یک عدد واحد برای طول عمر بیماران سرطانی وجود ندارد: طول عمر به نوع سرطان، مرحله آن، ویژگی‌های سلول‌های سرطانی، سن و سلامت پیش از بیماری و پاسخ به درمان بستگی دارد [۱]. در آمریکا امروز از هر ۱۰ بیمار سرطانی، ۷ نفر ۵ سال پس از تشخیص زنده‌اند، در حالی که در میانه دهه ۱۹۷۰ این عدد حدود ۵ نفر بود [۲]. «بقای ۵ ساله» یعنی چند نفر از هر ۱۰۰ بیمار ۵ سال پس از تشخیص زنده‌اند؛ معنایش این نیست که بیمار فقط ۵ سال زنده می‌ماند، و آینده یک نفر را هم پیش‌بینی نمی‌کند [۱].
نکات کلیدی
- «بقای ۵ ساله» یعنی چند نفر از هر ۱۰۰ بیمار، ۵ سال پس از تشخیص زنده‌اند؛ یعنی «فقط ۵ سال عمر» نیست. بسیاری از این افراد کاملاً درمان شده‌اند و سال‌های طولانی زندگی می‌کنند [۱، ۷].
- آمارها درباره گروه‌های بزرگ بیماران‌اند و از کسانی به دست آمده‌اند که سال‌ها پیش درمان شده‌اند؛ آینده یک نفر را نمی‌گویند و درمان‌های تازه هنوز در آن‌ها نیامده‌اند [۱].
- هرچه زمان بیشتری بگذرد، چشم‌انداز بهتر می‌شود: در یک مطالعه، از کسانی که ۵ سال پس از تشخیص سرطان ریه زنده بودند، ۷ نفر از هر ۱۰ نفر ۵ سال دیگر هم زنده ماندند [۵].
- پزشکی که وضع شما را می‌شناسد، بهترین کسی است که می‌تواند پیش‌آگهی‌تان را توضیح دهد؛ اینکه چقدر بدانید، انتخاب خودتان است [۱].
بقای ۵ ساله یعنی چه؟
بقای ۵ ساله یعنی از هر ۱۰۰ نفر که یک نوع سرطان داشته‌اند، چند نفر ۵ سال پس از تشخیص زنده‌اند. پزشکان بیشتر از همه دوره ۵ ساله را به کار می‌برند، ولی گاهی بقای ۱ یا ۲ ساله یا دوره‌های دیگر هم گزارش می‌شود [۱].
این عدد به این معنا نیست که بیمار فقط ۵ سال زنده می‌ماند. ۵ سال فقط زمانی است که برای مقایسه انتخاب شده است؛ بسیاری از کسانی که ۵ سال زنده می‌مانند، کاملاً درمان شده‌اند و در نهایت عمری مثل هم‌سن‌های بدون سرطانشان دارند [۷].
| نام آمار | یعنی چه؟ |
|---|---|
| بقای کلی | چند نفر از هر ۱۰۰ بیمار، در دوره‌ای مشخص پس از تشخیص، به هیچ علتی فوت نکرده‌اند [۱] |
| بقای ویژه سرطان | چند نفر از هر ۱۰۰ بیمار، در آن دوره بر اثر همین سرطان فوت نکرده‌اند؛ معمولاً بر پایه علت مرگ در پرونده‌ها [۱] |
| بقای نسبی | بقای بیماران را با افراد هم‌سن و هم‌جنسی که این بیماری را ندارند مقایسه می‌کند و نشان می‌دهد بیماری چقدر عمر را کوتاه می‌کند [۳]؛ آمار ملی آمریکا همین عدد را گزارش می‌کند [۲] |
| بقای بدون بیماری یا بدون پیشرفت | چند نفر از هر ۱۰۰ بیمار، در دوره‌ای پس از درمان هیچ نشانه‌ای از سرطان ندارند (یا سرطانشان پیشرفت نکرده) [۱] |
| میانه بقا | زمانی که تا آن زمان، نیمی از گروه بیماران هنوز زنده‌اند؛ اگر میانه بقا ۲ سال باشد، نیمی از بیماران بیش از ۲ سال و نیم دیگر کمتر زنده می‌مانند [۴] |
مثلاً وقتی گفته می‌شود در آمریکا بقای نسبی ۵ ساله سرطان سینه زنان بالاست، یعنی از هر ۱۰ زن مبتلا، ۹ نفر ۵ سال پس از تشخیص زنده‌اند، در مقایسه با زنان هم‌سنی که سرطان ندارند [۲، ۳].
طول عمر بیماران سرطانی به چه بستگی دارد؟
این چیزها پیش‌آگهی (چشم‌انداز بیماری) را تعیین می‌کنند [۱]:
- نوع سرطان و جایی از بدن که در آن است
- مرحله سرطان، یعنی اندازه آن و اینکه به جاهای دیگر بدن رسیده یا نه (مراحل سرطان چیست؟)
- گرید سرطان، یعنی سلول‌ها زیر میکروسکوپ چقدر غیرعادی‌اند و احتمالاً چقدر سریع رشد می‌کنند (گرید سرطان چیست؟)
- ویژگی‌های سلول‌های سرطانی، مثل تغییرات ژنی یا گیرنده‌های هورمونی
- سن و سلامت پیش از سرطان
- پاسخ به درمان
| سرطان | از هر ۱۰ بیمار، چند نفر ۵ سال بعد زنده‌اند؟ |
|---|---|
| تیروئید | تقریباً همه [۲] |
| پروستات | تقریباً همه [۲] |
| بیضه | بیش از ۹ [۲] |
| ملانوما | بیش از ۹ [۲] |
| سینه (زنان) | ۹ [۲] |
| لنفوم هوچکین | تقریباً ۹ [۲] |
| رحم (آندومتر) | ۸ [۲] |
| کلیه | ۸ [۲] |
| مثانه | ۸ [۲] |
| لنفوم غیرهوچکین | ۷ [۲] |
| دهانه رحم | ۷ [۲] |
| لوسمی | ۷ [۲] |
| روده بزرگ | ۶ تا ۷ [۲] |
| مولتیپل میلوما | ۶ [۲] |
| تخمدان | ۵ [۲] |
| معده | ۴ [۲] |
| مغز | ۳ [۲] |
| ریه | ۳ [۲] |
| کبد | ۲ [۲] |
| مری | ۲ [۲] |
| پانکراس | حدود ۱ [۲] |
بقای نسبی بیمارانی که بین سال‌های ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۱ در آمریکا تشخیص داده شده‌اند [۲]. شانس هر نفر به مرحله و ویژگی‌های سرطان خودش بستگی دارد؛ همین عددها را بر اساس مرحله در صفحه «مراحل سرطان» ببینید.
برای هر سرطان بیشتر بخوانید: آیا سرطان سینه قابل درمان است؟، آیا سرطان پروستات درمان دارد؟، آیا سرطان ریه درمان دارد؟، آیا سرطان خون درمان دارد؟، آیا لنفوم درمان دارد؟ و آیا سرطان کودکان درمان‌پذیر است؟ همچنین ببینید: کدام سرطان‌ها قابل درمان‌اند؟ و سرطان مرحله ۴ چیست؟
چرا آمارها درباره یک نفر صدق نمی‌کنند؟
آمارها از گروه‌های بزرگ بیماران به دست می‌آیند و نمی‌توانند دقیقاً بگویند برای شما چه پیش می‌آید؛ هر کس با دیگری فرق دارد و درمان‌ها و پاسخ به آن‌ها هم خیلی متفاوت است [۱]. دو نکته دیگر هم مهم است:
- آمارها از درمان عقب‌ترند: سال‌ها طول می‌کشد تا اثر درمان‌ها و روش‌های تشخیص تازه در آمارها دیده شود [۱]. مثلاً تازه‌ترین آمار آمریکا درباره کسانی است که بین سال‌های ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۱ تشخیص داده شده‌اند [۲]؛ درمان‌هایی که پس از آن آمده‌اند، هنوز در این عددها نیستند.
- وضع بیماران مدام بهتر شده است: در آمریکا، از هر ۱۰ بیمار سرطانی در میانه دهه ۱۹۷۰ حدود ۵ نفر ۵ سال زنده می‌ماندند و امروز ۷ نفر [۲]. در لوسمی میلوئید مزمن، با قرص‌های هدفمند، این عدد بیش از سه برابر شده و بیشتر بیماران عمری نزدیک به عمر عادی دارند [۲، ۱۰].
پیش‌آگهی یک «حدس آگاهانه» است؛ پزشک هم نمی‌تواند با اطمینان بگوید بیماری شما چطور پیش می‌رود [۱].
هرچه زمان بگذرد، چشم‌انداز بهتر می‌شود
آمار بقا معمولاً از روز تشخیص حساب می‌شود. اما برای کسی که مدتی از تشخیصش گذشته، پرسش مهم‌تر این است: «حالا که تا اینجا آمده‌ام، چشم‌اندازم چیست؟» به این آمار «بقای شرطی» می‌گویند [۵، ۶]. در مطالعه‌ای بزرگ در استرالیا، چشم‌انداز بیماران با هر سالی که می‌گذشت معمولاً بهتر می‌شد [۵]:
- همه سرطان‌ها روی هم: در زمان تشخیص، از هر ۱۰ نفر نزدیک به ۷ نفر ۵ سال زنده می‌ماندند؛ از کسانی که ۵ سال را پشت سر گذاشته بودند، ۹ نفر از هر ۱۰ نفر ۵ سال دیگر هم زنده ماندند [۵].
- سرطان ریه: در زمان تشخیص کمتر از ۲ نفر از هر ۱۰؛ ولی از کسانی که ۵ سال را گذرانده بودند، ۷ نفر از هر ۱۰ [۵].
- سرطان روده بزرگ: در زمان تشخیص حدود ۷ نفر از هر ۱۰؛ پس از ۵ سال، بیش از ۹ نفر از هر ۱۰ [۵].
در سرطان معده، روده بزرگ، دهانه رحم، تیروئید و ملانوما، کمتر از ۱۰ سال پس از تشخیص، وضع بازماندگان تقریباً مثل افراد هم‌سنِ بدون سرطان شد [۵]؛ ولی در سرطان‌هایی مثل سینه و پروستات، کمی خطر بیشتر برای سال‌های طولانی‌تری ماند [۵، ۶]. در مطالعه‌ای در هلند هم، تفاوت‌های آغاز کار میان گروه‌های سنی، زنان و مردان و مرحله‌های مختلف، پس از ۵ تا ۱۰ سال زنده ماندن تا حد زیادی از بین رفت [۶].
آمار بقا در کشورهای مختلف
شانس زنده ماندن با سرطان در همه کشورها یکسان نیست. در یک بررسی جهانی روی بیش از ۳۷ میلیون بیمار در ۷۱ کشور، بقای ۵ ساله سرطان سینه در آمریکا و استرالیا حدود ۹ نفر از هر ۱۰ زن بود، ولی در هند حدود ۷ نفر؛ و در لوسمی لنفوبلاستیک حاد کودکان، از حدود ۵ نفر از هر ۱۰ کودک در اکوادور تا بیش از ۹ نفر در فنلاند فرق داشت [۸]. پژوهشگران این آمار را معیاری برای سنجیدن کارآمدی نظام سلامت هر کشور در تشخیص و درمان سرطان می‌دانند [۸].
در ایران، آمار کشوری کودکان مبتلا به سرطان نشان داد که از هر ۱۰ کودک حدود ۸ نفر ۵ سال بعد زنده بودند و این عدد در ده سال بهتر شد: از حدود ۷ نفر برای کودکانی که بین ۲۰۰۵ تا ۲۰۰۹ تشخیص داده شدند، به حدود ۸ نفر برای ۲۰۱۰ تا ۲۰۱۴ [۹]. بیشتر بخوانید: ۵ کار برای پیدا کردن زودهنگام سرطان و درمان کامل، به‌موقع و بدون وقفه
چطور درباره پیش‌آگهی با پزشک صحبت کنم؟
بعضی‌ها می‌خواهند همه‌چیز را درباره پیش‌آگهی‌شان بدانند و با دانستن، راحت‌تر کنار می‌آیند؛ برای بعضی دیگر، آمارها گیج‌کننده یا ترسناک‌اند. اینکه چقدر بدانید، انتخاب خودتان است [۱]. اگر خواستید بیشتر بدانید، پزشکی که وضع شما را بهتر از همه می‌شناسد، بهترین کسی است که می‌تواند پیش‌آگهی و معنی آمارها را برایتان توضیح دهد [۱]. این پرسش‌ها کمک می‌کنند:
- هدف درمان من چیست: درمان قطعی، کنترل طولانی یا کم کردن علائم؟
- برای کسی با نوع و مرحله سرطان من، معمولاً چه انتظاری می‌توان داشت؟
- چه چیزهایی در مورد من، چشم‌انداز را بهتر یا بدتر می‌کند؟
- آیا درمان‌های تازه‌ای هست که در این آمارها نیامده‌اند؟
می‌توانید یکی از اعضای خانواده را هم همراه ببرید تا پرسش‌ها و پاسخ‌ها را یادداشت کند. بیشتر بخوانید: راهنمای خانواده و مراقبان بیمار سرطانی و اضطراب، افسردگی و ترس از برگشت سرطان
پرسش‌های متداول
سرطان چند سال طول می‌کشد؟
بستگی به نوع و مرحله سرطان دارد. بسیاری از بیماران کاملاً درمان می‌شوند و پس از پایان درمان، خطرشان در نهایت مثل افراد هم‌سن بدون سرطان می‌شود [۷]. بعضی سرطان‌ها، مثل لوسمی میلوئید مزمن، مثل یک بیماری مزمن سال‌ها با قرص کنترل می‌شوند [۱۰]. در بعضی سرطان‌ها هم، مثل سرطان پانکراس و کبد، در کسانی که درمان قطعی نمی‌شوند، بیماری اغلب سریع‌تر پیش می‌رود [۷].
طول عمر بعد از درمان سرطان چقدر است؟
برای بسیاری از کسانی که درمان قطعی شده‌اند، عمری عادی. در یک مطالعه بزرگ اروپایی، در سرطان بیضه بیش از ۹ نفر از هر ۱۰ بیمار و در سرطان سینه حدود ۲ نفر از هر ۳ بیمار در نهایت همان خطر مرگ هم‌سن‌های بدون سرطانشان را داشتند [۷]. هرچه زمان بیشتری بگذرد، چشم‌انداز بهتر می‌شود [۵، ۶]. پیگیری‌های منظم را ادامه دهید: عود سرطان چیست و چگونه پیگیری می‌شود؟
پزشک گفته «میانه بقا یک سال است»؛ یعنی فقط یک سال زنده‌ام؟
آیا در سن بالا، سرطان عمر را کوتاه‌تر می‌کند؟
تعریف‌ها و نکات تفسیر آمار بقا (ویژه پزشکان)
ویژه پزشکان
بقای نسبی از تقسیم درصد بیماران زنده در پایان دوره بر درصد زنده‌ماندگان جمعیت عمومی هم‌سن و هم‌جنس در همان دوره به دست می‌آید و بدون نیاز به علت مرگ، اضافه‌مرگ ناشی از بیماری را نشان می‌دهد [۱، ۳]. در SEER (تشخیص ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۱، پیگیری تا ۲۰۲۲)، بقای نسبی ۵ ساله همه سرطان‌ها ۷۰٪ است (۴۹٪ در ۱۹۷۵ تا ۱۹۷۷). بخشی از افزایش بقا ناشی از lead-time و تشخیص بیش‌ازحد (سینه، پروستات، کلیه) و تغییر ترکیب زیرگروه‌هاست؛ مثلاً افزایش تومورهای نورواندوکرین پانکراس با بقای ۷۲٪ در برابر ۸٪ آدنوکارسینوم مجرایی. مرگ‌ومیر، شاخص کم‌سوگیرتری از پیشرفت است [۲]. CONCORD-3 بقای خالص ۵ ساله (استانداردشده سنی با وزن‌های ICSS) را برای ۳۷٫۵ میلیون بیمار از ۳۲۲ ثبت جمعیتی در ۷۱ کشور (تشخیص ۲۰۰۰ تا ۲۰۱۴) گزارش کرد؛ برای تشخیص‌های ۲۰۱۰ تا ۲۰۱۴: سینه ۹۰٫۲٪ در آمریکا، ۸۹٫۵٪ در استرالیا و ۶۶٫۱٪ در هند؛ ALL کودکان از ۴۹٫۸٪ در اکوادور تا ۹۵٫۲٪ در فنلاند [۸].
بقای شرطی. در ثبت کوئینزلند (۱۵ تا ۸۹ سال، تشخیص ۱۹۸۲ تا ۲۰۰۷، تحلیل دوره‌ای ۱۹۹۸ تا ۲۰۰۷)، بقای نسبی ۵ ساله همه سرطان‌ها در زمان تشخیص ۶۷٫۰٪، پس از ۱ سال ۷۹٫۹٪، پس از ۵ سال ۹۰٫۸٪ و پس از ۱۰ سال ۹۵٫۰٪ بود؛ ریه ۱۴٫۰٪، ۳۱٫۶٪، ۷۰٫۹٪ و ۸۲٫۹٪؛ پانکراس ۶٫۹٪، ۲۶٫۵٪، ۸۳٫۷٪ و ۹۲٫۲٪؛ کولورکتال ۶۵٫۹٪، ۷۷٫۱٪، ۹۳٫۲٪ و ۹۹٫۲٪؛ پروستات تقریباً ثابت (۸۵٫۶٪ در زمان تشخیص و ۸۷٫۷٪ پس از ۱۰ سال) [۵]. در ثبت آیندهوون (۲۵ تا ۷۴ سال)، بقای نسبی شرطی ۵ ساله در کولورکتال، ملانوما و سینه مرحله I پس از ۳ تا ۱۵ سال بیش از ۹۵٪ بود، ولی در معده، ریه، سینه مرحله II یا III، پروستات و لنفوم هوچکین از ۷۵ تا ۹۴٪ فراتر نرفت [۶]. در EUROCARE-5، کسر درمان در بیضه ۹۴٪، سینه ۶۶٪ و پروستات ۶۳٪ و در کبد، ریه و پانکراس کمتر از ۱۰٪ بود؛ امید به زندگی موارد کشنده در کبد، پانکراس، مغز، کیسه صفرا و ریه کمتر از ۶ ماه بود [۷].
درک بیمار از هدف درمان. در کوهورت CanCORS (۱۱۹۳ بیمار با سرطان ریه یا کولورکتال متاستاتیک تحت شیمی‌درمانی)، ۶۹٪ بیماران ریه و ۸۱٪ بیماران کولورکتال گزارش نکردند که می‌دانند شیمی‌درمانی تقریباً هیچ احتمالی برای درمان قطعی سرطانشان ندارد؛ این باور نادرست در بیمارانی که ارتباط با پزشک را بسیار مثبت ارزیابی کرده بودند بیشتر بود (OR ۱٫۹۰ برای بالاترین در برابر پایین‌ترین ثلث) [۱۱].
منابع علمی
۱۱ منبعنمایش همه منابع، ۱ مورد با خلاصه و ترجمه فارسیبستن فهرست منابع
شماره‌های داخل متن، مانند [۱]، به این منابع اشاره دارند. منابعی که دکمه «خلاصه و ترجمه فارسی» دارند، در کتابخانه شواهد علمی خلاصه و ترجمه شده‌اند.
- ۱
- ۲
- ۳
- ۴
- ۵
- ۶
- ۷
- ۸
- ۹Nationwide trends in childhood cancer incidence and survival in Iran: analysis of national cancer registry data, 2005-2014
- ۱۰
- ۱۱Patients' expectations about effects of chemotherapy for advanced cancer
این مطلب بر پایه منابع علمی معتبر تهیه شده و آخرین بار در ۶ آبان ۱۴۰۵ به‌روزرسانی شده است. محتوای این وب‌سایت صرفاً جنبه آموزشی و اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین مشاوره، تشخیص یا درمان توسط پزشک متخصص نیست. برای هر تصمیم درمانی با پزشک معالج خود مشورت کنید.
این برگه از سایت چاپ شده است؛ نسخه کامل و به‌روز: https://drdabiri.com/questions/cancer-survival-rates/