جدیدترین درمان‌های سرطاندکتر محمدرضا دبیری
دکتر محمدرضا دبیریEnglish
راهنمای بیمار

بعد از پایان درمان سرطان: پیگیری، عوارض دیررس و بازگشت به زندگی

زندگی بعد از درمان سرطان: چکاپ‌ها هر چند وقت یک‌بار است، کدام عوارض ممکن است دیرتر پیدا شوند، کی حالتان مثل قبل می‌شود و با ترس از برگشت سرطان چه کنید

به‌روزرسانی: ۶ آبان ۱۴۰۵۱۰ دقیقه مطالعه۱۲ منبع علمی
نمایش برای:

نکات کلیدی

  • پایان درمان برای خیلی‌ها هم خوشحالی می‌آورد و هم نگرانی؛ برگشتن به زندگی عادی زمان می‌برد [۳].
  • پیگیری معمولاً در ۲ تا ۳ سال اول هر ۳ تا ۴ ماه و بعد سالی ۱ یا ۲ بار است؛ برنامه دقیق به نوع سرطان و درمان شما بستگی دارد [۱].
  • آزمایش و اسکن بیشتر همیشه بهتر نیست؛ در یک مطالعه بزرگ، اسکن‌های بیشتر عمر بیماران را طولانی‌تر نکرد [۴].
  • بعضی عوارض درمان، مثل مشکلات قلب، استخوان، شنوایی یا تیروئید، ممکن است ماه‌ها یا سال‌ها بعد پیدا شوند؛ بپرسید مراقب کدام باشید [۲].
  • ورزش منظم، کنار گذاشتن سیگار و الکل کمتر به سلامت بعد از درمان کمک می‌کند؛ در یک مطالعه، برنامه ورزشی خطر برگشت سرطان روده را کم کرد [۱، ۱۱].
  • ترس از برگشت سرطان بسیار شایع است و اغلب با گذشت زمان کمتر می‌شود؛ برای کم کردنش کمک بگیرید [۱۲، ۳].

زندگی بعد از درمان سرطان: چرا گاهی سخت است؟

بسیاری از کسانی که درمانشان تمام شده، می‌گویند با اینکه از پایان درمان خوشحال بودند، کنار آمدن با زندگی تازه برایشان سخت بود [۳]. ممکن است هنوز خسته باشید، بدنتان در حال بهبود از عوارض باشد، از اینکه پزشک را کمتر می‌بینید نگران باشید یا بترسید سرطان برگردد. گاهی اطرافیان فکر می‌کنند شما دیگر باید مثل قبل باشید، در حالی که هنوز آماده نیستید [۳].

بسیاری از بازماندگان سرطان چند ماه اول را دوره تغییر می‌دانند. مهم «برگشتن به حالت قبل» نیست، بلکه پیدا کردن چیزی است که حالا برای شما عادی است؛ به خودتان فرصت دهید و روزبه‌روز پیش بروید [۳].

چکاپ بعد از درمان سرطان: هر چند وقت یک‌بار؟

همه کسانی که سرطان داشته‌اند به پیگیری نیاز دارند؛ یعنی ویزیت‌های منظم بعد از پایان درمان. در این ویزیت‌ها ممکن است معاینه، آزمایش خون یا آزمایش‌های دیگر انجام شود تا هم برگشت سرطان و هم عوارض درمان و مشکلات روحی بررسی شود [۱].

برنامه پیگیری هر کس فرق می‌کند و به نوع سرطان، نوع درمان و سلامت کلی شما بستگی دارد. به‌طور کلی، بیشتر افراد در ۲ تا ۳ سال اول هر ۳ تا ۴ ماه، و بعد از آن سالی ۱ یا ۲ بار به پزشک مراجعه می‌کنند [۱]. صفحه عود سرطان چیست و چگونه پیگیری می‌شود؟ را هم ببینید.

  1. ۱

    برنامه پیگیری و خلاصه درمان بگیرید

    در پایان درمان از پزشک بخواهید یک برنامه پیگیری کتبی و خلاصه‌ای از درمانتان به شما بدهد: تاریخ تشخیص، نوع و مرحله سرطان، جواب پاتولوژی، نام و دوز داروها، محل و مقدار پرتودرمانی، جراحی‌ها، مشکلات حین درمان و علائمی که باید مراقبشان باشید. آن را در جای امنی نگه دارید؛ ممکن است سال‌ها بعد به آن نیاز داشته باشید [۱].

  2. ۲

    بپرسید پیگیری را پیش کدام پزشک انجام دهید

    پیگیری را ممکن است پیش همان متخصص سرطان، پزشکی که در مراقبت بازماندگان سرطان تخصص دارد یا پزشک عمومی خودتان انجام دهید. مراقبت‌های معمول سلامت را هم پیش پزشک عمومی ادامه دهید و از پزشکانتان بخواهید یادداشت‌های ویزیت را برای هم بفرستند [۱].

  3. ۳

    این سؤال‌ها را بپرسید

    این پرسش‌ها را می‌توانید از پزشک بپرسید [۱]:

    • چقدر طول می‌کشد تا حالم بهتر شود و بیشتر شبیه خودم شوم؟
    • هر چند وقت یک‌بار و پیش کدام پزشک بیایم؟
    • بعد از درمان چه آزمایش‌هایی لازم دارم و هر چند وقت؟
    • مراقب چه علائمی باشم؟
    • درمانم ممکن است در درازمدت چه مشکلاتی ایجاد کند؟
    • احتمال برگشت سرطان من چقدر است؟
    • چه کاری از دستم برمی‌آید تا تا حد ممکن سالم بمانم؟
  4. ۴

    هر تغییری را بگویید

    در هر ویزیت، هر درد، علامت یا نگرانی تازه یا ماندگار را بگویید؛ همچنین خستگی، مشکل ادرار، روده یا رابطه جنسی، مشکل تمرکز یا حافظه، بی‌خوابی، تغییر وزن، داروها و مکمل‌های تازه، تغییر در سابقه بیماری خانواده و هر مشکل روحی مثل اضطراب یا افسردگی. اگر بین ویزیت‌ها مشکلی پیش آمد، منتظر نوبت بعد نمانید و زود خبر دهید [۱].

آیا اسکن و آزمایش بیشتر بعد از درمان بهتر است؟

خیلی‌ها فکر می‌کنند هرچه اسکن و آزمایش بیشتری بدهند، امن‌ترند، اما مطالعات این را نشان نداده‌اند. در یک مطالعه بزرگ روی بیش از ۲ هزار بیمار که سرطان روده بزرگشان با جراحی برداشته شده بود، گروهی که در ۳ سال ۵ بار سی‌تی‌اسکن و آزمایش خون تومور مارکر دادند، بیشتر از گروهی که فقط ۲ بار این کارها را انجام دادند عمر نکردند [۴].

برای زنانی که درمان سرطان سینه‌شان تمام شده و علامتی ندارند، رهنمود متخصصان سرطان آمریکا معاینه منظم و ماموگرافی سالانه را توصیه می‌کند، اما آزمایش‌های خون معمول، تومور مارکرها، اسکن استخوان، سی‌تی‌اسکن، پت‌اسکن و MRI را به‌طور معمول توصیه نمی‌کند [۵]. برنامه هر سرطان فرق دارد؛ آزمایش‌هایی را انجام دهید که پزشکتان برای سرطان شما لازم می‌داند. درباره تومور مارکر و پت‌اسکن بیشتر بخوانید.

عوارض طولانی‌مدت شیمی‌درمانی و دیگر درمان‌های سرطان

بسیاری از عوارض درمان بعد از پایان آن بهتر می‌شوند. اما بعضی عوارض ماندگار می‌شوند و بعضی دیگر، که «عوارض دیررس» نام دارند، ممکن است ماه‌ها یا سال‌ها بعد پیدا شوند. این عوارض به نوع و مقدار درمان بستگی دارند و از فردی به فرد دیگر خیلی فرق می‌کنند [۲]. از پزشک بپرسید با درمانی که گرفته‌اید مراقب کدام باشید؛ رسیدگی زودهنگام می‌تواند از آن‌ها پیشگیری کند یا بهتر کنترلشان کند [۲].

عوارض دیررس احتمالی بر اساس نوع درمان
عضو یا مشکلچه درمانی ممکن است باعث آن شودچه کمکی می‌کند
قلببعضی داروهای شیمی‌درمانی مثل دوکسوروبیسین، اپی‌روبیسین و سیکلوفسفامید، داروی تراستوزوماب و پرتودرمانی قفسه سینه؛ گاهی سال‌ها بعد [۲]غذای سالم و کم‌نمک برای قلب، کم کردن وزن اضافه، ورزش، کنار گذاشتن سیگار و مصرف داروهای تجویزشده [۲]
ریهشیمی‌درمانی و پرتودرمانی قفسه سینه، به‌ویژه وقتی هر دو انجام شده باشد [۲]کنار گذاشتن سیگار و ویپ، ورزش، کم کردن وزن اضافه؛ تنگی نفس یا سرفه خشک را به پزشک بگویید [۲]
استخوانشیمی‌درمانی، داروهای کورتونی، هورمون‌درمانی و پرتودرمانی [۲]سیگار نکشیدن، غذاهای سرشار از کلسیم و ویتامین D، پیاده‌روی و ورزش‌هایی که وزن بدن را تحمل می‌کنند، الکل کمتر [۲]
شنواییسیس‌پلاتین، دوز بالای کربوپلاتین و پرتودرمانی با دوز بالا به مغز [۲]دست‌کم یک بار معاینه شنوایی بعد از درمان؛ دوری از صدای بلند [۲]
تیروئید و هورمون‌هاپرتودرمانی سر و گردن (تیروئید) و پرتودرمانی لگن (تخمدان یا بیضه)؛ ممکن است به یائسگی زودرس یا ناباروری برسد [۲]آزمایش‌های منظم؛ کم‌کاری تیروئید با قرص هورمون تیروئید درمان می‌شود [۲]
حافظه و تمرکزبعضی داروهای شیمی‌درمانی و پرتودرمانی مغز [۲]به پزشک بگویید؛ ممکن است شما را به متخصص توان‌بخشی یا گفتاردرمانی معرفی کند [۲]
دهان و دندانپرتودرمانی سر و گردن و بعضی داروهای شیمی‌درمانی: خشکی دهان و پوسیدگی دندان [۲]معاینه منظم دندان، نوشیدن آب کافی، مسواک و نخ دندان هر روز [۲]
ورم دست یا پا (لنفادم)جراحی برداشتن غدد لنفاوی یا پرتودرمانی آن‌ها؛ حتی سال‌ها بعد [۲]هر ورم تازه را زود به پزشک بگویید [۲]
چشمشیمی‌درمانی، هورمون‌درمانی، ایمنی‌درمانی و داروهای کورتونی: آب مروارید [۲]معاینه منظم چشم اگر در خطر هستید [۲]

همه این عوارض برای همه پیش نمی‌آید؛ فقط بعضی درمان‌ها و دوزها چنین خطری دارند [۲].

بی‌حسی و گزگز دست و پا (نوروپاتی): این عارضه بعد از بعضی شیمی‌درمانی‌ها شایع است و با گذشت زمان کمتر می‌شود، اما در مطالعات تقریباً ۳ نفر از هر ۱۰ نفر، ۶ ماه یا بیشتر بعد از شیمی‌درمانی هنوز آن را داشتند [۶]. راهنمای بی‌حسی و گزگز دست و پا را ببینید.

برای ورم دست یا پا، راهنمای لنفادم، و برای رابطه جنسی و بچه‌دار شدن، راهنمای باروری و رابطه جنسی را بخوانید. اگر پیوند سلول‌های بنیادی داشته‌اید، عوارض طولانی‌مدت پس از پیوند را ببینید.

کی حالم مثل قبل می‌شود؟ خستگی بعد از شیمی‌درمانی

بهبودی بعد از درمان زمان می‌برد و برای هر کس فرق می‌کند؛ ممکن است هنوز خسته باشید و نخواهید کار زیادی انجام دهید [۳]. از پزشک بپرسید چقدر طول می‌کشد تا حالتان بهتر شود و بیشتر شبیه خودتان شوید [۱].

برای خستگی بعد از پایان درمان، در مطالعات ورزش، درمان شناختی‌رفتاری (نوعی مشاوره برای تغییر فکرها و عادت‌ها) و برنامه‌های ذهن‌آگاهی کمک کرده‌اند [۷]. راهنمای خستگی ناشی از سرطان و درمان و بازگشت به کار و زندگی روزمره را ببینید.

آیا شیمی‌درمانی دستگاه ایمنی را برای همیشه ضعیف می‌کند؟

شیمی‌درمانی سلول‌های ایمنی را کم می‌کند. این سلول‌ها بعد از پایان درمان دوباره زیاد می‌شوند، اما برگشتن بعضی از آن‌ها به حد قبل ممکن است بیش از چند ماه طول بکشد. در یک مطالعه روی زنان مبتلا به سرطان سینه، همه انواع سلول‌های ایمنی بعد از شیمی‌درمانی تا حدی بهتر شدند، اما بعضی از آن‌ها ۹ ماه بعد از پایان درمان هنوز کمتر از قبل بودند و مقدار آنتی‌بادی‌های بعضی واکسن‌ها، مثل واکسن کزاز، هم پایین آمده بود [۹].

از پزشک بپرسید به کدام واکسن‌ها نیاز دارید و کی می‌توانید آن‌ها را بزنید [۱].

آیا شیمی‌درمانی باعث سرطان دیگری می‌شود؟

درمان سرطان گاهی می‌تواند سال‌ها بعد باعث یک سرطان تازه شود؛ این با برگشت یا پخش شدن سرطان اول فرق دارد. این سرطان‌های دوم زیاد پیش نمی‌آیند و وقتی پیش می‌آیند، همیشه به‌خاطر درمان نیستند [۲]. در یک مطالعه بزرگ روی بیش از ۷۰۰ هزار نفر که برای سرطان شیمی‌درمانی گرفته بودند، حدود ۱۶۰۰ نفر بعداً به نوعی سرطان خون مبتلا شدند؛ یعنی کمتر از ۳ نفر از هر ۱۰۰۰ نفر. خطر این سرطان خون بعد از شیمی‌درمانی بیشتر از مردم عادی بود، اما همچنان نادر است [۱۰].

برای پیدا کردن زودهنگام هر سرطان تازه، تا آخر عمر چکاپ منظم داشته باشید و هر تغییری در بدنتان را که بیش از چند هفته طول کشید به پزشک بگویید [۲]. غربالگری‌های معمول را هم فراموش نکنید [۱]؛ راهنمای چکاپ سرطان در هر سن را ببینید.

چه کارهایی کمک می‌کند سالم بمانم و خطر برگشت سرطان کمتر شود؟

ورزش منظم

تحقیقات نشان می‌دهد فعال ماندن بعد از سرطان ممکن است خطر برگشت آن را کم و عمر را طولانی‌تر کند. ورزش متوسط، مثل پیاده‌روی، دوچرخه‌سواری یا شنا، حدود ۳۰ دقیقه هر روز یا بیشتر روزها، اضطراب، افسردگی و خستگی را هم کم می‌کند. آرام شروع کنید و پیش از شروع با پزشک مشورت کنید [۱]. در یک مطالعه بزرگ روی بیمارانی که شیمی‌درمانی سرطان روده بزرگشان تمام شده بود، یک برنامه ورزشی ۳ ساله با کمک مربی، خطر برگشت سرطان را کم کرد و تعداد بیشتری از بیماران زنده ماندند [۱۱]. بیشتر بخوانید.

سیگار و قلیان را کنار بگذارید

سیگار کشیدن بعد از درمان، احتمال سرطان تازه در همان جا یا جای دیگری از بدن را بیشتر می‌کند [۱]. سیگار و دیگر دخانیات به قلب، ریه و استخوان هم آسیب می‌زنند [۲]. صفحه ترک سیگار چقدر خطر سرطان را کم می‌کند؟ را ببینید.

الکل کمتر

نوشیدن الکل خطر بعضی سرطان‌ها را بالا می‌برد؛ مصرفش را کم کنید [۱].

غذای متعادل و وزن سالم

غذای سالم و متعادل برای سلامت کلی مهم است؛ از پزشک یا متخصص تغذیه بپرسید آیا نیاز غذایی خاصی دارید [۱]. وزن اضافه بار قلب را بیشتر می‌کند [۲]. صفحه غذاهای سرطان‌زا و ضدسرطان را ببینید.

غربالگری و واکسن

بپرسید کدام غربالگری‌های سرطان و کدام واکسن‌ها را لازم دارید و کی [۱].

ضدآفتاب

همیشه از کرم ضدآفتاب استفاده کنید تا خطر سرطان پوست کمتر شود [۱].

افسردگی و اضطراب بعد از درمان سرطان؛ ترس از برگشت بیماری

بعد از درمان ممکن است هم احساس آرامش کنید و هم نگرانی؛ بعضی‌ها غمگین می‌شوند یا حتی افسردگی پیدا می‌کنند [۳]. شاید شایع‌ترین ترس، برگشت سرطان باشد [۳]. در مروری بر مطالعات با بیش از ۹ هزار نفر، بیش از نیمی از بازماندگان سرطان درجاتی از ترس برگشت بیماری داشتند و تقریباً یک نفر از هر ۵ نفر ترس شدیدی داشت؛ این ترس در زنان و افراد جوان‌تر بیشتر بود [۱۲]. نزدیک شدن زمان اسکن یا آزمایش هم ممکن است نگرانی را زیاد کند؛ بعضی‌ها اسم آن را «اضطراب اسکن» گذاشته‌اند [۳].

این ترس طبیعی است و اغلب با گذشت زمان کمتر می‌شود. این کارها کمک می‌کند [۳]:

  • نگرانی‌تان را صادقانه به تیم درمان بگویید؛ آن‌ها می‌توانند درباره احتمال برگشت سرطان شما توضیح دهند.
  • علائم و احساساتتان را در یک دفترچه بنویسید و سؤال‌هایتان را پیش از ویزیت آماده کنید.
  • در روزهای انتظار جواب آزمایش، با دوستان و خانواده وقت بگذرانید یا کاری انجام دهید که فکرتان را مشغول کند.
  • تمرین‌های آرام‌سازی، ورزش متوسط و حرف زدن با عزیزان یا گروه‌های حمایتی بازماندگان سرطان را امتحان کنید.
  • اگر ترس بیش از توانتان است، از پزشک بخواهید شما را به مشاور یا روان‌شناس معرفی کند.

راهنمای اضطراب، افسردگی و ترس از برگشت سرطان را ببینید.

کی باید با پزشک تماس بگیرم؟

بعد از پایان درمان، این موارد را زود به پزشک خبر دهید:

  • هر درد، علامت یا نگرانی تازه یا علامتی که از بین نمی‌رود، و هر تغییری در بدن که بیش از چند هفته طول بکشد [۱، ۲].
  • تنگی نفس، سرگیجه یا ورم دست و پا، به‌ویژه اگر داروهایی مثل دوکسوروبیسین یا تراستوزوماب گرفته‌اید یا پرتودرمانی قفسه سینه داشته‌اید؛ این‌ها می‌تواند نشانه ضعف قلب باشد [۲].
  • سرفه خشک، خس‌خس سینه، تب یا تنگی نفس بعد از شیمی‌درمانی یا پرتودرمانی قفسه سینه [۲].
  • ورم تازه در دست یا پا در سمتی که درمان شده است [۲].
  • وزوز گوش یا تغییر در شنوایی [۲].
  • اسهال همراه با مخاط که بهتر نمی‌شود یا خونریزی از مقعد، اگر پرتودرمانی شکم یا لگن داشته‌اید [۲].
  • غم، ترس یا فکرهای آزاردهنده‌ای که آرامش و زندگی روزمره‌تان را به هم ریخته است [۲]. اگر فکر آسیب زدن به خودتان را دارید، همان لحظه با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید.

درد قفسه سینه، تنگی نفس شدید یا بیهوشی اورژانس است؛ با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید. به یاد داشته باشید که هر علامت تازه لزوماً به معنی برگشت سرطان نیست [۱].

پرسش‌های متداول

بعد از آخرین جلسه شیمی‌درمانی چه اتفاقی می‌افتد؟

بیشتر عوارض درمان بعد از پایان آن کم‌کم بهتر می‌شوند [۲]. از این به بعد ویزیت‌های پیگیری دارید و بهتر است از پزشک یک برنامه پیگیری و خلاصه درمان بگیرید [۱]. برگشتن به روال عادی زمان می‌برد و طبیعی است که در ماه‌های اول احساس‌های متفاوتی داشته باشید [۳].

آیا هر درد یا علامت تازه یعنی سرطان برگشته است؟

نه لزوماً. نگران شدن از هر درد بعد از سرطان طبیعی است، اما بسیاری از علائم تازه مشکلاتی‌اند که پزشک به‌راحتی می‌تواند درمانشان کند. علائم تازه یا ماندگار را به پزشک بگویید تا علتش را بررسی کند [۱].

آیا شیمی‌درمانی عمر را کوتاه می‌کند؟ طول عمر بعد از درمان سرطان چقدر است؟

شیمی‌درمانی برای درمان یا کنترل سرطان داده می‌شود. بعضی درمان‌ها ممکن است سال‌ها بعد عوارضی مثل مشکل قلبی یا، به‌ندرت، سرطان دیگری ایجاد کنند [۲، ۱۰]؛ پیگیری منظم کمک می‌کند این مشکلات زود پیدا و درمان شوند [۲]. تیم درمان می‌تواند با توجه به نوع سرطان شما بگوید احتمال برگشت آن چقدر است [۳]. صفحه بیمار سرطانی چقدر عمر می‌کند؟ را هم ببینید.

آیا بعد از درمان باید هر سال پت‌اسکن یا آزمایش تومور مارکر بدهم؟

معمولاً نه، مگر پزشک برای سرطان شما لازم بداند. مثلاً بعد از درمان سرطان سینه، در زنان بدون علامت معاینه منظم و ماموگرافی سالانه توصیه می‌شود، نه اسکن‌ها و تومور مارکرهای معمول [۵]. در سرطان روده بزرگ هم اسکن‌های بیشتر عمر بیماران را طولانی‌تر نکرد [۴].

پیگیری را پیش متخصص سرطان انجام بدهم یا پزشک عمومی؟

هر دو ممکن است. می‌توانید پیگیری سرطان را پیش همان متخصص، پزشکی که در مراقبت بازماندگان سرطان تخصص دارد یا پزشک عمومی‌تان انجام دهید. این را با تیم درمان تصمیم بگیرید و مراقبت‌های معمول را پیش پزشک عمومی ادامه دهید [۱].

چرا بعد از درمان غمگینم، در حالی که باید خوشحال باشم؟

این حال شایع است. بسیاری از بازماندگان بعد از پایان درمان، در کنار آرامش، غم، نگرانی یا سردرگمی دارند و از کمتر دیدن تیم درمان نگران‌اند [۳]. اگر این حال ادامه پیدا کرد یا زندگی روزمره‌تان را مختل کرد، با پزشک صحبت کنید [۲، ۳].

صفحه‌های مرتبط

پیگیری بازماندگان و عوارض دیررس (ویژه پزشکان)

نمایش جزئیاتبستن
ویژه پزشکان
  • فاصله پیگیری (NCI): به‌طور کلی هر ۳ تا ۴ ماه در ۲ تا ۳ سال اول و سپس سالی ۱ تا ۲ بار؛ برنامه پیگیری و خلاصه درمان کتبی (پاتولوژی، نام و دوز داروها، محل و مقدار کل پرتودرمانی، عوارض و علائمی که باید پایش شوند) به بیمار داده شود [۱].
  • شدت پیگیری در سرطان کولورکتال (COLOFOL): ۲۵۰۹ بیمار مرحله ۲ یا ۳ پس از جراحی؛ سی‌تی قفسه سینه و شکم و CEA در ماه‌های ۶، ۱۲، ۱۸، ۲۴ و ۳۶ در برابر ماه‌های ۱۲ و ۳۶. مرگ‌ومیر کلی ۵ ساله ۱۳٫۰٪ در برابر ۱۴٫۱٪ (تفاوت خطر ۱٫۱٪؛ ۹۵٪ CI: ‎−۱٫۶ تا ۳٫۸؛ P=۰٫۴۳)، مرگ ناشی از سرطان ۱۰٫۶٪ در برابر ۱۱٫۴٪ (P=۰٫۵۲) و عود ۲۱٫۶٪ در برابر ۱۹٫۴٪ (P=۰٫۱۵) [۴].
  • سرطان سینه (ASCO ‏۲۰۱۳): شرح حال و معاینه هر ۳ تا ۶ ماه در ۳ سال اول، هر ۶ تا ۱۲ ماه در سال‌های ۴ و ۵ و سپس سالانه؛ پس از جراحی حفظ سینه، ماموگرافی ۱ سال پس از ماموگرافی اولیه و دست‌کم ۶ ماه پس از پایان پرتودرمانی و سپس سالانه. CBC، پنل بیوشیمی، اسکن استخوان، رادیوگرافی قفسه سینه، سونوگرافی کبد و لگن، سی‌تی، FDG-PET، MRI و تومور مارکرها (CEA، CA 15-3، CA 27.29) برای پیگیری روتین بیمار بدون علامت توصیه نمی‌شود [۵].
  • نوروپاتی (CIPN): متاآنالیز ۳۱ مطالعه (۴۱۷۹ بیمار): شیوع ۶۸٫۱٪ (۵۷٫۷ تا ۷۸٫۴) در ماه اول پس از شیمی‌درمانی، ۶۰٫۰٪ (۳۶٫۴ تا ۸۱٫۶) در ماه ۳ و ۳۰٫۰٪ (۶٫۴ تا ۵۳٫۵) در ۶ ماه یا بیشتر؛ عوامل خطر: نوروپاتی پایه، سیگار، کلیرانس کراتینین غیرطبیعی [۶].
  • خستگی (ASCO–SIO ‏۲۰۲۴، ۱۱۳ کارآزمایی): پس از پایان درمان ورزش، CBT و برنامه‌های مبتنی بر ذهن‌آگاهی توصیه می‌شود (CBT و ذهن‌آگاهی به‌ویژه در خستگی متوسط تا شدید)؛ یوگا، طب فشاری و موکسیبوستن هم ممکن است پیشنهاد شود. ال‌کارنیتین، داروهای ضدافسردگی و داروهای بیدارکننده توصیه نمی‌شوند و محرک‌های روانی به‌طور روتین توصیه نمی‌شوند [۷].
  • قلب (ASCO ‏۲۰۱۷): در هر بازمانده‌ای که درمان بالقوه کاردیوتوکسیک گرفته، شک بالینی بالا و آستانه پایین برای ارزیابی قلب؛ در بازماندگان پرخطر، پایش روتین با تصویربرداری قلب پس از پایان درمان ممکن است لازم باشد [۸]. جزئیات: پایش قلب در درمان سرطان.
  • بازسازی ایمنی: در ۸۸ بیمار سرطان سینه، لنفوسیت‌های B، T و NK دو هفته پس از شیمی‌درمانی کاهش معنادار داشتند (B به ۵٫۴٪ سطح پیش از درمان)؛ B و CD4 تا ۹ ماه پس از شیمی‌درمانی همچنان کمتر بودند (P<۰٫۰۰۱) و تیتر آنتی‌بادی ضد پنوموکوک و کزاز کاهش یافت و در طول مطالعه برنگشت [۹]. واکسیناسیون: پیشگیری از عفونت و واکسیناسیون.
  • MDS/AML ناشی از درمان: SEER، ‏۷۰۰٬۶۱۲ بزرگسال با شیمی‌درمانی اولیه برای نخستین سرطان توپر (۲۰۰۰ تا ۲۰۱۳) و بقای دست‌کم ۱ ساله؛ ۱۶۱۹ مورد. خطر پس از شیمی‌درمانی در ۲۲ از ۲۳ سرطان توپر (همه جز کولون) بالاتر بود؛ خطر نسبی ۱٫۵ تا بیش از ۱۰ و خطر مطلق اضافه ۱٫۴ تا بیش از ۱۵ مورد در هر ۱۰٬۰۰۰ نفر‌سال؛ میانه بقا پس از تشخیص ۷ ماه [۱۰].
  • ورزش (CHALLENGE): ۸۸۹ بیمار سرطان کولون برداشته‌شده پس از شیمی‌درمانی کمکی؛ برنامه ورزشی ساختاریافته ۳ ساله در برابر آموزش سلامت؛ پیگیری میانه ۷٫۹ سال: بقای بدون بیماری HR ‏۰٫۷۲ (۰٫۵۵ تا ۰٫۹۴؛ P=۰٫۰۲)، بقای بدون بیماری ۵ ساله ۸۰٫۳٪ در برابر ۷۳٫۹٪؛ بقای کلی HR ‏۰٫۶۳ (۰٫۴۳ تا ۰٫۹۴)، بقای ۸ ساله ۹۰٫۳٪ در برابر ۸۳٫۲٪؛ عوارض عضلانی‌اسکلتی ۱۸٫۵٪ در برابر ۱۱٫۵٪ [۱۱].
  • ترس از عود: متاآنالیز داده‌های فردی ۴۶ مطالعه (۹۳۱۱ نفر)، FCRI-SF: نمره ۱۳ یا بیشتر در ۵۸٫۸٪، ۱۶ یا بیشتر در ۴۵٫۱٪ و ۲۲ یا بیشتر در ۱۹٫۲٪؛ کمتر با افزایش سن و بیشتر در زنان، در همه انواع سرطان و همه فاصله‌های زمانی از تشخیص [۱۲].

شواهد علمی

نمایش جزئیاتبستن

شواهد علمی

۴ مورد
کارآزمایی بالینی · فاز ۳

ورزش ساختاریافته پس از شیمی‌درمانی کمکی در سرطان کولون

N Engl J Med · 2025
HR ۰٫۷۲بقای بدون بیماری
خلاصه و ترجمه
رهنمود بالینی

راهنمای تغذیه و فعالیت بدنی انجمن سرطان آمریکا برای بازماندگان سرطان

CA A Cancer J Clinicians · 2022
خلاصه رهنموددامنه و پیام‌های اصلی با ترجمه فارسی
خلاصه و ترجمه
رهنمود بالینی

راهنمای ورزش برای بازماندگان سرطان: بیانیه اجماع میزگرد چندرشته‌ای بین‌المللی

Medicine &amp; Science in Sports &amp; Exercise · 2019تمرین ورزشی و ارزیابی‌های ورزشی عموماً برای بازماندگان سرطان ایمن است.
۳توصیه کلیدی با ترجمه فارسی
خلاصه و ترجمه
رهنمود بالینی

مدیریت اضطراب و افسردگی در بازماندگان بزرگسال سرطان: به‌روزرسانی راهنمای ASCO

JCO · 2023استفاده از مدل مراقبت مرحله‌ای توصیه می‌شود؛ یعنی مؤثرترین و کم‌مصرف‌ترین مداخله از نظر منابع، بر اساس شدت علا…
۶توصیه کلیدی با ترجمه فارسی
خلاصه و ترجمه

منابع علمی

۱۲ منبع
نمایش همه منابع، ۵ مورد با خلاصه و ترجمه فارسیبستن فهرست منابع

شماره‌های داخل متن، مانند [۱]، به این منابع اشاره دارند. منابعی که دکمه «خلاصه و ترجمه فارسی» دارند، در کتابخانه شواهد علمی خلاصه و ترجمه شده‌اند.

  1. ۱
    Follow-Up Medical CareNational Cancer Institute · cancer.gov · 2024
    منبع بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳ ۴ ۵ ۶ ۷ ۸ ۹ ۱۰ ۱۱ ۱۲ ۱۳ ۱۴ ۱۵ ۱۶ ۱۷ ۱۸ ۱۹ ۲۰ ۲۱ ۲۲ ۲۳
  2. ۲
    Late Effects of Cancer TreatmentNational Cancer Institute · cancer.gov · 2025
    منبع بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳ ۴ ۵ ۶ ۷ ۸ ۹ ۱۰ ۱۱ ۱۲ ۱۳ ۱۴ ۱۵ ۱۶ ۱۷ ۱۸ ۱۹ ۲۰ ۲۱ ۲۲ ۲۳ ۲۴ ۲۵ ۲۶ ۲۷ ۲۸ ۲۹ ۳۰ ۳۱ ۳۲ ۳۳ ۳۴ ۳۵ ۳۶ ۳۷
  3. ۳
    Life After Cancer TreatmentNational Cancer Institute · cancer.gov · 2025
    منبع بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳ ۴ ۵ ۶ ۷ ۸ ۹ ۱۰ ۱۱ ۱۲ ۱۳ ۱۴
  4. ۴
    Effect of More vs Less Frequent Follow-up Testing on Overall and Colorectal Cancer-Specific Mortality in Patients With Stage II or III Colorectal Cancer: The COLOFOL Randomized Clinical TrialWille-Jørgensen P, Syk I, Smedh K, et al · JAMA · 2018;319:2095-2103
    خلاصه و ترجمه فارسیDOIPubMed بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳ ۴
  5. ۵
    Breast cancer follow-up and management after primary treatment: American Society of Clinical Oncology clinical practice guideline updateKhatcheressian JL, Hurley P, Bantug E, et al · J Clin Oncol · 2013;31:961-5
    خلاصه و ترجمه فارسیDOIPubMed بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳
  6. ۶
    Incidence, prevalence, and predictors of chemotherapy-induced peripheral neuropathy: A systematic review and meta-analysisSeretny M, Currie GL, Sena ES, et al · Pain · 2014;155:2461-2470
    خلاصه و ترجمه فارسیDOIPubMed بازگشت به متن: ۱ ۲
  7. ۷
    Management of Fatigue in Adult Survivors of Cancer: ASCO-Society for Integrative Oncology Guideline UpdateBower JE, Lacchetti C, Alici Y, et al · J Clin Oncol · 2024;42:2456-2487
    خلاصه و ترجمه فارسیDOIPubMed بازگشت به متن: ۱ ۲
  8. ۸
    Prevention and Monitoring of Cardiac Dysfunction in Survivors of Adult Cancers: American Society of Clinical Oncology Clinical Practice GuidelineArmenian SH, Lacchetti C, Barac A, et al · J Clin Oncol · 2017;35:893-911
    DOIPubMed بازگشت به متن
  9. ۹
    Lymphocyte depletion and repopulation after chemotherapy for primary breast cancerVerma R, Foster RE, Horgan K, et al · Breast Cancer Res · 2016;18:10
    DOIPubMed بازگشت به متن: ۱ ۲
  10. ۱۰
    Association of Chemotherapy for Solid Tumors With Development of Therapy-Related Myelodysplastic Syndrome or Acute Myeloid Leukemia in the Modern EraMorton LM, Dores GM, Schonfeld SJ, et al · JAMA Oncol · 2019;5:318-325
    DOIPubMed بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳
  11. ۱۱
    Structured Exercise after Adjuvant Chemotherapy for Colon CancerCourneya KS, Vardy JL, O'Callaghan CJ, et al · N Engl J Med · 2025;393:13-25
    خلاصه و ترجمه فارسیDOIPubMed بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳
  12. ۱۲
    What is the prevalence of fear of cancer recurrence in cancer survivors and patients? A systematic review and individual participant data meta-analysisLuigjes-Huizer YL, Tauber NM, Humphris G, et al · Psychooncology · 2022;31:879-892
    DOIPubMed بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳

این مطلب بر پایه منابع علمی معتبر تهیه شده و آخرین بار در ۶ آبان ۱۴۰۵ به‌روزرسانی شده است. محتوای این وب‌سایت صرفاً جنبه آموزشی و اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین مشاوره، تشخیص یا درمان توسط پزشک متخصص نیست. برای هر تصمیم درمانی با پزشک معالج خود مشورت کنید.

این برگه از سایت چاپ شده است؛ نسخه کامل و به‌روز: https://drdabiri.com/guides/after-cancer-treatment/

مطالب مرتبط

پیوند سلول‌های بنیادی۲۸ مهر ۱۴۰۵ عوارض طولانی‌مدت و مزمن پس از پیوند زندگی پس از پیوند: علائم واکنش مزمن سلول‌های پیوندی به بدن و درمان‌های آن، عوارض دیررس، و آزمایش‌هایی که سال‌ها باید ادامه داد. افسردگی۶ آبان ۱۴۰۵ اضطراب، افسردگی و ترس از برگشت سرطان اضطراب و افسردگی در بیماران سرطانی شایع و قابل درمان است: فرق نگرانی طبیعی با افسردگی، کنار آمدن با ترس از برگشت بیماری و نگرانی پیش از اسکن، و نقش گفت‌وگو، درمان‌های روان‌شناختی، ورزش و دارو. ورزش۲۷ مهر ۱۴۰۵ آیا در دوران درمان سرطان می‌توان ورزش کرد؟ بله؛ ورزش در دوران درمان برای بیشتر بیماران بی‌خطر است و خستگی، آمادگی جسمانی و کیفیت زندگی را بهتر می‌کند. برنامه باید متناسب با هر فرد و با نظر پزشک باشد.