جدیدترین درمان‌های سرطاندکتر محمدرضا دبیری
دکتر محمدرضا دبیریEnglish
نوع سرطان

سرطان پانکراس (لوزالمعده)

سرطانی دشوار که با تشخیص به‌موقع، آزمایش ژنتیک و درمان‌های نوین، امیدهای تازه‌ای پیدا کرده است

به‌روزرسانی: ۲۸ مهر ۱۴۰۵۱۰ دقیقه مطالعه۳۲ منبع علمی
نمایش برای:

خلاصه نکات کلیدی

  • سرطان پانکراس یکی از علل اصلی مرگ ناشی از سرطان در جهان است و بار جهانی آن در ۲۵ سال گذشته بیش از دو برابر شده است [۱].
  • سیگار، چاقی، دیابت و مصرف الکل از عوامل خطر قابل‌تغییر هستند [۱]؛ دیابتِ تازه‌شروع پس از ۵۰ سالگی می‌تواند نشانه هشدار باشد [۲].
  • برای همه بیماران مبتلا به سرطان پانکراس، بررسی ژنتیک ارثی (مانند BRCA1 و BRCA2) توصیه می‌شود؛ نتیجه آن هم بر درمان و هم بر خانواده اثر دارد [۳، ۴].
  • در بیمارانی که جراحی شده‌اند، شیمی‌درمانی mFOLFIRINOX بقای کلی را به‌طور معنی‌داری افزایش داده است [۶، ۱۷].
  • در بیماری متاستاتیک، شیمی‌درمانی ترکیبی مانند FOLFIRINOX یا جمسیتابین + نب‌پاکلی‌تاکسل درمان اصلی است [۹، ۱۰]؛ داروی خوراکی داراکسونراسیب، نخستین مهارکننده RAS، گزینه جدیدتری برای بیماری پیش‌تر درمان‌شده است که بقای کلی را تقریباً دو برابر کرد [۱۳]؛ واکسن‌های شخصی‌سازی‌شده mRNA هنوز در مرحله پژوهش‌اند [۱۵، ۱۶].

سرطان پانکراس چیست؟

پانکراس یا لوزالمعده عضوی در پشت معده است که دو کار اصلی دارد: ساختن آنزیم‌های گوارشی و تولید هورمون‌هایی مانند انسولین برای تنظیم قند خون. شایع‌ترین نوع سرطان پانکراس، آدنوکارسینوم مجرای پانکراس (PDAC) است که از سلول‌های پوشاننده مجاری این عضو منشأ می‌گیرد. نوع کمتر شایع و معمولاً کندرشدتر، تومورهای نورواندوکرین پانکراس هستند که درمان متفاوتی دارند و موضوع این صفحه نیستند.

سرطان پانکراس یکی از علل اصلی مرگ ناشی از سرطان در جهان است و بار آن، تا حد زیادی به دلیل سالمندی جمعیت، رو به افزایش است [۱]. بیش از ۹۰٪ این تومورها جهش فعال‌کننده در ژن RAS (عمدتاً KRAS) دارند [۱۳]؛ همین ویژگی سال‌ها هدف پژوهش بوده و اکنون به نخستین داروهای هدفمند مؤثر رسیده است.

علائم و نشانه‌ها

سرطان پانکراس در مراحل اولیه معمولاً علامتی ندارد یا علائم آن مبهم است؛ به همین دلیل بیشتر بیماران در مراحل پیشرفته تشخیص داده می‌شوند [۵]. علائمی که باید جدی گرفته شوند:

  • یرقان (زردی) پوست و سفیدی چشم، اغلب همراه با ادرار تیره، مدفوع کم‌رنگ و خارش؛ به‌ویژه در تومورهای سر پانکراس که مجرای صفراوی را می‌فشارند
  • کاهش وزن بی‌دلیل و کاهش اشتها
  • درد مبهم بالای شکم که ممکن است به پشت تیر بکشد
  • مدفوع چرب، بدبو و شناور (به دلیل کمبود آنزیم‌های گوارشی)
  • تهوع، احساس سیری زودرس یا خستگی شدید
  • شروع تازه دیابت یا بدتر شدن ناگهانی کنترل قند خون
دیابتِ تازه‌شروع پس از ۵۰ سالگی

حدود ۱٪ از افراد بالای ۵۰ سال که دچار دیابت تازه‌شروع می‌شوند، ظرف سه سال به سرطان پانکراس مبتلا تشخیص داده می‌شوند [۲]. ترکیب دیابت تازه + کاهش وزن بی‌دلیل به‌ویژه هشداردهنده است؛ مدل‌هایی برای شناسایی پرخطرترین افراد این گروه ساخته شده‌اند، اما هنوز به تأیید بیشتری نیاز دارند و ابزار غربالگری عمومی نیستند [۲].

علائم هشدار

کی باید با پزشک تماس بگیرم؟

اگر هر یک از این موارد را دارید، بدون معطلی به پزشک مراجعه کنید:

  • زردی پوست یا سفیدی چشم، به‌ویژه همراه ادرار تیره، مدفوع کم‌رنگ یا خارش
  • کاهش وزن بی‌دلیل، به‌ویژه همراه درد بالای شکم که ممکن است به پشت تیر بکشد
  • دیابت تازه‌شروع پس از ۵۰ سالگی، به‌ویژه همراه کاهش وزن بی‌دلیل [۲]

اگر در حال درمان هستید، تب، درد، تهوع، زردی یا تورم پا را سریع به تیم درمان اطلاع دهید.

عوامل خطر و پیشگیری

عوامل خطر سرطان پانکراس به دو گروه تقسیم می‌شوند [۱]:

  • قابل‌تغییر: مصرف سیگار، چاقی، دیابت و مصرف الکل. ترک سیگار و حفظ وزن مناسب مهم‌ترین اقدامات پیشگیرانه در دسترس هستند.
  • غیرقابل‌تغییر: افزایش سن، سابقه خانوادگی سرطان پانکراس، جهش‌های ارثی در ژن‌های مستعدکننده سرطان (مانند BRCA1، BRCA2، PALB2، ATM و ژن‌های سندرم لینچ) و پانکراتیت ارثی.

پانکراتیت مزمن و برخی کیست‌های پانکراس (مانند IPMN) نیز با افزایش خطر همراه‌اند و پیگیری تخصصی لازم دارند [۵].

تشخیص زودهنگام و آزمایش ژنتیک

در حال حاضر غربالگری سرطان پانکراس برای عموم مردم توصیه نمی‌شود. اما برای افراد پرخطر، رویکرد متفاوت است:

  • به توصیه انجمن انکولوژی بالینی آمریکا (ASCO)، هر فردی که دو بستگان درجه یک مبتلا به سرطان پانکراس دارد، معیار «سرطان پانکراس خانوادگی» را دارد و کاندیدای مشاوره و آزمایش ژنتیک است؛ مزایا و محدودیت‌های غربالگری (معمولاً با MRI یا سونوگرافی آندوسکوپیک) باید با این افراد در میان گذاشته شود [۳].
  • شبکه جامع ملی سرطان آمریکا (NCCN) آزمایش ژنتیک ارثی (germline) را برای همه بیماران مبتلا به سرطان پانکراس، صرف‌نظر از سابقه خانوادگی، توصیه می‌کند [۴].

یافتن جهش ارثی BRCA1/2 یا PALB2 دو فایده دارد: برای بیمار گزینه‌های درمانی خاصی (شیمی‌درمانی پایه پلاتین و داروهای مهارکننده PARP) را مطرح می‌کند [۴، ۱۲] و برای بستگان، فرصت آزمایش و پیشگیری فراهم می‌آورد [۳].

تشخیص و مرحله‌بندی

مسیر تشخیص سرطان پانکراس

  1. ۱

    سی‌تی‌اسکن با پروتکل پانکراس

    سی‌تی‌اسکن چندفازی با ماده حاجب، ابزار اصلی برای دیدن تومور و رابطه آن با رگ‌های خونی اطراف است [۴، ۵]. MRI در موارد خاص (مثلاً بررسی ضایعات کبدی) کمک‌کننده است.

  2. ۲

    سونوگرافی آندوسکوپیک و نمونه‌برداری

    نمونه‌برداری با سوزن از راه سونوگرافی آندوسکوپیک (EUS)، روش ترجیحی برای تأیید تشخیص است [۴، ۵]. در بیمار دارای یرقان ممکن است گذاشتن استنت صفراوی لازم شود.

  3. ۳

    آزمایش خون و CA19-9

    نشانگر CA19-9 برای پیگیری پاسخ به درمان و پیش‌آگهی مفید است، اما برای غربالگری مناسب نیست؛ در انسداد صفراوی ممکن است کاذب بالا باشد و در افرادی که این آنتی‌ژن را نمی‌سازند، بالا نمی‌رود [۴، ۵].

  4. ۴

    آزمایش ژنتیک ارثی و پروفایل مولکولی تومور

    آزمایش germline برای همه بیماران و بررسی مولکولی بافت تومور در بیماری پیشرفته یا متاستاتیک (مانند BRCA، KRAS، MSI/dMMR و NTRK) توصیه می‌شود [۴].

  5. ۵

    تعیین قابلیت جراحی در تیم چندتخصصی

    تصمیم‌گیری درباره جراحی، بر اساس درگیری رگ‌ها و وضعیت عمومی بیمار، در جلسه مشترک جراح، انکولوژیست، رادیولوژیست و پرتودرمانگر انجام می‌شود [۴، ۵].

دسته‌بندی قابلیت جراحی سرطان پانکراس (بر اساس NCCN و ESMO)
دستهویژگی تصویربرداریرویکرد معمول
قابل جراحی (Resectable)بدون تماس تومور با شریان‌های اصلی (SMA، تنه سلیاک، شریان کبدی مشترک)؛ بدون تماس وریدی یا تماس ≤۱۸۰ درجه بدون بی‌نظمی دیواره وریدجراحی و سپس شیمی‌درمانی کمکی؛ در بیماران پرخطر، شیمی‌درمانی پیش از جراحی قابل بررسی است [۴، ۵]
مرزی (Borderline resectable)تماس محدود (≤۱۸۰ درجه) با SMA یا تنه سلیاک، یا درگیری وریدی قابل بازسازیدرمان پیش از جراحی (نئوادجوانت) و سپس ارزیابی مجدد برای جراحی [۴، ۵، ۸]
پیشرفته موضعی (Locally advanced)احاطه بیش از ۱۸۰ درجه SMA یا تنه سلیاک، یا درگیری وریدی غیرقابل بازسازی؛ بدون متاستاز دوردستشیمی‌درمانی سیستمیک، گاهی همراه پرتودرمانی؛ جراحی در موارد منتخب با پاسخ خوب [۴، ۵]
متاستاتیکگسترش به کبد، صفاق، ریه یا سایر اعضادرمان سیستمیک بر اساس وضعیت عمومی و نشانگرهای مولکولی، همراه مراقبت حمایتی [۴، ۵]

تعاریف دقیق، به‌ویژه درباره رگ‌ها، در راهنماهای مختلف اندکی متفاوت است و باید در مرکز تخصصی پانکراس ارزیابی شود.

روش‌های درمان

جراحی

تنها راه درمان قطعی است. برای تومورهای سر پانکراس عمل ویپل (پانکراتیکودئودنکتومی) و برای تومورهای دم، پانکراتکتومی دیستال انجام می‌شود؛ این عمل‌ها بهتر است در مراکز پرتجربه انجام شوند [۵].

شیمی‌درمانی کمکی (ادجوانت)

پس از جراحی، رژیم mFOLFIRINOX به مدت ۲۴ هفته استاندارد بیماران با وضعیت عمومی خوب است [۶، ۱۷]؛ برای بیمارانی که تحمل آن را ندارند، جمسیتابین همراه کپسیتابین گزینه جایگزین است [۷].

درمان پیش از جراحی (نئوادجوانت)

در تومورهای مرزی، شیمی‌درمانی (مانند FOLFIRINOX) یا شیمی‌پرتودرمانی پیش از جراحی، شانس برداشتن کامل تومور را افزایش می‌دهد و بقای بلندمدت را بهبود داده است [۴، ۸، ۲۱].

درمان بیماری متاستاتیک

شیمی‌درمانی ترکیبی FOLFIRINOX یا جمسیتابین + نب‌پاکلی‌تاکسل خط اول است [۹، ۱۰، ۱۹] و رژیم جدیدتر NALIRIFOX نیز در خط اول مؤثر بوده است [۱۱]. در خط دوم معمولاً رژیمی که در خط اول استفاده نشده، یعنی شیمی‌درمانی پایه جمسیتابین یا پایه فلوئورواوراسیل، به کار می‌رود [۵، ۱۹]؛ داروی هدفمند داراکسونراسیب نیز گزینه جدید خط دوم، به‌ویژه در تومورهای دارای جهش RAS G12، است [۱۳، ۲۰].

درمان هدفمند بر اساس ژن

بیماران دارای جهش ارثی BRCA که به شیمی‌درمانی پایه پلاتین پاسخ داده‌اند، می‌توانند اولاپاریب نگه‌دارنده دریافت کنند [۱۲]. تومورهای MSI-H/dMMR و دارای ادغام NTRK نیز گزینه‌های اختصاصی دارند [۴].

درمان‌های نوین: مهارکننده‌های RAS و واکسن‌های mRNA

داراکسونراسیب؛ نخستین داروی ضد RAS

داراکسونراسیب (Daraxonrasib) یک داروی خوراکی است که شکل فعال پروتئین RAS را مهار می‌کند [۱۳]. در کارآزمایی بزرگ RASolute 302 در بیمارانی که سرطان متاستاتیک پانکراس آن‌ها پیش‌تر درمان شده بود، این دارو در مقایسه با شیمی‌درمانی، میانه بقای کلی را تقریباً دو برابر کرد و قطع درمان به دلیل عوارض بسیار کمتر بود [۱۳]. شایع‌ترین عوارض آن بثورات پوستی، اسهال، تهوع، التهاب دهان و خستگی است [۱۴].

سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) در اوت ۲۰۲۶ این دارو را برای بزرگسالان مبتلا به سرطان متاستاتیک پانکراس که دست‌کم یک درمان قبلی دریافت کرده‌اند یا کاندیدای شیمی‌درمانی چنددارویی نیستند، تأیید کرد (اطلاعیه FDA). استفاده از آن در خط اول درمان، در مراحل زودتر بیماری و همراه با شیمی‌درمانی، و نیز سایر مهارکننده‌های RAS، هنوز در مرحله پژوهش است.

واکسن شخصی‌سازی‌شده mRNA (اتوژن سوومران)

اتوژن سوومران (Autogene cevumeran) واکسنی است که برای هر بیمار، بر اساس جهش‌های اختصاصی تومور خود او، به‌صورت جداگانه ساخته می‌شود. در یک کارآزمایی روی ۱۶ بیمار پس از جراحی، واکسن در نیمی از بیماران پاسخ قوی سلول‌های T اختصاصی تومور ایجاد کرد [۱۵] و این سلول‌ها تا حدود سه سال پایدار ماندند [۱۶].

واکسن mRNA هنوز درمان استاندارد نیست

داده‌های واکسن اتوژن سوومران از یک مطالعه فاز ۱ کوچک و بدون گروه مقایسه به دست آمده است؛ مقایسه پاسخ‌دهندگان با غیرپاسخ‌دهندگان نمی‌تواند اثر واکسن بر بقا را اثبات کند [۱۵، ۱۶]. این واکسن فقط در قالب کارآزمایی‌های بالینی در دسترس است. اگر به شرکت در کارآزمایی بالینی علاقه دارید، با پزشک معالج خود مشورت کنید.

مراقبت‌های حمایتی و تسکینی

مراقبت حمایتی بخش جدایی‌ناپذیر درمان سرطان پانکراس است و باید از زمان تشخیص، همراه با درمان‌های ضدسرطان، آغاز شود [۵]. مهم‌ترین اجزای آن عبارت‌اند از [۵]:

  • کنترل درد: داروهای مسکن به‌صورت پلکانی و در دردهای مقاوم، بلوک عصبی شبکه سلیاک یا پرتودرمانی تسکینی.
  • درمان یرقان و انسداد: گذاشتن استنت صفراوی یا دوازدهه با آندوسکوپی.
  • تغذیه: جایگزینی آنزیم‌های پانکراس همراه وعده‌های غذایی برای بهبود هضم و جلوگیری از کاهش وزن، همراه مشاوره تغذیه.
  • حمایت روانی و اجتماعی از بیمار و خانواده و برنامه‌ریزی پیشاپیش مراقبت.
ویژه بیماران

پس از تشخیص چه کنم؟

ویژه بیماران
راهنمای بیمار: پس از تشخیص سرطان پانکراس۱ / ۶
۱

شما تنها نیستید

شنیدن این تشخیص بسیار سخت است. اما امروز گزینه‌های درمانی بیشتری از هر زمان دیگری وجود دارد و تیم درمان در هر مرحله کنار شماست.

۲

درمان در مرکز تخصصی

سرطان پانکراس بهتر است در مرکزی درمان شود که جراح، انکولوژیست، رادیولوژیست و متخصص گوارش با تجربه، با هم درباره پرونده شما تصمیم می‌گیرند.

۳

آزمایش ژنتیک را فراموش نکنید

از پزشک خود بپرسید آیا آزمایش ژنتیک ارثی و بررسی مولکولی تومور برای شما انجام شده است. نتیجه آن ممکن است درِ داروهای هدفمند را باز کند و به سلامت خانواده‌تان هم کمک کند.

۴

تغذیه و آنزیم‌ها

اگر مدفوع چرب دارید یا وزن کم می‌کنید، به پزشک بگویید. کپسول‌های آنزیم پانکراس که همراه غذا خورده می‌شوند، به هضم بهتر غذا کمک می‌کنند.

۵

درد و علائم را گزارش کنید

تحمل درد لازم نیست. درد، تهوع، زردی، تب یا تورم پا را سریع به تیم درمان اطلاع دهید؛ برای بیشتر این مشکلات راه‌حل مؤثری وجود دارد.

۶

درباره کارآزمایی‌های بالینی بپرسید

بسیاری از پیشرفت‌های اخیر، از جمله داروهای ضد RAS و واکسن‌های mRNA، از دل کارآزمایی‌های بالینی بیرون آمده‌اند. بپرسید آیا مطالعه‌ای مناسب شما وجود دارد.

پرسش‌های متداول

آیا سرطان پانکراس ارثی است؟

بیشتر موارد ارثی نیستند، اما بخشی از بیماران جهش‌های ارثی مانند BRCA1، BRCA2 یا PALB2 دارند [۱]. به همین دلیل آزمایش ژنتیک برای همه بیماران توصیه می‌شود و در صورت مثبت بودن، بستگان نیز می‌توانند بررسی شوند [۳، ۴].

آیا آزمایش خونی برای تشخیص زودهنگام وجود دارد؟

خیر. نشانگر CA19-9 برای غربالگری افراد سالم دقت کافی ندارد و بیشتر برای پیگیری درمان کاربرد دارد [۴، ۵]. افراد پرخطر (سابقه خانوادگی قوی یا جهش ژنتیکی) باید درباره برنامه‌های غربالگری تخصصی با پزشک مشورت کنند [۳].

اگر تومور قابل جراحی نباشد، یعنی درمانی وجود ندارد؟

خیر. در بیماری پیشرفته موضعی، شیمی‌درمانی گاهی تومور را آن‌قدر کوچک می‌کند که جراحی ممکن شود [۴، ۵]. در بیماری متاستاتیک نیز شیمی‌درمانی‌های ترکیبی و داروهای هدفمند جدید عمر را طولانی‌تر و علائم را کنترل می‌کنند [۹، ۱۰، ۱۱، ۱۳].

شیمی‌درمانی پس از جراحی چقدر طول می‌کشد؟

رژیم استاندارد mFOLFIRINOX معمولاً ۲۴ هفته (حدود ۶ ماه) و هر دو هفته یک‌بار تجویز می‌شود [۶]. پزشک بسته به تحمل شما ممکن است دوزها را تنظیم کند.

داراکسونراسیب برای چه بیمارانی مطرح است؟

این دارو در اوت ۲۰۲۶ در آمریکا برای بزرگسالان مبتلا به سرطان متاستاتیک پانکراس که پیش‌تر درمان شده‌اند تأیید شد [۱۳]. درمان اصلی بیماری متاستاتیک همچنان شیمی‌درمانی ترکیبی است [۹، ۱۰]؛ درباره جایگاه این دارو در برنامه درمان خود یا شرکت در کارآزمایی‌های بالینی با انکولوژیست خود صحبت کنید.

واکسن mRNA سرطان پانکراس را کجا می‌توان دریافت کرد؟

این واکسن هنوز داروی تأییدشده نیست و فقط در کارآزمایی‌های بالینی تجویز می‌شود؛ نتایج امیدوارکننده فعلی از یک مطالعه کوچک فاز ۱ است [۱۵، ۱۶].

ویژه پزشکان

شواهد و پیشرفت‌های اخیر (ویژه پزشکان)

ویژه پزشکاندرمان سیستمیک سرطان پانکراس بر اساس موقعیت بالینی · دیابت تازه‌شروع و تشخیص زودهنگام · +۲ بخش دیگر
ویژه پزشکان
درمان سیستمیک سرطان پانکراس بر اساس موقعیت بالینی
موقعیت بالینیرژیم/داروشواهد اصلی
ادجوانت، ECOG ۰–۱mFOLFIRINOX به مدت ۲۴ هفتهPRODIGE 24/CCTG PA.6، پیگیری ۵ ساله [۱۷]
ادجوانت، نامناسب برای رژیم چهارداروییجمسیتابین + کپسیتابینESPAC-4 [۷]
مرزی/پرخطر قابل جراحیدرمان نئوادجوانت (FOLFIRINOX یا شیمی‌پرتودرمانی مبتنی بر جمسیتابین)PREOPANC [۸]؛ PREOPANC-2 [۲۱]
متاستاتیک، خط اول، ECOG ۰–۱FOLFIRINOXPRODIGE 4/ACCORD 11 [۹]
متاستاتیک، خط اول، جایگزینجمسیتابین + نب‌پاکلی‌تاکسلMPACT [۱۰]
متاستاتیک، خط اول، رژیم جدیدترNALIRIFOXNAPOLI-3 [۱۱]
gBRCA1/2، بدون پیشرفت پس از ≥۱۶ هفته پلاتیناولاپاریب نگه‌دارندهPOLO [۱۲، ۱۸]
متاستاتیک، خط دومپس از FOLFIRINOX: جمسیتابین + پاکلی‌تاکسل یا نب‌پاکلی‌تاکسل، یا جمسیتابین تنها؛ پس از رژیم‌های جمسیتابین‌دار: رژیم پایه فلوئورواوراسیلرهنمودهای ESMO ۲۰۲۳ و به‌روزرسانی ۲۰۲۵ [۵، ۱۹]
متاستاتیک، پیش‌تر درمان‌شده (گزینه جدیدتر)داراکسونراسیب ۳۰۰ میلی‌گرم روزانهRASolute 302 [۱۳]؛ ESMO ۲۰۲۶ [۲۰]

انتخاب رژیم به وضعیت عمومی، بیماری‌های همراه و ترجیح بیمار بستگی دارد. نتایج هر کارآزمایی در متن زیر آمده است.

ویژه پزشکان

دیابت تازه‌شروع و تشخیص زودهنگام

مدل END-PAC که بر پایه سن شروع دیابت، تغییر وزن و تغییر قند خون ساخته شده، در گروه اعتبارسنجی ۷ مورد از ۹ بیمار مبتلا (۷۸٪) را با ویژگی ۸۵٪ شناسایی کرد [۲]. این مدل هنوز به تأیید آینده‌نگر نیاز دارد و ابزار غربالگری عمومی نیست.

ادجوانت و نئوادجوانت

در کارآزمایی فاز ۳ PRODIGE 24/CCTG PA.6 (۴۹۳ بیمار)، mFOLFIRINOX ادجوانت در مقایسه با جمسیتابین بقا را افزایش داد؛ در گزارش نهایی ۵ ساله (میانه پیگیری ۶۹٫۷ ماه)، میانه بقای بدون بیماری ۲۱٫۴ در برابر ۱۲٫۸ ماه (HR ۰٫۶۶)، میانه بقای کلی ۵۳٫۵ در برابر ۳۵٫۵ ماه (HR ۰٫۶۸) و بقای کلی ۵ ساله ۴۳٫۲٪ در برابر ۳۱٫۴٪ بود [۱۷]؛ بهای این سود، عوارض درجه ۳ یا ۴ در ۷۵٫۹٪ در برابر ۵۲٫۹٪ بود [۶]. برای بیمارانی که برای رژیم چهاردارویی مناسب نیستند، در کارآزمایی فاز ۳ ESPAC-4 جمسیتابین + کپسیتابین در مقایسه با جمسیتابین تنها میانه بقای کلی را از ۲۵٫۵ به ۲۸٫۰ ماه رساند (HR ۰٫۸۲) [۷]. در کارآزمایی هلندی PREOPANC در بیماری قابل جراحی و مرزی، شیمی‌پرتودرمانی نئوادجوانت مبتنی بر جمسیتابین با وجود تفاوت اندک در میانه بقا (۱۵٫۷ در برابر ۱۴٫۳ ماه)، بقای ۵ ساله را از ۶٫۵٪ به ۲۰٫۵٪ رساند (HR ۰٫۷۳) [۸]. در کارآزمایی فاز ۳ PREOPANC-2 (۳۷۵ بیمار با بیماری قابل جراحی یا مرزی)، FOLFIRINOX نئوادجوانت در مقایسه با همین شیمی‌پرتودرمانی مبتنی بر جمسیتابین بقای کلی را بهبود نداد (میانه ۲۱٫۹ در برابر ۲۱٫۳ ماه؛ HR ۰٫۸۸) و هر دو رویکرد قابل استفاده دانسته شدند [۲۱]. در بیماری قابل جراحی، سود درمان نئوادجوانت ثابت نشده است: در کارآزمایی فاز ۲ NORPACT-1، چهار دوره FOLFIRINOX پیش از جراحی در مقایسه با جراحی فوری بقا را بهبود نداد (میانه بقای کلی ۲۵٫۱ در برابر ۳۸٫۵ ماه) [۲۲]. NCCN درمان نئوادجوانت را برای بیماری مرزی ترجیح می‌دهد و در بیماری قابل جراحی با ویژگی‌های پرخطر (مانند CA19-9 بسیار بالا، تومور اولیه یا غدد لنفاوی بزرگ، کاهش وزن یا درد شدید) آن را قابل بررسی می‌داند [۴].

ویژه پزشکان

بیماری متاستاتیک

FOLFIRINOX در کارآزمایی ACCORD 11 میانه بقای کلی را در مقایسه با جمسیتابین از ۶٫۸ به ۱۱٫۱ ماه رساند (HR ۰٫۵۷) [۹] و جمسیتابین + نب‌پاکلی‌تاکسل در MPACT به میانه ۸٫۵ در برابر ۶٫۷ ماه دست یافت (HR ۰٫۷۲) [۱۰]. در NAPOLI-3 (۷۷۰ بیمار)، رژیم NALIRIFOX (ایرینوتکان لیپوزومال + اگزالی‌پلاتین + لکوورین + فلوئورواوراسیل) بر جمسیتابین + نب‌پاکلی‌تاکسل برتری داشت: میانه بقای کلی ۱۱٫۱ در برابر ۹٫۲ ماه (HR ۰٫۸۳؛ ۰٫۷۰ تا ۰٫۹۹)، با میزان مشابه عوارض درجه ≥۳ (۸۷٪ در برابر ۸۶٪) [۱۱]. مقایسه مستقیم NALIRIFOX با FOLFIRINOX انجام نشده است [۱۹]. به‌روزرسانی ۲۰۲۵ رهنمود ESMO در بیماران با وضعیت عملکردی ECOG ۰ تا ۱، FOLFIRINOX یا NALIRIFOX را توصیه می‌کند [I, A] و جمسیتابین + نب‌پاکلی‌تاکسل را نیز گزینه مناسب می‌داند [I, B]؛ در خط دوم پس از FOLFIRINOX، جمسیتابین + پاکلی‌تاکسل [I, B] یا جمسیتابین + نب‌پاکلی‌تاکسل یا جمسیتابین تنها [III, C] پیشنهاد می‌شود [۱۹].

gBRCA و اولاپاریب

در کارآزمایی POLO، بیماران دارای جهش ارثی BRCA1/2 که بیماری‌شان طی شیمی‌درمانی پایه پلاتین خط اول پیشرفت نکرده بود، با اولاپاریب (Olaparib) نگه‌دارنده میانه بقای بدون پیشرفت ۷٫۴ در برابر ۳٫۸ ماه داشتند (HR ۰٫۵۳)؛ در تحلیل نهایی، تفاوت بقای کلی از نظر آماری معنی‌دار نبود (میانه ۱۹٫۰ در برابر ۱۹٫۲ ماه؛ HR ۰٫۸۳)، هرچند بقای ۳ ساله ۳۳٫۹٪ در برابر ۱۷٫۸٪ برآورد شد [۱۸]. از ۳۳۱۵ بیمار غربالگری‌شده، تنها ۱۵۴ نفر تصادفی‌سازی شدند که نشان می‌دهد این زیرگروه کوچک است [۱۲].

ویژه پزشکان

داراکسونراسیب: کارآزمایی‌ها و جایگاه در رهنمودها

داراکسونراسیب (RMC-6236) شکل فعال (متصل به GTP) پروتئین RAS، چه جهش‌یافته و چه طبیعی، را مهار می‌کند [۱۳]. در کارآزمایی فاز ۱–۲، در ۲۶ بیمار دارای جهش RAS G12 که دارو را در خط دوم با دوز ۳۰۰ میلی‌گرم دریافت کردند، ۳۵٪ پاسخ عینی دیده شد [۱۴]. در کارآزمایی تصادفی فاز ۳ RASolute 302 با ۵۰۰ بیمار مبتلا به سرطان پانکراس متاستاتیکِ پیش‌تر درمان‌شده، داراکسونراسیب در مقایسه با شیمی‌درمانی انتخابی پزشک، میانه بقای کلی را از ۶٫۷ به ۱۳٫۲ ماه (HR ۰٫۴۰) و میانه بقای بدون پیشرفت را از ۳٫۶ به ۷٫۲ ماه (HR ۰٫۴۹) افزایش داد؛ این سود هم در بیماران دارای جهش RAS G12 و هم در کل جمعیت مطالعه (شامل بیماران بدون جهش شناسایی‌شده RAS) دیده شد [۱۳]. عوارض درجه ۳ یا بالاتر در ۶۱٫۸٪ گروه داراکسونراسیب و ۶۹٫۶٪ گروه شیمی‌درمانی رخ داد و قطع دارو به دلیل عوارض مرتبط با درمان ۱٫۲٪ در برابر ۱۱٫۲٪ بود [۱۳].

تأیید FDA در ۲۶ اوت ۲۰۲۶ (نام تجاری RASONQUE) با دوز ۳۰۰ میلی‌گرم خوراکی یک‌بار در روز است [۲۸]. رهنمود ESMO (به‌روزرسانی فوری اوت ۲۰۲۶) داراکسونراسیب تک‌دارویی را پس از پیشرفت بیماری با شیمی‌درمانی در بیماران دارای جهش RAS G12 و وضعیت عملکردی ECOG ۰ یا ۱ توصیه می‌کند و شواهد را در بیماران بدون جهش RAS یا با سایر جهش‌های RAS ناکافی می‌داند [۲۰]؛ NCCN نیز آن را به‌عنوان درمان بعدی افزوده است [۴].

واکسن mRNA: طراحی مطالعه و پیگیری

در کارآزمایی فاز ۱ اتوژن سوومران، ۱۶ بیمار پس از جراحی ابتدا آتزولیزوماب (Atezolizumab) و واکسن و سپس ۱۵ نفر از آنان mFOLFIRINOX دریافت کردند؛ واکسن در ۸ نفر از ۱۶ بیمار پاسخ قوی سلول‌های T اختصاصی تومور ایجاد کرد [۱۵]. در پیگیری با میانه ۳٫۲ سال، میانه بقای بدون عود در پاسخ‌دهندگان به واکسن هنوز به دست نیامده بود، در حالی که در افراد بدون پاسخ ۱۳٫۴ ماه بود [۱۶].

ویژه پزشکان

رژیم‌های درمانی و دوز (ویژه پزشکان)

فهرست رژیم‌های درمانی و دوز۱۱ رژیم
ویژه پزشکان
نکات ایمنی مشترک
  • فلوئورواوراسیل یا کپسیتابین (FOLFIRINOX، mFOLFIRINOX، NALIRIFOX، NAPOLI-1، جمسیتابین + کپسیتابین): پیش از شروع، آزمایش واریانت‌های ژن DPYD توصیه می‌شود (خطر سمیت شدید در کمبود DPD) [۳۱، ۲۳].
  • ایرینوتکان معمولی (FOLFIRINOX و mFOLFIRINOX): در هموزیگوت‌های UGT1A1*28 یا *6 (یا *6/*28) دوز شروع دست‌کم یک سطح کاهش یابد؛ اسهال دیررس فوراً با لوپرامید و اسهال زودرس کولینرژیک با آتروپین درمان شود؛ پیش‌داروی ضدتهوع توصیه می‌شود [۳۰].
  • ایرینوتکان لیپوزومی (NALIRIFOX و NAPOLI-1): جایگزین ایرینوتکان معمولی نمی‌شود؛ ۳۰ دقیقه پیش از هر نوبت کورتیکواستروئید و ضدتهوع تجویز شود؛ با بیلی‌روبین بالاتر از حد طبیعی دوز توصیه‌شده‌ای وجود ندارد [۲۵].
ویژه پزشکاندرمان کمکی (پس از جراحی) و پیش از جراحی، ۴ رژیم · بیماری متاستاتیک: خط اول، نگه‌دارنده و خط‌های بعدی، ۷ رژیم
ویژه پزشکان

درمان کمکی (پس از جراحی) و پیش از جراحی

mFOLFIRINOX کمکی (PRODIGE 24)

آدنوکارسینوم مجرایی پانکراس برداشته‌شده (R0 یا R1)؛ سن ۱۸ تا ۷۹ سال؛ وضعیت عملکردی WHO ۰–۱؛ CA19-9 حداکثر ۱۸۰ واحد/میلی‌لیتر پس از جراحی؛ شروع ۲۱ تا ۸۴ روز پس از جراحیطول هر دوره: هر ۱۴ روز

آدنوکارسینوم مجرایی پانکراس برداشته‌شده (R0 یا R1)؛ سن ۱۸ تا ۷۹ سال؛ وضعیت عملکردی WHO ۰–۱؛ CA19-9 حداکثر ۱۸۰ واحد/میلی‌لیتر پس از جراحی؛ شروع ۲۱ تا ۸۴ روز پس از جراحی

پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک
دارودوزروشزمان تجویز
اگزالی‌پلاتین۸۵ میلی‌گرم/مترمربعوریدی، طی ۲ ساعتروز ۱
ایرینوتکان۱۵۰ میلی‌گرم/مترمربعوریدی، طی ۹۰ دقیقهروز ۱
لکوورین۴۰۰ میلی‌گرم/مترمربعوریدی، طی ۲ ساعتروز ۱
فلوئورواوراسیل (انفوزیون)۲۴۰۰ میلی‌گرم/مترمربع (بدون بولوس)وریدی، انفوزیون مداوم ۴۶ ساعتهشروع روز ۱
طول هر دوره
هر ۱۴ روز
مدت درمان
۱۲ دوره (۲۴ هفته)

دوزها از مقاله PRODIGE 24 (دوز ایرینوتکان پس از تحلیل ایمنی پیش‌بینی‌شده در پروتکل از ۱۸۰ به ۱۵۰ میلی‌گرم/مترمربع کاهش یافت) [۶]؛ مدت انفوزیون‌ها، نبودِ بولوس فلوئورواوراسیل و معیارهای ورود از ثبت کارآزمایی [۲۹]. شواهد بقا: PRODIGE 24، پیگیری ۵ ساله [۱۷].

شواهد: PRODIGE 24 (نتایج ۵ ساله) (۲۰۲۲)، PRODIGE 24 / CCTG PA.6 (۲۰۱۸)

جمسیتابین + کپسیتابین (ESPAC-4)

آدنوکارسینوم پانکراس برداشته‌شده (R0 یا R1) در بیمارانی که برای mFOLFIRINOX مناسب نیستند؛ در کارآزمایی، شروع تا ۱۲ هفته پس از جراحیطول هر دوره: هر ۲۸ روز

آدنوکارسینوم پانکراس برداشته‌شده (R0 یا R1) در بیمارانی که برای mFOLFIRINOX مناسب نیستند؛ در کارآزمایی، شروع تا ۱۲ هفته پس از جراحی

پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک
دارودوزروشزمان تجویز
جمسیتابین۱۰۰۰ میلی‌گرم/مترمربعوریدی، طی ۳۰ دقیقهروزهای ۱، ۸ و ۱۵
کپسیتابین۸۳۰ میلی‌گرم/مترمربع دو بار در روز (۱۶۶۰ میلی‌گرم/مترمربع در روز)خوراکیروزهای ۱ تا ۲۱
طول هر دوره
هر ۲۸ روز
مدت درمان
۶ دوره

دوزها از ESPAC-4 [۷] و برچسب FDA کپسیتابین (حداکثر ۶ دوره) [۲۳].

کپسیتابین: در کلیرانس کراتینین ۳۰ تا ۵۰ میلی‌لیتر/دقیقه دوز ۲۵٪ کاهش یابد و زیر ۳۰ دوز تعیین نشده است؛ در کمبود کامل DPD مصرف نشود [۲۳].

شواهد: ESPAC-4 (۲۰۱۷)

FOLFIRINOX پیش از جراحی (PREOPANC-2)

سرطان پانکراس قابل جراحی یا مرزی (borderline)؛ وضعیت عملکردی WHO ۰–۱طول هر دوره: هر ۱۴ روز

سرطان پانکراس قابل جراحی یا مرزی (borderline)؛ وضعیت عملکردی WHO ۰–۱

پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک
دارودوزروشزمان تجویز
اگزالی‌پلاتین۸۵ میلی‌گرم/مترمربعوریدی، طی ۲ ساعتروز ۱
ایرینوتکان۱۸۰ میلی‌گرم/مترمربعوریدی، طی ۹۰ دقیقهروز ۱
لکوورین۴۰۰ میلی‌گرم/مترمربعوریدی، طی ۲ ساعتروز ۱
فلوئورواوراسیل (بولوس)۴۰۰ میلی‌گرم/مترمربعوریدی، بولوسروز ۱
فلوئورواوراسیل (انفوزیون)۲۴۰۰ میلی‌گرم/مترمربعوریدی، انفوزیون مداوم ۴۶ ساعتهشروع روز ۱
طول هر دوره
هر ۱۴ روز
مدت درمان
۸ دوره، سپس جراحی؛ بدون درمان کمکی پس از جراحی

دوزها و برنامه از PREOPANC-2 [۲۱]؛ مدت انفوزیون‌ها طبق برچسب‌های FDA [۳۲، ۳۰]. در بیماری قابل جراحی بدون ویژگی پرخطر، سود درمان پیش از جراحی ثابت نشده است [۴، ۲۲].

شواهد: PREOPANC-2 (۲۰۲۵)، NORPACT-1 (۲۰۲۴)

شیمی‌پرتودرمانی مبتنی بر جمسیتابین پیش از جراحی (PREOPANC)

سرطان پانکراس قابل جراحی یا مرزیطول هر دوره: هر ۲۸ روز

سرطان پانکراس قابل جراحی یا مرزی

پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک
دارودوزروشزمان تجویز
پیش از جراحی: ۳ دوره ۲۸ روزه
جمسیتابین۱۰۰۰ میلی‌گرم/مترمربعوریدیدوره‌های ۱ و ۳: روزهای ۱ و ۸؛ دوره ۲: روزهای ۱، ۸ و ۱۵
پرتودرمانی هیپوفرکشنه۳۶ گری در ۱۵ جلسهخارجیفقط در دوره ۲
پس از جراحی: ۴ دوره
جمسیتابین کمکیوریدی
طول هر دوره
هر ۲۸ روز
مدت درمان
۳ دوره پیش از جراحی، جراحی، سپس ۴ دوره جمسیتابین کمکی

دوزها و برنامه از PREOPANC-2 (گروه شیمی‌پرتودرمانی) [۲۱]؛ شواهد بقا در مقایسه با جراحی فوری: PREOPANC [۸].

شواهد: PREOPANC-2 (۲۰۲۵)، PREOPANC (۲۰۲۲)

دوزها مطابق پروتکل کارآزمایی، رهنمود یا برچسب رسمی دارو (منبع در یادداشت هر رژیم) است. پیش از تجویز، شمارش سلول‌های خون، عملکرد کلیه و کبد، تداخلات دارویی و شرایط بیمار را بررسی کنید و دوز را بر اساس برچسب دارو تعدیل کنید.

ویژه پزشکان

بیماری متاستاتیک: خط اول، نگه‌دارنده و خط‌های بعدی

FOLFIRINOX (ACCORD 11)

خط اول بیماری متاستاتیک؛ ECOG ۰–۱طول هر دوره: هر ۱۴ روز

خط اول بیماری متاستاتیک؛ ECOG ۰–۱

پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک
دارودوزروشزمان تجویز
اگزالی‌پلاتین۸۵ میلی‌گرم/مترمربعوریدی، طی ۲ ساعتروز ۱
ایرینوتکان۱۸۰ میلی‌گرم/مترمربعوریدی، طی ۹۰ دقیقهروز ۱
لکوورین۴۰۰ میلی‌گرم/مترمربعوریدی، طی ۲ ساعتروز ۱
فلوئورواوراسیل (بولوس)۴۰۰ میلی‌گرم/مترمربعوریدی، بولوسروز ۱
فلوئورواوراسیل (انفوزیون)۲۴۰۰ میلی‌گرم/مترمربعوریدی، انفوزیون مداوم ۴۶ ساعتهشروع روز ۱
طول هر دوره
هر ۱۴ روز
مدت درمان
در بیماران پاسخ‌دهنده ۶ ماه شیمی‌درمانی توصیه شد

دوزها از ACCORD 11 [۹]؛ مدت انفوزیون اگزالی‌پلاتین و لکوورین (۱۲۰ دقیقه) و ایرینوتکان (۹۰ دقیقه) طبق برچسب‌های FDA [۳۲، ۳۰].

شواهد: PRODIGE 4 / ACCORD 11 (۲۰۱۱)

NALIRIFOX (NAPOLI-3)

خط اول بیماری متاستاتیک؛ ECOG ۰–۱؛ بیلی‌روبین در محدوده طبیعیطول هر دوره: هر ۲۸ روز

خط اول بیماری متاستاتیک؛ ECOG ۰–۱؛ بیلی‌روبین در محدوده طبیعی

پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک
دارودوزروشزمان تجویز
ایرینوتکان لیپوزومی۵۰ میلی‌گرم/مترمربعوریدی، طی ۹۰ دقیقهروزهای ۱ و ۱۵
اگزالی‌پلاتین۶۰ میلی‌گرم/مترمربعوریدی، طی ۱۲۰ دقیقهروزهای ۱ و ۱۵
لکوورین۴۰۰ میلی‌گرم/مترمربعوریدی، طی ۳۰ دقیقهروزهای ۱ و ۱۵
فلوئورواوراسیل۲۴۰۰ میلی‌گرم/مترمربعوریدی، انفوزیون مداوم ۴۶ ساعتهروزهای ۱ و ۱۵
طول هر دوره
هر ۲۸ روز
مدت درمان
تا پیشرفت بیماری یا سمیت غیرقابل‌قبول

دوزها و ترتیب تجویز از برچسب FDA ایرینوتکان لیپوزومی و NAPOLI-3 [۲۵، ۱۱].

شواهد: NAPOLI 3 (۲۰۲۳)

جمسیتابین + نب‌پاکلی‌تاکسل (MPACT)

خط اول بیماری متاستاتیک (در MPACT، کارنوفسکی ≥۷۰)؛ یا خط دوم پس از FOLFIRINOXطول هر دوره: هر ۲۸ روز

خط اول بیماری متاستاتیک (در MPACT، کارنوفسکی ≥۷۰)؛ یا خط دوم پس از FOLFIRINOX

پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک
دارودوزروشزمان تجویز
نب‌پاکلی‌تاکسل۱۲۵ میلی‌گرم/مترمربعوریدی، طی ۳۰ تا ۴۰ دقیقهروزهای ۱، ۸ و ۱۵
جمسیتابین (بلافاصله پس از نب‌پاکلی‌تاکسل)۱۰۰۰ میلی‌گرم/مترمربعوریدی، طی ۳۰ دقیقهروزهای ۱، ۸ و ۱۵
طول هر دوره
هر ۲۸ روز
مدت درمان
تا پیشرفت بیماری یا سمیت غیرقابل‌قبول

دوزها از برچسب FDA نب‌پاکلی‌تاکسل و MPACT [۲۴، ۱۰].

با نوتروفیل کمتر از ۱۵۰۰ در میکرولیتر تجویز نشود و شمارش خون مکرر لازم است؛ در سرطان پانکراس با نارسایی متوسط تا شدید کبد توصیه نمی‌شود؛ نوروپاتی محیطی ممکن است کاهش دوز لازم داشته باشد [۲۴].

شواهد: MPACT (۲۰۱۳)

اولاپاریب نگه‌دارنده (POLO)

جهش ارثی (germline) BRCA1/2 و بیماری متاستاتیکی که طی دست‌کم ۱۶ هفته شیمی‌درمانی خط اول پایه پلاتین پیشرفت نکرده استطول هر دوره: پیوسته

جهش ارثی (germline) BRCA1/2 و بیماری متاستاتیکی که طی دست‌کم ۱۶ هفته شیمی‌درمانی خط اول پایه پلاتین پیشرفت نکرده است

پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک
دارودوزروشزمان تجویز
اولاپاریب (قرص)۳۰۰ میلی‌گرم دو بار در روزخوراکیپیوسته
طول هر دوره
پیوسته
مدت درمان
تا پیشرفت بیماری یا سمیت غیرقابل‌قبول؛ در POLO شروع ۴ تا ۸ هفته پس از آخرین دوز شیمی‌درمانی

دوز و اندیکاسیون از برچسب FDA [۲۶] و POLO [۱۲]. در کلیرانس کراتینین ۳۱ تا ۵۰ میلی‌لیتر/دقیقه، ۲۰۰ میلی‌گرم دو بار در روز [۲۶].

شواهد: POLO (بقای کلی) (۲۰۲۲)، POLO (۲۰۱۹)

ایرینوتکان لیپوزومی + فلوئورواوراسیل/لکوورین (NAPOLI-1)

بیماری متاستاتیک پس از پیشرفت با درمان پایه جمسیتابینطول هر دوره: هر ۱۴ روز

بیماری متاستاتیک پس از پیشرفت با درمان پایه جمسیتابین

پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک
دارودوزروشزمان تجویز
ایرینوتکان لیپوزومی۷۰ میلی‌گرم/مترمربع (هموزیگوت UGT1A1*28: شروع با ۵۰)وریدی، طی ۹۰ دقیقهروز ۱
لکوورین۴۰۰ میلی‌گرم/مترمربعوریدی، طی ۳۰ دقیقهروز ۱
فلوئورواوراسیل۲۴۰۰ میلی‌گرم/مترمربعوریدی، طی ۴۶ ساعتروز ۱
طول هر دوره
هر ۱۴ روز
مدت درمان
تا پیشرفت بیماری یا سمیت غیرقابل‌قبول

دوزها از برچسب FDA (بخش NAPOLI-1) [۲۵]. در هموزیگوت‌های UGT1A1*28 با ۵۰ میلی‌گرم/مترمربع شروع و در صورت تحمل به ۷۰ افزایش یابد [۲۵].

جمسیتابین تک‌دارویی

بیماری پیشرفته در بیماران با وضعیت عمومی ضعیف‌تر، یا خط دوم پس از FOLFIRINOX

بیماری پیشرفته در بیماران با وضعیت عمومی ضعیف‌تر، یا خط دوم پس از FOLFIRINOX

پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک
دارودوزروشزمان تجویز
جمسیتابین۱۰۰۰ میلی‌گرم/مترمربعوریدی، طی ۳۰ دقیقههفتگی ۷ هفته، ۱ هفته استراحت؛ سپس روزهای ۱، ۸ و ۱۵
طول هر دوره
پس از دوره اول ۸ هفته‌ای، هر ۲۸ روز
مدت درمان
تا پیشرفت بیماری یا سمیت غیرقابل‌قبول

دوز از برچسب FDA جمسیتابین [۲۷].

داراکسونراسیب (RASolute 302)

آدنوکارسینوم متاستاتیک پانکراس پس از دست‌کم یک درمان سیستمیک، یا بیمار نامناسب برای درمان چنددارویی (برچسب FDA)؛ ESMO: جهش RAS G12 و ECOG ۰–۱طول هر دوره: پیوسته

آدنوکارسینوم متاستاتیک پانکراس پس از دست‌کم یک درمان سیستمیک، یا بیمار نامناسب برای درمان چنددارویی (برچسب FDA)؛ ESMO: جهش RAS G12 و ECOG ۰–۱ [۲۰]

پیش از تجویز: نکات ایمنی مشترک
دارودوزروشزمان تجویز
داراکسونراسیب۳۰۰ میلی‌گرم یک بار در روزخوراکیپیوسته
طول هر دوره
پیوسته
مدت درمان
تا پیشرفت بیماری یا سمیت غیرقابل‌قبول

دوز از برچسب FDA [۲۸]؛ شواهد: RASolute 302 [۱۳].

از شروع درمان، پیشگیری از عوارض پوستی: کورتیکواستروئید موضعی و کرم نرم‌کننده روی صورت و قفسه سینه، محدودیت نور آفتاب و ضدآفتاب SPF ۳۰ یا بیشتر، و در نظر گرفتن داکسی‌سایکلین یا مینوسایکلین خوراکی پیشگیرانه. کاهش دوز به ۲۰۰ و سپس ۱۵۰ میلی‌گرم؛ در عدم تحمل ۱۵۰ میلی‌گرم قطع شود؛ بثورات، التهاب دهان یا اسهال درجه ۳ ← توقف تا درجه ≤۱ و ادامه با دوز کمتر [۲۸].

شواهد: RASolute 302 (۲۰۲۶)، RASolute 302 (مرور) (۲۰۲۶)، RASolute-302 (۲۰۲۶)

پیش از تجویز، دوز را با برچسب دارو، آزمایش‌ها و شرایط بیمار تطبیق دهید.

شواهد علمی

مطالعات کلیدی

۱۵ مورد
کارآزمایی بالینی · فاز ۳

نتایج پنج ساله FOLFIRINOX در برابر جمسیتابین به‌عنوان درمان کمکی سرطان پانکراس: یک کارآزمایی بالینی تصادفی

JAMA Oncol · 2022
۲۱٫۴ ماه در برابر ۱۲٫۸ ماهمیانه بقای بدون بیماری
خلاصه و ترجمه
کارآزمایی بالینی · فاز ۳

مقایسه جمسیتابین و کپسیتابین کمکی با جمسیتابین تنها در بیماران مبتلا به سرطان پانکراس جراحی‌شده (ESPAC-4): کارآزمایی فاز ۳ تصادفی، باز و چندمرکزی

Lancet · 2017
۲۸٫۰ در برابر ۲۵٫۵ ماهمیانه بقای کلی
خلاصه و ترجمه
کارآزمایی بالینی · فاز ۳

شیمی‌پرتودرمانی نئوادجوانت در برابر جراحی فوری برای سرطان پانکراس قابل‌جراحی و مرزی: نتایج بلندمدت کارآزمایی تصادفی هلندی PREOPANC

J Clin Oncol · 2022
HR ۰٫۷۳بقای کلی (نسبت خطر)
خلاصه و ترجمه
کارآزمایی بالینی · فاز ۳

FOLFIRINOX پیش از جراحی در برابر شیمی‌پرتودرمانی مبتنی بر جمسیتابین پیش از جراحی در سرطان پانکراس قابل جراحی و مرزی قابل جراحی: یک کارآزمایی تصادفی فاز ۳، چندمرکزی و باز

Lancet Oncol · 2025
۲۱٫۹ ماه در برابر ۲۱٫۳ ماهمیانه بقای کلی
خلاصه و ترجمه
کارآزمایی بالینی · فاز ۲

FOLFIRINOX پیش از جراحی در برابر جراحی فوری در سرطان قابل جراحی سر پانکراس: یک کارآزمایی تصادفی فاز ۲ و چندمرکزی

Lancet Gastroenterol Hepatol · 2024
۶۰٪ در برابر ۷۳٪بقای ۱۸ ماهه (قصد درمان)
خلاصه و ترجمه
کارآزمایی بالینی · فاز ۲/۳

FOLFIRINOX در برابر جمسیتابین برای سرطان متاستاتیک پانکراس

N Engl J Med · 2011
۱۱٫۱ در برابر ۶٫۸ ماهمیانه بقای کلی
خلاصه و ترجمه
کارآزمایی بالینی · فاز ۳

افزایش بقا در سرطان پانکراس با نب‌پاکلی‌تاکسل همراه با جمسیتابین

N Engl J Med · 2013
۸٫۵ در برابر ۶٫۷ ماهمیانه بقای کلی
خلاصه و ترجمه
کارآزمایی بالینی · فاز ۳

اولاپاریب نگهدارنده در سرطان متاستاتیک پانکراس با جهش ژرم‌لاین BRCA

N Engl J Med · 2019
۷٫۴ در برابر ۳٫۸ ماهمیانه بقای بدون پیشرفت
خلاصه و ترجمه
کارآزمایی بالینی · فاز ۳

نتایج بقای کلی کارآزمایی فاز ۳ اولاپاریب نگهدارنده فعال در برابر دارونما در سرطان متاستاتیک پانکراس با جهش ژرم‌لاین BRCA

J Clin Oncol · 2022
۱۹٫۰ ماه در برابر ۱۹٫۲ ماهمیانه بقای کلی
خلاصه و ترجمه
کارآزمایی بالینی · فاز ۳

داراکسونراسیب یا شیمی‌درمانی در سرطان متاستاتیک پانکراسِ درمان‌شده

N Engl J Med · 2026
۱۳٫۲ در برابر ۶٫۶ ماهمیانه بقای کلی (RAS G12)
خلاصه و ترجمه
کارآزمایی بالینی · فاز ۳

NALIRIFOX در برابر نب‌پاکلی‌تاکسل و جمسیتابین در بیماران درمان‌نشده مبتلا به آدنوکارسینوم مجرایی متاستاتیک پانکراس (NAPOLI ۳): کارآزمایی فاز ۳ تصادفی و باز

Lancet · 2023
۱۱٫۱ در برابر ۹٫۲ ماهمیانه بقای کلی
خلاصه و ترجمه
کارآزمایی بالینی · فاز ۱-۲

داراکسونراسیب در سرطان پیشرفته پانکراس دارای جهش RAS با سابقه درمان قبلی

N Engl J Med · 2026
۳۵٪پاسخ عینی (RAS G12، خط دوم، ۳۰۰ میلی‌گرم؛ ۲۶ بیمار)
خلاصه و ترجمه
کارآزمایی بالینی · فاز ۱

واکسن‌های نئوآنتی‌ژنی RNA سلول‌های T CD8+ با عمر طولانی را در سرطان پانکراس آماده می‌کنند

Nature · 2025
نرسیده در برابر ۱۳٫۴ ماهمیانه بقای بدون عود: پاسخ‌دهنده در برابر غیرپاسخ‌دهنده
خلاصه و ترجمه
کارآزمایی بالینی · فاز ۳

FOLFIRINOX یا جمسیتابین به‌عنوان درمان کمکی (ادجوانت) در سرطان پانکراس

N Engl J Med · 2018
۲۱٫۶ در برابر ۱۲٫۸ ماهمیانه بقای بدون بیماری
خلاصه و ترجمه
کارآزمایی بالینی · فاز ۱

واکسن‌های نئوآنتی‌ژنی RNA شخصی، سلول‌های T را در سرطان پانکراس تحریک می‌کنند

Nature · 2023
۸ از ۱۶ بیمارالقای سلول T اختصاصی نئوآنتی‌ژن
خلاصه و ترجمه

رهنمودهای بالینی

۴ مورد
رهنمود بالینی

آدنوکارسینوم پانکراس، نسخه ۴٫۲۰۲۶، رهنمودهای بالینی NCCN در انکولوژی

J Natl Compr Canc Netw · 2026تصمیم‌گیری درباره تشخیص، قابلیت جراحی و درمان سرطان پانکراس باید با مشاوره چندتخصصی در مراکز پرحجم و با تصویرب…
۱۰توصیه کلیدی با ترجمه فارسی
خلاصه و ترجمه
رهنمود بالینی

به‌روزرسانی فوری رهنمود بالینی ESMO درباره مدیریت سرطان متاستاتیک پانکراس

ESMO Open · 2025در بیماران با وضعیت عملکردی ECOG صفر تا ۱، سطح بیلی‌روبین کمتر از ۱٫۵ برابر حد بالای طبیعی و بدون بیماری همراه…
۵توصیه کلیدی با ترجمه فارسی
خلاصه و ترجمه
رهنمود بالینی

سرطان پانکراس: رهنمود بالینی ESMO برای تشخیص، درمان و پیگیری

Ann Oncol · 2023بیماران دارای سابقه خانوادگی و افراد پرخطر باید مشاوره ژنتیک دریافت کنند.
۱۶توصیه کلیدی با ترجمه فارسی
خلاصه و ترجمه
رهنمود بالینی

سرطان متاستاتیک پانکراس: به‌روزرسانی رهنمود ASCO

J Clin Oncol · 2020آزمایش زودهنگام تغییرات ژنومی قابل‌هدف‌گیری برای بیمارانی که احتمالاً کاندیدای درمان‌های بعدی هستند توصیه می‌ش…
۱۲توصیه کلیدی با ترجمه فارسی
خلاصه و ترجمه

پرسش‌های رایج

آیا سرطان ارثی است؟آیا قند و شکر باعث رشد سرطان می‌شود؟آیا نمونه‌برداری (بیوپسی) باعث پخش شدن سرطان می‌شود؟تومور مارکر چیست و چه زمانی ارزش دارد؟

داروهای مرتبط

اگزالی‌پلاتین (الوکساتین)اولاپاریب (لینپارزا)ایرینوتکان (کمپتوزار)جمسیتابین (جمزار)فلوئورواوراسیل (5-FU)کپسیتابین (زلودا)

منابع علمی

۳۲ منبع
نمایش همه منابع، ۲۱ مورد با خلاصه و ترجمه فارسیبستن فهرست منابع

شماره‌های داخل متن، مانند [۱]، به این منابع اشاره دارند. منابعی که دکمه «خلاصه و ترجمه فارسی» دارند، در کتابخانه شواهد علمی خلاصه و ترجمه شده‌اند.

  1. ۱
    Pancreatic cancer epidemiology: understanding the role of lifestyle and inherited risk factorsKlein AP · Nat Rev Gastroenterol Hepatol · 2021;18:493-502
    خلاصه و ترجمه فارسیDOIPubMed بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳ ۴ ۵
  2. ۲
    Model to Determine Risk of Pancreatic Cancer in Patients With New-Onset DiabetesSharma A, Kandlakunta H, Nagpal SJS, Feng Z, Hoos W, Petersen GM, et al · Gastroenterology · 2018;155:730-739.e3
    خلاصه و ترجمه فارسیDOIPubMed بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳ ۴ ۵
  3. ۳
    Evaluating Susceptibility to Pancreatic Cancer: ASCO Provisional Clinical OpinionStoffel EM, McKernin SE, Brand R, Canto M, Goggins M, Moravek C, et al · J Clin Oncol · 2019;37:153-164
    خلاصه و ترجمه فارسیDOIPubMed بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳ ۴ ۵
  4. ۴
    Pancreatic Adenocarcinoma, Version 4.2026, NCCN Clinical Practice Guidelines In OncologyKo AH, Malafa MP, Aguilera T, Basturk O, Benson AB 3rd, Cardin DB, et al · J Natl Compr Canc Netw · 2026;24:e260046
    خلاصه و ترجمه فارسیDOIPubMed بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳ ۴ ۵ ۶ ۷ ۸ ۹ ۱۰ ۱۱ ۱۲ ۱۳ ۱۴ ۱۵ ۱۶ ۱۷ ۱۸ ۱۹ ۲۰
  5. ۵
    Pancreatic cancer: ESMO Clinical Practice Guideline for diagnosis, treatment and follow-upConroy T, Pfeiffer P, Vilgrain V, Lamarca A, Seufferlein T, O'Reilly EM, et al · Ann Oncol · 2023;34:987-1002
    خلاصه و ترجمه فارسیDOIPubMed بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳ ۴ ۵ ۶ ۷ ۸ ۹ ۱۰ ۱۱ ۱۲ ۱۳ ۱۴ ۱۵ ۱۶ ۱۷
  6. ۶
    FOLFIRINOX or Gemcitabine as Adjuvant Therapy for Pancreatic CancerConroy T, Hammel P, Hebbar M, Ben Abdelghani M, Wei AC, Raoul JL, et al · N Engl J Med · 2018;379:2395-2406
    خلاصه و ترجمه فارسیDOIPubMed بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳ ۴ ۵
  7. ۷
    Comparison of adjuvant gemcitabine and capecitabine with gemcitabine monotherapy in patients with resected pancreatic cancer (ESPAC-4): a multicentre, open-label, randomised, phase 3 trialNeoptolemos JP, Palmer DH, Ghaneh P, Psarelli EE, Valle JW, Halloran CM, et al · Lancet · 2017;389:1011-1024
    خلاصه و ترجمه فارسیDOIPubMed بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳ ۴
  8. ۸
    Neoadjuvant Chemoradiotherapy Versus Upfront Surgery for Resectable and Borderline Resectable Pancreatic Cancer: Long-Term Results of the Dutch Randomized PREOPANC TrialVersteijne E, van Dam JL, Suker M, Janssen QP, Groothuis K, Akkermans-Vogelaar JM, et al · J Clin Oncol · 2022;40:1220-1230
    خلاصه و ترجمه فارسیDOIPubMed بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳ ۴ ۵
  9. ۹
    FOLFIRINOX versus Gemcitabine for Metastatic Pancreatic CancerConroy T, Desseigne F, Ychou M, Bouché O, Guimbaud R, Bécouarn Y, et al · N Engl J Med · 2011;364:1817-1825
    خلاصه و ترجمه فارسیDOIPubMed بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳ ۴ ۵ ۶ ۷
  10. ۱۰
    Increased Survival in Pancreatic Cancer with nab-Paclitaxel plus GemcitabineVon Hoff DD, Ervin T, Arena FP, Chiorean EG, Infante J, Moore M, et al · N Engl J Med · 2013;369:1691-1703
    خلاصه و ترجمه فارسیDOIPubMed بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳ ۴ ۵ ۶ ۷
  11. ۱۱
    NALIRIFOX versus nab-paclitaxel and gemcitabine in treatment-naive patients with metastatic pancreatic ductal adenocarcinoma (NAPOLI 3): a randomised, open-label, phase 3 trialWainberg ZA, Melisi D, Macarulla T, Pazo Cid R, Chandana SR, De La Fouchardière C, et al · Lancet · 2023;402:1272-1281
    خلاصه و ترجمه فارسیDOIPubMed بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳ ۴ ۵
  12. ۱۲
    Maintenance Olaparib for Germline BRCA-Mutated Metastatic Pancreatic CancerGolan T, Hammel P, Reni M, Van Cutsem E, Macarulla T, Hall MJ, et al · N Engl J Med · 2019;381:317-327
    خلاصه و ترجمه فارسیDOIPubMed بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳ ۴ ۵
  13. ۱۳
    Daraxonrasib or Chemotherapy in Previously Treated Metastatic Pancreatic CancerO'Reilly EM, Wainberg ZA, Hendifar AE, Borad MJ, Pietrantonio F, Pant S, et al · N Engl J Med · 2026;395:325-337
    خلاصه و ترجمه فارسیDOIPubMed بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳ ۴ ۵ ۶ ۷ ۸ ۹ ۱۰ ۱۱ ۱۲
  14. ۱۴
    Daraxonrasib in Previously Treated Advanced RAS-Mutated Pancreatic CancerWolpin BM, Park W, Garrido-Laguna I, Spira A, Starodub A, Sommerhalder D, et al · N Engl J Med · 2026;394:1790-1802
    خلاصه و ترجمه فارسیDOIPubMed بازگشت به متن: ۱ ۲
  15. ۱۵
    Personalized RNA neoantigen vaccines stimulate T cells in pancreatic cancerRojas LA, Sethna Z, Soares KC, Olcese C, Pang N, Patterson E, et al · Nature · 2023;618:144-150
    خلاصه و ترجمه فارسیDOIPubMed بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳ ۴ ۵
  16. ۱۶
    RNA neoantigen vaccines prime long-lived CD8+ T cells in pancreatic cancerSethna Z, Guasp P, Reiche C, Milighetti M, Ceglia N, Patterson E, et al · Nature · 2025;639:1042-1051
    خلاصه و ترجمه فارسیDOIPubMed بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳ ۴ ۵
  17. ۱۷
    Five-Year Outcomes of FOLFIRINOX vs Gemcitabine as Adjuvant Therapy for Pancreatic Cancer: A Randomized Clinical TrialConroy T, Castan F, Lopez A, Turpin A, Ben Abdelghani M, Wei AC, et al · JAMA Oncol · 2022;8:1571-1578
    خلاصه و ترجمه فارسیDOIPubMed بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳ ۴ ۵
  18. ۱۸
    Overall Survival Results From the POLO Trial: A Phase III Study of Active Maintenance Olaparib Versus Placebo for Germline BRCA-Mutated Metastatic Pancreatic CancerKindler HL, Hammel P, Reni M, Van Cutsem E, Macarulla T, Hall MJ, et al · J Clin Oncol · 2022;40:3929-3939
    خلاصه و ترجمه فارسیDOIPubMed بازگشت به متن: ۱ ۲
  19. ۱۹
    ESMO Clinical Practice Guideline Express Update on the management of metastatic pancreatic cancerConroy T, Ducreux M; ESMO Guidelines Committee · ESMO Open · 2025;10:104528
    خلاصه و ترجمه فارسیDOIPubMed بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳ ۴ ۵
  20. ۲۰
    ESMO Clinical Practice Guideline Express Update on daraxonrasib in the treatment of metastatic pancreatic cancerConroy T, Ducreux M; ESMO Guidelines Committee · Ann Oncol · 2026
    DOIPubMed بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳ ۴
  21. ۲۱
    Neoadjuvant FOLFIRINOX versus neoadjuvant gemcitabine-based chemoradiotherapy in resectable and borderline resectable pancreatic cancer (PREOPANC-2): a multicentre, open-label, phase 3 randomised trialJanssen QP, van Dam JL, van Bekkum ML, Bonsing BA, Bos H, Bosscha KP, et al · Lancet Oncol · 2025;26:1346-1356
    خلاصه و ترجمه فارسیDOIPubMed بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳ ۴ ۵
  22. ۲۲
    Neoadjuvant FOLFIRINOX versus upfront surgery for resectable pancreatic head cancer (NORPACT-1): a multicentre, randomised, phase 2 trialLabori KJ, Bratlie SO, Andersson B, Angelsen JH, Biörserud C, Björnsson B, et al · Lancet Gastroenterol Hepatol · 2024;9:205-217
    خلاصه و ترجمه فارسیDOIPubMed بازگشت به متن: ۱ ۲
  23. ۲۳
    XELODA (capecitabine) tablets, for oral use — Prescribing InformationU.S. Food and Drug Administration · FDA label · 2026
    منبع بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳
  24. ۲۴
    ABRAXANE (paclitaxel protein-bound particles for injectable suspension) (albumin-bound) — Prescribing InformationU.S. Food and Drug Administration · FDA label · 2022
    منبع بازگشت به متن: ۱ ۲
  25. ۲۵
    ONIVYDE (irinotecan liposome) injection, for intravenous use — Prescribing InformationU.S. Food and Drug Administration · FDA label · 2025
    منبع بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳ ۴
  26. ۲۶
    LYNPARZA (olaparib) tablets, for oral use — Prescribing InformationU.S. Food and Drug Administration · FDA label · 2025
    منبع بازگشت به متن: ۱ ۲
  27. ۲۷
    Gemcitabine injection, for intravenous use — Prescribing InformationU.S. Food and Drug Administration · FDA label · 2024
    منبع بازگشت به متن
  28. ۲۸
    RASONQUE (daraxonrasib) tablets, for oral use — Prescribing InformationU.S. Food and Drug Administration · FDA label · 2026
    منبع بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳
  29. ۲۹
    Trial Comparing Adjuvant Chemotherapy With Gemcitabine Versus mFolfirinox to Treat Resected Pancreatic Adenocarcinoma (PRODIGE 24/CCTG PA.6; NCT01526135)ClinicalTrials.gov · ClinicalTrials.gov · 2012
    منبع بازگشت به متن
  30. ۳۰
    CAMPTOSAR (irinotecan) injection, for intravenous use — Prescribing InformationU.S. Food and Drug Administration · FDA label · 2026
    منبع بازگشت به متن: ۱ ۲ ۳
  31. ۳۱
    Fluorouracil injection, for intravenous use — Prescribing InformationU.S. Food and Drug Administration · FDA label · 2026
    منبع بازگشت به متن
  32. ۳۲
    Oxaliplatin injection, for intravenous use — Prescribing InformationU.S. Food and Drug Administration · FDA label · 2024
    منبع بازگشت به متن: ۱ ۲

این مطلب بر پایه منابع علمی معتبر تهیه شده و آخرین بار در ۲۸ مهر ۱۴۰۵ به‌روزرسانی شده است. محتوای این وب‌سایت صرفاً جنبه آموزشی و اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین مشاوره، تشخیص یا درمان توسط پزشک متخصص نیست. برای هر تصمیم درمانی با پزشک معالج خود مشورت کنید.

مطالب مرتبط

خبر۱۰ خرداد ۱۴۰۵ داراکسوناسیب: نخستین داروی ضد RAS که بقای سرطان پانکراس را دو برابر کرد قرص داراکسوناسیب در سرطان پانکراس متاستاتیکِ درمان‌شده، میانه بقا را از حدود ۶٫۶ به ۱۳٫۲ ماه رساند و FDA آن را در اوت ۲۰۲۶ تأیید کرد. ۱۳٫۲ ماه میانه بقای کلی با داراکسوناسیب تهوع۲۷ مهر ۱۴۰۵ تهوع و استفراغ در درمان سرطان چرا شیمی‌درمانی تهوع می‌آورد، داروهای ضدتهوع چگونه عمل می‌کنند، چه بخوریم و کی باید با پزشک تماس گرفت؛ بر پایه رهنمودهای ASCO و MASCC/ESMO. ریزش مو۲۷ مهر ۱۴۰۵ ریزش مو در شیمی‌درمانی ریزش مو در شیمی‌درمانی: علت، سرد کردن پوست سر (کلاه سرد)، مراقبت از مو و پوست سر، زمان رشد دوباره مو و ریزش موی پایدار؛ بر پایه شواهد. ۵۰٫۵٪ حفظ مو با کلاه سرد در کارآزمایی تصادفی SCALP