نکات کلیدی
- بواسیزوماب (Bevacizumab) با نام تجاری آواستین یک آنتی‌بادی مونوکلونال است که به VEGF متصل می‌شود و از تشکیل رگ‌های خونی جدید که تومور برای رشد به آن‌ها نیاز دارد جلوگیری می‌کند [۱].
- طبق برچسب FDA در سرطان روده بزرگ متاستاتیک، سرطان ریه غیرسلول کوچک غیرسنگفرشی، گلیوبلاستومای عودکننده، سرطان کلیه متاستاتیک، سرطان دهانه رحم، سرطان تخمدان و کارسینوم هپاتوسلولار (همراه آتزولیزوماب) کاربرد دارد [۱].
- به‌صورت انفوزیون وریدی هر ۲ یا ۳ هفته تجویز می‌شود؛ تزریق اول ۹۰ دقیقه طول می‌کشد و در صورت تحمل به ۶۰ و سپس ۳۰ دقیقه کاهش می‌یابد [۱].
- شایع‌ترین عوارض شامل خونریزی از بینی، سردرد، فشار خون بالا، آبریزش بینی، دفع پروتئین در ادرار، تغییر حس چشایی و خشکی پوست است [۱].
- عوارض جدی ولی کم‌شیوع‌تر شامل سوراخ‌شدگی دستگاه گوارش (۰٫۳٪ تا ۳٪)، خونریزی شدید، لخته‌های شریانی و وریدی و اختلال ترمیم زخم است؛ دارو باید دست‌کم ۲۸ روز پیش از جراحی انتخابی قطع شود [۱].
- زنان در سن باروری باید در طول درمان و تا ۶ ماه پس از آخرین دوز از روش مؤثر پیشگیری استفاده کنند و در همین مدت شیر ندهند؛ دارو خطر نارسایی تخمدان را افزایش می‌دهد [۱].
این دارو چیست و چگونه عمل می‌کند؟
بواسیزوماب (Bevacizumab) با نام تجاری آواستین (Avastin) یک آنتی‌بادی مونوکلونال انسانی‌شده از نوع IgG1 و از گروه داروهای هدفمند ضد رگ‌زایی (مهارکننده VEGF) است [۱].
تومورها برای رشد به خون‌رسانی نیاز دارند. پروتئینی به نام فاکتور رشد اندوتلیال عروقی (VEGF) با اتصال به گیرنده‌هایش (Flt-1 و KDR) روی سلول‌های پوشاننده رگ‌ها، تکثیر این سلول‌ها و تشکیل رگ‌های خونی جدید را تحریک می‌کند. بواسیزوماب به VEGF می‌چسبد و مانع اتصال آن به گیرنده‌ها می‌شود [۱]. در مدل‌های حیوانی سرطان روده بزرگ، این کار رشد ریزرگ‌ها و پیشرفت متاستاز را کاهش داد [۱].
بواسیزوماب شیمی‌درمانی یا ایمنی‌درمانی نیست، اما در بیشتر موارد مصرف همراه شیمی‌درمانی یا داروهای دیگر تجویز می‌شود [۱]. عوارض اصلی این دارو بیشتر به رگ‌ها و خون‌رسانی مربوط است: فشار خون بالا، خونریزی، لخته و اختلال ترمیم زخم [۱].
در چه سرطان‌هایی استفاده می‌شود؟
موارد مصرف جدول زیر بر اساس برچسب FDA آمریکا (بازبینی ژانویه ۲۰۲۵) است و برای آن‌ها آزمایش نشانگر زیستی خاصی در برچسب الزامی نشده است [۱]. بواسیزوماب برای درمان کمکی سرطان کولون پس از جراحی مؤثر نبوده و در این کاربرد تأیید نشده است [۱]. تأییدها در کشورهای مختلف ممکن است متفاوت باشد و هر بیمار مبتلا به این سرطان‌ها لزوماً کاندید دریافت این دارو نیست؛ تصمیم نهایی با تیم درمان است.
| سرطان | شرایط مصرف |
|---|---|
| سرطان روده بزرگ متاستاتیک | خط اول یا دوم همراه شیمی‌درمانی وریدی پایه فلوئورواوراسیل؛ همچنین خط دوم همراه رژیم‌های پایه ایرینوتکان یا اگزالی‌پلاتین پس از پیشرفت با رژیم خط اول حاوی بواسیزوماب [۱] |
| سرطان ریه غیرسلول کوچک غیرسنگفرشی | خط اول همراه کربوپلاتین و پاکلی‌تاکسل در بیماری غیرقابل جراحی، پیشرفته موضعی، عودکننده یا متاستاتیک [۱] |
| گلیوبلاستومای عودکننده (بزرگسالان) | تک‌دارویی [۱] |
| سرطان کلیه متاستاتیک | همراه اینترفرون آلفا [۱] |
| سرطان دهانه رحم پایدار، عودکننده یا متاستاتیک | همراه پاکلی‌تاکسل و سیس‌پلاتین یا پاکلی‌تاکسل و توپوتکان [۱] |
| سرطان تخمدان، لوله فالوپ یا صفاق اولیه مرحله III یا IV پس از جراحی اولیه | همراه کربوپلاتین و پاکلی‌تاکسل، سپس تک‌دارویی نگهدارنده [۱] |
| سرطان تخمدان عودکننده مقاوم به پلاتین | همراه پاکلی‌تاکسل، دوکسوروبیسین لیپوزومی پگیله یا توپوتکان در بیمارانی که حداکثر ۲ رژیم شیمی‌درمانی قبلی داشته‌اند [۱] |
| سرطان تخمدان عودکننده حساس به پلاتین | همراه کربوپلاتین و پاکلی‌تاکسل یا کربوپلاتین و جمسیتابین، سپس تک‌دارویی [۱] |
| کارسینوم هپاتوسلولار | همراه آتزولیزوماب در بیماری غیرقابل جراحی یا متاستاتیک بدون درمان سیستمیک قبلی [۱] |
| سرطان تخمدان — نگهدارنده همراه اولاپاریب (در برچسب آواستین ذکر نشده) | همراه اولاپاریب پس از پاسخ به شیمی‌درمانی خط اول؛ این ترکیب جزو موارد مصرف برچسب آواستین نیست [۱] |
ویژه پزشکان
| سرطان | شواهد کلیدی |
|---|---|
| سرطان روده بزرگ متاستاتیک | کارآزمایی AVF2107g: میانه بقای کلی ۲۰٫۳ در برابر ۱۵٫۶ ماه (نسبت خطر ۰٫۶۶) همراه IFL؛ کارآزمایی‌های E3200 و ML18147 در خط دوم [۱، ۲] |
| سرطان ریه غیرسلول کوچک غیرسنگفرشی | کارآزمایی E4599: میانه بقای کلی ۱۲٫۳ در برابر ۱۰٫۳ ماه (نسبت خطر ۰٫۸۰) [۱، ۳] |
| گلیوبلاستومای عودکننده (بزرگسالان) | کارآزمایی EORTC 26101: بدون تفاوت در بقای کلی (نسبت خطر ۰٫۹۱)؛ میانه بقای بدون پیشرفت ۴٫۲ در برابر ۱٫۵ ماه همراه لوموستین [۱، ۴] |
| سرطان کلیه متاستاتیک | کارآزمایی BO17705: میانه بقای بدون پیشرفت ۱۰٫۲ در برابر ۵٫۴ ماه (نسبت خطر ۰٫۶۰)؛ بدون بهبود در بقای کلی [۱، ۵] |
| سرطان دهانه رحم پایدار، عودکننده یا متاستاتیک | کارآزمایی GOG-0240: میانه بقای کلی ۱۶٫۸ در برابر ۱۲٫۹ ماه (نسبت خطر ۰٫۷۴) [۱، ۶] |
| سرطان تخمدان، لوله فالوپ یا صفاق اولیه مرحله III یا IV پس از جراحی اولیه | کارآزمایی GOG-0218: میانه بقای بدون پیشرفت ۱۸٫۲ در برابر ۱۲٫۰ ماه (نسبت خطر ۰٫۶۲)، بدون تفاوت معنادار در بقای کلی [۱، ۷]؛ کارآزمایی ICON7 با دوز ۷٫۵ میلی‌گرم بر کیلوگرم [۸] |
| سرطان تخمدان عودکننده مقاوم به پلاتین | کارآزمایی MO22224 (AURELIA): میانه بقای بدون پیشرفت ۶٫۸ در برابر ۳٫۴ ماه (نسبت خطر ۰٫۳۸) [۱، ۹] |
| سرطان تخمدان عودکننده حساس به پلاتین | کارآزمایی AVF4095g: میانه بقای بدون پیشرفت ۱۲٫۴ در برابر ۸٫۴ ماه؛ کارآزمایی GOG-0213: میانه بقای کلی ۴۲٫۶ در برابر ۳۷٫۳ ماه [۱] |
| کارسینوم هپاتوسلولار | کارآزمایی IMbrave150: نسبت خطر مرگ ۰٫۵۸ در مقایسه با سورافنیب [۱، ۱۰] |
| سرطان تخمدان — نگهدارنده همراه اولاپاریب (در برچسب آواستین ذکر نشده) | کارآزمایی PAOLA-1: میانه بقای بدون پیشرفت ۲۲٫۱ در برابر ۱۶٫۶ ماه و در بیماران HRD مثبت ۳۷٫۲ در برابر ۱۷٫۷ ماه [۱۱] |
نحوه مصرف و دوز
فهرست رژیم‌های درمانی و دوز۹ رژیم
بواسیزوماب در مرکز درمانی و به‌صورت انفوزیون داخل وریدی تجویز می‌شود. اولین تزریق ۹۰ دقیقه طول می‌کشد؛ اگر به‌خوبی تحمل شود، تزریق دوم طی ۶۰ دقیقه و در صورت تحمل آن، تزریق‌های بعدی طی ۳۰ دقیقه انجام می‌شوند [۱]. بسته به نوع سرطان، دارو هر ۲ یا ۳ هفته یک‌بار و معمولاً همراه شیمی‌درمانی یا داروی دیگر داده می‌شود [۱].
مدت درمان به نوع سرطان بستگی دارد؛ برای مثال در سرطان تخمدان پس از جراحی اولیه حداکثر ۲۲ دوره و در بسیاری از موارد دیگر تا زمان پیشرفت بیماری ادامه می‌یابد [۱].
پایش در طول درمان: فشار خون هر ۲ تا ۳ هفته اندازه‌گیری می‌شود و آزمایش ادرار برای بررسی پروتئین به‌طور دوره‌ای تکرار می‌شود [۱]. در کارسینوم هپاتوسلولار، ارزیابی از نظر وجود واریس ظرف ۶ ماه از شروع درمان توصیه می‌شود [۱].
جراحی: اگر جراحی در پیش دارید، حتماً به تیم درمان بگویید؛ بواسیزوماب باید دست‌کم ۲۸ روز پیش از جراحی انتخابی قطع شود و تا دست‌کم ۲۸ روز پس از جراحی بزرگ و ترمیم کامل زخم شروع نشود [۱].
- تجویز: رقیق در مجموع ۱۰۰ میلی‌لیتر سدیم کلراید ۰٫۹٪ (با دکستروز مخلوط یا تجویز نشود)؛ انفوزیون اول ۹۰ دقیقه، دوم ۶۰ دقیقه و در صورت تحمل بعدی‌ها ۳۰ دقیقه [۱].
- جراحی: دست‌کم ۲۸ روز پیش از جراحی انتخابی قطع شود و تا دست‌کم ۲۸ روز پس از جراحی بزرگ و ترمیم کافی زخم شروع نشود [۱].
- پایش: فشار خون هر ۲ تا ۳ هفته (و پس از قطع در بیمارانی که فشار خون پیدا کرده‌اند)؛ پروتئین ادرار با نوار ادراری پیاپی؛ در ۲+ یا بیشتر، ادرار ۲۴ ساعته [۱].
- کاهش دوز توصیه نمی‌شود؛ دارو یا ادامه می‌یابد، یا متوقف یا قطع می‌شود [۱].
- قطع دائم: سوراخ‌شدگی گوارشی، فیستول نای-مری، فیستول درجه ۴ یا فیستول هر عضو داخلی؛ فاشئیت نکروزان؛ خونریزی درجه ۳ تا ۴؛ ترومبوآمبولی شریانی شدید؛ ترومبوآمبولی وریدی درجه ۴؛ بحران یا انسفالوپاتی فشار خون؛ PRES؛ سندرم نفروتیک؛ واکنش انفوزیون شدید؛ نارسایی احتقانی قلب [۱].
- توقف موقت: عارضه ترمیم زخم (تا ترمیم کافی)؛ هموپتیزی اخیر ≥۲٫۵ میلی‌لیتر؛ فشار خون شدید کنترل‌نشده (تا کنترل)؛ پروتئینوری ≥۲ گرم در ۲۴ ساعت بدون سندرم نفروتیک (تا کمتر از ۲ گرم) [۱].
- واکنش انفوزیون: خفیف: کاهش سرعت؛ قابل‌توجه: توقف و ادامه با سرعت کمتر پس از رفع علائم؛ شدید: قطع دائم [۱].
ویژه پزشکان
دوز بر اساس نوع سرطان: روده بزرگ، ریه، مغز، کلیه و کبد (برچسب FDA)
سرطان روده بزرگ متاستاتیک
خط اول یا دوم همراه شیمی‌درمانی پایه فلوئورواوراسیل وریدی؛ یا خط دوم پس از پیشرفت با رژیم خط اول حاوی بواسیزوماب
خط اول یا دوم همراه شیمی‌درمانی پایه فلوئورواوراسیل وریدی؛ یا خط دوم پس از پیشرفت با رژیم خط اول حاوی بواسیزوماب
پیش از تجویز: نکات تجویز| دارو | دوز | روش | زمان تجویز |
|---|---|---|---|
| همراه IFL بولوس | |||
| بواسیزوماب | ۵ میلی‌گرم/کیلوگرم | وریدی | هر ۲ هفته |
| همراه FOLFOX4 | |||
| بواسیزوماب | ۱۰ میلی‌گرم/کیلوگرم | وریدی | هر ۲ هفته |
| خط دوم پس از بواسیزوماب (همراه رژیم فلوئوروپیریمیدین-ایرینوتکان یا -اگزالی‌پلاتین) | |||
| بواسیزوماب | ۵ میلی‌گرم/کیلوگرم هر ۲ هفته یا ۷٫۵ میلی‌گرم/کیلوگرم هر ۳ هفته | وریدی | |
برای درمان ادجوانت سرطان کولون اندیکاسیون ندارد [۱].
بواسیزوماب + کربوپلاتین + پاکلی‌تاکسل (E4599)
NSCLC غیرسنگفرشی پیشرفته، عودکننده یا متاستاتیک، خط اولطول هر دوره: هر ۲۱ روز
NSCLC غیرسنگفرشی پیشرفته، عودکننده یا متاستاتیک، خط اول
پیش از تجویز: نکات تجویز| دارو | دوز | روش | زمان تجویز |
|---|---|---|---|
| ۶ دوره | |||
| بواسیزوماب | ۱۵ میلی‌گرم/کیلوگرم | وریدی | روز ۱ |
| پاکلی‌تاکسل | ۲۰۰ میلی‌گرم/مترمربع | وریدی | روز ۱ |
| کربوپلاتین | AUC ۶ | وریدی | روز ۱ |
| نگهدارنده | |||
| بواسیزوماب | ۱۵ میلی‌گرم/کیلوگرم | وریدی | هر ۳ هفته |
دوزهای شیمی‌درمانی از کارآزمایی E4599 در برچسب است. در E4599 بافت غالب سنگفرشی، متاستاز مغزی، هموپتیزی آشکار (نیم قاشق چای‌خوری یا بیشتر)، آنژین ناپایدار و ضدانعقاد درمانی معیار خروج بودند [۱].
گلیوبلاستومای عودکننده
بزرگسالانطول هر دوره: هر ۱۴ روز
بزرگسالان
پیش از تجویز: نکات تجویز| دارو | دوز | روش | زمان تجویز |
|---|---|---|---|
| بواسیزوماب | ۱۰ میلی‌گرم/کیلوگرم | وریدی | هر ۲ هفته |
در کارآزمایی EORTC 26101 همراه لوموستین ۹۰ میلی‌گرم/مترمربع هر ۶ هفته داده شد [۱].
سرطان کلیه متاستاتیک
همراه اینترفرون آلفاطول هر دوره: هر ۱۴ روز
همراه اینترفرون آلفا
پیش از تجویز: نکات تجویز| دارو | دوز | روش | زمان تجویز |
|---|---|---|---|
| بواسیزوماب | ۱۰ میلی‌گرم/کیلوگرم | وریدی | هر ۲ هفته |
| اینترفرون آلفا | ۹ میلیون واحد سه بار در هفته (حداکثر ۵۲ هفته؛ کارآزمایی BO17705) | زیرجلدی |
دوز طبق برچسب FDA [۱].
بواسیزوماب + آتزولیزوماب
کارسینوم هپاتوسلولار غیرقابل جراحی یا متاستاتیک بدون درمان سیستمیک قبلیطول هر دوره: هر ۲۱ روز
کارسینوم هپاتوسلولار غیرقابل جراحی یا متاستاتیک بدون درمان سیستمیک قبلی
پیش از تجویز: نکات تجویز| دارو | دوز | روش | زمان تجویز |
|---|---|---|---|
| آتزولیزوماب | ۱۲۰۰ میلی‌گرم | وریدی، اول | روز ۱ |
| بواسیزوماب | ۱۵ میلی‌گرم/کیلوگرم | وریدی، پس از آتزولیزوماب | روز ۱ |
ارزیابی و درمان واریس ظرف ۶ ماه پیش از شروع، طبق شیوه کارآزمایی IMbrave150 [۱].
دوزها مطابق پروتکل کارآزمایی، رهنمود یا برچسب رسمی دارو (منبع در یادداشت هر رژیم) است. پیش از تجویز، شمارش سلول‌های خون، عملکرد کلیه و کبد، تداخلات دارویی و شرایط بیمار را بررسی کنید و دوز را بر اساس برچسب دارو تعدیل کنید.
دوز در سرطان‌های زنان: دهانه رحم و تخمدان (برچسب FDA)
سرطان دهانه رحم (GOG-0240)
بیماری پایدار، عودکننده یا متاستاتیکطول هر دوره: هر ۲۱ روز
بیماری پایدار، عودکننده یا متاستاتیک
پیش از تجویز: نکات تجویز| دارو | دوز | روش | زمان تجویز |
|---|---|---|---|
| بواسیزوماب | ۱۵ میلی‌گرم/کیلوگرم | وریدی | روز ۱ |
| گزینه ۱ | |||
| پاکلی‌تاکسل + سیس‌پلاتین | پاکلی‌تاکسل ۱۷۵ میلی‌گرم/مترمربع (۳ ساعت) + سیس‌پلاتین ۵۰ میلی‌گرم/مترمربع | وریدی | روز ۱ (یا سیس‌پلاتین روز ۲) |
| گزینه ۲ | |||
| پاکلی‌تاکسل + توپوتکان | پاکلی‌تاکسل ۱۷۵ میلی‌گرم/مترمربع روز ۱ + توپوتکان ۰٫۷۵ میلی‌گرم/مترمربع (۳۰ دقیقه) | وریدی | توپوتکان روزهای ۱ تا ۳ |
دوزهای شیمی‌درمانی از کارآزمایی GOG-0240 در برچسب است (گزینه دیگر کارآزمایی: پاکلی‌تاکسل ۱۳۵ میلی‌گرم/مترمربع طی ۲۴ ساعت روز ۱ و سیس‌پلاتین روز ۲) [۱].
تخمدان مرحله III یا IV پس از جراحی اولیه (GOG-0218)
سرطان اپیتلیال تخمدان، لوله فالوپ یا صفاق اولیهطول هر دوره: هر ۲۱ روز
سرطان اپیتلیال تخمدان، لوله فالوپ یا صفاق اولیه
پیش از تجویز: نکات تجویز| دارو | دوز | روش | زمان تجویز |
|---|---|---|---|
| تا ۶ دوره | |||
| بواسیزوماب | ۱۵ میلی‌گرم/کیلوگرم | وریدی | روز ۱ |
| ۶ دوره | |||
| کربوپلاتین + پاکلی‌تاکسل | AUC ۶ + ۱۷۵ میلی‌گرم/مترمربع | وریدی | روز ۱ |
| نگهدارنده | |||
| بواسیزوماب | ۱۵ میلی‌گرم/کیلوگرم | وریدی | هر ۳ هفته |
در GOG-0218 بواسیزوماب از دوره ۲ شیمی‌درمانی شروع شد [۱].
شواهد: GOG-0218 (۲۰۱۱)
تخمدان عودکننده مقاوم به پلاتین (MO22224)
عود کمتر از ۶ ماه پس از پلاتین؛ حداکثر ۲ رژیم قبلیطول هر دوره: هر ۲ یا ۳ هفته
عود کمتر از ۶ ماه پس از پلاتین؛ حداکثر ۲ رژیم قبلی
پیش از تجویز: نکات تجویز| دارو | دوز | روش | زمان تجویز |
|---|---|---|---|
| گزینه ۱ | |||
| بواسیزوماب | ۱۰ میلی‌گرم/کیلوگرم هر ۲ هفته | وریدی | |
| همراه یکی از | |||
| پاکلی‌تاکسل / دوکسوروبیسین لیپوزومی پگیله / توپوتکان هفتگی | پاکلی‌تاکسل ۸۰ میلی‌گرم/مترمربع روزهای ۱، ۸، ۱۵ و ۲۲ هر ۴ هفته؛ PLD ۴۰ میلی‌گرم/مترمربع روز ۱ هر ۴ هفته؛ توپوتکان ۴ میلی‌گرم/مترمربع روزهای ۱، ۸ و ۱۵ هر ۴ هفته | وریدی | |
| گزینه ۲ | |||
| بواسیزوماب + توپوتکان | ۱۵ میلی‌گرم/کیلوگرم هر ۳ هفته + توپوتکان ۱٫۲۵ میلی‌گرم/مترمربع روزهای ۱ تا ۵ هر ۳ هفته | وریدی | |
دوزهای شیمی‌درمانی از کارآزمایی MO22224 در برچسب است [۱].
تخمدان عودکننده حساس به پلاتین
سرطان اپیتلیال تخمدان، لوله فالوپ یا صفاق اولیهطول هر دوره: هر ۲۱ روز
سرطان اپیتلیال تخمدان، لوله فالوپ یا صفاق اولیه
پیش از تجویز: نکات تجویز| دارو | دوز | روش | زمان تجویز |
|---|---|---|---|
| گزینه ۱: ۶ تا ۸ دوره (GOG-0213) | |||
| بواسیزوماب + کربوپلاتین + پاکلی‌تاکسل | ۱۵ میلی‌گرم/کیلوگرم + AUC ۵ + ۱۷۵ میلی‌گرم/مترمربع (۳ ساعت) | وریدی | روز ۱ |
| گزینه ۲: ۶ تا ۱۰ دوره (AVF4095g) | |||
| بواسیزوماب + کربوپلاتین + جمسیتابین | ۱۵ میلی‌گرم/کیلوگرم + AUC ۴ (روز ۱) + جمسیتابین ۱۰۰۰ میلی‌گرم/مترمربع | وریدی | جمسیتابین روزهای ۱ و ۸ |
| نگهدارنده | |||
| بواسیزوماب | ۱۵ میلی‌گرم/کیلوگرم | وریدی | هر ۳ هفته |
دوز طبق برچسب FDA [۱].
پیش از تجویز، دوز را با برچسب دارو، آزمایش‌ها و شرایط بیمار تطبیق دهید.
عوارض جانبی
بر اساس داده‌های ۴۴۶۳ بیمار در کارآزمایی‌های بالینی، شایع‌ترین عوارض بواسیزوماب (به‌تنهایی یا همراه سایر داروهای ضدسرطان) با فراوانی بیش از ۱۰٪ عبارت‌اند از: خونریزی از بینی، سردرد، فشار خون بالا، آبریزش بینی (رینیت)، دفع پروتئین در ادرار، تغییر حس چشایی، خشکی پوست، خونریزی، اختلال اشک‌ریزش، کمردرد و درماتیت پوسته‌ریزی‌دهنده [۱].
برای نمونه، فراوانی چند عارضه در دو کارآزمایی بزرگ [۱]:
- سرطان کلیه، همراه اینترفرون آلفا (کارآزمایی BO17705): خستگی ۳۳٪ (در برابر ۲۷٪)، فشار خون بالا ۲۸٪ (در برابر ۹٪)، خونریزی از بینی ۲۷٪ (در برابر ۴٪)، سردرد ۲۴٪ (در برابر ۱۶٪) و پروتئین در ادرار ۲۰٪ (در برابر ۳٪) [۱].
- سرطان تخمدان پس از جراحی، همراه کربوپلاتین و پاکلی‌تاکسل و سپس نگهدارنده (کارآزمایی GOG-0218): سردرد ۳۴٪ (در برابر ۲۱٪)، فشار خون بالا ۳۲٪ (در برابر ۱۴٪) و خونریزی از بینی ۳۱٪ (در برابر ۹٪) [۱].
خونریزی خفیف، بیشتر به شکل خونریزی از بینی درجه ۱، شایع‌ترین الگوی خونریزی با این دارو است [۱].
عوارض جدی
نسخه فعلی برچسب FDA آواستین هشدار جعبه‌ای (Boxed Warning) ندارد، اما هشدارهای مهم زیر را ذکر می‌کند [۱]:
- سوراخ‌شدگی دستگاه گوارش و فیستول: سوراخ‌شدگی جدی و گاه کشنده در ۰٫۳٪ تا ۳٪ بیماران رخ داد (بیشترین میزان در سابقه پرتودرمانی لگن) و بیشتر موارد در ۵۰ روز اول بود. فیستول جدی در کمتر از ۱٪ تا ۱٫۸٪ (بیشترین در سرطان دهانه رحم) [۱]. در سرطان تخمدان با درگیری رکتوسیگموئید یا روده یا علائم انسداد روده باید از مصرف آن پرهیز شود [۱].
- اختلال ترمیم زخم: در سرطان روده بزرگ ۱۵٪ در برابر ۴٪ در بیمارانی که حین درمان جراحی شدند؛ فاشئیت نکروزان (گاه کشنده) نیز گزارش شده است [۱].
- خونریزی: خونریزی درجه ۳ تا ۵ در ۰٫۴٪ تا ۷٪؛ خونریزی ریوی جدی یا کشنده در ۳۱٪ بیماران سرطان ریه سنگفرشی و ۴٪ غیرسنگفرشی که همراه شیمی‌درمانی دریافت کردند. در بیماری که اخیراً نیم قاشق چای‌خوری (۲٫۵ میلی‌لیتر) یا بیشتر خون سرفه کرده است، نباید تجویز شود [۱].
- لخته‌های شریانی (سکته مغزی، حمله ایسکمیک گذرا، سکته قلبی، آنژین): درجه ۳ تا ۵ در ۵٪ در برابر ۲٪ یا کمتر؛ خطر در سابقه ترومبوآمبولی شریانی، دیابت یا سن بالای ۶۵ سال بیشتر است [۱].
- لخته‌های وریدی: در کارآزمایی GOG-0240 درجه ۳ تا ۴ در ۱۱٪ در برابر ۵٪ [۱].
- فشار خون بالای شدید: درجه ۳ تا ۴ در ۵٪ تا ۱۸٪ [۱].
- سندرم انسفالوپاتی برگشت‌پذیر خلفی (PRES): کمتر از ۰٫۵٪؛ با سردرد، تشنج، خواب‌آلودگی، گیجی و اختلال بینایی بروز می‌کند [۱].
- آسیب کلیه و پروتئینوری: پروتئینوری درجه ۳ تا ۴ در ۰٫۷٪ تا ۷٪؛ سندرم نفروتیک کمتر از ۱٪ [۱].
- واکنش تزریقی: با دوز اول در کمتر از ۳٪ و واکنش شدید در ۰٫۴٪ [۱].
- نارسایی تخمدان: ۳۴٪ در برابر ۲٪ در زنان پیش از یائسگی؛ پس از قطع دارو بازگشت عملکرد تخمدان در ۲۲٪ مشاهده شد [۱].
- نارسایی احتقانی قلب: اختلال عملکرد بطن چپ درجه ۳ یا بالاتر در ۱٪ در برابر ۰٫۶٪؛ در سابقه دریافت آنتراسایکلین، نارسایی قلب ۴٪ در برابر ۰٫۶٪ [۱].
- آسیب به جنین: در مطالعات حیوانی ناهنجاری مادرزادی دیده شده است [۱].
کی باید با پزشک تماس بگیرم؟
در صورت بروز هر یک از علائم زیر فوراً با تیم درمان تماس بگیرید [۱]:
- تب بالا، لرز، درد شکمی شدید یا مداوم، یبوست شدید یا استفراغ (احتمال سوراخ‌شدگی روده)
- هر خونریزی جدی یا غیرعادی، به‌ویژه سرفه یا تف کردن خون
- علائم لخته شریانی یا وریدی، مانند علائم سکته مغزی یا قلبی، درد قفسه سینه یا تنگی نفس ناگهانی
- تغییر در فشار خون یا سردرد شدید
- علائم عصبی جدید یا بدترشونده مانند سردرد، تشنج، گیجی، خواب‌آلودگی یا اختلال بینایی
- علائم سندرم نفروتیک مانند تورم غیرعادی بدن
- علائم نارسایی قلب مانند تنگی نفس یا تورم پاها
- در حین یا پس از تزریق: خس‌خس، درد قفسه سینه، سردرد، لرز یا تعریق
- زخم جراحی که بهبود نمی‌یابد یا باز می‌شود
در موارد شدید (مانند خونریزی شدید، درد قفسه سینه، علائم سکته مغزی یا تشنج) با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید.
تداخلات، بارداری و احتیاط‌ها
تداخل دارویی: طبق برچسب، بواسیزوماب اثر بالینی معناداری بر فارماکوکینتیک ایرینوتکان (و متابولیت فعال آن SN38)، اینترفرون آلفا، کربوپلاتین یا پاکلی‌تاکسل نداشت؛ هرچند در ۳ نفر از ۸ بیمار دریافت‌کننده بواسیزوماب همراه پاکلی‌تاکسل و کربوپلاتین، مواجهه با پاکلی‌تاکسل پس از ۴ دوره کمتر بود [۱]. بواسیزوماب برای مصرف همراه شیمی‌درمانی پایه آنتراسایکلین اندیکاسیون ندارد [۱].
بارداری و پیشگیری: بواسیزوماب ممکن است به جنین آسیب برساند. زنان در سن باروری باید در طول درمان و تا ۶ ماه پس از آخرین دوز از روش مؤثر پیشگیری استفاده کنند و در صورت بارداری یا شک به آن به پزشک اطلاع دهند [۱].
شیردهی: در طول درمان و تا ۶ ماه پس از آخرین دوز شیر ندهید [۱].
باروری: این دارو خطر نارسایی تخمدان را افزایش می‌دهد و اثرات طولانی‌مدت آن بر باروری مشخص نیست؛ پیش از شروع درمان درباره روش‌های حفظ تخمک با پزشک صحبت کنید [۱].
واکسن‌ها: برچسب FDA توصیه مشخصی درباره واکسیناسیون ندارد [۱]؛ پیش از دریافت هر واکسن با تیم درمان مشورت کنید.
نوبت فراموش‌شده: اگر نوبت تزریق را از دست دادید، هرچه زودتر برای تعیین وقت جدید با تیم درمان تماس بگیرید.
سالمندان: افزایش خطر لخته‌های شریانی با بواسیزوماب در بیماران ۶۵ سال به بالا بیشتر بود (۸٪ در برابر ۳٪) تا در افراد زیر ۶۵ سال (۲٪ در برابر ۱٪) [۱].
کودکان: ایمنی و اثربخشی در کودکان ثابت نشده و دارو برای افراد زیر ۱۸ سال تأیید نشده است [۱].
پرسش‌های متداول
آیا بواسیزوماب شیمی‌درمانی است؟
چرا در طول درمان مدام فشار خون و ادرارم را بررسی می‌کنند؟
فشار خون بالا و دفع پروتئین در ادرار از عوارض شناخته‌شده این دارو هستند. برچسب توصیه می‌کند فشار خون هر ۲ تا ۳ هفته اندازه‌گیری شود و آزمایش ادرار به‌طور دوره‌ای تکرار شود تا در صورت لزوم درمان فشار خون شروع یا تزریق موقتاً متوقف شود [۱].
آیا پیش از جراحی باید دارو را قطع کنم؟
بله. بواسیزوماب ترمیم زخم را مختل می‌کند؛ باید دست‌کم ۲۸ روز پیش از جراحی انتخابی قطع شود و تا دست‌کم ۲۸ روز پس از جراحی بزرگ و ترمیم کامل زخم دوباره شروع نشود [۱]. تصمیم درباره زمان قطع و شروع مجدد با پزشک معالج است.
هر جلسه تزریق چقدر طول می‌کشد؟
اولین تزریق ۹۰ دقیقه، دومین تزریق در صورت تحمل ۶۰ دقیقه و تزریق‌های بعدی در صورت تحمل ۳۰ دقیقه طول می‌کشد [۱]. اگر همراه شیمی‌درمانی یا آتزولیزوماب داده شود، کل جلسه طولانی‌تر خواهد بود.
آیا بواسیزوماب در سرطان مغز هم استفاده می‌شود؟
بله؛ در برچسب FDA برای گلیوبلاستومای عودکننده در بزرگسالان تأیید شده است [۱]. در کارآزمایی EORTC 26101، افزودن بواسیزوماب به لوموستین بقای کلی را افزایش نداد اما بقای بدون پیشرفت طولانی‌تر بود (میانه ۴٫۲ در برابر ۱٫۵ ماه) [۱، ۴].
شواهد علمی
مطالعات کلیدی
۷ موردکارآزمایی فاز ۳ بواسیزوماب در سرطان تخمدان
اولاپاریب همراه بواسیزوماب به‌عنوان درمان نگهدارنده خط اول در سرطان تخمدان
آتزولیزوماب همراه بواسیزوماب و شیمی‌درمانی برای سرطان دهانه رحم متاستاتیک، پایدار یا عودکننده (BEATcc): کارآزمایی فاز ۳ تصادفی و باز
دوروالوماب با یا بدون بواسیزوماب همراه با شیمی‌آمبولیزاسیون شریانی در کارسینوم هپاتوسلولار (EMERALD-1): مطالعه فاز ۳ چندمنطقه‌ای، تصادفی، دوسوکور و کنترل‌شده با دارونما
بهبود بقا با بواسیزوماب در سرطان دهانه رحم پیشرفته
آتزولیزوماب به‌همراه بواسیزوماب در کارسینوم هپاتوسلولار غیرقابل‌جراحی
آتزولیزوماب به‌همراه بواسیزوماب در برابر پایش فعال در بیماران مبتلا به کارسینوم هپاتوسلولار پرخطر پس از رزکسیون یا ابلیشن (IMbrave050): کارآزمایی فاز ۳، تصادفی، باز و چندمرکزی
انواع سرطان مرتبط
منابع علمی
۱۱ منبعنمایش همه منابع، ۱۰ مورد با خلاصه و ترجمه فارسیبستن فهرست منابع
شماره‌های داخل متن، مانند [۱]، به این منابع اشاره دارند. منابعی که دکمه «خلاصه و ترجمه فارسی» دارند، در کتابخانه شواهد علمی خلاصه و ترجمه شده‌اند.
- ۱AVASTIN (bevacizumab) injection, for intravenous use: Prescribing Information
- ۲Bevacizumab plus Irinotecan, Fluorouracil, and Leucovorin for Metastatic Colorectal Cancer
- ۳Paclitaxel–Carboplatin Alone or with Bevacizumab for Non–Small-Cell Lung Cancer
- ۴Lomustine and Bevacizumab in Progressive Glioblastoma
- ۵Bevacizumab plus interferon alfa-2a for treatment of metastatic renal cell carcinoma: a randomised, double-blind phase III trial
- ۶Improved survival with bevacizumab in advanced cervical cancer
- ۷Incorporation of Bevacizumab in the Primary Treatment of Ovarian Cancer
- ۸A phase 3 trial of bevacizumab in ovarian cancer
- ۹Bevacizumab Combined With Chemotherapy for Platinum-Resistant Recurrent Ovarian Cancer: The AURELIA Open-Label Randomized Phase III Trial
- ۱۰Atezolizumab plus Bevacizumab in Unresectable Hepatocellular Carcinoma
- ۱۱Olaparib plus Bevacizumab as First-Line Maintenance in Ovarian Cancer
این مطلب بر پایه منابع علمی معتبر تهیه شده و آخرین بار در ۲۸ مهر ۱۴۰۵ به‌روزرسانی شده است. محتوای این وب‌سایت صرفاً جنبه آموزشی و اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین مشاوره، تشخیص یا درمان توسط پزشک متخصص نیست. برای هر تصمیم درمانی با پزشک معالج خود مشورت کنید.