی پرخطر تازه تشخیص‌داده‌شده: تحلیل نهایی بقای کلی یک کارآزمایی فاز ۳ تصادفی دوسوکور
درمان کمکی با بیس‌فسفونات‌ها در سرطان سینه زودرس: فراتحلیل‌های داده‌های فردی بیماران از کارآزمایی‌های تصادفی‌شده
بقای کلی با اوسیمرتینیب در سرطان ریه غیرسلول‌کوچک رزکت‌شده دارای جهش EGFR
مراقبت تسکینی زودهنگام برای بیماران مبتلا به سرطان ریه غیرسلول‌کوچک متاستاتیک
پرتودرمانی هیپوفراکشنه سینه به مدت ۱ هفته در برابر ۳ هفته: نتایج کارایی و عوارض دیررس بافت طبیعی در ۵ سال از یک کارآزمایی فاز ۳ چندمرکزی، تصادفی‌سازی‌شده و غیربرتری
سابقهٔ خانوادگی سرطان معده و درمان هلیکوباکتر پیلوری
ترتینوئین و آرسنیک تری‌اکسید برای لوسمی پرومیلوسیتی حاد
یک مطالعه فاز ۳ تصادفی‌سازی‌شده درباره درمان محرومیت از آندروژن همراه با انزالوتامید یا دارونما در مردان مبتلا به سرطان پروستات متاستاتیک حساس به هورمون
اولاپاریب ادجوانت برای بیماران مبتلا به سرطان سینه دارای جهش BRCA1 یا BRCA2
پمبرولیزوماب در سرطان کولورکتال پیشرفته با ناپایداری بالای ریزماهواره‌ای (MSI-H)
منابع علمی
۲۳ منبعنمایش همه منابع، ۱۱ مورد با خلاصه و ترجمه فارسیبستن فهرست منابع
شماره‌های داخل متن، مانند [۱]، به این منابع اشاره دارند. منابعی که دکمه «خلاصه و ترجمه فارسی» دارند، در کتابخانه شواهد علمی خلاصه و ترجمه شده‌اند.
- ۱
- ۲
- ۳
- ۴Retinoic acid and arsenic trioxide for acute promyelocytic leukemia
- ۵Outpatient Management of Fever and Neutropenia in Adults Treated for Malignancy: American Society of Clinical Oncology and Infectious Diseases Society of America Clinical Practice Guideline Update
- ۶
- ۷Real-world use of androgen-deprivation therapy intensification for metastatic hormone-sensitive prostate cancer: a systematic review
- ۸
- ۹ARCHES: A Randomized, Phase III Study of Androgen Deprivation Therapy With Enzalutamide or Placebo in Men With Metastatic Hormone-Sensitive Prostate Cancer
- ۱۰
- ۱۱
- ۱۲
- ۱۳
- ۱۴
- ۱۵
- ۱۶
- ۱۷
- ۱۸
- ۱۹
- ۲۰
- ۲۱
- ۲۲
- ۲۳Determinants of delay in diagnosis and end stage at presentation among breast cancer patients in Iran: a multi-center study
این مطلب بر پایه منابع علمی معتبر تهیه شده و آخرین بار در ۴ آبان ۱۴۰۵ به‌روزرسانی شده است. محتوای این وب‌سایت صرفاً جنبه آموزشی و اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین مشاوره، تشخیص یا درمان توسط پزشک متخصص نیست. برای هر تصمیم درمانی با پزشک معالج خود مشورت کنید.