نکات کلیدی
- تب ۳۸ درجه یا بالاتر در دوران شیمی‌درمانی اورژانس است، حتی اگر حالتان خوب است. همان موقع، حتی نیمه‌شب، با تیم درمان تماس بگیرید و تا صبح صبر نکنید [۱].
- پیش از خوردن هر تب‌بری، حتی استامینوفن یا ایبوپروفن، با پزشک یا پرستار صحبت کنید [۲، ۳].
- گلبول‌های سفید بیشتر وقت‌ها ۷ تا ۱۲ روز بعد از شیمی‌درمانی در پایین‌ترین حد هستند؛ در این روزها عفونت می‌تواند خیلی سریع جدی شود [۴، ۵].
- در بیمارستان، آنتی‌بیوتیک باید در ساعت اول شروع شود. همان اول بگویید «سرطان دارم و شیمی‌درمانی می‌گیرم» [۴، ۷].
- علائم خطر دیگر: لرز، گیجی، تنگی نفس، درد قفسه سینه، خونریزی که بند نمی‌آید، استفراغی که نمی‌گذارد آب بنوشید، ورم و درد یک پا، و زردی پوست یا چشم [۳، ۴، ۹، ۱۰].
- سرماخوردگی در دوران شیمی‌درمانی را جدی بگیرید: اگر تب هم دارید اورژانس است؛ اگر تب ندارید، باز هم به تیم درمان خبر دهید [۱، ۲].
آیا تب بعد از شیمی‌درمانی طبیعی است؟
نه. تب ۳۸ درجه یا بالاتر را در دوران شیمی‌درمانی هیچ‌وقت عادی ندانید. مرکز کنترل بیماری‌های آمریکا آن را اورژانس می‌داند و می‌گوید همان موقع با پزشک تماس بگیرید، حتی اگر نیمه‌شب است؛ تا صبح صبر نکنید [۱].
دلیلش این است که شیمی‌درمانی تعداد گلبول‌های سفید را کم می‌کند. این گلبول‌ها با میکروب‌ها می‌جنگند. وقتی تعدادشان پایین است، یک عفونت می‌تواند خیلی سریع جدی شود و به سپسیس برسد؛ یعنی واکنش شدید بدن به عفونت که جان را تهدید می‌کند [۴].
گلبول‌های سفید بیشتر وقت‌ها ۷ تا ۱۲ روز بعد از هر نوبت در پایین‌ترین حد هستند. این زمان بسته به داروها فرق می‌کند و تیم درمان آن را به شما می‌گوید [۵]. ولی تب در هر روزی از دوران شیمی‌درمانی را باید خبر داد [۱].
چه دمایی برای بیمار سرطانی تب بالا حساب می‌شود؟
برای کسی که شیمی‌درمانی می‌گیرد، ۳۸ درجه سانتی‌گراد یا بالاتر تب حساب می‌شود و باید فوراً خبر دهید [۱، ۲]. ممکن است پزشک شما عدد دیگری بگوید؛ در این صورت همان را دنبال کنید [۳].
- یک دماسنج دیجیتال در خانه داشته باشید [۳].
- دست‌کم روزی یک بار، یا هر چند بار که تیم درمان می‌گوید، دما را اندازه بگیرید [۳]. هر وقت لرز داشتید یا حالتان بد شد هم دما را بگیرید [۱].
- عدد دما و ساعت آن را یادداشت کنید تا به پزشک بگویید.
بدون تب هم ممکن است خطر باشد: اگر در دوران درمان حالتان ناگهان بد شده، مثلاً لرز دارید، خیلی سردتان است، گیج شده‌اید یا نفستان تنگ است، حتی اگر دماسنج تب نشان نمی‌دهد، باید فوراً بررسی شوید [۴، ۶].
کی باید با پزشک تماس بگیرم؟
فوراً با تیم درمان تماس بگیرید یا به اورژانس بروید اگر:
- تب ۳۸ درجه یا بالاتر دارید، حتی اگر حالتان خوب است [۱].
- لرز یا تعریق دارید، یا خیلی سردتان است [۲، ۴].
- گیج یا خیلی خواب‌آلود شده‌اید، قلبتان خیلی تند می‌زند، پوستتان خیس عرق و چسبناک است یا درد خیلی شدیدی دارید؛ این‌ها ممکن است نشانه سپسیس باشند [۳، ۴].
- تنگی نفس یا درد قفسه سینه دارید، به‌ویژه دردی که با نفس عمیق یا سرفه بدتر می‌شود، یا با سرفه خون می‌آید [۹، ۱۰].
- یک پا یا دست ورم کرده و درد دارد، یا گرم یا قرمز شده است [۹].
- خونریزی دارید که بند نمی‌آید، یا ادرار قرمز یا صورتی، مدفوع سیاه یا خونی، یا خونریزی از لثه یا بینی دارید [۳].
- بیش از یک روز استفراغ می‌کنید یا هر چه می‌نوشید بالا می‌آورید [۳].
- اسهال بیش از ۲۴ ساعت طول کشیده یا با درد و دل‌پیچه همراه است [۳]. اگر قرص کپسیتابین می‌خورید و دفعات اجابت مزاج در روز ۴ بار یا بیشتر از حالت معمولتان زیاد شده، یا شب‌ها اسهال دارید، قرص را قطع کنید و همان موقع تماس بگیرید [۱۰].
- پوست یا سفیدی چشم‌هایتان زرد شده است [۱۰].
- دهانتان خیلی درد می‌کند [۳].
- اطراف پورت یا کاتتر قرمز یا متورم شده است [۲].
- سردرد شدید یا تغییر در دید دارید [۳].
شب یا روز تعطیل بودن دلیل صبر کردن نیست [۱، ۳]. اگر حالتان ناگهان خیلی بد شد، مثلاً تنگی نفس شدید، درد قفسه سینه یا بیهوشی، با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید.
چرا تب همراه با گلبول سفید پایین اورژانس است؟
به تب همراه با کم شدن شدید یکی از انواع گلبول سفید (نوتروفیل)، «تب و نوتروپنی» می‌گویند [۸]. در این حالت بدن نمی‌تواند جلوی پخش شدن میکروب را بگیرد و عفونت می‌تواند خیلی سریع به سپسیس برسد [۴].
برای همین رهنمودها می‌گویند آنتی‌بیوتیک باید در ساعت اول بعد از رسیدن به بیمارستان شروع شود [۷]. پزشکان باید هر بیمار تحت درمان را که حالش بد شده، از نظر این عفونت بررسی کنند، حتی اگر تب ندارد [۶].
بعد از آزمایش خون و معاینه، پزشک خطر را می‌سنجد. بعضی بیماران کم‌خطر، بعد از دست‌کم ۴ ساعت زیر نظر بودن، می‌توانند با قرص آنتی‌بیوتیک در خانه درمان شوند؛ بقیه بستری می‌شوند [۷]. بیشتر بخوانید: کاهش گلبول‌ها و پیشگیری از عفونت.
کی به اورژانس بروم و آنجا چه بگویم؟
- ۱
- ۲
- ۳
- ۴
این‌ها را همراه ببرید
نام داروهای شیمی‌درمانی و تاریخ آخرین نوبت، نام پزشک و مرکز درمان، نتیجه آخرین آزمایش خون، فهرست داروهایی که می‌خورید، و عدد و ساعت تب. بگویید تب‌بر خورده‌اید یا نه.
سرماخوردگی در دوران شیمی‌درمانی
در دوران شیمی‌درمانی، گلودرد، سرفه یا گرفتگی بینی می‌تواند شروع یک عفونت باشد [۲، ۴].
- اگر تب ۳۸ درجه یا بالاتر هم دارید، این اورژانس است؛ همان موقع تماس بگیرید [۱].
- اگر تب ندارید، باز هم به تیم درمان خبر دهید [۲] و دما را مرتب اندازه بگیرید [۳].
- پیش از خوردن هر تب‌بری، حتی استامینوفن، با پزشک یا پرستار صحبت کنید [۲، ۳]. داروی سرماخوردگی را هم بدون پرسیدن از پزشک یا داروساز شروع نکنید [۳].
برای پیشگیری: دست‌ها را مرتب بشویید، از افراد بیمار و شلوغی دوری کنید و در فصل شیوع ویروس‌های تنفسی، بیرون از خانه ماسک بزنید [۲، ۴]. واکسن آنفلوانزا را هر سال بزنید و از اعضای خانواده هم بخواهید واکسن‌هایشان را به‌روز نگه دارند [۴، ۱۱]. برای اطرافیان ببینید آیا شیمی‌درمانی برای اطرافیان خطر دارد؟
چه علائمی می‌تواند تا تماس تلفنی صبر کند؟ (کارت برای چاپ)
| چه کنم؟ | علائم |
|---|---|
| فوراً به اورژانس بروید یا تماس بگیرید | تب ۳۸ درجه یا بالاتر؛ لرز؛ گیجی؛ تنگی نفس یا درد قفسه سینه؛ خونریزی که بند نمی‌آید؛ استفراغی که نمی‌گذارد آب بنوشید؛ ورم و درد یک پا؛ زردی پوست یا چشم [۱، ۳، ۴، ۹، ۱۰] |
| همین امروز با تیم درمان تماس بگیرید | گلودرد، سرفه یا گرفتگی بینی بدون تب؛ سوزش ادرار؛ اسهال بیش از ۲۴ ساعت؛ استفراغ بیش از یک روز؛ دهان خیلی دردناک؛ قرمزی اطراف پورت؛ کبودی تازه بدون ضربه؛ گزگز یا بی‌حسی تازه دست و پا [۲، ۳] |
| در ویزیت بعدی بگویید، اگر بدتر نشده | خستگی که کارهای روزمره را مختل نکرده؛ تهوعی که با داروی ضدتهوع کنترل می‌شود؛ ریزش مو؛ تغییر مزه غذا [۳] |
این کارت را چاپ کنید و کنار تلفن یا روی یخچال بگذارید. شماره تماس شبانه تیم درمان و نزدیک‌ترین اورژانس را رویش بنویسید.
پرسش‌های متداول
تب و لرز بعد از شیمی‌درمانی دارم؛ چه کنم؟
از کجا بفهمم تب از عفونت است یا از خود دارو؟
چه علائمی نشان می‌دهد شیمی‌درمانی آسیب جدی زده است؟
بیشتر عوارض شیمی‌درمانی آزاردهنده‌اند، ولی با دارو و مراقبت کنترل می‌شوند [۳]. علائمی که نشان می‌دهد مشکل جدی پیش آمده و باید فوراً کمک بگیرید، در بخش «کی باید با پزشک تماس بگیرم؟» آمده است: تب، لرز، گیجی، تنگی نفس، درد قفسه سینه، خونریزی، ورم یک پا، زردی، استفراغی که نمی‌گذارد آب بنوشید، و اسهالی که بیش از یک روز طول بکشد [۳، ۴، ۹، ۱۰].
اگر شب یا روز تعطیل باشد چه کنم؟
در اورژانس گفتند می‌توانم در خانه با قرص آنتی‌بیوتیک درمان شوم؛ درست است؟
بله، ممکن است. اگر پزشک بعد از معاینه و آزمایش، خطر را کم بداند، بعضی بیماران بعد از دست‌کم ۴ ساعت زیر نظر بودن، با قرص آنتی‌بیوتیک به خانه می‌روند. اگر تب در ۲ تا ۳ روز قطع نشد، باید دوباره بررسی شوید و شاید بستری شوید [۷].
سرما خورده‌ام ولی تب ندارم؛ باید به پزشک بگویم؟
صفحه‌های مرتبط
تب و نوتروپنی و علائم خطر (ویژه پزشکان)
نمایش جزئیاتبستن
تعریف (IDSA ۲۰۱۱). تب: یک بار دمای دهانی ۳۸٫۳ درجه یا بیشتر، یا ۳۸٫۰ درجه یا بیشتر که یک ساعت پایدار بماند. نوتروپنی: ANC کمتر از ۵۰۰ در میلی‌مترمکعب یا ANC که انتظار می‌رود ظرف ۴۸ ساعت به زیر ۵۰۰ برسد؛ نوتروپنی عمیق: ANC کمتر از ۱۰۰ [۸]. NICE CG151 سپسیس نوتروپنیک را با نوتروفیل ۰٫۵ × ۱۰۹ در لیتر یا کمتر همراه با دمای بالاتر از ۳۸ درجه یا سایر علائم سپسیس بالینی تعریف می‌کند؛ در هر بیمار تحت درمان ضدسرطان که حالش بد است باید به آن شک کرد، او را فوراً ارجاع داد و آنتی‌بیوتیک تجربی را بی‌درنگ آغاز کرد [۶].
زمان و محل درمان (ASCO/IDSA ۲۰۱۸). اولین دوز آنتی‌بیوتیک تجربی ظرف یک ساعت از تریاژ و پایش دست‌کم ۴ ساعته پیش از ترخیص. انتخاب بیماران سرپایی با قضاوت بالینی یا ابزار معتبر مانند MASCC. رژیم سرپایی: فلوروکینولون خوراکی به‌همراه آموکسی‌سیلین/کلاوولانات (یا کلیندامایسین در حساسیت به پنی‌سیلین)، مگر اینکه پیش از تب پروفیلاکسی فلوروکینولون گرفته باشد. اگر تب پس از ۲ تا ۳ روز قطع نشد: ارزیابی دوباره و بستری [۷]. جزئیات در تب و نوتروپنی: ارزیابی، آنتی‌بیوتیک تجربی و درمان سرپایی و امتیاز MASCC در تب و نوتروپنی.
آموزش بیمار. NICE ارائه اطلاعات کتبی و شفاهی درباره سپسیس نوتروپنیک، راه تماس ۲۴ ساعته با تیم انکولوژی و زمان مراجعه اورژانسی را پیش از شروع و در طول درمان توصیه می‌کند [۶]. آستانه تماس در منابع بیمار ۳۸ درجه است [۱، ۲] و نادیر نوتروفیل اغلب روز ۷ تا ۱۲ است [۵]. برچسب کپسیتابین: قطع دارو و تماس فوری با افزایش ۴ بار یا بیشتر در دفعات اجابت مزاج روزانه نسبت به معمول یا اسهال شبانه، و قطع دارو و مراجعه اورژانسی با درد قفسه سینه، سرگیجه یا تنگی نفس؛ تب ۱۰۰٫۵ درجه فارنهایت یا بیشتر و زردی هم باید فوراً گزارش شوند [۱۰]. سایر اورژانس‌ها (سندرم لیز تومور، هیپرکلسمی، فشردگی نخاع، سندرم ورید اجوف فوقانی): اورژانس‌های انکولوژی.
منابع علمی
۱۱ منبعنمایش همه منابع، ۳ مورد با خلاصه و ترجمه فارسیبستن فهرست منابع
شماره‌های داخل متن، مانند [۱]، به این منابع اشاره دارند. منابعی که دکمه «خلاصه و ترجمه فارسی» دارند، در کتابخانه شواهد علمی خلاصه و ترجمه شده‌اند.
- ۱
- ۲
- ۳
- ۴
- ۵
- ۶
- ۷
- ۸
- ۹
- ۱۰
- ۱۱Vaccination of Adults With Cancer: ASCO Guideline
این مطلب بر پایه منابع علمی معتبر تهیه شده و آخرین بار در ۶ آبان ۱۴۰۵ به‌روزرسانی شده است. محتوای این وب‌سایت صرفاً جنبه آموزشی و اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین مشاوره، تشخیص یا درمان توسط پزشک متخصص نیست. برای هر تصمیم درمانی با پزشک معالج خود مشورت کنید.
این برگه از سایت چاپ شده است؛ نسخه کامل و به‌روز: https://drdabiri.com/guides/chemo-warning-signs/