بهبودی یا «رمیشن» یعنی نشانه‌ها و علائم سرطان با درمان کم شده یا از بین رفته است [۱، ۲]. در بهبودی نسبی، سرطان کوچک‌تر شده ولی هنوز هست؛ در بهبودی کامل، همه نشانه‌های سرطان از بین رفته‌اند، اما ممکن است هنوز سلول‌های سرطانی در بدن مانده باشند [۱، ۲]. درمان قطعی یعنی سرطان دیگر هرگز برنمی‌گردد؛ چون هیچ پزشکی نمی‌تواند این را از همان اول مطمئن بگوید، معمولاً می‌گوید «در حال حاضر نشانه‌ای از سرطان نیست»، و اگر کسی ۵ سال یا بیشتر در بهبودی کامل بماند، بعضی پزشکان می‌گویند درمان قطعی شده است [۲].
نکات کلیدی
- بهبودی (رمیشن) یعنی نشانه‌ها و علائم سرطان با درمان کم شده (بهبودی نسبی) یا از بین رفته است (بهبودی کامل) [۱، ۲].
- بهبودی کامل همیشه به معنای درمان قطعی نیست؛ ممکن است سلول‌های سرطانی آن‌قدر کم باشند که در آزمایش‌ها دیده نشوند و سال‌ها بعد سرطان برگردد [۲، ۴].
- بیشتر سرطان‌هایی که برمی‌گردند، در ۵ سال اول برمی‌گردند؛ برای همین بعضی پزشکان کسی را که ۵ سال یا بیشتر در بهبودی کامل مانده، درمان‌شده می‌دانند [۲].
- این زمان در هر سرطان فرق دارد: در سرطان روده بزرگ، بعد از ۵ سال برگشت کم و بعد از ۸ سال بسیار نادر می‌شود [۹]؛ در سرطان سینه هورمون‌مثبت، برگشت تا ۲۰ سال بعد هم دیده شده است [۱۰].
- در دوران بهبودی، پیگیری منظم معمولاً هر ۳ تا ۴ ماه در ۲ تا ۳ سال اول و بعد سالی ۱ تا ۲ بار است [۳].
- از روز تشخیص، شما «بازمانده سرطان» هستید، نه فقط بعد از پایان درمان [۱].
بهبودی سرطان یعنی چه؟ رمیشن چیست؟
«رمیشن» همان بهبودی است: نشانه‌ها و علائم سرطان، با درمان کم شده یا از بین رفته است [۱]. پزشک این را با بررسی‌هایی مثل معاینه و تصویربرداری، و در لوسمی با آزمایش خون و مغز استخوان، تشخیص می‌دهد [۵، ۷].
- بهبودی نسبی: سرطان کوچک‌تر شده یا کمتر شده، ولی هنوز بخشی از آن هست [۱].
- بهبودی کامل: همه نشانه‌ها و علائم سرطان از بین رفته است، هرچند ممکن است هنوز سرطان در بدن باشد [۱].
بهبودی خبر خوبی است. اما پزشکان معمولاً از واژه «خوب شدی» یا «درمان قطعی» در سال‌های اول پرهیز می‌کنند؛ دلیلش را در بخش بعد می‌خوانید.
اصطلاح‌هایی که پزشک به کار می‌برد
| اصطلاح | یعنی چه |
|---|---|
| بهبودی کامل (پاسخ کامل) | همه نشانه‌های سرطان با درمان از بین رفته است؛ این همیشه به معنای درمان قطعی نیست [۱] |
| بهبودی نسبی (پاسخ نسبی) | سرطان با درمان کوچک‌تر یا کمتر شده است [۱] |
| «هیچ نشانه‌ای از سرطان نیست» | با آزمایش‌های امروز، سرطانی پیدا نمی‌شود؛ بیشترین چیزی که پزشک می‌تواند بگوید همین است [۲] |
| بیماری پایدار | سرطان نه کوچک‌تر شده و نه بزرگ‌تر [۱] |
| پیشرفت | سرطان بزرگ‌تر شده، پخش شده یا بدتر شده است [۱] |
| عود (برگشت) | سرطان بعد از دوره‌ای که پیدا نمی‌شد، برگشته است؛ در همان جا یا جای دیگری از بدن [۱] |
| درمان قطعی | پس از درمان هیچ اثری از سرطان نمانده و سرطان دیگر هرگز برنمی‌گردد [۲] |
معنی این اصطلاح‌ها در طول درمان، و اینکه پزشک از کجا می‌فهمد درمان جواب داده: از کجا بفهمیم شیمی‌درمانی جواب داده است؟
فرق بهبودی و درمان قطعی: چرا پزشک نمی‌گوید «کاملاً خوب شدی»؟
درمان قطعی یعنی سرطان دیگر هرگز برنمی‌گردد [۲]. اما حتی وقتی هیچ نشانه‌ای از سرطان نیست، ممکن است چند سلول سرطانی سال‌ها در بدن بمانند و روزی سرطان را برگردانند [۲]. این سلول‌ها آن‌قدر کم‌اند که در آزمایش‌های پیگیری دیده نمی‌شوند [۴]. برای همین پزشک صادقانه می‌گوید «در حال حاضر نشانه‌ای از سرطان نیست» [۲].
هرچه زمان بیشتری بگذرد، خبر بهتر است. بیشتر سرطان‌هایی که برمی‌گردند، در ۵ سال اول برمی‌گردند؛ اما احتمال کمی برای برگشت دیرتر هم هست [۲]. اگر کسی ۵ سال یا بیشتر در بهبودی کامل بماند، بعضی پزشکان می‌گویند درمان قطعی شده است [۲].
این زمان در هر سرطان فرق دارد:
- سرطان روده بزرگ: در مطالعه‌ای روی بیش از ۲۰ هزار بیمار که بعد از جراحی شیمی‌درمانی گرفته یا نگرفته بودند، بعد از ۵ سال برگشت سرطان کم بود و بعد از ۸ سال بسیار نادر شد [۹].
- سرطان سینه هورمون‌مثبت: در زنانی که ۵ سال هورمون‌درمانی گرفته بودند و سرطانشان برنگشته بود، برگشت در سال‌های ۵ تا ۲۰ بعد هم با سرعتی ثابت ادامه داشت؛ احتمال آن بیشتر به اندازه تومور و درگیری غدد لنفاوی در زمان تشخیص بستگی داشت [۱۰].
بیشتر بخوانید: آیا سرطان درمان قطعی دارد؟ کدام سرطان‌ها قابل درمان‌اند؟ و بقای ۵ ساله یعنی چه؟
سرطان در مرحله بهبودی: بعد از آن چه می‌شود؟
در دوران بهبودی، پیگیری منظم ادامه دارد تا برگشت سرطان، سرطان تازه و عوارض دیررس درمان زود پیدا شود [۳]. برنامه معمول، ویزیت هر ۳ تا ۴ ماه در ۲ تا ۳ سال اول و بعد سالی ۱ تا ۲ بار است؛ اما برنامه شما به نوع سرطان، درمانی که گرفته‌اید و سلامت کلی‌تان بستگی دارد [۳].
- برنامه نوشته‌شده بخواهید: خلاصه‌ای از درمانی که گرفته‌اید و برنامه پیگیری بعد از آن [۳].
- تصویربرداری همیشه لازم نیست: برای نمونه، در لنفوم، اگر علامتی ندارید، تصویربرداری‌های منظم و پشت سر هم توصیه نمی‌شود [۶].
- گاهی درمان ادامه پیدا می‌کند: در بعضی سرطان‌ها، بعد از رسیدن به بهبودی، درمان «نگه‌دارنده» داده می‌شود تا سرطان برنگردد؛ این درمان ممکن است مدت طولانی ادامه پیدا کند [۱].
- نگرانی طبیعی است: ترس از برگشت سرطان و نگرانی پیش از هر تصویربرداری شایع است؛ بخوانید: ترس از برگشت سرطان و «اضطراب اسکن».
بیشتر بخوانید: بعد از پایان درمان سرطان: پیگیری، عوارض دیررس و بازگشت به زندگی، عود سرطان چیست و چگونه پیگیری می‌شود؟ و بازگشت به کار و زندگی روزمره.
بیماری باقیمانده اندک (MRD) در سرطان‌های خون یعنی چه؟
در سرطان‌های خون مثل لوسمی و لنفوم، ممکن است کسی در بهبودی کامل باشد ولی هنوز تعداد بسیار کمی سلول سرطانی در بدنش مانده باشد. به این «بیماری باقیمانده اندک» یا MRD می‌گویند. آزمایش‌های بسیار حساس می‌توانند حتی ۱ سلول سرطانی را در میان ۱ میلیون سلول سالم پیدا کنند [۱].
در لوسمی میلوئید حاد، بیشتر بیمارانی که در بهبودی کامل‌اند، هنوز مقداری سلول لوسمی دارند [۷]. منفی شدن این آزمایش خبر خوبی است: در بررسی بزرگی از مطالعه‌ها روی کودکان و بزرگسالان مبتلا به لوسمی لنفوبلاستیک حاد، کسانی که آزمایش MRD آن‌ها منفی شد، خطر برگشت بیماری و مرگ بسیار کمتری داشتند [۸]. پزشک از این آزمایش برای برنامه‌ریزی درمان، سنجیدن اثر درمان و پیدا کردن زود برگشت بیماری استفاده می‌کند [۱].
بیشتر بخوانید: آیا سرطان خون درمان دارد؟ و آیا لنفوم درمان دارد؟
زدن زنگ پایان درمان
در بسیاری از مرکزهای درمان، بیماران در روز آخر درمان زنگی را به صدا درمی‌آورند تا پایان آن را جشن بگیرند. در یک مطالعه در یک مرکز پرتودرمانی، کسانی که زنگ زدند، در ماه‌های بعد ناراحتی دوران درمان را کمی بیشتر به یاد می‌آوردند تا کسانی که زنگ نزدند [۱۱]. این فقط یک مطالعه است.
هر دو انتخاب درست است: بعضی‌ها با زنگ زدن جشن می‌گیرند و بعضی پایان آرام‌تری را ترجیح می‌دهند. اگر درمانتان ادامه دارد، مثلاً درمان نگه‌دارنده، یا هنوز در بهبودی کامل نیستید، ممکن است احساس متفاوتی داشته باشید؛ این هم طبیعی است.
از چه زمانی «بازمانده سرطان» حساب می‌شوم؟
کی باید با پزشک تماس بگیرم؟
در دوران بهبودی، منتظر نوبت بعدی نمانید و به پزشک خبر دهید اگر [۳]:
- علامت یا دردی تازه دارید، یا علامتی که از بین نمی‌رود
- مشکلی دارید که کارهای روزمره را سخت کرده است، مثل خستگی زیاد، مشکل حافظه یا خواب
- اضطراب یا افسردگی دارید
- داروی تازه، مکمل یا گیاه دارویی شروع کرده‌اید
- در خانواده‌تان کسی تازه به سرطان مبتلا شده است
پزشک بررسی می‌کند علت آن چیست. اگر حالتان ناگهان بد شد، با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید.
پرسش‌های متداول
بهبودی کامل یعنی سرطان دیگر برنمی‌گردد؟
فرق بهبودی با «سرطان ندارم» یا «پاک شده‌ام» چیست؟
NED یعنی چه؟
اگر ۵ سال بگذرد و سرطان برنگردد، یعنی کاملاً خوب شده‌ام؟
در بسیاری از سرطان‌ها، بیشتر برگشت‌ها در ۵ سال اول رخ می‌دهد و بعضی پزشکان بعد از ۵ سال بهبودی کامل از درمان قطعی حرف می‌زنند [۲]. اما در بعضی سرطان‌ها، مثل سرطان سینه هورمون‌مثبت، برگشت دیرتر هم دیده می‌شود [۱۰]. پیگیری‌ها را طبق برنامه پزشکتان ادامه دهید.
بیماری پایدار یعنی بهبودی؟
نه. بیماری پایدار یعنی سرطان نه کوچک‌تر شده و نه بزرگ‌تر [۱]. این بهبودی نیست، اما یعنی سرطان فعلاً رشد نکرده است؛ معنای آن را برای خودتان از پزشک بپرسید. بیشتر بخوانید: از کجا بفهمیم شیمی‌درمانی جواب داده است؟
در بهبودی هستم؛ چرا باید باز هم دارو بخورم؟
در بعضی سرطان‌ها، درمان نگه‌دارنده بعد از بهبودی داده می‌شود تا جلوی برگشت سرطان گرفته شود؛ این درمان ممکن است مدت طولانی ادامه پیدا کند [۱]. آن را بدون مشورت پزشک قطع نکنید. بیشتر بخوانید: شیمی‌درمانی خوراکی: قرص بهتر است یا تزریق؟
سرطان بعد از بهبودی برگشت؛ یعنی درمان اشتباه بوده است؟
نه. سرطانی که برمی‌گردد، از سلول‌هایی است که از درمان اول جان سالم به در برده‌اند و آن‌قدر کم بوده‌اند که در آزمایش‌های پیگیری دیده نشده‌اند؛ این به معنای اشتباه بودن درمان قبلی نیست [۴]. بیشتر بخوانید: عود سرطان چیست؟
صفحه‌های مرتبط
تعریف‌های پاسخ و شواهد برگشت دیررس (ویژه پزشکان)
ویژه پزشکان
- تومورهای جامد (RECIST 1.1): CR یعنی ناپدید شدن همه ضایعه‌های هدف و کاهش قطر کوچک هر غده لنفاوی پاتولوژیک به کمتر از ۱۰ میلی‌متر؛ بقیه تعریف‌ها در ارزیابی پاسخ تومور [۵].
- لنفوم (لوگانو): پاسخ در لنفوم‌های FDGدوست با PET-CT و مقیاس ۵ نقطه‌ای؛ تصویربرداری پیگیری روتین در بیمار بدون علامت توصیه نمی‌شود [۶].
- AML: CR یعنی بلاست مغز استخوان کمتر از ۵٪، ANC بیشتر از ۱۰۰۰ در میلی‌متر مکعب، پلاکت بیشتر از ۱۰۰٬۰۰۰ در میلی‌متر مکعب و نبود نشانه درگیری CNS یا خارج مغز استخوان. CRMRD− یعنی CR همراه منفی بودن نشانگر ژنتیکی با RT-qPCR یا منفی بودن فلوسیتومتری چندرنگ؛ بیشتر بیماران با معیار CR هنوز لوسمی باقیمانده دارند [۷]. AML: ریسک ELN ۲۰۲۲ و درمان.
- MRD در ALL: متاآنالیز ۳۹ انتشار (۱۳٬۶۳۷ بیمار): HR بقای بدون رویداد برای MRD منفی ۰٫۲۳ (۹۵٪ BCI: ۰٫۱۸ تا ۰٫۲۸) در کودکان و ۰٫۲۸ (۰٫۲۴ تا ۰٫۳۳) در بزرگسالان؛ HR بقای کلی ۰٫۲۸ (۰٫۱۹ تا ۰٫۴۱) و ۰٫۲۸ (۰٫۲۰ تا ۰٫۳۹)؛ اثر در همه زیرگروه‌ها، روش‌ها و زمان‌های سنجش مشابه بود [۸].
- کولون (ACCENT، ۱۸ کارآزمایی، بیش از ۲۰٬۸۰۰ بیمار مرحله II و III): پس از ۵ سال، میزان عود کمتر از ۱٫۵٪ در سال و پس از ۸ سال کمتر از ۰٫۵٪ در سال بود؛ پیگیری طولانی برای کشف عود پس از این زمان ارزش کمی دارد [۹].
- سرطان سینه ER مثبت (EBCTCG، ۸۸ کارآزمایی، ۶۲٬۹۲۳ زن بدون بیماری پس از ۵ سال هورمون‌درمانی): عود از سال ۵ تا ۲۰ با سرعتی ثابت ادامه داشت؛ خطر عود دوردست در این ۱۵ سال بسته به TN و گرید ۱۰٪ تا ۴۱٪ بود: T1N0 ۱۳٪، T1N1-3 ۲۰٪، T1N4-9 ۳۴٪، T2N0 ۱۹٪، T2N1-3 ۲۶٪ و T2N4-9 ۴۱٪ [۱۰].
- زنگ پایان درمان: در ۲۱۰ بیمار پرتودرمانی قطعی در یک مرکز (دو گروه پشت سر هم، بدون تصادفی‌سازی)، گروهی که زنگ زدند پریشانی کلی بیشتری از درمان گزارش کردند (۵٫۶ در برابر ۴٫۷ از ۱۰؛ P=۰٫۰۴۵) و این تفاوت در پیگیری بیشتر شد (۶٫۴ در برابر ۵٫۱؛ P=۰٫۰۰۹) [۱۱].
منابع علمی
۱۱ منبعنمایش همه منابع، ۲ مورد با خلاصه و ترجمه فارسیبستن فهرست منابع
شماره‌های داخل متن، مانند [۱]، به این منابع اشاره دارند. منابعی که دکمه «خلاصه و ترجمه فارسی» دارند، در کتابخانه شواهد علمی خلاصه و ترجمه شده‌اند.
- ۱
- ۲
- ۳
- ۴
- ۵
- ۶Recommendations for initial evaluation, staging, and response assessment of Hodgkin and non-Hodgkin lymphoma: the Lugano classification
- ۷
- ۸
- ۹
- ۱۰
- ۱۱
این مطلب بر پایه منابع علمی معتبر تهیه شده و آخرین بار در ۶ آبان ۱۴۰۵ به‌روزرسانی شده است. محتوای این وب‌سایت صرفاً جنبه آموزشی و اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین مشاوره، تشخیص یا درمان توسط پزشک متخصص نیست. برای هر تصمیم درمانی با پزشک معالج خود مشورت کنید.
این برگه از سایت چاپ شده است؛ نسخه کامل و به‌روز: https://drdabiri.com/questions/remission-meaning/