بله؛ بسیاری از بیماران لنفوم (سرطان غدد لنفاوی) درمان قطعی می‌شوند، ولی شانس درمان به نوع لنفوم بستگی دارد. از هر ۱۰ بیمار تازه‌تشخیص لنفوم هوچکین، تا ۹ نفر درمان قطعی می‌شوند [۳] و در لنفوم‌های تندرشد غیرهوچکین هم بیش از ۷ نفر از هر ۱۰ نفر درمان قطعی می‌شوند [۴]. لنفوم‌های کندرشد، مثل لنفوم فولیکولار، در مراحل پیشرفته معمولاً کاملاً از بین نمی‌روند، ولی اغلب سال‌ها کنترل می‌شوند؛ نیمی از بیماران لنفوم فولیکولار ۸ تا ۱۵ سال یا بیشتر زندگی می‌کنند [۴].
نکات کلیدی
- لنفوم سرطانی است که در دستگاه لنفاوی (غدد لنفاوی و بافت‌های دیگر دستگاه ایمنی) شروع می‌شود؛ یعنی همیشه بدخیم است [۱، ۲].
- لنفوم هوچکین: تا ۹ نفر از هر ۱۰ بیمار تازه‌تشخیص درمان قطعی می‌شوند؛ حتی در مرحله پیشرفته، در یک مطالعه بزرگ حدود ۹ نفر از هر ۱۰ نفر ۶ سال بعد زنده بودند [۳، ۵].
- لنفوم‌های تندرشد غیرهوچکین، مثل لنفوم منتشر سلول B بزرگ (شایع‌ترین نوع لنفوم غیرهوچکین): بیش از ۷ نفر از هر ۱۰ نفر درمان قطعی می‌شوند [۲، ۴].
- لنفوم‌های کندرشد، مثل لنفوم فولیکولار: معمولاً کاملاً از بین نمی‌روند ولی سال‌ها کنترل می‌شوند؛ اگر علامتی ندارید، ممکن است مدتی فقط پیگیری منظم لازم باشد [۴].
- حتی اگر لنفوم برگردد، باز هم درمان هست: شیمی‌درمانی دوباره و پیوند سلول‌های بنیادی، و درمان‌های تازه‌تر مثل سلول‌درمانی CAR-T [۳، ۸].
سرطان غدد لنفاوی (لنفوم) چیست و چند نوع دارد؟
لنفوم سرطانی است که در دستگاه لنفاوی شروع می‌شود [۱، ۲]. دستگاه لنفاوی بخشی از دستگاه ایمنی است و غدد لنفاوی، طحال، لوزه‌ها، تیموس و مغز استخوان را در بر می‌گیرد [۱]. بیشتر لنفوم‌های غیرهوچکین از لنفوسیت‌های B شروع می‌شوند؛ نوعی گلبول سفید که آنتی‌بادی می‌سازد [۲].
لنفوم دو گروه اصلی دارد: لنفوم هوچکین و لنفوم غیرهوچکین [۱]. فرق این دو را پاتولوژیست زیر میکروسکوپ می‌بیند: در لنفوم هوچکین سلول‌های سرطانی خاصی به نام «رید-اشترنبرگ» دیده می‌شوند [۱]. لنفوم غیرهوچکین خودش دو دسته دارد [۲]:
- تندرشد (مهاجم): سریع رشد می‌کند؛ شایع‌ترین نوع آن، لنفوم منتشر سلول B بزرگ، شایع‌ترین نوع لنفوم غیرهوچکین هم هست [۲].
- کندرشد: آهسته رشد می‌کند؛ شایع‌ترین نوع آن لنفوم فولیکولار است [۲].
برای فرق لنفوم با لوسمی و میلوما بخوانید: سرطان خون، لنفوم و سرطان مغز استخوان چه فرقی دارند؟ و برای علائم: علائم لنفوم چیست؟
آیا لنفوم هوچکین قابل درمان است؟
بله؛ بیشتر بیماران لنفوم هوچکین درمان قطعی می‌شوند: تا ۹ نفر از هر ۱۰ بیمار تازه‌تشخیص، با شیمی‌درمانی با یا بدون پرتودرمانی، درمان قطعی می‌شوند [۳]. این بیماری بیشتر در جوانان ۲۰ تا ۳۹ ساله و در ۶۵ سال و بالاتر دیده می‌شود، و اگر زود پیدا و درمان شود، معمولاً درمان قطعی می‌شود [۱].
حتی در مرحله پیشرفته (مرحله ۳ و ۴)، در یک مطالعه بزرگ حدود ۹ نفر از هر ۱۰ بیمار ۶ سال بعد زنده بودند؛ در این مطالعه، افزودن داروی هدفمند برنتوکسیماب به شیمی‌درمانی شانس زنده ماندن را بیشتر کرد [۵]. در مطالعه‌ای تازه‌تر، ترکیب داروی ایمنی‌درمانی نیولوماب با شیمی‌درمانی بیماری را باز هم بهتر مهار کرد و اکنون در مرحله پیشرفته درمان ترجیحی است [۳]. اگر بیماری برگشت، بیش از نیمی از بیماران با شیمی‌درمانی دوباره و پیوند سلول‌های بنیادی، مدت طولانی بدون بیماری می‌مانند یا حتی درمان قطعی می‌شوند [۳].
بیشتر بخوانید: درمان لنفوم هوچکین.
لنفوم غیرهوچکین درمان دارد؟
بستگی به نوع آن دارد [۴]:
- لنفوم‌های تندرشد در کوتاه‌مدت خطرناک‌ترند، ولی با شیمی‌درمانی ترکیبی، بیش از ۷ نفر از هر ۱۰ بیمار درمان قطعی می‌شوند [۴]. در لنفوم منتشر سلول B بزرگ، درمان استاندارد شیمی‌درمانی همراه داروی ریتوکسیماب است (رژیم R-CHOP). در یک مطالعه بزرگ روی بیمارانی با خطر متوسط تا بالا، حدود ۶ نفر از هر ۱۰ نفر ۵ سال بعد از درمان با این رژیم زنده بودند و بیماری‌شان پیشرفت نکرده بود؛ داروی تازه‌تر پولاتوزوماب این عدد را کمی بهتر کرد [۶]. بیشتر بخوانید: درمان لنفوم منتشر سلول B بزرگ.
- لنفوم‌های کندرشد نتیجه بلندمدت نسبتاً خوبی دارند و اغلب سال‌های طولانی، گاهی تا حدود ۲۰ سال، کنترل می‌شوند؛ ولی در مراحل پیشرفته معمولاً کاملاً از بین نمی‌روند [۴]. اگر بیماری فقط در یک ناحیه باشد، هدف درمان، درمان قطعی است [۴].
انواع دیگر لنفوم را در صفحه لنفوم بخوانید.
لنفوم فولیکولار و لنفوم‌های کندرشد: چرا گاهی درمان را شروع نمی‌کنند؟
لنفوم فولیکولار شایع‌ترین لنفوم کندرشد است [۲]. نیمی از بیماران، حتی در مرحله پیشرفته، ۸ تا ۱۵ سال یا بیشتر زندگی می‌کنند [۴]. در یک مطالعه بزرگ روی بیمارانی که شیمی‌درمانی همراه ریتوکسیماب گرفته بودند، حدود ۸ نفر از هر ۱۰ نفر ۱۰ سال بعد زنده بودند [۱۰].
اگر علامتی ندارید و حجم بیماری کم است، پزشک ممکن است «پیگیری منظم» را پیشنهاد کند؛ یعنی درمان تا وقتی بیماری علامت بدهد عقب می‌افتد [۴]. در سه مطالعه که پیگیری منظم را با شروع فوری شیمی‌درمانی مقایسه کردند، طول عمر بیماران فرقی نکرد [۴]. در یک مطالعه، تقریباً نیمی از بیمارانی که فقط پیگیری شدند، ۳ سال بعد هنوز به درمان نیاز نداشتند؛ تزریق ریتوکسیماب این زمان را بیشتر کرد [۹].
گاهی لنفوم کندرشد به نوع تندرشد تبدیل می‌شود؛ در یک مطالعه بزرگ، در حدود ۷ سال این اتفاق برای ۱ نفر از هر ۷ بیمار افتاد [۴]. اگر غده‌ای ناگهان سریع بزرگ شد یا علامت تازه‌ای پیدا شد، زود به پزشک بگویید [۴]. بیشتر بخوانید: لنفوم فولیکولار.
لنفوم هوچکین خطرناک‌تر است یا غیرهوچکین؟
به‌طور کلی، لنفوم هوچکین شانس درمان بیشتری دارد [۳]. لنفوم غیرهوچکین گروه بزرگی از بیماری‌هاست و شانس درمان هر نوع فرق می‌کند: لنفوم‌های تندرشد در کوتاه‌مدت خطرناک‌ترند ولی بیشترشان درمان قطعی می‌شوند، و لنفوم‌های کندرشد آهسته‌اند ولی معمولاً کاملاً از بین نمی‌روند [۴]. پس «خطرناک‌تر» بودن به نوع دقیق لنفوم بستگی دارد، نه فقط به نام هوچکین یا غیرهوچکین.
| نوع لنفوم | هدف درمان | نتیجه درمان امروز |
|---|---|---|
| لنفوم هوچکین | درمان قطعی | تا ۹ نفر از هر ۱۰ بیمار تازه‌تشخیص درمان قطعی می‌شوند [۳] |
| لنفوم‌های تندرشد غیرهوچکین (مثل لنفوم منتشر سلول B بزرگ) | درمان قطعی | بیش از ۷ نفر از هر ۱۰ نفر درمان قطعی می‌شوند [۴] |
| لنفوم‌های کندرشد غیرهوچکین (مثل لنفوم فولیکولار) | کنترل طولانی؛ در بیماری محدود به یک ناحیه، درمان قطعی | نیمی از بیماران لنفوم فولیکولار ۸ تا ۱۵ سال یا بیشتر زندگی می‌کنند [۴] |
| لنفومی که برگشته است | درمان دوباره؛ گاهی درمان قطعی | در لنفوم هوچکین، بیش از نیمی با پیوند مدت طولانی بدون بیماری می‌مانند [۳]؛ در لنفوم سلول B بزرگ که به درمان اول جواب نداده یا زود برگشته بود، با سلول‌درمانی CAR-T بیش از نیمی ۴ سال بعد زنده بودند [۸] |
این عددها میانگین تعداد زیادی بیمار است؛ شانس هر بیمار به نوع دقیق لنفوم، مرحله، سن و آزمایش‌ها بستگی دارد [۲].
چه چیزهایی شانس درمان را تعیین می‌کند؟
علاوه بر نوع لنفوم، این عوامل مهم‌اند [۲]:
- سن و سلامت عمومی
- مرحله: مرحله ۳ و ۴، یعنی بیماری پخش‌شده‌تر
- آزمایش خون LDH: بالا بودن آن نشانه فعالیت بیشتر بیماری است
- علائم «B»: تب بی‌دلیل، کاهش وزن بی‌دلیل و تعریق شبانه شدید
پزشکان این عوامل را در امتیازهایی جمع می‌کنند که خطر را تخمین می‌زند. ولی امتیاز بالا هم به معنای نبودن امید نیست: در لنفوم منتشر سلول B بزرگ، حتی در پرخطرترین گروه، بیش از نیمی از بیماران ۴ سال بعد زنده بودند [۷]؛ در لنفوم هوچکین پیشرفته هم، از پرخطرترین بیماران بیش از ۷ نفر از هر ۱۰ نفر ۵ سال بعد زنده بودند [۳].
جواب به درمان هم مهم است: پزشک با پت‌اسکن پاسخ لنفوم به درمان را می‌سنجد [۱۱] (پت اسکن چیست؟).
کی باید با پزشک تماس بگیرم؟
پیش از تشخیص: غده‌ای در گردن، زیر بغل یا کشاله ران که بزرگ می‌شود یا چند هفته می‌ماند، تب بی‌دلیل، تعریق شبانه شدید، کاهش وزن بی‌دلیل، خستگی زیاد یا خارش طولانی را زود به پزشک نشان دهید [۲] (غدد لنفاوی کی خطرناک است؟).
در دوره درمان یا بعد از آن، در این موارد همان موقع با تیم درمان تماس بگیرید یا به اورژانس بروید:
- تب ۳۸ درجه یا بالاتر، یا لرز (کاهش گلبول‌ها و عفونت)
- تنگی نفس، یا تورم ناگهانی صورت و گردن
- گیجی، تشنج یا اشکال در حرف زدن، به‌ویژه در روزها و هفته‌های بعد از سلول‌درمانی CAR-T
- غده‌ای که بعد از درمان دوباره بزرگ می‌شود
در شرایط اورژانسی با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید.
پرسش‌های متداول
آیا سرطان غدد لنفاوی کشنده است؟
سرطان غدد لنفاوی بدخیم یعنی چه؟
«بدخیم» یعنی سرطانی. لنفوم همیشه بدخیم است، چون یعنی سلول‌های سرطانی در دستگاه لنفاوی ساخته می‌شوند [۱، ۲]. اما هر غده لنفاوی بزرگی لنفوم نیست؛ برای تشخیص، پزشک از غده نمونه‌برداری می‌کند [۲]. بخوانید: غدد لنفاوی گردن و زیر بغل چه موقع خطرناک است؟
آیا لنفوم مرحله ۴ هم درمان دارد؟
اگر لنفوم برگشت، باز هم درمان دارد؟
بله. در لنفوم هوچکین، بیش از نیمی از بیماران با شیمی‌درمانی دوباره و پیوند سلول‌های بنیادی مدت طولانی بدون بیماری می‌مانند یا درمان قطعی می‌شوند [۳]. در لنفوم منتشر سلول B بزرگ که به درمان اول جواب نداده یا زود برگشته، درمان معمول شیمی‌درمانی دوباره و پیوند از سلول‌های خود بیمار است؛ در یک مطالعه بزرگ، سلول‌درمانی CAR-T از آن بهتر بود و بیش از نیمی از بیماران ۴ سال بعد زنده بودند [۸]. بخوانید: پیوند سلول‌های بنیادی خون‌ساز.
بعد از پایان درمان، باید مرتب اسکن کنم؟
معمولاً نه. اگر لنفوم به درمان جواب کامل داده باشد، اسکن‌های منظم بدون علامت توصیه نمی‌شود [۱۱]؛ ویزیت‌های پیگیری و گفتن هر علامت تازه به پزشک مهم‌تر است.
بعد از درمان لنفوم می‌توانم بچه‌دار شوم؟
لنفوم هوچکین در جوانان شایع است [۱]؛ پیش از شروع درمان، درباره حفظ باروری با پزشک صحبت کنید. بخوانید: باروری و رابطه جنسی در درمان سرطان.
سرطان خون (لوسمی) هم درمان دارد؟
لوسمی سرطان دیگری است که از مغز استخوان شروع می‌شود؛ بخوانید: آیا سرطان خون درمان دارد؟ و کدام سرطان‌ها قابل درمان‌اند؟
اعداد کلیدی بقا و پیش‌آگهی (ویژه پزشکان)
ویژه پزشکان
لنفوم هوچکین. تا ۹۰٪ بیماران تازه‌تشخیص با شیمی‌درمانی ترکیبی و/یا پرتودرمانی درمان قطعی می‌شوند و بیش از نیمی از بیماران عودکرده با درمان القای دوباره و تحکیم با پیوند به بقای طولانی بدون بیماری یا درمان قطعی می‌رسند. نمایه IPS در بیماری پیشرفته (تعداد عوامل خطر: FFP و OS پنج‌ساله): ۰: ۸۸٪ و ۹۸٪؛ ۱: ۸۴٪ و ۹۷٪؛ ۲: ۸۰٪ و ۹۲٪؛ ۳: ۷۴٪ و ۹۱٪؛ ۴: ۶۷٪ و ۸۸٪؛ ۵ یا بیشتر: ۶۲٪ و ۷۳٪ [۳]. در ECHELON-1 (مرحله ۳ و ۴؛ ۶۶۴ بیمار A+AVD و ۶۷۰ بیمار ABVD؛ پیگیری میانه ۷۳ ماه) بقای ۶ ساله ۹۳٫۹٪ در برابر ۸۹٫۴٪ بود (HR مرگ ۰٫۵۹؛ P=۰٫۰۰۹) و PFS نیز بهتر بود (HR ۰٫۶۸)؛ با A+AVD نوروپاتی محیطی بیشتر بود و پیشگیری اولیه با G-CSF توصیه شد [۵]. در کارآزمایی NCT03907488 (۹۹۴ بیمار با بیماری پیشرفته؛ پیگیری میانه ۲٫۱ سال) PFS دوساله با N-AVD ۹۲٪ و با BV-AVD ۸۳٪ بود (HR ۰٫۴۵) و نوروپاتی حسی محیطی درجه ۲ یا بالاتر ۳٪ در برابر ۳۲٪ بود؛ بر این پایه N-AVD درمان انتخابی مرحله ۳ و ۴ شده است [۳].
لنفوم غیرهوچکین. لنفوم‌های کندرشد میانه بقای تا ۲۰ سال دارند ولی در مراحل پیشرفته معمولاً درمان‌پذیر نیستند؛ بیش از ۷۰٪ بیماران با لنفوم مهاجم درمان قطعی می‌شوند. در لنفوم فولیکولار میانه بقا حتی در مراحل پیشرفته ۸ تا ۱۵ سال است، انتظار مراقبانه هنوز یک استاندارد در بیمار بی‌علامت است و FLIPI و FLIPI-2 پیش‌آگهی را پیش‌بینی می‌کنند ولی نیاز به درمان را تعیین نمی‌کنند؛ در یک مطالعه آینده‌نگر با پیگیری میانه ۶٫۸ سال، ۳۷۹ از ۲٬۶۵۲ بیمار (۱۴٪) به بافت‌شناسی مهاجم تبدیل شدند [۴]. در مطالعه انتظار مراقبانه در برابر ریتوکسیماب (۳۷۹ بیمار با بار تومور کم)، ۴۶٪ گروه انتظار و ۸۸٪ گروه ریتوکسیماب نگهدارنده تا ۳ سال درمان تازه‌ای لازم نداشتند (HR ۰٫۲۱) [۹]. در PRIMA (۱٬۰۱۸ بیمار تصادفی‌شده پس از شیمی‌ایمنی‌درمانی) میانه PFS با ریتوکسیماب نگهدارنده ۱۰٫۵ سال در برابر ۴٫۱ سال بود (HR ۰٫۶۱)، بدون تفاوت در بقا (HR ۱٫۰۴) و با بقای ده‌ساله حدود ۸۰٪ در هر دو گروه [۱۰].
لنفوم منتشر سلول B بزرگ. R-IPI در بیماران درمان‌شده با R-CHOP سه گروه داد: بسیار خوب (PFS و OS چهارساله ۹۴٪ و ۹۴٪)، خوب (۸۰٪ و ۷۹٪) و ضعیف (۵۳٪ و ۵۵٪)؛ IPI دیگر گروهی با شانس بقای کمتر از ۵۰٪ را جدا نمی‌کند [۷]. در POLARIX (IPI ۲ تا ۵؛ ۸۷۹ بیمار؛ پیگیری میانه ۶۴٫۱ ماه) PFS پنج‌ساله با Pola-R-CHP ۶۴٫۹٪ و با R-CHOP ۵۹٫۱٪ بود (HR ۰٫۷۷)، و بقای کلی تفاوت معنی‌داری نداشت (HR ۰٫۸۵) [۶]. در ZUMA-7 (۳۵۹ بیمار با عود زودرس یا بیماری مقاوم) بقای ۴ ساله با آکسی‌کابتاژن سیلولوسل ۵۴٫۶٪ و با درمان استاندارد (شیمی‌ایمنی‌درمانی و پیوند اتولوگ در پاسخ‌دهندگان) ۴۶٫۰٪ بود (HR ۰٫۷۳؛ P=۰٫۰۳) [۸].
مرحله‌بندی و پاسخ (لوگانو). PET-CT در لنفوم‌های FDG-دوست برای مرحله‌بندی و ارزیابی پاسخ با مقیاس ۵ نقطه‌ای به کار می‌رود؛ پسوند A/B فقط در لنفوم هوچکین، بیوپسی مغز استخوان برای مرحله‌بندی معمول هوچکین و بیشتر DLBCLها لازم نیست، و اسکن پیگیری روتین توصیه نمی‌شود [۱۱]. ماشین‌حساب‌ها: IPI در DLBCL، IPS در هوچکین و FLIPI.
شواهد علمی
شواهد علمی
۵ موردسود پایدار درمان نگهدارنده با ریتوکسیماب در بقای بدون پیشرفت بیماران مبتلا به لنفوم فولیکولار: نتایج بلندمدت مطالعه
ریتوکسیمب در برابر رویکرد «مراقبت و انتظار» در بیماران مبتلا به لنفوم فولیکولار پیشرفته، بدون علامت و بدون توده حجیم: یک کارآزمایی فاز ۳ تصادفی و باز
پیامدهای پنج‌ساله مطالعه مقایسه Pola-R-CHP و R-CHOP در بیماران مبتلا به لنفوم منتشر سلول B بزرگ
بقای کلی با برنتوکسیماب ودوتین در لنفوم هوچکین مرحله ۳ یا ۴
بقای بیماران با آکسی‌کابتاژن سیلولوسل در لنفوم سلول B بزرگ
انواع سرطان مرتبط
منابع علمی
۱۱ منبعنمایش همه منابع، ۶ مورد با خلاصه و ترجمه فارسیبستن فهرست منابع
شماره‌های داخل متن، مانند [۱]، به این منابع اشاره دارند. منابعی که دکمه «خلاصه و ترجمه فارسی» دارند، در کتابخانه شواهد علمی خلاصه و ترجمه شده‌اند.
- ۱
- ۲
- ۳
- ۴
- ۵
- ۶Five-Year Outcomes of the POLARIX Study Comparing Pola-R-CHP and R-CHOP in Patients With Diffuse Large B-Cell Lymphoma
- ۷
- ۸
- ۹Rituximab versus a watch-and-wait approach in patients with advanced-stage, asymptomatic, non-bulky follicular lymphoma: an open-label randomised phase 3 trial
- ۱۰Sustained Progression-Free Survival Benefit of Rituximab Maintenance in Patients With Follicular Lymphoma: Long-Term Results of the PRIMA Study
- ۱۱
این مطلب بر پایه منابع علمی معتبر تهیه شده و آخرین بار در ۶ آبان ۱۴۰۵ به‌روزرسانی شده است. محتوای این وب‌سایت صرفاً جنبه آموزشی و اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین مشاوره، تشخیص یا درمان توسط پزشک متخصص نیست. برای هر تصمیم درمانی با پزشک معالج خود مشورت کنید.
این برگه از سایت چاپ شده است؛ نسخه کامل و به‌روز: https://drdabiri.com/questions/is-lymphoma-curable/
