نکات کلیدی
- سرطانی که زود پیدا شود، اغلب درمان‌پذیر است. در ایران بسیاری از بیماران دیر به پزشک می‌رسند؛ نزدیک به نیمی از زنان مبتلا به سرطان سینه در مرحله ۳ یا بالاتر تشخیص داده می‌شوند [۲].
- سرطان معده، سینه و ریه بیشترین مرگ سرطانی را در ایران دارند [۱]؛ برای هر کدام کار ساده‌ای هست که خطر را کم می‌کند.
- این ۵ کار ارزان‌اند، شواهد محکم دارند و بیشترشان در مرکز بهداشت یا مطب پزشک عمومی انجام می‌شوند.
۱. هر توده تازه سینه را ظرف چند هفته بررسی کنید
در هر سنی، حتی زیر ۴۰ سال، توده یا سفتی تازه در سینه یا زیر بغل را به پزشک نشان دهید. در یک مطالعه ایرانی، یک‌سوم بیماران بیش از ۳ ماه دیر کرده بودند و تأخیر با مرحله پیشرفته‌تر همراه بود [۲]. در مطالعه‌های جهانی، تأخیر ۳ ماه یا بیشتر با ۱۲٪ بقای کمتر همراه بود [۳].
راهنمای قدم‌به‌قدم: توده در سینه‌ام پیدا کرده‌ام؛ چه کنم؟ · ماموگرافی از چه سنی؟
۲. اگر در خانواده سرطان معده هست، آزمایش هلیکوباکتر بدهید
میکروب هلیکوباکتر پیلوری با چند داروی خوراکی درمان می‌شود. در بستگان درجه یک بیماران سرطان معده، درمان این میکروب خطر سرطان معده را بیش از نصف کم کرد [۴]. سوءهاضمه طولانی، کاهش وزن، سختی بلع یا مدفوع سیاه را هم جدی بگیرید.
بیشتر بخوانید: آیا باید آزمایش هلیکوباکتر بدهم؟
۳. آزمایش مدفوع بدهید و اگر مثبت شد، کولونوسکوپی کنید
در برنامه غربالگری ایران، آزمایش خون مخفی مدفوع (FIT) برای ۵۰ تا ۷۰ ساله‌ها انجام می‌شود. در اصفهان فقط حدود ۴۰٪ افراد آزمایش دادند و از کسانی که جوابشان مثبت شد، فقط ۲۰٪ کولونوسکوپی کردند؛ در حالی که در یک‌چهارم همین افراد پولیپ یا سرطان پیدا شد [۵]. کولونوسکوپی دیرتر از ۱۰ ماه پس از آزمایش مثبت با سرطان بیشتر و پیشرفته‌تر همراه بود [۶].
بیشتر بخوانید: آزمایش مدفوعم مثبت شد؛ چه کنم؟ · کولونوسکوپی از چه سنی؟
۴. دختران را واکسن HPV بزنید و زنان آزمایش دهانه رحم بدهند
ویروس HPV علت سرطان دهانه رحم است. پوشش واکسن HPV در ایران کمتر از ۱۰٪ است و برنامه ساختاریافته کشوری برای آن وجود ندارد [۷]. در سوئد، زنانی که پیش از ۱۷ سالگی واکسن زده بودند، تقریباً ۹۰٪ کمتر به سرطان دهانه رحم مبتلا شدند [۸]. برای زنان، در کارآزمایی‌های اروپایی، با غربالگری به روش آزمایش HPV، سرطان مهاجم دهانه رحم ۴۰٪ کمتر از غربالگری با پاپ‌اسمیر رخ داد [۹].
بیشتر بخوانید: سرطان دهانه رحم · ابزار غربالگری سایت
۵. سیگار و تریاک را کنار بگذارید و درباره سی‌تی‌اسکن کم‌دوز بپرسید
نمایش جزئیاتبستن
تریاک، چه کشیدنی و چه خوراکی، خطر سرطان ریه را بیش از ۲ برابر و سرطان مثانه را نزدیک به ۳ برابر می‌کند [۱۲]. برای سیگاری‌های سنگین ۵۰ تا ۸۰ ساله (۲۰ پاکت‌سال یا بیشتر، که هنوز می‌کشند یا در ۱۵ سال اخیر ترک کرده‌اند)، سی‌تی‌اسکن کم‌دوز سالانه توصیه می‌شود [۱۱]؛ در کارآزمایی NLST، این روش مرگ ناشی از سرطان ریه را ۲۰٪ کم کرد [۱۰].
بیشتر بخوانید: آیا تریاک سرطان‌زاست؟ · علائم سرطان ریه
کی باید با پزشک تماس بگیرم؟
غربالگری برای افراد بدون علامت است. اگر علامت دارید، منتظر نوبت غربالگری نمانید و همین حالا به پزشک مراجعه کنید: توده تازه در هر جای بدن، خونریزی غیرعادی (از مقعد، در ادرار، خلط یا بین قاعدگی‌ها)، کاهش وزن بی‌دلیل، سرفه یا گرفتگی صدای بیش از ۳ هفته، سختی بلع، یا زخمی که خوب نمی‌شود.
نکات برای پزشکان (ویژه پزشکان)
نمایش جزئیاتبستن
در ایران سرطان معده نخستین علت مرگ سرطانی است (۱۲٬۷۰۳ مرگ، ۱۳٪)، سپس سینه (۹٬۴۰۰) و ریه (۸٬۳۵۵) [۱]. شکاف‌های اصلی: تأخیر بیش از ۳ ماه در ۳۴٪ بیماران سرطان سینه (aOR مرحله پیشرفته ۳٫۲۵) [۲]؛ پیگیری ۲۰٪ FIT مثبت در اصفهان [۵]؛ پوشش زیر ۱۰٪ واکسن HPV [۷]. Choi ۲۰۲۰: HR ۰٫۴۵ برای سرطان معده با ریشه‌کنی در بستگان درجه یک [۴]. Corley ۲۰۱۷: OR سرطان ۱٫۴۸ در کولونوسکوپی ۱۰ تا ۱۲ ماه پس از FIT مثبت [۶]. Lei ۲۰۲۰: IRR ۰٫۱۲ در واکسیناسیون پیش از ۱۷ سالگی [۸]. Ronco ۲۰۱۴: نسبت میزان سرطان مهاجم ۰٫۶۰ با غربالگری HPV در برابر سیتولوژی [۹]. USPSTF ۲۰۲۱: LDCT سالانه برای ۵۰ تا ۸۰ سال با ۲۰ پاکت‌سال [۱۱]. فهرست کامل اقدام‌ها: ۱۰ کار ارزان که جان بیماران را نجات می‌دهد.
شواهد علمی
نمایش جزئیاتبستن
شواهد علمی
۶ موردسابقهٔ خانوادگی سرطان معده و درمان هلیکوباکتر پیلوری
واکسیناسیون HPV و خطر سرطان مهاجم دهانه رحم
اثربخشی غربالگری مبتنی بر HPV در پیشگیری از سرطان مهاجم دهانه رحم: پیگیری چهار کارآزمایی تصادفی‌شده کنترل‌شده اروپایی
کاهش مرگ‌ومیر ناشی از سرطان ریه با غربالگری توسط سی‌تی‌اسکن کم‌دوز
غربالگری سرطان ریه: بیانیه توصیه‌نامه گروه ضربت خدمات پیشگیرانه ایالات متحده
مصرف تریاک و بروز بعدی سرطان: نتایج مطالعه کوهورت گلستان
منابع علمی
۱۲ منبعنمایش همه منابع، ۶ مورد با خلاصه و ترجمه فارسیبستن فهرست منابع
شماره‌های داخل متن، مانند [۱]، به این منابع اشاره دارند. منابعی که دکمه «خلاصه و ترجمه فارسی» دارند، در کتابخانه شواهد علمی خلاصه و ترجمه شده‌اند.
- ۱
- ۲
- ۳Influence of delay on survival in patients with breast cancer: a systematic review
- ۴Family History of Gastric Cancer and Helicobacter pylori Treatment
- ۵
- ۶
- ۷
- ۸HPV Vaccination and the Risk of Invasive Cervical Cancer
- ۹Efficacy of HPV-based screening for prevention of invasive cervical cancer: follow-up of four European randomised controlled trials
- ۱۰Reduced Lung-Cancer Mortality with Low-Dose Computed Tomographic Screening
- ۱۱Screening for Lung Cancer
- ۱۲Opium use and subsequent incidence of cancer: results from the Golestan Cohort Study
این مطلب بر پایه منابع علمی معتبر تهیه شده و آخرین بار در ۴ آبان ۱۴۰۵ به‌روزرسانی شده است. محتوای این وب‌سایت صرفاً جنبه آموزشی و اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین مشاوره، تشخیص یا درمان توسط پزشک متخصص نیست. برای هر تصمیم درمانی با پزشک معالج خود مشورت کنید.