نکات کلیدی
- شیمیدرمانی هنوز در بسیاری از سرطان‌ها ستون درمان است، اما در برخی سرطان‌ها با «نشانگر» مشخص، یک قرص هدفمند یا ایمنیدرمانی مؤثرتر و کم‌عارضه‌تر از شیمیدرمانی است [۲، ۳، ۴].
- کلید، آزمایش تومور پیش از شروع درمان است: همان قرص هدفمند در بیمار بدون نشانگر از شیمیدرمانی بدتر بود [۲].
- پیش از شیمیدرمانی بپرسید: «آیا تومور من آزمایش نشانگر شده؟ آیا درمان هدفمند یا ایمنیدرمانی برای من مناسب است؟»
یک کار مهم: پیش از شروع شیمیدرمانی این ۳ سؤال را بپرسید
- ۱
«آیا تومور من آزمایش نشانگر (مولکولی) شده است؟»
در سرطان پیشرفته ریه (غیرسنگفرشی)، پروستات، روده بزرگ، تخمدان، مجاری صفراوی و سینه، انجمن اروپایی انکولوژی (ESMO) آزمایش ژنتیکی تومور را توصیه میکند [۱]. در سرطان‌های خون هم آزمایش‌های ژنتیکی نوع درمان را تعیین می‌کنند.
- ۲
«آیا با این نتیجه، درمان هدفمند یا ایمنیدرمانی بهتر از شیمیدرمانی است؟»
جدول زیر نمونه‌هایی را نشان می‌دهد که در کارآزمایی‌های تصادفی، درمان غیرشیمیایی بهتر بوده است.
- ۳
«اگر شیمیدرمانی لازم است، آیا چیزی به آن اضافه می‌شود؟»
گاهی بهترین درمان، شیمیدرمانی همراه یک داروی هدفمند یا ایمنیدرمانی است؛ مثلاً در سرطان سینه سه‌گانه منفی زودرس، افزودن پمبرولیزوماب به شیمیدرمانی نتیجه را بهتر کرد [۱۱].
کجا درمان هدفمند یا ایمنیدرمانی از شیمیدرمانی بهتر بوده است؟
| سرطان و نشانگر | درمان بهتر | به‌جای | نتیجه در کارآزمایی |
|---|---|---|---|
| لوسمی میلوئید مزمن (CML) | ایماتینیب (قرص) | درمان‌های قدیمی‌تر | بقای ۱۰ ساله ۸۳٫۳٪ با ایماتینیب [۵] |
| لوسمی لنفوسیتی مزمن (CLL) | ایبروتینیب (قرص) یا رژیم‌های ونتوکلاکس | شیمی‌ایمنی‌درمانی FCR یا کلرامبوسیل | بقای ۳ ساله ۹۸٫۸٪ در برابر ۹۱٫۵٪ نسبت به FCR [۶]؛ خطر پیشرفت ۸۴٪ کمتر نسبت به کلرامبوسیل [۷] |
| لوسمی میلوئید حاد در بیمار مسن یا ناتوان از شیمیدرمانی شدید | ونتوکلاکس + آزاسیتیدین | آزاسیتیدین به‌تنهایی | میانه بقا ۱۴٫۷ در برابر ۹٫۶ ماه [۸] |
| لوسمی پرومیلوسیتی حاد (APL) کم‌خطر | ترتینوئین + آرسنیک تری‌اکسید | ترتینوئین + شیمیدرمانی | بقای بدون رویداد ۲ ساله ۹۷٪ در برابر ۸۶٪ [۹] |
| سرطان ریه با جهش EGFR | قرص مهارکننده EGFR (اوسیمرتینیب یا گفیتینیب) | کربوپلاتین + پاکلی‌تاکسل | خطر پیشرفت ۵۲٪ کمتر با گفیتینیب [۲]؛ اوسیمرتینیب از نسل قبلی هم بهتر بود [۱۲] |
| سرطان ریه با PD-L1 ۵۰٪ یا بیشتر | پمبرولیزوماب (ایمنیدرمانی) | شیمیدرمانی پلاتینی | خطر مرگ ۴۰٪ کمتر [۳] |
| سرطان روده بزرگ متاستاتیک MSI-H/dMMR | پمبرولیزوماب | شیمیدرمانی | بقای بدون پیشرفت ۱۶٫۵ در برابر ۸٫۲ ماه؛ عوارض شدید ۲۲٪ در برابر ۶۶٪ [۴] |
| سرطان سینه پیشرفته HR مثبت/HER2 منفی | هورمون‌درمانی + مهارکننده CDK4/6 | شیمیدرمانی ترکیبی | بقای بدون پیشرفت ۲۱٫۸ در برابر ۱۲٫۸ ماه، حتی در بیماری تهاجمی [۱۰] |
این فهرست کامل نیست و تصمیم درمان به مرحله بیماری، شرایط بیمار و نتیجه آزمایش‌ها بستگی دارد.
شیمیدرمانی هنوز کجا لازم است؟
درمان هدفمند فقط وقتی کار میکند که تومور «هدف» را داشته باشد. در کارآزمایی IPASS، در بیماران سرطان ریه بدون جهش EGFR، شیمیدرمانی بسیار بهتر از قرص هدفمند بود (خطر پیشرفت با قرص نزدیک به ۳ برابر) [۲]. در بسیاری از سرطان‌ها (مانند سرطان سینه سه‌گانه منفی) شیمیدرمانی همچنان پایه درمان است و داروی جدید به آن اضافه می‌شود [۱۱]. پس «جدیدتر» همیشه «بهتر» نیست؛ «متناسب با تومور» بهتر است.
کی باید با پزشک تماس بگیرم؟
درمان خود را خودسرانه قطع یا عوض نکنید. سؤال‌ها را با پزشک معالج در میان بگذارید؛ درمان‌های هدفمند هم عوارض خود را دارند (مثلاً در IPASS، جوش یا آکنه در ۶۶٪ و اسهال در ۴۷٪ بیماران گفیتینیب) [۲]. هر عارضه تازه یا تب را زود به تیم درمان خبر دهید.
پرسش‌های متداول
درمان هدفمند یعنی شیمیدرمانی نیست؟
بله. داروی هدفمند به یک تغییر مشخص در سلول سرطانی حمله میکند و ایمنیدرمانی سیستم ایمنی را فعال میکند (درمان هدفمند چیست؟ و ایمنیدرمانی چیست؟).
آیا هر سرطانی درمان هدفمند دارد؟
قبلاً شیمیدرمانی را شروع کرده‌ام؛ دیر شده است؟
نه لزوماً. نتیجه آزمایش تومور در خطوط بعدی درمان هم به کار می‌آید. از پزشک بپرسید آیا نمونه قبلی شما آزمایش شده است.
برای پزشکان: پیش از نسخه شیمیدرمانی (ویژه پزشکان)
نمایش جزئیاتبستن
آزمایش پیش از تصمیم. ESMO ۲۰۲۴ NGS تومور را در NSCLC غیرسنگفرشی پیشرفته، پروستات، کولورکتال، کلانژیوکارسینوم، تخمدان و اکنون سینه پیشرفته توصیه میکند [۱]. در جایی که NGS در دسترس نیست، دست‌کم آزمایش‌های تک‌ژنی که درمان را عوض می‌کنند (EGFR، ALK، PD-L1 در ریه؛ MMR/MSI در کولورکتال؛ BRCA در سینه، تخمدان و پروستات) پیش از خط اول انجام شود.
شواهد کلیدی. IPASS (آسیای شرقی، آدنوکارسینوم): در EGFR مثبت HR پیشرفت ۰٫۴۸ به نفع گفیتینیب و در EGFR منفی HR ۲٫۸۵ به ضرر آن [۲]. KEYNOTE-024 (PD-L1 ≥۵۰٪): بقای بدون پیشرفت ۱۰٫۳ در برابر ۶٫۰ ماه، HR مرگ ۰٫۶۰ [۳]. KEYNOTE-177: HR پیشرفت ۰٫۶۰؛ عوارض درجه ۳ یا بالاتر ۲۲٪ در برابر ۶۶٪ [۴]. E1912 (CLL، ۷۰ سال یا کمتر): بقای کلی ۳ ساله ۹۸٫۸٪ در برابر ۹۱٫۵٪ با ایبروتینیب-ریتوکسیماب نسبت به FCR (HR ۰٫۱۷) [۶]. VIALE-A: HR مرگ ۰٫۶۶ [۸]. RIGHT Choice (پیش از یائسگی، بیماری تهاجمی، ۴۸٪ بحران احشایی): ریبوسیکلیب + هورمون‌درمانی در برابر شیمیدرمانی ترکیبی، HR پیشرفت ۰٫۶۱ با عوارض علامت‌دار کمتر [۱۰].
| موقعیت | انتخاب ترجیحی | دوز |
|---|---|---|
| NSCLC متاستاتیک با EGFR (حذف اگزون ۱۹ یا L858R) | اوسیمرتینیب | صفحه سرطان ریه، رژیم FLAURA |
| CLL درمان‌نشده | ایبروتینیب یا رژیم‌های ونتوکلاکس | صفحه لوسمی، بخش CLL |
| AML ناتوان از شیمیدرمانی شدید | ونتوکلاکس + آزاسیتیدین | صفحه لوسمی، رژیم VIALE-A |
| APL کم‌خطر | ترتینوئین + آرسنیک تری‌اکسید | صفحه لوسمی، رژیم APL0406 |
| کولورکتال متاستاتیک MSI-H/dMMR | پمبرولیزوماب | صفحه سرطان روده بزرگ، رژیم KEYNOTE-177 |
| سینه پیشرفته HR مثبت/HER2 منفی، خط اول | مهارکننده آروماتاز + پالبوسیکلیب یا مهارکننده دیگر CDK4/6 | صفحه داروی پالبوسیکلیب |
پیوند مستقیم دوزها در فهرست زیر آمده است.
پیوند دوزها: اوسیمرتینیب (FLAURA) · ایبروتینیب در CLL · ایبروتینیب + ریتوکسیماب (E1912) · ونتوکلاکس + آزاسیتیدین · ترتینوئین + آرسنیک تری‌اکسید · پمبرولیزوماب در MSI-H · پالبوسیکلیب + مهارکننده آروماتاز · ایماتینیب
فهرست ده اقدام ارزان دیگر: ۱۰ کار ارزان که جان بیماران را نجات می‌دهد.
شواهد علمی
نمایش جزئیاتبستن
شواهد علمی
۱۰ موردپیامدهای بلندمدت درمان با ایماتینیب در لوسمی میلوئید مزمن
ایبروتینیب به‌عنوان درمان اولیه در بیماران مبتلا به لوسمی لنفوسیتی مزمن
پمبرولیزوماب در برابر شیمیدرمانی در سرطان ریه سلول غیرکوچک دارای بیان PD-L1
پالبوسیکلیب و لتروزول در سرطان سینه پیشرفته
توصیه‌هایی برای استفاده از توالی‌یابی نسل جدید (NGS) در بیماران مبتلا به سرطان پیشرفته در سال ۲۰۲۴: گزارشی از گروه کاری پزشکی دقیق ESMO
ترتینوئین و آرسنیک تری‌اکسید برای لوسمی پرومیلوسیتی حاد
ایبروتینیب-ریتوکسیمب یا شیمی‌ایمونوتراپی برای لوسمی لنفوسیتی مزمن
آزاسیتیدین و ونتوکلاکس در لوسمی میلوئید حاد درمان‌نشده
اوسیمرتینیب در سرطان ریه سلول غیرکوچک پیشرفته دارای جهش EGFR که قبلاً درمان نشده است
پمبرولیزوماب در سرطان کولورکتال پیشرفته با ناپایداری بالای ریزماهواره‌ای (MSI-H)
منابع علمی
۱۲ منبعنمایش همه منابع، ۱۰ مورد با خلاصه و ترجمه فارسیبستن فهرست منابع
شماره‌های داخل متن، مانند [۱]، به این منابع اشاره دارند. منابعی که دکمه «خلاصه و ترجمه فارسی» دارند، در کتابخانه شواهد علمی خلاصه و ترجمه شده‌اند.
- ۱
- ۲
- ۳
- ۴
- ۵Long-Term Outcomes of Imatinib Treatment for Chronic Myeloid Leukemia
- ۶Ibrutinib–Rituximab or Chemoimmunotherapy for Chronic Lymphocytic Leukemia
- ۷Ibrutinib as Initial Therapy for Patients with Chronic Lymphocytic Leukemia
- ۸Azacitidine and Venetoclax in Previously Untreated Acute Myeloid Leukemia
- ۹Retinoic acid and arsenic trioxide for acute promyelocytic leukemia
- ۱۰
- ۱۱Pembrolizumab for Early Triple-Negative Breast Cancer
- ۱۲Osimertinib in Untreated EGFR -Mutated Advanced Non–Small-Cell Lung Cancer
این مطلب بر پایه منابع علمی معتبر تهیه شده و آخرین بار در ۴ آبان ۱۴۰۵ به‌روزرسانی شده است. محتوای این وب‌سایت صرفاً جنبه آموزشی و اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین مشاوره، تشخیص یا درمان توسط پزشک متخصص نیست. برای هر تصمیم درمانی با پزشک معالج خود مشورت کنید.
